Edvard Munch: Η νυχτερινή ατμόσφαιρα της οδού Karl Johan σε εικόνα και ήχο...

 

Edvard Munch: "Evening on Karl Johan Street"

Γεννημένος στις 12 Δεκεμβρίου 1863 στο Loten της Νορβηγίας ο Edvard Munch υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του συμβολισμού και πρωτοπόρος του εξπρεσιονισμού, διερευνώντας διαρκώς τα πιο βαθιά ανθρώπινα συναισθήματα, μοναξιά, φόβο, αγωνία και αποξένωση, μέσα από την τέχνη του. Η δουλειά του συνδυάζει έντονη ψυχολογική ένταση με μια λεπτή αίσθηση χρώματος και φωτός, δημιουργώντας εικόνες που αιχμαλωτίζουν την ψυχή του θεατή και προκαλούν βαθιά συναισθηματική εμπλοκή.

Ένα χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της προσέγγισης είναι ο πίνακας "Evening on Karl Johan Street", που φιλοτέχνησε το 1892, όπου ο Μουνκ αποτυπώνει μια νυχτερινή σκηνή με πλήθος από μαυροντυμένες φιγούρες με κατάλευκα πρόσωπα να περπατούν στον κεντρικό δρόμο του Όσλο. Το έργο αναδεικνύει την αποξένωση των ανθρώπων μέσα στο πλήθος και την εσωτερική μοναξιά που νιώθει κανείς ακόμα και όταν βρίσκεται ανάμεσα σε άλλους. Οι φιγούρες των αστών περιπατητών φαίνονται αδιάφορες, με άδεια, αδίστακτα βλέμματα που πέφτουν πάνω στον θεατή, δημιουργώντας έντονη αίσθηση απειλής και ψυχολογικής ανησυχίας.

Αρκετοί υποστηρίζουν πως η ατμόσφαιρα της νύχτας εμπνέεται από προσωπική εμπειρία του καλλιτέχνη, όταν περίμενε μια ερωμένη να τον συναντήσει: "Με χαιρέτησε με ένα απαλό χαμόγελο και συνέχισε να περπατάει… Όλα έγιναν τόσο άδεια και ένιωθα τόσο μόνος… Οι άνθρωποι που περνούσαν φαινόντουσαν τόσο παράξενοι και αμήχανοι και ένιωθα σα να με κοιτούσαν επίμονα, όλα αυτά τα πρόσωπα χλωμά στο βραδινό φως".

Ε.Munch, αυτοπροσωπογραφία ίδιας εποχής με τον
 πίνακα "Evening on Karl Johan Street"

Ο Έντβαρντ Mουνκ χρησιμοποιεί στον πίνακα τεχνικές εμπνευσμένες από τις "περικοπές" του Ντεγκά και τη φωτογραφία, υπαινισσόμενος ψυχολογική ένταση, απειλή και μοναξιά. Σε σύγκριση με την "Κραυγή", το έργο είναι περισσότερο συμβολιστικό παρά εξπρεσιονιστικό: η ακατέργαστη δύναμη της Κραυγής κρύβεται κάτω από τη μεγάλη ομορφιά του γαλάζιου νυχτερινού ουρανού και των λαμπερών φώτων, μια "βελούδινη" επιφάνεια που συγκαλύπτει τον τρόμο και την αγωνία του πλήθους.
Η μοναδική φιγούρα που κινείται κόντρα στο ρεύμα και περπατάει στη μέση του δρόμου αντικατοπτρίζει τον ίδιο τον Mουνκ ως μποέμ και ριζοσπαστικό καλλιτέχνη, που συχνά κυνηγιόταν από τον ασφυκτικό τοπικισμό της πόλης, σε αντίθεση με τον ευρύτερο κόσμο του Βερολίνου, του Παρισιού και άλλων πολιτιστικών κέντρων, που ο ίδιος λαχταρούσε.

Πάντως, ακόμα κι αν ο Mουνκ εμπνέεται από τις προσωπικές του εμπειρίες, η τέχνη του δείχνει ότι αυτά τα συναισθήματα δεν περιορίζουν το γενικότερο μήνυμα του πίνακα: την αγωνία και τον φόβο που μπορεί να νιώσει ο καθένας απέναντι στο αδιάφορο και αβοήθητο πλήθος.


H Moυσική Έμπνευση:

Ο Bruce Wolosoff, στην πιανιστική του σύνθεση "Night Paintings", "μεταφράζει" σε ήχο πίνακες που αναφέρονται στη νύχτα. Ο Wolosoff επέλεξε τέσσερα έργα από διαφορετικούς ζωγράφους που τον ενέπνευσαν, David Salle, Vincent van Gogh, Margaret Garrett και Edvard Munch.
Σύμφωνα με τον ίδιο, κάθε πίνακας "μιλούσε" με διαφορετικό τρόπο: η νυχτερινή ατμόσφαιρα, οι σκιές και τα συναισθήματα που προκαλούσαν ενεργοποίησαν διαφορετικές μουσικές αντιδράσεις του.

Ο πολυβραβευμένος αμερικανός συνθέτης Wolosoff έχει δηλώσει ότι συχνά βλέπει ζωγραφιές και ακούει μουσική στο μυαλό του. Δεν πρόκειται ακριβώς για συναισθησία, αλλά για μια πολύ προσωπική αντιληπτική διαδικασία, όπου οι εικόνες ξυπνούν μουσικές ιδέες και συναισθήματα.
Ο Wolosoff είναι συνθέτης με βαθιές ρίζες στην κλασική μουσική, αλλά και εμπειρίες από τζαζ, ροκ και μπλουζ. Αυτό σημαίνει ότι το "Night Paintings" ενσωματώνει μια λιτή αλλά πλούσια μουσική γλώσσα, που μπορεί να εναλλάσσει ρομαντισμό, ατμόσφαιρα, μελαγχολία και εκφραστική ελευθερία.
Η χρήση του πιάνου δίνει στον δημιουργό τη δυνατότητα να χειριστεί τη σιωπή, κάτι που θεωρεί βασικό εργαλείο για να "αναπνέει" η σύνθεση και να αφήνει χώρο να εκφραστούν τα συναισθήματα.

Καθώς ο Mουνκ απεικονίζει μια νυχτερινή σκηνή στη λεωφόρο του Όσλο με έντονα συναισθήματα μοναξιάς, αποξένωσης και ψυχικής έντασης, ο Wolosoff μεταφέρει αυτή την ατμόσφαιρα με μια μινιμαλιστική προσέγγιση, χρησιμοποιώντας επαναλαμβανόμενα μοτίβα που δημιουργούν αίσθηση ατέρμονης περιπλάνησης και υποβόσκουσας ανησυχίας.
Ο ρυθμός είναι έντονα βηματικός, όπως τα βήματα των ανθρώπων στον δρόμο του εικαστικού έργου. Οι μικρές ρυθμικές μετατοπίσεις προσδίδουν αίσθηση κίνησης και ζωτικότητας. Οι αρμονίες είναι σκοτεινές, με χρωματισμούς που περιλαμβάνουν υποτονικά διαστήματα και διακριτικές δυσαρμονίες, ενισχύοντας την ψυχολογική ένταση χωρίς υπερβολική δραματικότητα.
Η μοναξιά και η ένταση που αποτυπώνει ο Mουνκ περνούν στο πιάνο μέσω βαρύτονων φράσεων και αντιθετικών μουσικών μοτίβων. Οι εναλλαγές δυναμικής και οι παύσεις δημιουργούν την αίσθηση ότι η μουσική "περπατά" μαζί με τους περιπατητές του πίνακα, ενώ μια διακριτική μελαγχολία υπογραμμίζει την ψυχολογική ένταση της σκηνής.

 Bruce Wolosoff: "Night Paintings, II: Evening on Karl Johan Street
(after a painting by Edvard Munch)":

Edvard Munch: ο ποιητής, ο αναζητητής του Ήλιου...

Edvard Munch: "The Sun"

Ένας από τους μεγαλύτερους ζωγράφους είναι ο γεννημένος σαν σήμερα, 12 Δεκεμβρίου 1863, νορβηγός Έντβαρτ Μουνκ.
Όλοι έχουμε θαυμάσει το πιο γνωστό έργο του την "Kραυγή", από τους εμβληματικότερους πίνακες της παγκόσμιας τέχνης.

Edward Munch self portrait

Ο Μουνκ σαν προσωπικότητα χαρακτηρίστηκε από υπερβολική ανασφάλεια και το βάρος της συναισθηματικής του κατάστασης, που είναι ορατά στα έργα του. Μεγάλωσε σε μια οικογένεια, όπου βαριές ασθένειες σχετιζόμενες με την ψυχή και το μυαλό επισκίασαν τα παιδικά του χρόνια και ακολούθησαν την ενήλικη ζωή του. Ψυχικές νόσοι, εσωτερικοί φόβοι , πένθη διέτρεχαν το πέρασμά του.


Ο Μουνκ εκτός από ζωγράφος ασχολήθηκε με την ποίηση και συγγραφή. Όσοι μελετήσουν τη ζωή του θα ανακαλύψουν πως η λαχτάρα του να γίνει συγγραφέας είναι ισοδύναμη με κείνη της ενασχόλησής του με τους καμβάδες. Και τα δυο αποτελούσαν τη λυτρωτική, εκφραστική του διέξοδο από τα σκοτάδια που τον βασάνιζαν.

Ο Νορβηγός συγγραφέας, πιανίστας και συνθέτης Kέτιλ Μπγιόρνσταντ λάτρεψε τον συμπατριώτη του καλλιτέχνη απ' όταν ήταν φοιτητής στο Όσλο και καθημερινά θαύμαζε την τοιχογραφία του "Ο Ήλιος", που κρέμεται στο Αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου.

Όπως λέει ο συνθέτης, "στον "Ήλιο" του Μουνκ μπορεί κανείς να διακρίνει καθαρά τον βαθμό στον οποίο πάλεψε με τις σκοτεινές δυνάμεις της ζωής και πόσο βαθιά και ατελείωτα λαχταρούσε τη λύτρωση και το Φως".


Κοιτώντας το εικαστικό έργο, ο θεατής παρατηρεί πως ο ήλιος δεσπόζει πάνω από ένα "Νιτσεϊκό" βουνό... Οι αχτίδες του φτάνουν ως τα νερά του ωκεανού, τους γυμνούς βράχους, το πράσινο λιβάδι...Είναι κυρίαρχος, λάμπει από ψηλά σε στεριά και θάλασσα...Ο Μουνκ γίνεται τόσο ρομαντικός όσο και πρωτοποριακός σε αυτό το έργο, που δηλώνει την παντοδυναμία του Ήλιου-Θεού.



Ο Μπγιόρνσταντ είναι εκείνος που έγραψε και τη βιογραφία του Μουνκ σε μυθιστορηματική γραφή και ύφος, ένα βιβλίο που δυστυχώς ακόμα δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά.
Επίσης είναι εκείνος που ερεύνησε και μελέτησε τα γραπτά του, ποιητικά και στοχαστικές του καταθέσεις...

"Ένα αρπακτικό πουλί είναι παγιδευμένο

βαθιά μέσα μου. Τα νύχια του

έχουν σκίσει την καρδιά μου

το ράμφος του έχει χωθεί στο στήθος μου

και το φτεροκόπημά του

μού σκοτεινιάζει το νου..."

Το χάος αυτό στην ψυχή του Έντβαρντ Μουνκ και την προσπάθειά του να φτάσει σε μια κατάσταση συμφιλίωσης μαζί του κι έτσι να βγει στο Φως, προσπαθεί να παρουσιάσει ο Μπγιόρνσταντ στη σύνθεσή του: "Sunrise: A Cantata On Texts By Edvard Munch".


Πρόκειται για χορωδιακό έργο πάνω σε κείμενα του Μουνκ, που σύμφωνα με το συνθέτη μπορούν να συγκριθούν με τους πίνακές του στη δύναμη και την έντασή τους...
Τα κείμενα του Μουνκ, που έχει επιλέξει ο Μπγιόρνσταντ για την Καντάτα του απεικονίζουν τα υπαρξιακά διλήμματά του, επιβίωση, αυτοκαταστροφή, πίστη ή αναζητηση...
Γράφτηκε το 2013 για την 150η επέτειο από τη γέννηση του Mουνκ και είχε μια θερμότατη υποδοχή.

(το εξώφυλλο από: soundcloud)

Στην καντάτα ο συνθέτης προσπαθεί να φωτίσει τις μεταβαλλόμενες διαθέσεις των γραπτών του ζωγράφου γι' αυτό και κινείται σε πολλά και διαφορετικά μουσικά περιβάλλοντα.


Η Καντάτα αναπτύσσεται σε 19 ενότητες, ανάμεσά τους και τρία ιντερμέδια.
Θα ακούσουμε το πρώτο μέρος που πατά στο κείμενο από το παραπάνω ποίημα του Μουνκ: "En Rovfugl Har Satt Seg Fast I Mitt Indre = Ένα αρπακτικό πουλί είναι παγιδευμένο βαθιά μέσα μου".


Μια μυστικιστική, απόκοσμη αίσθηση κατακλύζει τον ακροατή με τα λεπτά καμπανάκια και το γκονγκ να προηγούνται του μοτίβου από το καταθλιπτικό τσέλο.
Οι χορωδιακές φωνές στο 1:59 δίνουν με τη γλυκύτητά τους την υπόσχεση πως το Φως είναι κάπου κοντά... Υποβλητικής νοσηρότητας ατμόσφαιρα, σαν εκείνη που ο Μουνκ  αποτυπώνει στα έργα του, αποτέλεσμα των "κακουχιών", που βίωσε από μικρός...Από τις περιπτώσεις που τα τραύματα της ψυχής ερμηνεύονται μοναδικά στην τεχνη...

Θα το ακούσετε από την πλατφόρμα του Spotify,  καθώς δεν έχει ανέβει στο youtube, πατώντας στο παρακάτω λινκ:

Ketil Bjørnstad: "En rovfugl har satt seg fast i mitt indre"

Ή όσοι είστε μέλη στο Music Premium του youtube: