Ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ γεννήθηκε σε μια αριστοκρατική οικογένεια της τσαρικής Ρωσίας, όπου η αγάπη για τη μουσική ήταν εμφανής. Η επαφή του με το πιάνο ξεκίνησε ήδη από τα τέσσερα του χρόνια και σύντομα φάνηκε το φυσικό του ταλέντο. Σπουδάζοντας στο Κονσερβατουάρ της Μόσχας, διακρίθηκε και τιμήθηκε με Χρυσό Μετάλλιο, ενώ το 1892 ξεκίνησε μια μεγάλη περιοδεία συναυλιών στη Ρωσία, που τον καθιέρωσε σαν νεαρό αλλά εξαιρετικά υποσχόμενο πιανίστα. Η καριέρα του επεκτάθηκε πολύ γρήγορα πέρα από τα σύνορα της Ρωσίας. Την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα έγινε γνωστός στην Ευρώπη, κυρίως στη Μεγάλη Βρετανία, όπου έδωσε σειρά συναυλιών και καθιερώθηκε ανάμεσα στους σημαντικότερους πιανίστες της εποχής. Μετά την Επανάσταση του 1917 εγκαθίσταται μόνιμα στην Ευρώπη και αργότερα στην Αμερική, όπου η φήμη του εκτοξεύτηκε.
Η μουσική του Ραχμάνινοφ διατηρεί βαθιές ρίζες στη ρωσική παράδοση και επηρεάστηκε ιδιαίτερα από τους Τσαϊκόφσκυ και Ρίμσκυ-Κόρσακωφ. Ακολούθησε τα ρομαντικά τους χνάρια, χωρίς να ενσωματώσει τα στοιχεία της σύγχρονης ρωσικής εθνικής σχολής ή τους νεωτερισμούς Ευρωπαίων συνθετών. Κατάφερε έτσι να δημιουργήσει ένα δικό του, μοναδικό μουσικό στυλ, πλούσιο σε μελωδικά μοτίβα και ορχηστρικά ηχοχρώματα, με κυρίαρχο πρωταγωνιστή το πιάνο, το οποίο χρησιμοποιούσε για να εξερευνήσει κάθε εκφραστική και τεχνική δυνατότητα του οργάνου.
Η μουσική του ξεχωρίζει για τον πλούτο της μελωδίας, τη δραματική ένταση και την ικανότητά της να αποτυπώνει συναισθήματα και εικόνες με φωτεινά ηχοχρώματα. Δεν είναι τυχαίο που έχουν παραλληλίσει την πολύχρωμη άνοιξη, την αναγέννηση της φύσης και τη χαρά που φέρνει, με τη μπυσική του. Πολλοί είναι εκίνοι που δέχτηκαν ότι "όπως τα ρυάκια που ξυπνούν τη γη και φέρνουν ζωή, έτσι και οι νότες του ξυπνούν τις αισθήσεις, μεταφέρουν διάθεση χαράς και ελπίδας και δημιουργούν φωτεινές εικόνες στο νου του ακροατή".
Ο Ραχμάνινοφ δεν υπήρξε μόνο ένας σπουδαίος συνθέτης, αλλά και ένας πιανίστας που με την τεχνική και την εκφραστικότητά του έκανε τη μουσική του ζωντανή, παραστατική και άμεσα συγκινητική, αφήνοντας μια μόνιμη κληρονομιά στη μουσική του 20ού αιώνα.
Ανάμεσα στα σπουδαία έργα του Ραχμάνινοφ ξεχωρίζουν οι περίπου 85 ρομάντζες του, όπου τα εκφραστικά φωνητικά μέρη συνυφαίνονται με τα εξαιρετικά πιανιστικά του χαρίσματα. Αυτά τα έργα αποτελούν σημαντική συμβολή της Ρωσίας στο μεγάλο κύμα ρομαντικών τραγουδιών του 19ου αι, ενώ μέσα απ' αυτά μπορούμε να πούμε ότι ο Ραχμάνινοφ καλλιέργησε τον μουσικό "κήπο" που κληρονόμησε από τον Τσαϊκόφσκυ. Όπως και ο δάσκαλός του, έτσι και ο Ραχμάνινοφ επεδίωξε να αποδώσει την ουσία και τη διάθεση του ποιητικού κειμένου σε φωτεινές, μελωδικές εικόνες, διανθίζοντάς τες με χρώμα και ένταση. Αξιοσημείωτο είναι ότι, μετά την οριστική του αναχώρηση από τη Ρωσία στα τέλη του 1917, δεν συνέθεσε ποτέ ξανά ρωσικά τραγούδια.
Από τους κύκλους τραγουδιών του ιδιαίτερη μνεία αξίζει στο "Op. 14", ένα σύνολο 12 τραγουδιών σε ποίηση διαφόρων ποιητών, που συνέθεσε το 1895.
Θα απολαύσουμε το Νο.11 με τίτλο "Весенние воды - Ανοιξιατικά Νερά" σε Μι ύφεση μείζονα, σε ποίηση του Φιόντορ Τιούτσεφ.
"Τα χωράφια ακόμα σκεπάζει χιόνι λευκό. Μα ήδη κυλούν με ανοιξιάτικη διάθεση τα ρυάκια τρέχοντας ξυπνούν τη νυσταγμένη όχθη, λαμπυρίζουν και φωνάζουν δυνατά.
Φωνάζουν σε κάθε γωνιά:
"Έρχεται η Άνοιξη, η Άνοιξη έρχεται !"
και μείς είμαστε οι αγγελιοφόροι της
Μας έστειλε να προετοιμάσουμε το δρόμο της.
"Έρχεται η Άνοιξη, η Άνοιξη έρχεται !"
Κι οι ήσυχες, ζεστές μέρες του Μαγιού
ακολουθούν την Άνοιξη,
σαν να χορεύουν γύρω της
σ' έναν ροδαλό, λαμπερό κύκλο χαράς"
Η συνοδεία του πιάνου είναι χαρακτηριστική με τα δάκτυλα να ανεβοκατεβαίνουν με γρήγορα αρπέζ σε όλη την εκταση του πληκτρολογίου, αποτυπώνοντας την κίνηση των χειμάρρων, δημιουργώντας αίσθηση ροής...
Ο Arnold Böcklin συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους ζωγράφους του 19ου αιώνα και υπήρξε μία από τις πιο καθοριστικές μορφές για την τέχνη των γερμανόφωνων χωρών. Το έργο του άσκησε βαθιά επιρροή και ξεχώρισε για τη φαντασία και τη δύναμη του συμβολισμού του.
Arnold Böcklin, αυτοπροσωπογραφία
Γεννημένος στη Βασιλεία το 1827, σπούδασε στην Ακαδημία του Ντίσελντορφ, όπου συνδέθηκε φιλικά με τον Άνσελμ Φόιερμπαχ και ανέδειξε πολύ νωρίς το εξαιρετικό του ταλέντο. Στα πρώτα του χρόνια ταξίδεψε στην Αμβέρσα και τις Βρυξέλλες, μελετώντας και αντιγράφοντας έργα της Φλαμανδικής Σχολής, ενώ στο Λούβρο αφιερώθηκε κυρίως στη μελέτη της τοπιογραφίας.
Το 1850 επισκέφθηκε τη Ρώμη, της οποίας τα μνημεία και η ιστορική ατμόσφαιρα τροφοδότησαν τη φαντασία του και τον οδήγησαν σε έργα με έντονα μυθολογικά θέματα. Με την πάροδο του χρόνου, το ύφος του έγινε ολοένα πιο σκοτεινό και εσωτερικό, φορτισμένο με μυστικιστικά και πένθιμα συναισθήματα. Οι πίνακές του αποτελούν συχνά αλληγορικές αναγνώσεις της κλασικής αρχαιότητας, με κεντρικά μοτίβα τον θάνατο και τη θνητότητα, μέσα σε έναν παράξενο, σχεδόν ονειρικό κόσμο.
Αυτή η σκοτεινή και συμβολική διάσταση του έργου του άσκησε ιδιαίτερη γοητεία στους σουρρεαλιστές.
Το 1892 εγκαταστάθηκε σε προάστιο της Φλωρεντίας, όπου έζησε έως τον θάνατό του, στις 16 Ιανουαρίου 1901.
Στο αριστουργηματικό εικαστικό του "Το Νησί των Νεκρών" εστιάζουμε σήμερα. τον οποίο ο ίδιος ο ζωγράφος περιέγραφε λιτά ως μια "ονειρική εικόνα", απεικονίζει ένα έρημο, βραχώδες νησάκι που αναδύεται μέσα από σκοτεινά, ακίνητα νερά. Η σκηνή αποπνέει απόλυτη σιωπή και ακινησία, μια ησυχία τόσο πυκνή, όπως έλεγε ο Böcklin, "όπου θα τρόμαζε κανείς ακόμη κι από ένα απλό χτύπημα στην πόρτα".
Στο προσκήνιο, μια μικρή βάρκα με κουπιά πλησιάζει αργά μια στενή υδάτινη πύλη και έναν χαμηλό κυματοθραύστη στην ακτή του νησιού. Ο κωπηλάτης, τοποθετημένος στην πρύμνη, οδηγεί το σκάφος με ήρεμη, σχεδόν τελετουργική αποφασιστικότητα. Στην πλώρη στέκεται μια όρθια, λευκοντυμένη μορφή, στραμμένη προς τη στεριά, ενώ ακριβώς μπροστά της διακρίνεται ένα λευκό, στολισμένο αντικείμενο, που συνήθως ερμηνεύεται ως φέρετρο.
Το μικρό νησί δεσπόζεται από ένα πυκνό άλσος ψηλών, σκοτεινών κυπαρισσιών -δέντρων άρρηκτα συνδεδεμένων, μέσα στους αιώνες, με το πένθος και τα νεκροταφεία. Τα κυπαρίσσια περιβάλλονται στενά από απόκρημνους βράχους, στις επιφάνειες των οποίων διακρίνονται πύλες και ανοίγματα, σαν ταφικές είσοδοι ή παράθυρα, ενισχύοντας τον υπαινιγμό ότι πρόκειται για έναν τόπο ταφής ή, ίσως, για έναν χώρο μετάβασης.
Ο Böcklin δεν έδωσε ποτέ δημόσια ερμηνεία για το νόημα του έργου, ωστόσο, πολλοί θεατές έχουν ταυτίσει τον κωπηλάτη με τον Χάροντα της ελληνικής μυθολογίας -τον βαρκάρη που μεταφέρει τις ψυχές στον Κάτω Κόσμο. Τα νερά ερμηνεύονται ως ο Αχέροντας ή η Στύγα, ενώ η λευκοντυμένη μορφή ως μια ψυχή που μόλις εγκατέλειψε τον κόσμο των ζωντανών και οδεύει προς τη μεταθανάτια γαλήνη. Έτσι, Το Νησί των Νεκρών λειτουργεί λιγότερο ως συγκεκριμένη αφήγηση και περισσότερο ως συμβολική εικόνα μετάβασης -από τη ζωή στον θάνατο, από την κίνηση στην απόλυτη ακινησία, από το φθαρτό στο αιώνιο.
Από αυτόν ακριβώς τον πίνακα εμπνεύστηκε ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ το συμφωνικό ποίημά του: "Το Νησί των Νεκρών, έργο 29", ένα από τα πιο σκοτεινά και ατμοσφαιρικά δημιουργήματα του ύστερου ρωσικού ρομαντισμού. Η έμπνευση προήλθε από μια ασπρόμαυρη αναπαραγωγή του έργου του Böcklin, την οποία ο συνθέτης είδε στο Παρίσι το 1907. Ο ίδιος ο Ραχμάνινοφ παραδέχτηκε αργότερα ότι, αν είχε αντικρίσει πρώτα το έγχρωμο πρωτότυπο, ίσως να μην είχε συνθέσει ποτέ το έργο. Η λιτότητα και η σκοτεινή δύναμη του ασπρόμαυρου ήταν που τον συγκλόνισαν βαθιά.
Για δύο χρόνια ο Ραχμάνινοφ αναζητούσε θέμα για ένα συμφωνικό ποίημα, έως ότου ο πίνακας του Böcklin τού προσέφερε την ιδανική αφορμή. Η σύνθεση ολοκληρώθηκε μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου του 1909 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη Μόσχα, με τον ίδιο τον συνθέτη στο πόντιουμ. Ωστόσο, το έργο συνέχισε να τον απασχολεί για χρόνια, οδηγώντας τον σε αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις και περικοπές.
Όπως και ο πίνακας, έτσι και η μουσική του Ραχμάνινοφ παραπέμπει στο τελευταίο ταξίδι της ψυχής. Το έργο ξεκινά με έναν επαναλαμβανόμενο ρυθμό 5/8, που θυμίζει τον αργό, επίμονο ήχο των κουπιών ή το ανεβοκατέβασμα των κυμάτων. Ο ρυθμός αυτός δεν αποδίδει μόνο την κίνηση της βάρκας, αλλά και την ίδια την αναπνοή -μια υπενθύμιση ότι ζωή και θάνατος συνυπάρχουν. Σταδιακά, η μουσική φουσκώνει, γίνεται ανήσυχη και δραματική, γεμάτη ένταση και σκοτεινά χρώματα, ενώ το γνωστό μοτίβο Dies Irae, σύμβολο του θανάτου, αναδύεται ξανά, όπως και σε άλλα έργα του συνθέτη.
Η ενορχήστρωση είναι πλούσια και επιβλητική. Ξύλινα και χάλκινα πνευστά, εκτεταμένα κρουστά, άρπα και έγχορδα συνεργάζονται για να δημιουργήσουν ένα ηχητικό τοπίο φόβου, δέους και αναπόφευκτης μοίρας. Το έργο παραλληλίζεται με ταραχώδες ταξίδι, που καταλήγει σε σχεδόν νεκρική σιγή. Το Νησί των Νεκρώνθεωρείται διαμάντι του ύστερου ρομαντισμού και ένα από τα πιο εσωτερικά έργα του Ραχμάνινοφ. Είναι μουσική που δεν χρειάζεται εικόνες. Aρκεί να δει κανείς τον πίνακα και έπειτα να ακούσει το έργο με κλειστά μάτια. Τα συναισθήματα είναι τόσο έντονα, ώστε κάθε άλλο οπτικό ερέθισμα μοιάζει περιττό...
Rachmaninoff: "Isle of the Dead. Op.29"
Διευθύνει ο συνθέτης στην θρυλική ερμηνεία του 1929 με την Συμφωνική της Φιλαδέλφεια
Για το σπουδαίο ζωγράφο μπορείτε να διαβάσετε παλαιότερο κείμενο κι εδώ.
Ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ, γεννημένος καταμεσής της άνοιξης, το πρώτο Απριλιάτικο πρωινό του 1873, υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους πιανίστες του 20ού αιώνα, αλλά και συνθέτης και διευθυντής ορχήστρας.
Απαράμιλλες οι δεξιοτεχνικές του δυνατότητες και η ποιότητα του ήχου του, στοιχεία που κληρονόμησε από τον παππού, αλλά και από τους δυο γονείς του. Ο παππούς υπήρξε αξιόλογος ερασιτέχνης πιανίστας, είχε μαθητεύσει μάλιστα κοντά στον Ιρλανδό John Field (έναν από τους καλύτερους μαθητές του Κλεμέντι) ενώ και οι δύο γονείς του Σεργκέι έπαιζαν πιάνο σε καθημερινή βάση στο σπίτι. H δε παραμάνα του ήταν εκείνη που εντόπισε το μουσικό του ένστικτο και τη δεινή κλίση του στο πιάνο!
Στις συνθέσεις του είναι εμφανείς οι επιρροές από τους Τσαϊκόφσκι, Σοπέν και Λιστ, στο ύφος του ύστερου ρομαντισμού.
Ως πιανίστας φημιζόταν για τα "μαγικά χέρια" του, για την καθαρή και βιρτουόζικη τεχνική του.
Ήταν ένας εξαιρετικών δυνατοτήτων καλλιτέχνης των πλήκτρων, που απέκτησε φήμη και δόξα, αλλά και ένας από τους πιο ακριβοπληρωμένους πιανίστες του 20ου αι.
Κορυφαίος εκτελεστής, που προκαλούσε ντελίριο ενθουσιασμού σε κάθε του εμφάνιση με το αέρινο παίξιμο του, που ξεχώριζε για την ακρίβεια, ρυθμική κίνηση, σαφήνεια και αξιοσημείωτη χρήση του staccato.
Διέθετε εξαιρετικά μεγάλα χέρια (το άνοιγμα της παλάμης του έπιανε διάστημα 13ης, όσο δηλαδή εικάζεται και για τον Λιστ με τον οποίο είχαν τον ίδιο τύπο χεριού), που τον βοηθούσαν να ελίσσεται μέσα από τις πιο πολύπλοκες συγχορδίες, ενώ η τεχνική του αριστερού χεριού ήταν ασυνήθιστα ισχυρή!
"Η μουσική είναι αρκετή για μια ζωή, αλλά μια ολόκληρη ζωή δεν είναι ποτέ αρκετή για τη μουσική"
(Σεργκέι Ραχμάνινοφ)
O Ραχμάνινοφ την εποχή σύνθεσης της καντάτας
Ο Σεργκέι δεν είχε συμπληρώσει ακόμη τα τριάντα όταν συνέθεσε την ενός μέρους καντάτα για φωνή βαρύτονου, χορωδία και ορχήστρα. Το λιμπρέτο της σύνθεσης είναι εμπνευσμένο από ένα ποίημα του σπουδαίου εκδότη και ποιητή, από τους σημαντικότερους ρώσους εκπροσώπους του ρεαλισμού, Νικολάι Νεκράσοφ με τίτλο: "Πράσινα θροΐσματα". Η ποιητική δημιουργία διακρίνεται για το βαθύ λυρισμό της, καθώς περιγράφει την επιστροφή της "ανοιξιάτικης αύρας", του "πράσινου θροΐσματος" όπως το αναφέρει ο τίτλος, μια ρωσική λαϊκή έκφραση που περιγράφει την αφύπνιση της φύσης, αλλά χωρίς τις υπερβολές του ρομαντισμού.Ο ποιητής ενδιαφέρεται για την αντικειμενική απόδοση της πραγματικότητας, αφού αναφέρεται σε κάποιον που, οργισμένος με την άπιστη σύζυγό του κάνει σκοτεινές σκέψεις για κείνη, απ' τις οποίες απελευθερώνεται τελικά με την επιστροφή της άνοιξης, μιας εποχής που φέρνει το φως μέσα μας, την αναγέννηση του εσωτερικού κόσμου μας. Άνοιξη και ανανεωμένη εσωτερική διάθεση σε μια παράλληλη κίνηση συμβολισμών.
Πράσινα θροΐσματα, παλίρροιες της Άνοιξης,
που αιωρούνται, μελωδίζουν και τραγουδούν!
Κάτω, κάτω ο άνεμος χορεύει
κι από τα δέντρα, να! - Οι θάμνοι παιχνιδιάρικα ακουμπούν,
μεγάλα σύννεφα ανθόσκονης που προς τον ουρανό οδεύουν
Με διάφανες μουσελίνες ο κόσμος τυλιγμένος!
Πράσινα θροΐσματα, παλίρροιες της Άνοιξης,
που αιωρούνται, μελωδίζουν και τραγουδούν!
Η Nατάλια, η γυναίκα μου, γλυκιά, σεμνή,
Αλλά όσο ήμουνα στην πόλη,
απίστησε, και ω, τόση αφέλεια!Το παραδέχτηκε, η ανόητη.
Ήρθε παγωνιά και χιόνι
και σκέψεις φρικτές, άγριες:
Να την σκοτώσω; πολύ σκληρό.
Να τ' αποκρύψω; αδύνατο, πονάει η προδοσία!
Μέρα με τη μέρα, ασταμάτητα
οι άνεμοι του χειμώνα βούιζαν,
επαναλαμβάνοντας: "τιμώρησε την άπιστη
σκότωσε το κακό και μη διστάζεις.
Διαφορετικά ειρήνη δεν θα βρεις ποτέ."
Είχε τόσο πάθος το άσμα του χειμώνα
Στο χέρι έσφιξα το μαχαίρι…
η Άνοιξη είχε δειλά εμφανιστεί.
Πράσινα θροΐσματα, παλίρροιες της Άνοιξης,
που αιωρούνται, μελωδίζουν και τραγουδούν!
Οι κερασιές στέκονται ψιθυρίζοντας
με ευθυμία που τις φιλούν
ακτινοβόλες ηλιαχτίδες
Τα πεύκα μουρμουρίζοντας
τα μυστικά τους στο αεράκι.
Η φλαμουριά βουίζει στη φυλλωσιά της, μελωδίες γλυκές,
Ο Ραχμάνινοφ άρχισε γρήγορα να εργάζεται την καντάτα "Άνοιξη, op. 20" έχοντας κατά νου την μεγαλειώδη φωνή του καλού του φίλου Φίοντορ Σαλιάπιν, ο οποίος είχε τραγουδήσει και στην πρεμιέρα της όπερας του συνθέτη "Aleko" με θριαμβευτική επιτυχία.
"Δούλευα την καντάτα ασταμάτητα, μα το τέλος δεν φαινόταν πουθενά. Ο χρόνος πίεζε...Σε δυο βδομάδες θα' πρεπε να έχει τελειώσει... Τρομερό το άγχος, η αγωνία, δημιουργούσαν βαθύ πόνο μέσα μου..."
σημειώνει στο ημερολόγιό του ο Ραχμάνινοφ.
Τελικά, όλα πήγαν κατ' ευχήν και η καντάτα ολοκληρωμένη παραδόθηκε στην ώρα της. Δυστυχώς όμως ο "ιδανικός σολίστ" του Ραχμάνινοφ, ο φίλος του Σαλιάπιν, δεν ήταν διαθέσιμος για να τραγουδήσει στην πρεμιέρα.Έτσι, ο ρόλος ανατέθηκε στον Αλεξέι Σμιρνόφ, με τον Σαλιάπιν να τραγουδά στην πρεμιέρα της Αγίας Πετρούπολης, του Παρισιού και της Μόσχας.
Ραχμάνινοφ και Σαλιάπιν
Γνωρίζουμε πως ο Ραχμάνινοφ είχε ιδιαίτερη σχέση με τη φύση κι επισκεπτόταν το κτήμα του πολύ συχνά την περίοδο της άνοιξης. Η φυσιολατρεία του είναι εμφανής σε πολλά έργα του, ανάμεσά τους και η καντάτα αυτή. Στην καρδιά αυτού του ποιητικού κειμένου βρίσκεται το θέμα της λύτρωσης μέσα από τη φύση, που, όπως κάθε χρόνο η άνοιξη επιστρέφει και λιώνει τον πάγο, υπάρχει πάντα η ελπίδα μιας δεύτερης ευκαιρίας και μιας νέας αρχής. Ο Ραχμάνινοφ αναμφισβήτητα έλκεται από το κείμενο του Νεκράσοφ γιατί πρόσφατα είχε αναρρώσει από την κατάθλιψη που τον βασάνιζε μετά την άσχημη κριτική της Πρώτης Συμφωνίας του. Κριτική που τον οδήγησε σε ψυχική σκοτεινιά, την οποία ξεπέρασε με τη βοήθεια του γιατρού του και της τέχνης του. Η εικόνα του υπέρτατου κάλλους της άνοιξης που μεταμορφώνει το χειμερινό μελαγχολικό τοπίο τον επηρεάζει βαθιά με τους συμβολισμούς της, καθώς άνοιξη είναι εποχή αναγέννησης, εσωτερικής αναπτέρωσης, δημιουργίας συναισθημάτων ηρεμίας, αρμονίας και γαλήνης. Καθώς λένε πως η "άνοιξη φωλιάζει στον χειμώνα", το σκοτάδι δίνει τη θέση του στο φως για να ξεπηδήσει η μικρή σπίθα της ελπίδας και της λύτρωσης, έτσι ο συνθέτης με οδηγό το ποιητικό κείμενο δομεί την καντάτα του πάνω σε αντίστοιχου ύφους μοτίβα, εκείνο "του πράσινου θροΐσματος"..." της αφύπνισης της φύσης"...το "μοτίβο του χειμώνα και της προδοσίας"..."των σκοτεινών σκέψεων" ώσπου στο τέλος επανέρχεται με το λυτρωτικό κι ελπιδοφόρο θέμα της άνοιξης..
Η μονομερής καντάτα δομείται σε τρεις ενότητες:
Η πρώτη, καθαρά ορχηστρική, μεταφέρει το σταδιακό ξύπνημα της άνοιξης. Το σύντομο μοτίβο του "πράσινου θροΐσματος" θυμίζει τους λαϊκούς εαρινούς ύμνους. Ακούγεται αρχικά σε χαμηλό τόνο, που συμβολίζει το ξύπνημα από τη χειμερία νάρκη.Mετά το χαρακτηριστικό ήχο της άρπας, το ανοιξιάτικο θρόισμα αυξάνει σε δυναμική και στο χαρούμενο αποκορύφωμα μπαίνει η χορωδία: "Πράσινα θροΐσματα, παλίρροιες της Άνοιξης, που αιωρούνται, μελωδίζουν και τραγουδούν!"
Στη δεύτερη ενότητα, η αφήγηση του βαρύτονου ξεκινά με μια έντονη παραφωνία για να δηλωθεί η αντίθεση των συναισθημάτων, ενώ το αγγλικό κόρνο ηχεί μια θλιβερή σόλο μελωδία, καθώς ζοφερά επίσης πυκνώνουν τα ηχοχρώματα στην ορχήστρα. Η χορωδία ερμηνεύει σύντομα κατιόντα θέματα σχεδόν bouche fermée, καθώς τολμηρές αρμονίες και χρωματικά περάσματα στα ξύλινα πνευστά μεταφέρουν το ουρλιαχτό της καταιγίδας.
Την τρίτη ενότητα εντοπίζουμε μετά το μονολόγο του βαρύτονου όπου ο ακροατής αφουγκράζεται νύξεις από το αρχικό θέμα του "πράσινου θροΐσματος" . Ήχοι φλάουτου και ελαφρές δοξαριές των τοξοτών σκιαγραφούν την ανανεωτική πνοή της άνοιξης. Μια μελωδική ευφορία κυριαρχεί. Σταδιακά οδηγούμαστε στην λυρική καντιλένα, απαλά και τραγουδιστάμέσω της οποίας μεταφέρεται η κύρια ιδέα της σύνθεσης:
"Όσο αντέχει η αγάπη, αγάπα τρυφερά,
Όσο διαρκεί η υπομονή, ζήσε υπομονετικά,
όσο η συγχώρεση καλεί να' σαι ελεήμων,
κι ο Θεός κριτής σου!"
Rachmaninov, "Spring Cantata, op. 20":
Κείμενα για τον Ραχμάνινοφ υπάρχουν πολλά στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!
Η μοναδική συνθετική γραφή του Φρειδερίκου Σοπέν για πιάνο διαμόρφωσε ολοκληρωτικά τον τρόπο με τον οποίο οι καλλιτέχνες σκέφτονταν, αντιμετώπιζαν, ερμήνευαν ή συνέθεταν για το όργανο. Λίγοι είναι οι πιανίστες που στο ρεπερτόριό τους δεν είχαν ή δεν έχουν μουσική του Σοπέν. Έτσι, δεν αποτελεί έκπληξη ο μεγάλος αριθμός συνθετών και πιανιστών που συγκινημένοι και εκστασιασμένοι από τον πολωνό δημιουργό αισθάνθηκαν την ανάγκη να αποτίσουν φόρο τιμής σε έναν μουσικό για τον οποίο υπάρχει σχεδόν καθολική αποδοχή.
1. Robert Schumann : "Chopin" από το Carnaval, Op. 9
Το "Καρναβάλι" γράφτηκε το 1834 και θεωρείται από τις απαιτητικότερες συνθέσεις του Σούμαν, με υπότιτλο: "Μικρές Σκηνές σε τέσσερις νότες" κι αναπτύσσεται σε 21 μινιατούρες . Παίρνει τον τίτλο "Καρναβάλι" γιατί ο συνθέτης στοχεύει στην παρουσίαση κάποιων από τις καρναβαλικές φιγούρες, όπως Αρλεκίνος, Πιερότος, Κολομπίνα. Δεν περιορίζεται όμως μόνο σ' αυτούς, αλλά με ευφάνταστο τρόπο ξεδιπλώνει ένα μουσικό κρυπτογράφημα, καθώς ο συνθέτης αναπτύσσει την ιδέα του, βασιζόμενος στην αντιστοιχία των γραμμάτων με κλίμακες. Κάτι σαν παζλ δηλαδή, με τα πάντα κρυμμένα επιδέξια πίσω από "καρναβαλικές μάσκες": Οι δυο του εαυτοί Eυσέβιος και Φλορεστάν, στοιχεία του ονόματός του, η πρώην αρραβωνιατικιά Εστρέλα, η νυν σύζυγος Κλάρα, όπως και κάποιους βιρτουόζους συναδέλφους του, ανάμεσά τους ο Παγκανίνι και ο Σοπέν. Μην ξεχνάμε πως o Σούμαν υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής του Σοπέν και εγκωμίαζε τις δημιουργίες του γράφοντας διθυραμβικές κριτικές στο περιοδικό του. Αναφερόμενος στις Σοπενιστικές Μαζούρκες είχε παραλληλίσει τις συνθέσεις με "κανόνια κρυμμένα κάτω από λουλούδια"..., αλλά κι όταν άκουσε τις παραλλαγές του στο ντουετίνο του Μότσαρτ: "La ci darem la mano" ενθουσιασμένος και γοητευμένος από το συνάδελφό του, ανέφερε και τα αθάνατα λόγια: "Hut ab, Ihr Herren, ein Genie-Αποκαλυφθείτε, κύριοι!Πρόκειται για μια ιδιοφυία!"
Schumann : "Chopin" από το Carnaval, Op. 9 / Daniil Trifonov:
2. Pyotr Ilyich Tchaikovsky: Un poco di Chopin, Op. 72:
Αντικρουόμενες είναι οι απόψεις του Τσαϊκόφσκι για τη μουσική του Φρεντερίκ Σοπέν.
Όταν πέθανε ο Πολωνός το 1849 ο Πιοτρ Ίλιτς ήταν μόλις 9 ετών. Υπάρχουν αναφορές πως προς τιμήν του αποθανόντος ο νεαρός εννιάχρονος ρώσος έδωσε μια θεαματική συναυλία όπου ερμήνευσε δύο από τις Μαζούρκες του Σοπέν. Μεγαλώνοντας όμως εξέφρασε την άποψη πως έβρισκε τη μουσική του υποτονική και διαποτισμένη υπερβολικά υποκειμενική ευαισθησία. Μάλιστα σε μια από τις επιστολες του προς την προστάτιδά του, Ναντέζντα φον Μέκ, ο Τσαϊκόφσκι αντιπαραθέτει την αγνότητα του Μότσαρτ με τον ρομαντισμό του Σοπέν, στον οποίο χρεώνει ένα "βυρωνικό πνεύμα απελπισίας και απογοήτευσης".
Από την άλλη, εκφράστηκε εγκωμιαστικότατα για την ερμηνεία του δασκάλου και φίλου του, Νικολάι Ρουμπινστάιν στο Δεύτερο Κοντσέρτο για Πιάνο του Σοπέν, ενώ παραδέχτηκε πως ο πολωνός έχει ασκήσει επίδραση στη μουσική του δημιουργία...
Σε ένα από τα τελευταία έργα του Τσαϊκόφσκι, την πιανιστική συλλογή: "18 Morceaux, Op. 72", που ολοκλήρωσε την άνοιξη του 1893 γίνεται άμεσα αναφορά στον Φ. Σοπέν. Η δέκατη πέμπτη σύνθεση αναπτύσσεται σύμφωνα με το μελαγχολικό, γεμάτο ευαισθησία Σοπενίστικο ύφος σε ρυθμό μαζούρκας και τιτλοφορείται: "Un poco di Chopin".
Διακρίνεται για τη ρυθμική πολυπλοκότητα, ενώ μελωδία και μπάσο συνδυάζονται με έναν τρόπο που καθιστά τον ακροατή σε κατάσταση μουσικού ιλίγγου...Ένα είδος κομψής, εκλεπτυσμένης μουσικής σαλονιού υψηλής ποιότητας. Μελαγχολικό κι εντυπωσιακό, ηρωικής διάθεσης μα συγχρόνως πολύχρωμα καταπραϋντικό, εμπνευσμένο και μεγαλοπρεπές, στοιχειωμένο την ευαισθησία του Σοπέν, που είναι κι ο αποδέκτης...
3. Grieg: "Stimmungen, Op. 73, No. 5, Study Hommage à Chopin":
Το κύκνειο άσμα του Εντβαρντ Γκριγκ (1905)και στο ύφος των "Λυρικών Κομματιών" του είναι το "Stimmungen- Διαθέσεις, Op. 73" για πιάνο. Περιλαμβάνει 7 σύντομες συνθέσεις σε πλούσια αρμονική επεξεργασία στα οποία ο Γκριγκ καταφέρνει να αποδώσει στο ύφος μουσικού "προγράμματος" τη λαχτάρα και ταραχή, την παιδιάστικη ευφορία, την αγωνία τη νύχτα, την ψυχική αγαλλίαση, το σκοτεινό, απόκρυφο και δυσοίωνο, την ενίοτε τραχύτητα της σκέψης... Η πέμπτη μινιατούρα "Σπουδή - Αφιέρωμα στον Σοπέν", όπως φαίνεται κι από τον τίτλο αποτίει φόρο τιμής στο Φρειδερίκο και ξεχωρίζει για το βιρτουόζικο ύφος της.
Grieg: "Stimmungen, Op. 73, No. 5: Study Hommage à Chopin" / Daniil Trifonov:
4. Rachmaninoff: "Variations on a Theme of Chopin
To 1902 o Σεργκέι Ραχμάνινοφ γράφει 22 Παραλλαγές χρησιμοποιώντας ως βασικό θέμα το Πρελούδιο Ν.20 σε ντο ελάσσονα του Σοπέν. Ο Ραχμάνινοφ υπήρξε πραγματικά ένας μεγάλος συνθέτης στη ρωσική, αλλά και την παγκόσμια ρομαντική μουσική και τα έργα ξεχωρίζουν για την εκφραστικότητα, το λυρισμό και τη μουσικότητά τους.
Ένας από τους συνθέτες που σεβόταν βαθειά ήταν κι ο Σοπέν. Ετσι, το πρώτο εκτεταμένο έργο του για σόλο πιάνο έχει αφετηρία τον πολωνό. Είναι αξιοσημείωτο ωστόσο, ότι δεν είναι πολλοί οι εξοικειωμένοι πιανίστες με αυτό το έργο, παρόλη τη δημοφιλία του και την ευκαιρία που δίνει στον ερμηνευτή να προβάλει τη δεξιοτεχνία του.
Το σύνολο των 22 Παραλλαγών μπορεί να χωριστεί σε τρεις ομάδες. Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει δέκα παραλλαγές, στις οποίες γίνεται μαεστρική επεξεργασία του θέματος. Όλες οι παραλλαγές είναι γραμμένες στην ίδια κλίμακα της ντο ελάσσονος, εστιάζοντας περισσότερο στην ανάπτυξη της υφής και του ρυθμού του θέματος.
Η δεύτερη ομάδα περιλαμβάνει τις Παραλλαγές 11 έως 18. Ο Ραχμάνινοφ αρχίζει να απομακρυνεται από τη βασική κλίμακα, επιδεικνύοντας μεγαλύτερη ελευθερία στο ρυθμό και την αρμονία. Οι παραλλαγές σε αυτή την ενότητα είναι ως επί το πλείστον αργές και υποτονικές από άποψη δυναμικής.
Οι τέσσερις τελευταίες παραλλαγές είναι πιο εκτεταμένες και μεγαλύτερης λαμπρότητας. Στην ενότητα αυτή, κάθε παραλλαγή έχει την αυτονομία της, καθώς μπορεί να εκτελεστεί ως ανεξάρτητη σύνθεση.
Rachmaninoff: "Variations on a Theme of Chopin / Daniil Trifonov:
5. Federico Mompou : "Variations On A Theme by Chopin":
Το 1957 ο Μομπόου παρουσιάζει τη σύνθεσή του: "Variations On A Theme by Chopin"
Ο συνθέτης γράφει 12 παραλλαγές για σόλο πιάνο πάνω στο βασικό θέμα από το Πρελούδιο Ν.7 σε Λα Μείζονα του Σοπέν.
Η σύλληψη της ιδέας είχε γίνει δυο δεκαετίες νωρίτερα όταν ο Μομπόου σε συνεργασία με τον φίλο του τσελίστα, Γασπάρ Κασσάδο δούλευαν πάνω σε μια σύνθεση για πιάνο και τσέλο, που όμως στην πορεία εγκαταλείφθηκε, με κάποιες παραλλαγές να φυλάσσονται στο συρτάρι. Έρχονται και πάλι στο προσκήνιο όταν ζητείται από τον Μομπόου να γράψει ένα μπαλέτο για το Βασιλικό Μπαλέτο του Λονδίνου... Μπορεί το μπαλέτο να μην παρουσιάστηκε ποτέ, όμως η μουσική δημοσιεύτηκε και ενθουσίασε με τον τίτλο: "Παραλλαγές σε θέμα του Σοπέν". Πρόκειται για δημοφιλέστατη σύνθεση του Καταλανού συνθέτη που αναδεικνύει τις πολύχρωμες αρμονίες και στιλιστικά χαρακτηριστικά του Σοπέν.
Όλες οι παραλλαγές εκτός από δύο, (7η και 12η) διατηρούν τον χαρακτήρα του πρωτοτύπου Σοπενίστικου μοτίβου, την καθαρότητα της υφής και την βαθιά εκφραστικότητα του συνθέτη παρασύροντας τον ακροατή σε ρομαντικά ταξιδέματα. Οι κριτικοί εγκωμίασαν τη μουσική του Μομπόου γράφοντας πως "μας προσφέρει τη μαγεία της παιδικής ηλικίας, με το άκουσμα να κάνει τα μάτια να αστράφτουν σαν παιδικά και τα χείλη να χαμογελούν διάπλατα από την γοητεία και την έκπληξη που προκαλεί η μουσική δημιουργία".
Μελωδικές νύξεις από το Πρελούδιο σε μι ελάσσονα, όπως και την Fantasy Impromptu του Σοπέν, είναι εμφανείς...
Federico Mompou : "Variations On A Theme by Chopin / Daniil Trifonov:
6. Samuel Barber : Nocturne, Op. 33:
Στο "Νocturne, Op. 33", που συντέθηκε το 1959, ο Αμερικανός συνθέτης Σάμιουελ Μπάρμπερ "διανύει" δύο μουσικές εποχές. Το Νυχτερινό ήταν μια από τις δημοφιλέστερες μουσικές φόρμες του 19ου αι., με βασικό εκπρόσωπό του τον ρομαντικό συνθέτη Φεντερίκ Σοπέν. Τα "Νυχτερινά" του τα αποκάλεσαν "Τραγούδια της Νύχτας" ή "Bel canto του πιάνου" και δικαίως, καθώς αναπλάθουν τον ρομαντισμό μιας εποχής, με τις μύριες δραματικολυρικές εκφάνσεις. Μέχρι τον 20ό αι., ωστόσο, είχε χάσει τη δημοφιλία του , με τους συνθέτες να πειραματίζονται σε νέα είδη και να εξερευνούν όλο και πιο ασύμβατες αρμονίες. Ο Μπάρμπερ, με χαρακτηριστική ατομικότητα, έγραψε ένα Νυκτερινό, που δεν ήταν εξ ολοκλήρου στο ρομαντικό ύφος του Σοπέν, ούτε όμως και στο μοντέρνο της εποχής του. Το αφιέρωσε στον Τζον Φιλντ, τον Ιρλανδό συνθέτη που ως γνωστόν θεωρείται ο πατέρας του Νυχτερινού κι επέδρασε σημαντικά στο Σοπέν.
Ο Μπάρμπερ συνδυάζει το ρομαντικό με το μοντέρνο, δημιουργώντας μια διαρκή ένταση μεταξύ παλιού και νέου, τονικού συστήματος και ατονικότητας, μουσικής συμφωνίας και διαφωνίας. Ο συνθέτης τολμά και εκπλήσσει ευχάριστα, καθώς από τη μια παραμένει πιστός στα θεμέλια που έθεσε ο Σοπέν, όμως ενσωματώνει τους νεωτερισμούς της εποχής του δίνοντας μια σύνθεση, στην οποία κρατά το προσωπικό πρωτότυπο μουσικό ύφος του.
Samuel Barber : Nocturne, Op. 33 / Daniil Trifonov:
Επέλεξα να προτείνω τις ερμηνείες των συνθέσεων με τον ίδιο πιανίστα, τον Δανιήλ Τριφόνωφ γιατί εκτός από το ότι συμμετείχε και βραβεύτηκε στο Διαγωνισμό Σοπέν, στην καριέρα του εστίασε στον πολωνό συνθέτη μελετώντας και ηχογραφώντας τρία από τα άλμπουμ του με δικά του έργα. Πάντα ξεχωρίζει για την σπάνια ερμηνεία η οποία αναδεικνύει την ποιητική γλώσσα του δημιουργού, τη μελοδραματικότητα και την αρμονία των αριστουργηματικών του συνθέσεων ... Το ίδιο θεωρώ πως πετυχαίνει και στην ερμηνεία όλων εκείνων που έσκυψαν με σεβασμό στο έργο του Πολωνού Σοπέν και με δημιουργίες τους απότισαν ελάχιστο φόρο τιμής με μουσικούς αντίλαλους δεξιοτεχνικής ικανότητας και εσωτερικής ευαισθησίας, που διεγείρουν την ψυχική και πνευματική μας ανάταση. Ήταν ο δικός τους τρόπος να συνταχθούν με την άποψη του Σούμαν: "Κύριοι, αποκαλυφθείτε! Πρόκειται για μια ιδιοφυία!"
O κατάλογος των συνθετών που απότισαν φόρο τιμής στο Φρειδερίκο είναι ατελείωτος...Δεν αναφέρθηκα στο Λιστ, το Βίλα Λόμπος ή τον Γκλαζούνοφ με τη "Chopiniana" του...
Θα'θελα όμως να κλείσω αυτό το Σοπενίστικων αντηχήσεων, αφιέρωμα, με έναν απόαπό τους επιφανέστερους λευκούς τζαζίστες, τον πρωτοπόρο,Dave Brubeck, που κι αυτός λάτρευε το Σοπέν.
Οι ειδικοί κατατάσσουν το ύφος του Μπρούμπεκ στο "Third Stream", ιδίωμα της τζαζ που συσχετίζει τη τζαζ με την κλασική μουσική.
Ο Μπρούμπεκ μελέτησε πολύ κλασική, ιδιαίτερα τους ρομαντικούς, όμως ο Σοπέν με το μοναδικό, πιανιστικό του στυλ ήταν ο περισσότερο αγαπημένος του. Έτσι, ενσωμάτωσε στοιχεία του στις μελωδίες του. Όταν βρέθηκε στην Πολωνία, και εκστασιασμένος από το χώρο του Μουσείου για το Σοπέν στη γενέτειρα του συνθέτη, Ζελαζόβα Βόλα, γεμάτος δέος που αντίκρυσε το πιάνο του και το εκμαγείo της παλάμης του εμπνεύστηκε μια σύνθεση σε "Σοπενίστικο" στυλ που τής έδωσε τον τίτλο: "Dzieukje", που στα πολωνικά θα πει "Ευχαριστώ":
Στο "Ευχαριστώ" του, ο Brubeck επιλέγει τις πιο σκούρες διαθέσεις του για να πλάσει το μουσικό πορτρέτο του πολωνού δημιουργού και να αποτίσει φόρο τιμής...
Ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ ήταν 25 χρονών όταν συνέθεσε τη "Σουίτα Νο. 1, Op. 5" για δύο πιάνα. Ήταν το καλοκαίρι του 1893, που έκανε ολιγοήμερες διακοπές στο κτήμα Lysikof στο Kharkov. Ο αρχικός τίτλος της σύνθεσης ήταν "Fantaisie-tableaux" επειδή ο συνθέτης είχε κατά νου να δημιουργήσει μια σειρά μουσικών εικόνων.
Το έργο αναπτύσσεται σε 4 μέρη, καθένα από τα οποία εμπνέεται από ποιητικά αποσπάσματα των Μιχαήλ Λερμόντοφ, Λόρδου Βύρωνα, Φιόντορ Τιούτσεφ και Αλεξέι Χομιάκοφ, αντίστοιχα, με τίτλους:
1.Βαρκαρόλα
2. Νυχτερινή Αγάπη
3. Δάκρυα
4. Πάσχα ή Φωτεινές Διακοπές
Παρότι η Σουίτα δεν είναι προγραμματική, τα ποιήματα μεταφέρουν το "συναισθηματικό" τόνο της μουσικής , που στο σύνολό της αφιερώθηκε στον Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκυ που είχε πεθάνει πρόσφατα.
Στην παρτιτούρα αναγράφεται σε κάθε ένα από τα τέσσερα μέρη του κύκλου το αντίστοιχο ποιητικό επίγραμμα που εξηγεί την πρόθεση του συνθέτη για πολύχρωμη ενσωμάτωση εικόνων στη μουσική του, μια προσπάθεια δημιουργικής φαντασίας και έκφρασης.
Λόγω ημέρας επικεντρωνόμαστε στο τέταρτο μέρος με αναφορά στην Ημέρα της Γιορτής του Πάσχα, βασισμένο ως ιδέα σε ποιητικό απόσπασμα του ρώσου θεολόγου, ποιητή, φιλοσόφου και συγγραφέα Αλεξέι Χομιάκοφ από το ποίημα: "Kremlin Matins for Easter-Πασχαλινά πρωινά στο Κρεμλίνο".
"Μες στη σιωπή, κάτω από το πέπλο της νύχτας,
η Μόσχα περίμενε την ιερή ώρα:
και το δυνατό χτύπημα της καμπάνας
ήχησε πάνω απ' τη γη,
κι η πλάση έτρεμε απ'το βουητό!
Ύμνοι - αργυρές αστραπές αντηχούσαν το μήνυμα του ιερού θριάμβου..."
Η βάση της μουσικής εικόνας είναι ένα κουδούνισμα. Μια καμπάνα που χτυπάει, όχι μονότονα και θλιβερά, αλλά χαρμόσυνα, προκαλώντας πνευματικό διαλογισμό , μια μορφή μουσικής αντήχησης των "καλών νέων" για την Ανάσταση! Οι συνθετικές τεχνικές του Ραχμάνινοφ θυμίζουν αναμφίβολα τις περίφημες καμπάνες του Mουσόργκσκυ στη σκηνή της στέψης από τον "Μπορίς Γκοντούνοφ", αλλά εμφανέστατη κυρίως είναι και η χρήση του "Πασχαλινού" μοτίβου από την "Russian Easter Festival Overture" του Ρίμσκυ Κόρσακωφ.
Ρυθμικές παραλλαγές πάνω στην Πασχαλινή μελωδία δημιουργούν χαρακτηριστική πολυφωνία πανηγυρικού ύφους, προκαλώντας ανάταση ψυχής!
Σημαντική παράδοση των ομόδοξων Ρώσων και της ρωσικής λειτουργικής μουσικής αποτελούν τα Obikhod, μια συλλογή από πολυφωνικά λειτουργικά άσματα της Ορθόδοξης Ρωσικής εκκλησίας του 16ου αι.
Πάνω σ'αυτά, στηρίχτηκε ο Ρίμσκι-Κόρσακωφ για να συνθέσει την "Russian Easter Festival Overture", που είδαμε πως πάνω της βασίστηκε ο Ραχμάνινοφ στην παραπάνω Σουίτα του για 2 πιάνα.
Πρόκειται για μια μουσική, αφηγηματική ιστορία της Κυριακής του Πάσχα, γνωστής στη Ρωσία ως "Bright Holiday", από το πρωί μέχρι το σούρουπο.
Ο σκοπός του "άθεου" συνθέτη είναι να "ζωγραφίσει" μουσικά τις διακοπές του Πάσχα.
Η Πασχαλινή "Εισαγωγή" ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 1888 και ο συνθέτης την αφιέρωσε στη μνήμη των Mουσόργκσκυ και Μποροντίν, από την Ομάδα των Πέντε. Θεωρείται ως το τελευταίο εξαιρετικό έργο του συνθέτη...
Στη συγκεκριμένη εκτέλεση υπό τη δ/νση του Stokowski, την ψαλμωδία του ιερέα μιμείται η φωνή του βαρύτονου(6:48).
Rimsky-Korsakov: "Russian Easter Festival Overture" / Stokowski
Την περίοδο αυτή οι εξοχές είναι τόσο πλούσια ανθοφορεμένες. Οι μαργαρίτες κυριαρχούν στο χαλί της φύσης που ξεδιπλώνεται ανάμεσα σε λογής υπέροχα αγριολούλουδα με τα χαριτωμένα τους πέταλα -λευκά ή κίτρινα- να διαμορφώνουν διάθεση χαράς και να σκορπούν ευφορία..
Τα ακτινωτά πέταλά τους φέρνουν πάντα στο νου την ανησυχία για την αγάπη. Την ανάγκη πρόβλεψης μιας σχέσης και τη φράση που η λαϊκή παράδοση διασώζει στο παιχνίδι της:
"Για την αγάπη ρώτησα να πει η μαργαρίτα,
αφού από τα πέταλα θα μάθω την αλήθεια…"
Η ανάγκη μας να γνωρίζουμε με απόλυτη σιγουριά τα συναισθήματα του ανθρώπου που ποθούμε, μας οδηγεί συχνά στο δίλημμα: "Μ’ αγαπάει...Δεν μ’ αγαπάει..."
Ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ το 1916 συνέθεσε τον κύκλο τραγουδιών: "6 Songs, Op. 38".
Δεύτερο στη σειρά του κύκλου είναι οι "Μαργαρίτες", το κείμενο του οποίου προέρχεται από ποίημα του Igor Severyanin, ένα από τα πολλά που πρότεινε στον Ραχμάνινοφ η συγγραφέας και φίλη του συνθέτη, Marietta Shaginyan. Ισως η επιλογή του συγκεκριμένου ποιήματος με αναφορά στις μαργαρίτες, να έχει σχέση και με το ερωτικό ειδύλλιο, που πλέχτηκε παλιότερα ανάμεσά τους...
Στο ποιητικό κείμενο του Severyanin απεικονίζονται απέραντοι αγροί, με τις μαργαρίτες να παρομοιάζονται με νεαρές γυναίκες με ασυγκράτητη τη δύναμη και την ορμή τους! Αναγέννηση πλάσης και ψυχής, ταυτίζονται. Το θαύμα της εναλλαγής των εποχών και της εσωτερικής διεργασίας αποκαλύπτεται σε φαντασία, μάτια και αυτιά.
O Ραχμάνινοφ συνθέτει στην ανθοφορεμένη φύση
"Ω, δείτε πόσες μαργαρίτες,
εδώ και εκεί,
στους αγρούς ανθίζουν.
Πόσες!...Αμέτρητες ολόγυρα
ξεπροβάλλουν.
Τα πέταλά τους σαν φτερά,
από λευκό μετάξι.
[Είστε η δύναμη του καλοκαιριού!
Είστε η χαρά, που περισσεύει!
Είστε η λαμπρότητα στο πλήθος!]
Η γη ετοιμάζεται ν' ανθίσει
με τη βροχή της δροσιάς,
δίνοντας χυμό στους μίσχους.
Ω, γυναίκες, μαργαρίτες-άστρα,
σας αγαπώ!"
Η μελωδία ενός φυσιολάτρη δημιουργού, όπως ο Ραχμάνινοφ, ηχεί ηλιόλουστη και φωτεινή, συνταιριασμένη με το ύφος και την ποιητική ατμόσφαιρα. O συνθέτης επιλέγει την τονικότητα της Φα μείζονος και αργή ρυθμική αγωγή(Lento). Πληθωρική η πιανιστική συνοδεία και η φωνή ηχεί σε ρόλο στοχαστή, ενώ δεν λείπουν λαμπερές αρμονίες και διακοσμητικά μελωδικά στιγμιότυπα γεμάτα ενεργητικότητα.
Η εποχή σύνθεσης ήταν εποχή δυσκολιών και άσχημης ψυχολογικής κατάστασης για τον Ραχμάνινοφ, καθώς μέσα σε διάστημα λίγων μηνών είχε χάσει πολύ αγαπημένα του πρόσωπα, τον πατέρα, τον αδερφικό του φίλο και ομότεχνό του, Σκριάμπιν και τον αγαπημένο του δάσκαλο, Σεργκέι Τανέγιεφ. Επί πλέον, πόνοι στον καρπό μετά από μια ιδιαίτερα πιεσμένη περίοδο συναυλιών τον ταλαιπωρούσαν έντονα.
Ετσι, το ύφος του τραγουδιού με την ψυχική ευφορία και αισιόδοξη, ελπιδοφόρα διάθεσή του έρχεται σε αντίθεση με τη μαυρίλα και τη μελαγχολική διάθεση που κυριαρχούσε μέσα του εκείνο το διάστημα, ένας τρόπος που επιλέγει ο Ραχμάνινοφ για να ξορκίσει τη ζοφερότητα και τα σκοτάδια της ψυχής του...
Η αναγέννηση της φύσης μέσα από ποίηση και μουσική, φίλοι μου, ενεργεί στην ψυχή όλων σαν καθαρτήριο, όπου χαρά, ελπίδα και ομορφιά πλημμυρίζουν όλες τις αισθήσεις...
O κύκλος τραγουδιών αφιερώθηκε στην ουκρανή υψίφωνο, Νίνα Κόσχετς, η οποία τα πρωτοπαρουσίασε και θα την ακούσουμε απο μια ιστορική ηχογράφηση του 1940.
Γοητευτική η μελωδία του Ραχμάνινοφ, σε κάνει να απορείς πόσο άδικο είναι να μένουν στην αφάνεια κάποιες από τις αριστουργηματικές φωνητικές συνθέσεις του, όπως αυτή.
Το τραγούδι διασκευάστηκε για σόλο πιάνο από τον ίδιο το συνθέτη το 1922, ενώ ο φίλος και συνεργάτης του, διάσημος βιολονίστας Fritz Kreisler έδωσε και την περίφημη εκδοχή για βιολί και πιάνο.
Θα απολαύσουμε την εκδοχή για σόλο πιάνο από μια επίσης ιστορική ηχογράφηση του '45 με τον Emil Gilels:
Η μεταγραφή για βιολί και πιάνο του Fritz Kreisler σε εκτέλεση από τους Itzhak Perlman και Samuel Sanders:
Oμολογουμένως, τα εμπνευσμένα έργα του Ρέμπραντ από θρησκευτικά θέματα είναι ελάχιστα. Σήμερα, λόγω ημέρας, ας παρατηρήσουμε την περίφημη ελαιογραφία του:
"Ανάσταση του Λαζάρου"
Με έντονη θεατρικότητα, το έργο του ολλανδού καλλιτέχνη στηρίζεται στις αντιθέσεις ανάμεσα στα φωτεινά και σκοτεινά σημεία του πίνακα. Τεχνική, που ενισχύει τον δραματικό χαρακτήρα της σύνθεσης, αφού οι μορφές δεν φέρουν περιγράμματα αλλά διαχωρίζονται από την αντίθεση φωτός-σκοταδιού. Θέμα του πίνακα -κι αγαπημένο πολλών ζωγράφων- η "Ανάσταση του Λαζάρου". Ο Λάζαρος τοποθετείται στο σκοτεινό σημείο του πίνακα για να τονιστεί ο θάνατος, αντίθετα με το πρόσωπο της Μαρίας και των υπολοίπων μαρτύρων, που είναι στο φως κι έκπληκτοι παρακολουθούν το πρωτοφανές και ασύλληπτο γεγονός της επιστροφής στη ζωή ενός νεκρού! Ο πίνακας βρίθει συμβολισμών και στηρίζεται σ' ένα νοερό τρίγωνο, κορυφές του οποίου είναι: επάνω ο Χριστός, και στις δυο βάσεις ο Λάζαρος στον τάφο δεξιά και οι μάρτυρες αριστερά.
Από το Βιβλικό θέμα είναι εμπνευσμένη και η έκτη από τις "14 Romances op. 34" για υψίφωνο και πιάνο του Ραχμάνινοφ, που για το λόγο αυτό τιτλοφορείται "Voskresheniye Lazarya-Ανάσταση Λαζάρου".
Eίναι γνωστή η βαθιά θρησκευτική πίστη του συνθέτη. Πρόκειται για θρησκευτικό άσμα με μοναδική εναρμόνιση, μελωδική γραμμή στηριγμένη στην ελεγειακή, μεγαλόπρεπη φα ελάσσονα, σε αργό, σοβαρό-grave τέμπο, που προσδίδει στο σύνολο ιδιαίτερη εκφραστικότητα. Η διάθεση του κειμένου, που συνιστά τη νίκη προς το θάνατο, αντανακλάται στην απέριττη γραφή. Θεωρώ πως το συγκεκριμένο ληντ της συλλογής, που ο Ραχμάνινοφ έγραψε το 1912, είναι ιδιαίτερης πνευματικότητας. Παρότι δε, έχει ηχογραφηθεί και σε άλλες γλώσσες, το προτείνω στην αρχική ρωσική, με αυτή τη "βαριά-μεστή" προφορά, γιατί πιστεύω αποδίδει το μέγεθος του μεγαλείου της ζωής που νικά τη λήθη και το θάνατο. Η μελωδία λυτρωτική, κατανυκτική στοχεύει να υποδείξει πως στο πρόσωπο του Χριστού, η θεία και η ανθρώπινη φύση ενώνονται χωρίς να συγχέονται.
Το φινάλε ιδιαιτέρως λαμπρό με τις πιανιστικές συγχορδίες σταθερές, πλατιές να στηρίζουν ως σίγουρα και στιβαρά θεμέλια το μουσικό ύφος και έκφραση.
Ο Ραχμάνινοφ αφιέρωσε τη σύνθεση στον μέγα βαθύφωνο Φιοντόρ Σαλιάπιν, ενώ το κείμενο είναι του ρώσου θεολόγου, φιλοσόφου και ποιητή Aleksey Khomyakov, η λογοτεχνική πένα του οποίου σηματοδοτεί ένα σπουδαίο κεφάλαιο στην ανάπτυξη της ρωσικής σκέψης τον 19ο αιώνα.
Το απολαμβάνουμε από την πολυβραβευμένη σουηδή υψίφωνο Ελίζαμπεθ Σέντερστορμ, κορυφαία στις ερμηνείες του Ραχμάνινοφ. Με τον Βλαντιμίρ Ασκενάζυ έχει ηχογραφήσει την πλήρη σειρά τραγουδιών του συνθέτη.
"Το ανοιχτό φέρετρο ήταν περικυκλωμένο από τέσσερις στρατιώτες της αυτοκρατορικής φρουράς. Ο Πιοτρ Ιλιτς Tσαϊκόφσκυ ήταν ντυμένος με ένα μαύρο κουστούμι. Ηταν καλυμμένος μέχρι το λαιμό με ένα διαφανές σάβανο. [...] "Γιατρέ!", είπε ο Νικολάι. "Μας αφήνετε λοιπόν να ασπαστούμε τον μακαρίτη;"[...] Καθώς σηκωνόμουν άκουσα από το άλλο άκρο του διαμερίσματος τον ήχο από πιάνο. Φαινόταν σαν κάποιος να προσπαθεί να συνθέσει ένα κομμάτι: η φράση σταματούσε και στη συνέχεια επαναλαμβανόταν σε παραλλαγές. Προσπάθησα να ακούσω καλύτερα: το άτομο αυτό είχε μάλλον βρει αυτό που έψαχνε, αφού έξι νότες, πάντοτε οι ίδιες, επαναλαμβάνονταν με μια μελαγχολική επιμονή. Εξι θλιβερές, μονότονες, πένθιμες νότες. [...] Στο πιάνο καθόταν ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ, ο οποίος έγραφε και μουντζούρωνε μια κενή παρτιτούρα. Φορούσε ένα μαύρο κουστούμι [...] Τα μαλλιά του, έμοιαζαν με απαλό χνούδι. Επαιξε ξανά, με το αριστερό του χέρι, τις έξι νότες "λα ντο σι σι μπεμόλ λα ρε" και κούνησε το κεφάλι του απογοητευμένος. Άρχισε και πάλι να σκέφτεται. [...] Ο νεαρός συνθέτης, με τα μάτια καρφωμένα στο κενό και τα δάχτυλα του αριστερού χεριού κολλημένα επάνω στα πλήκτρα, κουνούσε ελαφρά τα χλωμά του χείλη πλάθοντας στο μυαλό του αυτό που έμελλε να αποτελέσει το αριστούργημά του. Το "Ελεγειακό τρίο", που ξεκίνησε εδώ, στο διαμέρισμα του νεκρού, και ξεπήδησε από τη θλίψη του συνθέτη του, διατήρησε τελικά στην αρχή του αυτό το πένθιμο "οστινάτο", που ακούστηκε για πρώτη φορά τούτη την ημέρα..."
("Δικαστήριο Τιμής, Η Ζωή και o θάνατος του Τσαϊκόφσκι", Ντ. Φερναντέζ , Εκδ.Εξάντας, μτφ, Ινώ Ρόζου, σελ.502-503)
Ο πρώτος που αναγνώρισε τις θαυμαστές δυνατότητες του Σεργκέι Ραχμάνινοφ στο Ωδείο της Μόσχας ήταν ο Τσαϊκόφκι. Τότε ο Πιοτρ Ίλιτς ήταν ένας από τους πιο σεβαστούς δασκάλους στο Ωδείο, με τεράστα φήμη, οπότε ο Σεργκέι κολακευόταν αλλά συγχρόνως ένιωθε ευλογημένος που τον είχε υποστηρικτή και συμπαραστάτη στην προσπάθειά του. Ο Τσαϊκόφσκυ προωθούσε τον Σεργκέι και ως βιρτουόζο και ως συνθέτη. Διέκρινε τη φλόγα και το πάθος του νεαρού για την τέχνη της μουσικής...
Ωστόσο, πολύ σύντομα ο Ραχμάνινοφ θα έχανε τον Τσαϊκόφσκι, που στο πρόσωπό του είχε βρει τον δάσκαλο, το είδωλο, τον πατέρα, τον φίλο, τον μέντορα...Την επόμενη χρονιά, το 1893 ο συμπατριώτης του πεθαίνει από χολέρα. Βαθύς ο πόνος της απώλειας του 19χρονου μουσικού, εξωτερικεύεται στο "Trio élégiaque No. 2", που το μοτίβο του εμπνεύστηκε στο σπίτι που κείτονταν νεκρός ο Τσαϊκόφκυ.
Το ελεγειακό τρίο ολοκληρώθηκε σε 3-4 μέρες. Παρά το νεαρό της ηλικίας του δημιουργού του, στα μέρη της σύνθεσης διαφαίνεται η ικανότητά του να καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα ήχων και χρωμάτων! Κυριαρχεί ο υποβλητικός, σκοτεινός ήχος έντονης δραματικότητας.
Το "Τρίο αρ. 2" αναπτύσσεται σε τρία μέρη: Moderato, Quasi variatione, Allegro risoluto, όπου αξιοποιώντας κυρίως τη μορφή της παραλλαγής ξεδιπλώνονται τα συναισθήματα θλίψης και οι αγωνιώδεις στοχασμοί για το μυστήριο του θανάτου. Ο μουσικός θρήνος ολοκληρώνεται με τη σύμπραξη και των 3 οργάνων σε εντυπωσιακή ισορροπία σ' ένα συγκλονιστικό, αν και σύντομο, τρίτο μέρος. Στο φινάλε, το πιάνο παίρνει το θέμα με εμφανή την επίδραση από τον Τσαϊκόφσκι. Ακούγεται "σκληρό", ενώ χαρακτηρίζεται από βίαιες εκρήξεις συναισθημάτων.
Να θυμίσουμε πως ο Τσαϊκόφσκυ είχε και κείνος συνθέσει ένα "Τρίο σε λα ελ." για το θάνατο του Νικολάι Ρουμπινστάιν το 1893 με την αφιέρωση: "Στη μνήμη ενός μεγάλου καλλιτέχνη".
Την ίδια αφιέρωση έκανε και ο Ραχμάνινοφ για τον μέντορα και δάσκαλό του...
Oι έξι νότες για τις οποίες κάνει λόγο ο Φερναντέζ στο παραπάνω λογοτεχνικό απόσπασμα και ακούγονται εμμονικά στην αρχή της σύνθεσης ως έκφραση απόγνωσης, αποχωρισμού και οδύνης θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως σχετίζονται με το έργο του Πόε: "Η Μάσκα του κόκκινου θανάτου'', αναφερόμενος στη χολέρα, όπου στο τέλος ο θάνατος-χολέρα λέει: "...πήρα πολλούς αλλά άφησα να ζήσουν μόνο έξι..."
Χρόνια Πολλά για το Λαζαροσάββατο! Σήμερα γιορτάζουμε την ανάσταση του φίλου του Ιησού από τη Βηθανία, μέρα νίκης της ζωής επί του θανάτου.
Η Ανάσταση του Λαζάρου έδωσε έμπνευση σε πολλούς καλλιτέχνες. Ανάμεσά τους και ο Καραβάτζιο στο ομώνυμο εικαστικό του, στο οποίο με εκπληκτική μαεστρία απεικονίζει την ασθενική σάρκα του Λάζαρου, μόλις έχει αναστηθεί γι’αυτό και διατηρεί την ακαμψία του θανάτου, με ανασηκωμένο το ένα χέρι του αναστημένου προκειμένου να δεχτεί το Φως του Χριστού! Θρυλείται πως ο ζωγράφος δούλευε με απόλυτη μυστικότητα το συγκεκριμένο εικαστικό, και πως υποχρέωνε τους εργάτες που χρησιμοποιούσε ως μοντέλα να κρατάνε ένα πτώμα που βρισκόταν σε κατάσταση αποσύνθεσης. Όταν τέλειωσε και παρουσίασε το έργο, παρότι εξέπληξε, προκάλεσε σχόλια και αντιδράσεις, κάτι που εξόργισε τον δημιουργό, κι έτσι, οξύθυμος καθώς ήταν, κομμάτιασε τον πίνακα με το μαχαίρι του. Στη συνέχεια, ζωγράφισε άλλον, πιστότερο και ωραιότερο…
"Portrait of Rachmaninov", Jan Ciągliński
To όμορφο εικαστικό θα συνοδεύσω με το έκτo από τα "14 Songs op. 34" του Ραχμάνινοφ για υψίφωνο και πιάνο, που είναι εμπνευσμένο από την "Ανάσταση του Λαζάρου" και θα το ακούσουμε από την κορυφαία σουηδή Elisabeth Soderstrom, ενώ στο πιάνο τη συνοδεύει ο Vladimir Ashkenazy. Πρόκειται για θρησκευτικό άσμα με μοναδική εναρμόνιση, μελωδική γραμμή στηριγμένη στην ελεγειακή, μεγαλόπρεπη φα ελάσσονα, σε αργό, σοβαρό-grave τέμπο, που προσδίδει στο σύνολο ιδιαίτερη εκφραστικότητα. Η διάθεση του κειμένου, που συνιστά τη νίκη προς το θάνατο, αντανακλάται στην απέριττη γραφή.
Το συγκεκριμένο ληντ της συλλογής, που ο Ραχμάνινοφ έγραψε το 1912, είναι ιδιαίτερης πνευματικότητας και μαρτυρά τη βαθιά θρησκευτική πίστη του συνθέτη. Παρότι δε, έχει ηχογραφηθεί και σε άλλες γλώσσες, το προτείνω στην αρχική ρωσική, με αυτή τη "βαριά-μεστή" προφορά, γιατί πιστεύω αποδίδει το μέγεθος του μεγαλείου της ζωής που νικά τη λήθη και το θάνατο.
Η μελωδία λυτρωτική, κατανυκτική στοχεύει να υποδείξει πως στο πρόσωπο του Χριστού, η θεία και η ανθρώπινη φύση ενώνονται χωρίς να συγχέονται.
Το φινάλε ηχεί ιδιαιτέρως λαμπρό με τις πιανιστικές συγχορδίες σταθερές, πλατιές να στηρίζουν ως σίγουρα και στιβαρά θεμέλια το μουσικό ύφος και έκφραση.
Ο Ραχμάνινοφ αφιέρωσε τη σύνθεση στον μέγα βαθύφωνο Φιοντόρ Σαλιάπιν, ενώ το κείμενο είναι του ρώσου θεολόγου, φιλοσόφου και ποιητή Aleksey Khomyakov, η λογοτεχνική πένα του οποίου σηματοδοτεί ένα σπουδαίο κεφάλαιο στην ανάπτυξη της ρωσικής σκέψης τον 19ο αιώνα.
Ραχμάνινοφ : "Η Ανάσταση του Λαζάρου"
Elisabeth Soderstrom, Vladimir Ashkenazy:
Και μια κατανυκτική ερμηνεία σε διασκευή για ανδρική χορωδία:
Σήμερα 7 Απρίλη γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας, που φέτος είναι αφιερωμένη στην "Κατάθλιψη", αυτό το ψυχικό νόσημα που βαρύνει πολλούς από τους συνανθρώπους μας.
Πολλοί είναι επίσης και οι διάσημοι της Τέχνης που υπέφεραν από κάποια μορφή κατάθλιψης. Διαπίστωση, που αρκετές φορές με έκανε να αναρωτηθώ πόσο κοντά είναι τα όρια μιας ψυχικής νόσου με τη μεγαλοφυΐα και την καλλιτεχνική έκφραση. Και να θέσω το ερώτημα: Γιατί βλέπουμε συχνά πως οι πιο ταλαιπωρημένοι ψυχικά άνθρωποι είναι και οι πιο δημιουργικοί;
Μην ξεχνάμε τον καταθλιπτικό και με τάσεις αυτοκαταστροφής Βαν Γκογκ, που μετά από καβγά με τον Γκωγκέν ακρωτηρίασε το αυτί του.... Τη Βιρτζίνια Γουλφ, με ψυχισμό τρομερά εύθραυστο, που η χρόνια κατάθλιψή της την οδήγησε στον ποταμό Ουζ, έχοντας γεμίσει τις τσέπες της με πέτρες... Ή τον Μοντιλιάνι και την Κλωντέλ... Τη χαρισματική ποιήτρια Σύλβια Πλαθ, μια προσωπικότητα βαθιά διαταραγμένη, που πολλάκις νοσηλεύτηκε λόγω της κατάθλιψης και της διπολικής διαταραχής που την ταλάνιζε, μέχρι που στα 31 της έδωσε τέλος στη ζωή της. Λίγες μέρες πριν αυτοκτονήσει εισπνέοντας γκάζι έγραψε ένα ποίημα που πραγματεύεται το θάνατο μιας γυναίκας η οποία μόνο νεκρή νιώθει "τελειοποιημένη":
"Η γυναίκα τελειοποιήθηκε.
Το νεκρό της
σώμα φοράει το χαμόγελο του επιτεύγματος,
η ψευδαίσθηση μιας ελληνικής ανάγκης
ρέει στις πτυχώσεις της χλαμύδας της
Τα γυμνά της
πόδια σαν να λένε:
κάναμε τόσο δρόμο, φτάνει πια..."
Ή τους δικούς μας Βιζυηνό και Καρυωτάκη...
Η λίστα των πασχόντων από κατάθλιψη, ελαφριά ή βαριά, ανάμεσα στους μουσικούς, μεγάλη επίσης...
Ο Μπετόβεν αποτραβήχτηκε από τον κόσμο, σκέφτηκε ακόμα και την αυτοκτονία, όταν συνειδητοποίησε την ολοκληρωτική απώλεια της πολύτιμης ακοής του... Ο Τσαϊκόφσκυ, ο Σούμπερτ, ο Μπερλιόζ, ο Γκλίνκα, ο Μάλερ και ο Μπρούκνερ...
Κι ο Ραχμάνινοφ... Κάθε φορά που ακούω το "2ο Κονσέρτο" του, με διακατέχει όλη εκείνη η μελαγχολία και η νοσηρή κατάθλιψη που τον είχε βαλτώσει, όταν το έγραφε... Μέσα από τη μουσική προσπαθούσε να διαλύσει όλη τη συσσωρευμένη, χλευαστική κριτική που τον είχε ρίξει σ'αυτόν τον ψυχικό σκοταδισμό... Ο Ραχμάνινοφ, μπόρεσε και ξέφυγε απ τη δίνη του... Γι'αυτό και αφιέρωσε το πιανιστικό, αυτό έργο του στο γιατρό που τον κούραρε και βοήθησε στην αποθεραπεία του...
Όμως εκείνος ο μουσικός, που δίπλα στη λέξη "κατάθλιψη" υπάρχει το όνομά του με μεγάλα, ζωηρά γράμματα, πιστεύω θα συμφωνήσετε, είναι ο Ρόμπερτ Σούμαν!
Με φοβερές κρίσεις κατάθλιψης χρόνων, προσπάθησε να δώσει τέλος στη ζωή του το 1854 πέφτοντας στο Ρήνο και τελικά πέθανε σε ψυχιατρικό άσυλο δύο χρόνια αργότερα.
Κι όμως αυτός ο άνθρωπος ήταν πολυτάλαντος και πολυγραφότατος! Πώς να συσχετίσεις την κατάθλιψη και τη νοσηρότητα της ψυχής του με την καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία του; Είχα διαβάσει κάποτε τα ποιητικά λόγια του πιανίστα Edwin Fischer για τον Σούμπερτ:
"Σ'αυτόν ανήκει, πάνω απ 'όλα, η καρδιά μου, τον αγαπώ σαν παλιό, αγαπημένο φίλο,
του οφείλω τις πιο όμορφες ώρες μου...
Πόσο λυπάμαι για τις σκιές της θλίψης του - τη θλίψης που νιώθουμε στα έργα του ...
Πόσα μυστικά του μάς εκμυστηρεύεται μέσα από τη μουσική του για την εσωτερική ύπαρξή του,
πόσες μαρτυρίες για το πού παύει ο λόγος κι αρχίζει η τρέλα του νου και της ψυχής..."
Κι όμως, τις περιόδους της βαριάς μοναξιάς, της κατάθλιψης και της βαθιάς μελαγχολίας εκείνος μουσικά, μεγαλουργούσε...
Όπως στην περίπτωση του "Trio no.1 op.63" σε ρε ελάσσονα, όπου τα σημάδια της φθοράς της ψυχής του είναι εμφανέστατα! Ιδιαίτερα στο 3ο μέρος, όπου το αργό άνοιγμά του, ένα εξαιρετικό δείγμα της καλλιτεχνικής σύλληψης του συνθέτη οδηγεί στα απόκρυφα μονοπάτια της καταθλιμμένης ψυχής του, σε ένα απόκοσμο, μοναχικό δωμάτιο χωρίς παράθυρο ελπίδας για κείνον, όμως για μας που τον παρατηρούμε ένα μουσικό δωμάτιο διαποτισμένο βαθιά ευαισθησία και τρυφερότητα...
Ο συνθέτης δίνει την ένδειξη: "Langsam, mit inniger Empfindungen-Σιγά-σιγά, με εσωτερικό συναίσθημα", η οποία επιτυγχάνεται με την χαλαρή περιπλάνηση στις τονικότητες, αρχής γενομένης από την Ντο μείζονα στο μέρος του βιολιού, που οδηγεί σε μια νέα αρμονία στη ντο ελάσσονα. Το θέμα του τσέλο χτίζεται σταθερά πάνω στη φα μείζονα, με το πιάνο σαφώς υποταγμένο στα δυο τοξοτά. Η αρμονική περιπλάνηση συνεχίζεται στη ρε ελάσσονα με το φινάλε να σηματοδοτείται από το αρχικό θέμα του βιολιού παιγμένο στη ρε μείζονα...
Εκτιμάται πως μια από τις καλύτερες εκτελέσεις για το τέλειο ύφος και την κομψότητα του ήχου, ήταν με τον βιολονίστα Ζακ Τιμπό, τον πιανίστα Αλφρέντ Koρτό και τον βιολοντσελίστα Πάμπλο Καζάλς.
To ακούμε ευλαβικά σε αυτή την ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ:
.jpg)
_by_Elliot_and_Fry_-_02.jpg)
