"Εικαστική και Μουσική Συμφωνία για την Εργατική Πρωτομαγιά"

 

Ντιέγκο Ριβέρα: "May Day"
(moma.org)

Τα δύο εικαστικά του Diego Rivera τιτλοφορούνται  "May Day" και εκτίθενται στο ΜΟΜΑ της Ν.Υόρκης.

Τα σκίτσα του Ριβέρα απεικονίζουν τον εορτασμό της Εργατικής Πρωτομαγιάς στη Μόσχα και τα φιλοτέχνησε μετά την εκεί επίσκεψή του το 1928.
Ο κορυφαίος τοιχογράφος εστιάζει, εκτός από τα πανό, στα δημοφιλή αξιοθέατα της πόλης, όπως η Κόκκινη Πλατεία και ο ναός του Αγίου Βασιλείου με τους κρεμμυδοειδείς τρούλους στο βάθος, αλλά κυρίως στο πλήθος ...
Άνδρες και γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι, όλοι ενωμένοι να τιμήσουν την μεγάλη Γιορτή της Εργατιάς...

Η Μουσική του Σοστακόβιτς και η εικαστική σύνθεση του Ριβέρα εγείρουν συναισθήματα ορμής, ευθύνης, ψυχικού σθένους και περηφάνειας.

Ντιέγκο Ριβέρα, "May Day"
(moma.org)

"Στην Τρίτη Συμφωνία προσπάθησα να μεταδώσω την ατμόσφαιρα του γιορτασμού
της Ημέρας της Παγκόσμιας Εργατιάς....
Θέλησα να υπογραμμίσω το στοιχείο του αγώνα, της ενεργητικότητας και της αδιάκοπης δουλειάς"

("Ντμίτρι Σοστακόβιτς για τον ίδιο και την εποχή του", εκδ. Σύγχρονη Εποχή)

Η 3η Συμφωνία του Σοστακόβιτς  είναι γραμμένη στην ΜΙ υφ. Μείζονα κι αναπτύσσεται σε 4 μέρη, με το τελευταίο σε μορφή θριαμβευτικού χορωδιακού, δίκαια φέρνει στο νου κάποιων, την 9η του Μπετόβεν...
Αποτελεί ένα πειραματικό, αβαν-γκαρντ έργο με μια πολύχρωμη ενορχηστρωτικά εισαγωγή που βαθμιαία εξελίσσεται στο χορωδιακό, δοξαστικό φινάλε, υμνώντας εμβατηριακά την πομπή της Εργατικής Πρωτομαγιάς, ένα θριαμβικό επιστέγασμα της αγωνιστικής ιδέας.
Είναι αξιοπρόσεκτος ο τρόπος που ο Σοστακόβιτς χειρίζεται τις δυνατότητες των πνευστών -ξύλινων και χάλκινων- και το συνδυασμό τους με τα ηχηρά κρουστά, που ακτινοβολούν το μήνυμα της ημέρας...
Ένταση, δυναμισμός, αγωνιστικότητα, ανάμικτα με πάθος και ενθουσιασμό.


Καλή Πρωτομαγιά, αγαπημένοι φίλοι, με τον συμβολισμό της μέρας και την αναγέννηση της φύσης και της ψυχής!!!
Γιατί εκτός από γιορτή των ανθέων, η Πρωτομαγιά είναι και "Γιορτή των εργαζομένων", μια γιορτή διεκδίκησης δικαιωμάτων κι οραματισμού...

Shostakovich : "Symphony No.3 Op.20-First of May" :

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Σκαλκώτας: "Με του Μαγιού τα μάγια"

 

Alphonse Mucha: "Spirit of Spring"
(wikiart)

"...όπως μπορεί και να λαθέψουν
έτσι μπορεί και ν'αληθέψουν
τα παραμύθια της γιαγιάς
μια νύχτα της Πρωτομαγιάς..."

Το 1943 ο Νίκος Σκαλκώτας γράφει το παραμυθόδραμα: "Mayday Spell-Με του Μαγιού τα μάγια", το οποίο ενορχηστρώνει το 1949. Σε προγραμματικό ύφος, για σοπράνο, 3 αφηγητές, χορωδία και ορχήστρα, ξετυλίγεται σε πέντε εικόνες σε κείμενο του Χρήστου Ευελπίδη.

Πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα δείγματα σκηνικής μουσικής του συνθέτη.
Η μουσική αφηγείται ένα λαϊκό παραμύθι σχετικά με ένα χωριατόπουλο που μια Πρωτομαγιά μαγεύεται από μια νεράιδα της Άνοιξης, την οποία τελικά παντρεύεται. Όμως, μετά από ένα χρόνο τα μάγια λύνονται και αυτή επιστρέφει στον κόσμο των ξωτικών.Το παλικάρι πεθαίνει από τον καημό του.

"...οι νύμφες της στεριάς 
που στα λαγκάδια σκόρπισαν
στις βρύσες της πλαγιάς..." 


Το έργο, το οποίο περιλαμβάνει μια εκτενή οργανική εισαγωγή, μικρότερες εισαγωγές σκηνών, μουσική υπόκρουση αφηγήσεων, λαϊκότροπους χορούς και τραγούδια και ένα μοιρολόι, ενσωματώνει πολλά στοιχεία ελληνικού παραδοσιακού χαρακτήρα συνδυασμένα με άλλα στοιχεία της μουσικής του 20ου αιώνα.
Παράδειγμα στο χορικό: "Ενύχτωσε, ποιόνε θα ιδώ", βασισμένο πάνω στο ομώνυμο δημοτικό τραγούδι της Ρούμελης.

"Ενύχτωσε, ποιόνε θα ιδώ, ποιόνε να χαιρετήσω;

Να χαιρετήσω τα κλαριά, δροσιά είναι γιομισμένα.

Να χαιρετήσω τα βουνά, χιόνια είναι σκεπασμένα.

Να χαιρετήσω τις ξανθές, χολιάν’ οι μαυρομάτες.

Να χαιρετήσω ανύπαντρες, χολιάν’ οι παντρεμένες."

Η εναρμόνιση του Σκαλκώτα είναι ιδιαίτερα τολμηρή, αν και πάντοτε βασισμένη σε συγκεκριμένο αρμονικό σκελετό.
Οι χαρακτηριστικές διάφωνες συνηχήσεις προσδίδουν ένα σκοτεινό χρώμα που αντιστοιχεί στο ποιητικό περιεχόμενο του τραγουδιού.

"Σε κάποιου φεγγαριού τη χάση 

της γιορτινής παραμονής

που θα χορέψει ολονυχτίς 

να τής αρπαξει το μαγνάδι..."

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμβολική αντιστοίχιση του κόσμου των ανθρώπων με τη διατονικότητα, και του κόσμου των ξωτικών με τη χρωματικότητα.

"Η κόρη του παραμυθιού πλουμισμένη,

ανθομυρισμένη κι αηδονολαλούσα 

ολημερίς δουλεύει και τραγουδά"
λέει ο αφηγητής.

Οι τονικοί-τροπικοί και ατονικοί πόλοι ανάμεσα στους οποίους παλινδρομεί το έργο διαχωρίζονται από προσεκτικά επιλεγμένους συνδυασμούς μεταξύ των δύο άκρων, έτσι ώστε άλλοτε να υπάρχουν χρωματικές μελωδίες σε διατονικό-τροπικό περιβάλλον και άλλοτε διατονικές μελωδίες σε χρωματικό περιβάλλον.

N. Σκαλκώτας: "Fairy Tail: Mayday Spell - Με του Μαγιού τα μάγια"

Διευθύνει: Γιώργος Χατζηνίκος

(στο 20:49 ο χορός των Νεράιδων του Μαγιού και
στο 22:53 η ερωτική σκηνή)

"Άκου σε γλυκιά μου αγάπη!
άκου το χαρούμενο σκοπό της μέρας που ξημέρωσε
Άκουσε και πες μου το:
Σ'αγαπώ!σ'αγαπώ!"

Το τραγούδι της κόρης(25:07):

"Δεν θα ξανάρθω να στο πω το μυστικό στο βάλτο
κρυφολαγιάζω το νερό τ'ακυματο σα σμάλτο
κι αν κρυφακούσει το νερό κι ύστερα ψιθυρίσει
αν μαθευτεί το μυστικό κι ο βάλτος μαρτυρήσει..."

N.Σκαλκώτας: το χορικό:"Ενύχτωσε, ποιόνε θα ιδώ"(30:40):

Αφηγητής:
"Κατηφορίζοντας για το πανηγύρι, το Μαγιάτικο αγεράκι
φέρνει μέσ'απ'τα κλαριά των δένδρων
τον αχό ενός τραγουδιού"

Χορωδία:
"Ενύχτωσε ποιονε θα ιδώ , ποιόνε θα χαιρετήσω
να χαιρετήσω τα κλαριά, δροσιά είναι γιομισμένα"

Ο χορός των τσιγγάνων(στο 39:40 )

Το μοιρολόι της μάνας(46:00)

"Κι έφυγε ο κάλλιος του σπιτιού
ο πρώτος του χωριου μας...[...]
της Αρνης παίρνει τα βουνά, τες αρνησιάς τα πλάγια...
δεν σ'ομοιαζε λεβέντη μου, 
που'χες το Μάη στις πλάτες σου, την άνοιξη στα στήθια"

Το παραμυθόδραμα ολοκληρώνεται (49:32) με τη χορωδία που ερμηνεύει το δημοτικό τραγούδι a capella και bouche fermée(κλειστό στόμα).


 Στη λαϊκή αντίληψη, στο μήνα Μάιο και κυρίως την πρώτη του ημέρα, την Πρωτομαγιά, συνυπάρχουν οι ιδιότητες του καλού και του κακού, της αναγέννησης και του θανάτου.
Εκεί βασίστηκε ο Σκαλκώτας που με την δημιουργικότατη φαντασία του, τη μαεστρική ενορχήστρωσή του, δίνουν αυτό το αριστούργημα!Μια σύνθεση που μαρτυρά το μεγαλείο του μουσικού πνεύματός του, αλλά συγχρόνως βροντοφωνάζει το πάθος του για την Ελλάδα!
Η δυτική μουσική τεχνοτροπία μπολιάζεται το ελληνικό πνεύμα και ελληνική μουσική παράδοση!

N. Σκαλκώτας: "Fairy Tail: Mayday Spell - Με του Μαγιού τα μάγια":

(το κείμενο στηρίχτηκε και σε στοιχεία από: www.veriaculture.gr, users.uoa.gr/foulias)

Σοστακόβιτς: "Συμφωνία για την Πρωτομαγιά των Εργαζομένων"

 

Σήμερα το διαδίκτυο γέμισε ευωδιές από τα λούλουδα του Μάη, που θριαμβευτικά διάβηκε το κατώφλι της άνοιξης!

Όμως, πέρα από γιορτή της εξοχής και των ανθέων, η Πρωτομαγιά είναι και Γιορτή των Εργαζομένων.

Γι'αυτό εγώ θα σας καλημερίσω με ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ κι ένα χαρακτικό του Walter Crane, με τίτλο:

"ΤΟ ΓΑΪΤΑΝΑΚΙ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ".

Απεικονίζει μια ψιλόλιγνη, γυναικεία μορφή με φόντο ένα ειδυλλιακό,εξοχικό τοπίο να κρατά μια κορδέλα με συνθήματα της εργατιάς, όπως (solidarity-αλληλεγγύη), προσωποποιημένο γαϊτανάκι,που περιμετρικά του στροβιλίζονται άντρες και γυναίκες εργαζόμενοι, που και κείνοι κρατούν κορδέλες με εργατικά αιτήματα :

"leissyre for all-διακοπές για όλους",
"eight hours-οχτώ ώρες εργασίας",
"No Starving Children in the Schools-όχι

πεινασμένα παιδιά στα σχολεία"...

Κι όλα αυτά εν έτει 1894, που ο άνθρωπος αγωνιζόταν να βρει τη μοίρα του σε λίγο Ήλιο...

ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ: "ΣΥΜΦΩΝΙΑ της ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑΣ":

Kάποιες δεκαετίες αργότερα ο Σοστακόβιτς θα γράψει την 3η Συμφωνία του, που έκανε πρεμιέρα στις 21 Ιανουαρίου 1930, για να συμπέσει με την επέτειο του θανάτου του Λένιν.

Πρόκειται για ένα έργο που επειδή εκτελείται σπάνια, από πολλούς έχει χαρακτηριστεί ως "η παραμελημένη Σταχτοπούτα ανάμεσα στις αδερφές της" ( εννοώντας τις 15 συμφωνίες του Σοστακόβιτς).

Η Συμφωνία είναι γραμμένη στην ΜΙ υφ. Μείζονα κι αναπτύσσεται σε 4 μέρη, με το τελευταίο σε μορφή θριαμβευτικού χορωδιακού, που δίκαια φέρνει στο νου κάποιων, την 9η του Μπετόβεν...
Μερικοί αναλυτές χαρακτηρίζουν τη σύνθεση ως συνέχεια της 2ης Συμφωνίας του ίδιου συνθέτη, αφιερωμένης στην Οκτωβριανή Επανάσταση.
Σίγουρα πάντως η 3η αποτελεί ένα πειραματικό, αβαν-γκαρντ έργο με μια πολύχρωμη ενορχηστρωτικά εισαγωγή που βαθμιαία εξελίσσεται στο χορωδιακό, δοξαστικό φινάλε, υμνώντας εμβατηριακά την πομπή της Εργατικής Πρωτομαγιάς, ένα θριαμβικό επιστέγασμα της αγωνιστικής ιδέας.

O ίδιος ο Σοστακόβιτς αναφέρει:
"Στην Τρίτη Συμφωνία προσπάθησα να μεταδώσω την ατμόσφαιρα του γιορτασμού της Ημέρας της Παγκόσμιας Εργατιάς....Θέλησα να υπογραμμίσω το στοιχείο του αγώνα, της ενεργητικότητας και της αδιάκοπης δουλειάς"

("ΝΤΜΙΤΡΙ ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ για τον ίδιο και την εποχή του", εκδ. Σύγχρονη Εποχή)

Είναι αξιοπρόσεκτος ο τρόπος που ο Σοστακόβιτς χειρίζεται τις δυνατότητες των πνευστών -ξύλινων και χάλκινων- και το συνδυασμό τους με τα ηχηρά κρουστά, που ακτινοβολούν το μήνυμα της ημέρας...
Ενταση, δυναμισμός, αγωνιστικότητα, ανάμικτα με πάθος και ενθουσιασμό.

Εύστοχα η "ηρωική" αίσθηση που αφήνει η ακρόαση της 3ης Συμφωνίας του Σοστακόβιτς ταυτίστηκε με κείνη της 3ης του Μπετόβεν, την επονομαζόμενη "Ηρωική".

Ο συνθέτης με την σταδιακή ενσωμάτωση ενεργητικών μοτίβων, καθώς και με τις πληθωρικές ρυθμικές αναπλάσεις του κυρίου θεματικού υλικού εγείρει συναισθήματα ορμής, ευθύνης, ψυχικού σθένους και περηφάνειας.

Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ με Kiril Kondrashin:

Aπό τις ηχογραφήσεις της 3ης Συμφωνίας που έχουν ξεχωρίσει είναι εκείνη σε δ/νση Haitinck, αλλά και Kondrashin με τη Φιλαρμονική της Μόσχας, που θα ακούσουμε.


Αντίθετα με Γκέργκιεφ ή Ροστροπόβιτς, που υιοθετούν ένα βραδύτερο ρυθμό προκειμένου να αποδώσουν δραματική ένταση, ο Kiril Kondrashin επιλέγει κατά τι ζωηρότερη χρονική αγωγή, στοχεύοντας στην ενεργοποίηση του μυαλού, την έκφραση της εσωτερικότητας και στοχαστικής διάθεσης του συνθέτη.

Shostakovich : "Symphony No.3 Op.20-First of May" / Kirill Kondrashin: