Μουσικές εμπνεύσεις για..."πρόσωπα με μεγάλα αυτιά"...

 

"Πρωί, πηγαίνοντας στη δουλειά", Βαν Γκογκ

Η Παγκόσμια Ημέρα Γαϊδάρου γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 8 Μαΐου για να αναδείξει ένα από τα πιο εργατικά και συχνά υποτιμημένα ζώα στον κόσμο. Οι γάιδαροι, από την εξημέρωσή τους, έχουν υπηρετήσει τον άνθρωπο σε αγροτικές δουλειές, μεταφορές, άλεση, άλωνισμα, άντληση νερού... Κάποιοι χρησιμοποιούνται για ιππασία ή αναπαραγωγή μουλαριών.

"Παιδιά με γαϊδουράκια και χήνες", Edgar Bundy

Η ιδέα για την καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας Γαϊδάρου ανήκει στον Πακιστανό εθνο-οικολόγο Δρ. Αμπντούλ Ραζίκ Κακάρ, ο οποίος το 2010, ενώ μελετούσε τις καμήλες, συνειδητοποίησε ότι οι γάιδαροι είναι πιο εργατικοί και ανθεκτικοί στις δύσκολες συνθήκες. Η ημερομηνία της 8ης Μαΐου επιλέχθηκε ώστε να συμπέσει συμβολικά μία εβδομάδα μετά την Εργατική Πρωτομαγιά, αναδεικνύοντας τον γάιδαρο ως ζώο εργασίας.

Αν και οι γάιδαροι θεωρούνται πεισματάρηδες, η συμπεριφορά τους αντανακλά έντονη αίσθηση αυτοπροστασίας. Δεν εξαναγκάζονται σε επικίνδυνες καταστάσεις, αλλά μόλις κερδίσουν την εμπιστοσύνη σου, γίνονται πιστοί, φιλικοί και αξιόπιστοι σύντροφοι. Έξυπνοι, παιχνιδιάρηδες και μαθαίνουν εύκολα, οι γάιδαροι παραμένουν ένα ζωντανό σύμβολο εργατικότητας και αντοχής.

Ο Γαϊδαράκος ως μουσική έμπνευση:

"Ήταν ένας γάιδαρος με μεγάλ’ αυτιά,
το παχνί δεν τ’ άρεσε, ήθελ’ αρχοντιά…"

O Iγκόρ Στραβίνσκυ χαϊδεύει ένα γαϊδάρακο

Από τα παιδικά ποιήματα μέχρι τις μεγάλες ορχηστρικές συνθέσεις, το πεισματάρικο και γλυκύτατο "πρόσωπο με μεγάλα αυτιά" έχει εμπνεύσει συνθέτες ανά τον κόσμο, δημιουργώντας έργα γεμάτα χιούμορ, τρυφερότητα και μουσική εφευρετικότητα.

Ας απολαύσουμε μερικά:

1. Saint-Saëns: "Le Carnaval des Animaux - Personnage à longues oreilles"

Το μικρότερο κομμάτι της διάσημης σουίτας του Σαιν-Σανς διαρκεί λιγότερο από ένα λεπτό, αλλά αποτυπώνει με θαυμαστή ακρίβεια τον υπομονετικό γάιδαρο. Δύο βιολιά εναλλάσσονται μιμούμενα τον χαρακτηριστικό γκαριστό ήχο, με νότες διαστήματος ημιτονίου που αποδίδουν την αδέξια, αλλά γλυκιά φύση του ζώου. Οι αναλυτές επισημαίνουν πως ίσως οι "γάιδαροι" του Σαιν Σανς ήταν σατιρική νύξη στους μουσικοκριτικούς της εποχής του, καθώς η όλη σουίτα ξεκίνησε ως μουσικό αστείο του αιωνίως χιουμορίστα συνθέτη. Κάθε μέρος της σουίτας λειτουργεί σαν μικρή γελοιογραφία, συνδυάζοντας χιούμορ και μουσική δεξιοτεχνία.

Saint Saens: Le Carnaval des Animaux - Personnage à longues oreilles:

2. Shostakovich - "Τwo Fables of Krylov, Op. 4 - Δύο Μύθοι του Κριλόφ"

Μόλις 16 ετών, ο νεαρός Σοστακόβιτς εμπνεύστηκε από τους Μύθους του Αισώπου, όπως είχαν μεταφραστεί στα ρωσικά από τον Ιβάν Κριλόφ. Σε έναν από αυτούς, η μουσική αντιπαραβάλλει το παράφωνο γκάρισμα του γαϊδάρου με το μελωδικό κελάηδισμα του αηδονιού, προσφέροντας μια διακριτική κριτική για την πάλη της ποιοτικής τέχνης με την άγνοια και την επιπολαιότητα.

Ο συνθέτης αξιοποιεί τη φωνή της μέτζο για να αναδείξει την αντίθεση μεταξύ της τραχιάς, σκληρής φωνής του γαϊδουριού και της ευαισθησίας του μελωδικού τραγουδιού, δημιουργώντας ένα ορχηστρικό αποτέλεσμα που, αν και σε κάποια σημεία άκομψο, παραμένει θελκτικό και γοητευτικό. Στο μύθο, ο γαϊδαράκος γίνεται κριτής της φωνής του αηδονιού...

"Ο Γάιδαρος είδε το Αηδόνι

και του είπε: "Άκου, φίλε μου!

Λένε ότι είσαι μεγάλος μάστορας του τραγουδιού.

Θα ήθελα πολύ

να κρίνω μόνος μου, έχοντας ακούσει το τραγούδι σου,

πόσο μεγάλη είναι η ικανότητά σου;"

Τότε ο Αηδόνι άρχισε να επιδεικνύει την τέχνη του

Έτριξε, σφύριξε,

σε χίλιους τόνους, τραγούδησε, αντηχούσε,

μελωδίες που κυλούσαν σαν ποτάμι..."

Shostakovich: "Two Fables of Krylov, Op. 4, II. The Donkey and the Nightingale"

3. Jacques Ibert - Histoires: Le petit âne blanc

Η σύνθεση "Histoires" που έγραψε ο Ιμπέρ το 1922 περιλαμβάνει χαρακτήρες, τόπους και ζώα, μεταξύ αυτών και το "Μικρό Λευκό Γαϊδουράκι". Αρχικά γραμμένο για πιάνο, το έργο απέκτησε τόση δημοφιλία, που διασκευάστηκε για πιάνο με 4 χέρια, αλλά και για ορχήστρα. Το γαϊδουράκι του Ιμπέρ αποτυπώνεται ως γλυκό, ζωηρό και παιχνιδιάρικο, ενσαρκώνοντας την αθωότητα και την τρυφερότητα της παιδικής φαντασίας.

Ακούμε την εκδοχή για σόλο πιάνο.

Jacques Ibert: "Histoires: Le petit âne blanc"

4. Robert Mansell - "8 Piano Studies, Op. 3: Τhe little donkey"

Στην όγδοη σπουδή του πιανιστικού κύκλου του, ο βρετανός Mansell σκιαγραφεί μουσικά ένα γάιδαρο, που περπατά φορτωμένος κατά μήκος ενός κακοτράχαλου μονοπατιού. Καθώς το μονοπάτι γίνεται απότομο, το ζώο κουράζεται και αρνείται πεισματικά να συνεχίσει. Τελικά κοιμάται, με τα πιανιστικά μοτίβα να αποδίδουν την κούραση και τη γλυκιά αδέξια κίνηση του ζώου.

Robert Mansell: "8 Piano Studies, Op. 3: Τhe little donkey"

5. Miguel Kertsman - "The Dumb Donkey Called Jackass-Ο Άτακτος Γάιδαρος που λεγόταν Jackass"

Ο βραζιλιάνος συνθέτης, Miguel Kertsman στο τρίτο μέρος της σύνθεσής του "Sinfonia Concertante Brasileira" μεταφέρει την εικόνα ενός άτακτου γαϊδουριού φορτωμένου με κατσαρόλες και τηγάνια. Η μουσική που συνδυάζει βραζιλιάνικους ήχους με τον ήχο μιας τζαζ μπάντας, αποτυπώνει την αδράνεια και την πεισματάρικη στάση του ζώου, ενώ οι ήχοι των μεταλλικών αντικειμένων δημιουργούν ένα εύθυμο, χιουμοριστικό, ξεσηκωτικό σκηνικό ...Προς το τέλος, οι εκτελεστές τραγουδούν, ακούγονται παλαμάκια και προσθέτουν κωμικά την κραυγή: "Έι!" .

Miguel Kertsman - "Sinfonia Concertante Brasileira
Μov. III: The Dumb Donkey Called Jackass

Αγαπημένοι φίλοι, από το παιχνιδιάρικο γκαρισματάκι του Σαιν-Σανς έως τη γοητευτική μελωδία του Σοστακόβιτς, το χαριτωμένο λευκό γαϊδουράκι του Ιμπέρ και τις ευφάνταστες προσεγγίσεις των υπολοίπων συνθετών, βλέπουμε πως αυτά τα συμπαθητικά τετράποδα στη μουσική γίνονται πηγή χιούμορ, τρυφερότητας και δημιουργικής φαντασίας.
Η αθωότητα, η υπομονή και η αδέξια χάρη τους ενέπνευσαν ευρηματικές μουσικές μεταμορφώσεις, μετατρέποντας την εικόνα ενός απλού, καθημερινού ζώου σε ένα μικρό θαύμα μουσικής τέχνης, γεμάτο ζωντάνια και παιγνιώδη διάθεση.

John Constable: "Study of a donkey"

"Εμπρός!" Από τον Παλαμά στον Σοστακόβιτς, η πορεία ενός ελληνικού ποιήματος μέσα στον χρόνο και την ιστορία...

Με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Κωστή Παλαμά (13 Ιανουαρίου), στρεφόμαστε σήμερα σε μια μορφή που σφράγισε όσο λίγες τη νεοελληνική πνευματική ιστορία. Ποιητής εθνικός και ταυτόχρονα βαθιά σύγχρονος, ο Παλαμάς μετέτρεψε τον λόγο σε συλλογική φωνή, ικανή να συνομιλεί με την ιστορία και να κινητοποιεί τη συνείδηση του τόπου. Στο πνεύμα αυτό εντάσσεται και το ποίημά του "Εμπρός", έργο που γεννιέται για να ακουστεί και να μελοποιηθεί, ως κάλεσμα και βηματισμός προς το μέλλον.

Το ποίημα γράφτηκε το 1912, μέσα στο κλίμα έντασης, προσδοκίας και συλλογικής έξαρσης που συνοδεύει τους Βαλκανικούς Πολέμους, εμποτισμένο από το ιδεολογικό φορτίο της Επανάστασης του 1821 και από το διαχρονικό αίτημα της εθνικής αναγέννησης. Ο Παλαμάς δεν καταφεύγει εδώ στη λεπταίσθητη λυρική απόχρωση, υψώνει φωνή ρητορική, επιτακτική, εμβατηριακή. Ο στίχος λειτουργεί ως κάλεσμα, ως πρόσταγμα, ως συλλογικός βηματισμός. Δεν πρόκειται για ένα αυτοτελές λυρικό ποίημα που αρκείται στη σιωπηλή ανάγνωση. Ήδη από τη σύλληψή του, το "Εμπρός" προορίζεται να ντυθεί με μουσική και μάλιστα χορωδιακή. Ο Παλαμάς εμφανίζεται έτσι ως εθνικός ποιητής-οδηγός, που προσφέρει τον λόγο του για στοχασμό, αλλά και συστράτευση.

Αυτή η πρόθεση βρίσκει τον φυσικό της συνομιλητή στο πρόσωπο του Μανώλη Καλομοίρη. Το ποίημα γράφεται ειδικά για να μελοποιηθεί από κείνον, τον θεμελιωτή της Ελληνικής Εθνικής Μουσικής Σχολής, ο οποίος αναζητούσε με συνέπεια μια μουσική γλώσσα ικανή να εκφράσει την ιστορική μνήμη και τον ψυχισμό του τόπου, πέρα από τον μιμητισμό των δυτικοευρωπαϊκών προτύπων. Η μελοποίηση του "Εμπρός" είναι πανηγυρική. Εδώ συναντώνται ο παλαμικός λόγος, βαθιά ριζωμένος στην ιστορία και τον εθνικό μύθο, και η καλομοιρική μουσική, που φιλοδοξεί να αρθρώσει έναν αυθεντικό ελληνικό ήχο.

Δεκαετίες αργότερα, το ίδιο ποίημα θα γνωρίσει μια δεύτερη, ριζικά διαφορετική ζωή. Σε έναν άλλον ιστορικό χρόνο, μέσα στη δίνη της Κατοχής και του Εμφυλίου, ο Αλέκος Ξένος, συνθέτης και μέλος της Αντίστασης, επανέρχεται στο "Εμπρός" και το μεταπλάθει σε πολιτικό τραγούδι. Ο παλαμικός στίχος, χωρίς να αλλοιώνεται ουσιαστικά, μετατοπίζεται. Η αναφορά στο 1821 υποχωρεί και τη θέση της παίρνει ο σύγχρονος λαϊκός αγώνας. Η προτρεπτική δύναμη του ποιήματος αποδεικνύεται διαχρονική. Ο ίδιος λόγος μπορεί να υπηρετήσει διαφορετικές ιστορικές εξεγέρσεις, να αρθρωθεί εκ νέου μέσα σε άλλα συμφραζόμενα, χωρίς να χάνει την πυκνότητά του.

Αυτή η αλυσίδα μετασχηματισμών αποκτά διεθνή διάσταση με την εμπλοκή του Ντμίτρι Σοστακόβιτς. Η περίπτωση των "Ελληνικών Τραγουδιών" του ρώσου συνθέτη είναι σπάνια και αποκαλυπτική. Το υλικό φτάνει σε κείνον μέσω της ρωσικής μετάφρασης του ποιήματος και εντάσσεται στο σοβιετικό ενδιαφέρον για τα διεθνή επαναστατικά κινήματα και τις μουσικές τους εκφράσεις. Το "Εμπρός - Вперед" ανοίγει τον κύκλο ως το πρώτο τραγούδι, βασισμένο στη μελοποίηση του Αλέκου Ξένου. Ο Σοστακόβιτς διατηρεί τη χρονική αγωγή 4/4, τον εμβατηριακό χαρακτήρα και τη συλλογική δυναμική του τραγουδιού. Στη ρωσική μετάφραση, το περιεχόμενο και το νόημα παραμένουν πιστά στο πρωτότυπο παλαμικό ποίημα, με ορισμένες φραστικές προσαρμογές για λόγους ομοιοκαταληξίας.

Σημαντικό είναι ότι ο Σοστακόβιτς δεν επιχειρεί να εξευρωπαΐσει ή να εξευγενίσει αισθητικά το υλικό. Αντίθετα, διατηρεί τον χαρακτήρα του εμβατηρίου, αναγνωρίζοντας την αξία του ως φορέα συλλογικής μνήμης και αγώνα.

Έτσι, το "Εμπρός" αναδεικνύεται σε μοναδικό παράδειγμα ελληνικού ποιήματος που διασχίζει τον χρόνο και τις ιδεολογίες. Γεννιέται ως εθνικός ύμνος στη σύμπραξη Παλαμά-Καλομοίρη, μετασχηματίζεται σε επαναστατικό τραγούδι στα χέρια του Ξένου και διεθνοποιείται ως πολιτικό μουσικό τεκμήριο του 20ού αιώνα μέσα από τον Σοστακόβιτς. Πρόκειται για μια αδιάσπαστη αλυσίδα λόγου, μουσικής και ιδεολογίας, όπου κάθε κρίκος διατηρεί τη δύναμη του προηγούμενου, αλλά τον επανανοηματοδοτεί, φωτίζοντας εκ νέου τη σχέση τέχνης και ιστορίας.

Shostakovich: "греческие песни, Ν.1: Вперед-Ελληνικά Τραγούδια, Ν.1: Εμπρός"

(Ποίηση: Κ.Παλαμάς / μτφ. Σ. Μπολοτίν και Τ. Σικόρσκαγια

Στο μπλογκ υπάρχουν και παλαιότερα κείμενα για τον Παλαμά. Περιηγηθείτε!

Η σφαγή της "Ματωμένης Κυριακής" στην παρτιτούρα του Σοστακόβιτς...

 

"Bloody Sunday in 1905",  Wojciech Kossak

"Μεγαλειότατε, εμείς οι εργάτες και κάτοικοι της Πετρούπολης, ήρθαμε με τις γυναίκες μας,
τα παιδιά μας και τους γέροντες γονείς μας, σε σένα,
για να βρούμε δικαιοσύνη και προστασία.
Μην αρνιέσαι τη βοήθεια στο λαό σου. Βγάλτον απ' την αθλιότητα και την αμάθεια,
βοήθησέ τον να καλυτερέψει την τύχη του.
Γκρέμισε τον τοίχο που υψώνεται ανάμεσα σε σένα και το λαό σου..."

(Το υπόμνημα των εργατών προς τον τσάρο, 9 Ιανουαρίου 1905)

***

Έχει καταγραφεί στην Ιστορία σαν "Ματωμένη Κυριακή".

Ήταν Κυριακή, 9 Γενάρη του 1905, που στην Αγία Πετρούπολη πνίγηκε στο αίμα μια ειρηνική διαδήλωση εργατών, που πορεύονταν προς τα Χειμερινά Ανάκτορα να επιδώσουν τα αιτήματά τους στον τσάρο...

Είχε προηγηθεί απεργία με οικονομικά και πολιτικά αιτήματα, η οποία γενικεύτηκε. Τότε ήταν που μεσολάβησε ο Γκαπόν, ιερέας και ιδρυτής της Οργάνωσης των ρώσων εργοστασιακών εργατών της πόλης προκειμένου να "διαλύσει" ειρηνικά την πορεία.
Ο αναβρασμός ήταν μεγάλος. Οι διαδηλωτές με θρησκευτικά λάβαρα ανά χείρας και τραγουδώντας εκκλησιαστικούς και πατριωτικούς ύμνους, προχωρούσαν προς τα Ανάκτορα, όπου αντιμετώπισαν τα όπλα της Αυτοκρατορικής Φρουράς με αποτέλεσμα την αιματοχυσία πλήθους διαδηλωτών. Ένα οδυνηρό περιστατικό με θύματα αθώους διαδηλωτές, που ζητούσαν τα δίκαιά τους κι ένα Τσάρο, που έμεινε στην Ιστορία ως ο "Νικόλαος ο αιματοβαμμένος".

Στην πορεία εκείνης της Κυριακής που βάφτηκε με αίμα ήταν παρόντες ο πατέρας και ο θείος του Ντμίτρι Σοστακόβιτς . Σαν παιδί είχε ακούσει πάμπολλες φορές αυθεντικές μαρτυρίες των επεισοδίων και είχε συγκλονιστεί.

Όπως γνωρίζουμε υπήρξε μια περίοδος όπου ο Σοστακόβιτς κατηγορήθηκε για φορμαλισμό και πως το έργο του ειχε δυτικές επιρροές. Στην προσπάθειά του να αποκαταστήσει το όνομά του στράφηκε στη μελοποίηση ποιημάτων επαναστατών ποιητών, τους οποίους -έτσι κι αλλιώς- συμπαθούσε ιδιαίτερα μεγαλωμένος στις παραδόσεις της ρωσικής διανόησης.

Ο συνθέτης ήταν 45 χρονών όταν συνέθεσε ένα -σχετικά άγνωστο στις μέρες μας- χορωδιακό έργο για μικτή χορωδία a cappella πάνω σε κείμενα των επαναστατών ποιητών του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα (Leonid Radin, Evgeny Tarasov, Arkady Kots κ.α. με τίτλο: 
"Десять поэм на слова революционных поэтов - Δέκα ποιήματα σε κείμενα επαναστατών ποιητών, Op. 88".

Πρόκειται για δέκα ύψιστης λεκτικής δύναμης, ποιήματα, που ο Σοστακόβιτς συλλαμβάνει το νόημά τους και επενδύει με αντίστοιχης έντασης μελωδίες..

Η έκτη στη σειρά σύνθεση, όπως μαρτυρά και ο τίτλος της είναι εμπνευσμένη από την Ματωμένη Κυριακή: "Девятое января - 9η του Γενάρη" σε ποίηση του Arkady Kots.

"Γυμνάστε τα κεφάλια σας!

Αυτή την πένθιμη μέρα η σκιά της μακράς νύχτας έτρεμε πάνω από τη γη.

 Η πίστη του σκλάβου στον πατέρα-τσάρο τέλειωσε,

και μια νέα αυγή φώτισε πάνω απ' την πατρίδα.

Στα χείλη με την προσευχή, και με την πίστη στο στήθος,

με θρησκευτικά λάβαρα, με μια εικόνα μπροστά,

όχι για να πολεμήσει με τον εχθρό, όχι με σκέψεις κακές

Ο λαός εξαντλημένος πήγε με τα μέτωπα να χτυπήσει την αδικία"

Shostakovich: "10 Poems on Texts by Revolutionary Poets, Op. 88,
"Μοv. VI. The Ninth of January":

Aπό το οδυνηρό αιματοκύλισμα της διαδήλωσης της 9ης Ιανουαρίου του 1905 είναι εμπνευσμένο και το 2ο μέρος της εμβληματικής 11ης Συμφωνίας του ρώσου συνθέτη Σοστακόβιτς(The Year 1905) για την οποία μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Λεσκόφ - Σοστακόβιτς: "Η λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ"

 

Εικονογράφηση του Μπορίς Κουστόντιεφ για την "Lady Macbeth of the Mtsensk District" του N. S. Leskov. 1923

"Σε προειδοποιώ, καρδιά μου, συγχώρεσέ με, αλλά αν μ’ εγκαταλείψεις για μια άλλη,
όποια και να ’ναι αυτή, εγώ, όσο ζω, δε θ’ αφήσω να μου ξεφύγεις".

("Η λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ", Νικολάι Λεσκόφ)

"Nikolai  Leskov's portrait", 

Valentin Serov, 1894

Ο Nikolai  Leskov(16 Φεβρουαρίου 1831-5 Μαρτίου 1895) είναι ένας από τους μεγαλύτερου Ρώσους μυθιστοριογράφους και θεατρικούς συγγραφείς.
Από μικρός διάβαζε πολύ και ξεκίνησε την καριέρα του ως δημοσιογράφος στο Κίεβο και αργότερα στην Αγία Πετρούπολη, όπου και εξέδωσε το πρώτο του μυθιστόρημα. Ακολούθησαν κι άλλα έργα και η γραφή του εκτιμήθηκε από τους Τολστόι και μεταγενέστερα από τους Τσέχωφ και Μαξίμ Γκόρκι.
Επαινέθηκε για τους καινοτόμους πειραματισμούς στη φόρμα(χρησιμοποίησε σύντομες λογοτεχνικές μορφές) και στα έργα του παρουσίασε ολοκληρωμένα την εικόνα της σύγχρονης ρωσικής κοινωνίας. Εξαιρετικά ζωντανές είναι οι περιγραφές του των δύσκολων συνθηκών που  επικρατούσαν στις ιδιοκτησίες της τσαρικής Ρωσίας, τον ηδονισμό και την κραιπάλη που χαρακτήριζε τους αριστοκράτες, τα στερεότυπα και τις δεισιδαιμονίες του ρωσικού λαού.

Μετά το χωρισμό του από τη σύζυγό του γνώρισε και σύναψε σχέση χωρίς γάμο με την Κατερίνα Μπούμπνοβα, η οποία του ενέπνευσε το αριστούργημά του: "Η Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ", έργο που τον καταξίωσε.

H νουβέλα γράφτηκε το  1865 και δημοσιεύτηκε σε συνέχειες σε περιοδικό. Τα θέματα που επεξεργάζεται είναι ο κατώτερος ρόλος των γυναικών στη κοινωνία του 19ου αι., η μοιχεία, η ζωή στην επαρχία και το σχέδιο δολοφονίας από μια γυναίκα, εξ ου και ο τίτλος εμπνευσμένος από τον σαιξπηρικό χαρακτήρα της Λαίδης Μάκβεθ ...

Η σκηνή του φόνου - Εικονογράφηση του Μπορίς Κουστόντιεφ
https://xn

Κεντρική ηρωίδα της νουβέλας είναι μια τολμηρή, ατρόμητη γυναίκα, ατίθαση και κινούμενη πέρα από κοινωνικές συμβάσεις, η Κατερίνα Ισμαήλοβα, που την χαρακτηρίζει επαναστατικό πνεύμα, ασυγκράτητο πάθος και ερωτισμός. Προσπαθεί να κερδίσει ανεξαρτησία, να απεγκλωβιστεί από κοινωνικές αντιλήψεις και στερεότυπα. Ο ασυμβίβαστος έρωτάς της το μαρτυρά και τον ζει στο έπακρο. Φτάνει γι' αυτόν στη δολοφονία. 

"H Kατερίνα χλώμιασε.
Σχεδόν δεν ανέπνεε καθόλου...
Στάθηκε πάνω από τον άντρα της που κείτονταν στο πάτωμα νεκρός. 
 Στο δεξί της χέρι κρατούσε ακόμη το βαρύ, σφυρήλατο κηροπήγιο,
το φονικό της όπλο..."

Κι όταν αισθανθεί την προδοσία, είναι η ίδια η Κατερίνα που θα δώσει φρικιαστική τροπή και τραγικό τέλος...Πέφτει στα παγωμένα νερά του Bόλγα, κυριευμένη από ζήλεια...

Η νουβέλα αυτή του Νικολάι Λεσκόφ αποτέλεσε τη βάση για την ομώνυμη όπερα του Ντμίτρι Σοστακόβιτς... Λέγεται πως τα χαρακτηριστικά της Κατερίνας έμοιαζαν στη χειραφετημένη Nina Varzar, (μετέπειτα γυναίκα του συνθέτη), με την οποία εκείνη την εποχή διατηρούσε δεσμό.

Το έργο ενσωματώνει στοιχεία εξπρεσιονιστικά με στοιχεία βερισμού και είχε ενθουσιάσει τον Προκόφιεφ που σχολίασε πως στη μουσική του Σοστακόβιτς:

"Κύματα λαγνείας πάνε κι έρχονται ασταμάτητα!"

Ο συνθέτης δημιουργεί μια ρεαλιστική όπερα με λυρικά στοιχεία, με σκοπό την μεταμόρφωση της ηρωίδας από μια απωθητική δολοφόνο, σε γυναίκα για την οποία ο ακροατής θα αισθανθεί συμπάθεια...Μια γυναίκα ατρόμητη μα καταπιεσμένη, θύμα του βίαιου κοινωνικού της περιβάλλοντος. 

Φυσικά οι αντιδράσεις ήταν πολύ έντονες με τον Σοστακόβιτς να έρχεται σε σοβαρή σύγκρουση με το καθεστώς. Λέγεται πως ο Στάλιν παρακολούθησε την παράσταση, όμως δυσαρεστήθηκε τόσο που η εφημερίδα Πράβντα, δημοσίευσε την επομένη άρθρο, που έκανε λόγο για "θολούρα αντί μουσικής, για κακοφωνία και μουσικό χάος" (φημολογείται πως ήταν άρθρο του Στάλιν).

Το έργο δεν ξεχωρίζει μονάχα για την ωμότητα και τη σκληρότητά του, αλλά είναι εξίσου βαθιά συγκινητικό, ιδιαίτερα στην τελική σκηνή του, η οποία συνοψίζει αιώνες πόνου και στέρησης στη Ρωσία.

Οι κατάδικοι σαν σε χορός σε αρχαιοελληνική τραγωδία αφήνουν το δικό τους σχόλιο πάνω σε μια κατευναστική μελωδία:

"Πορευόμαστε μέρα με τη μέρα στα δεσμά μας.

Μετρώντας κουρασμένοι τις αλυσίδες μας

σηκώνοντας γύρω μας παντού τη σκόνη!

Αχ, στέπες, είστε ατελείωτες,

κι οι μέρες και οι νύχτες απροσμέτρητες,

μόνο στις σκέψεις του μυαλού κατοικεί η χαρά
όμως είναι τόσο άκαρδοι οι φρουροί..."

Δυστυχώς, κατά τη διάρκεια της ζωής του δεν αναγνωρίστηκε η λογοτεχνική αξία του Νικολάι Λεσκόφ, πλην του Τολστόι, ο οποίος όταν πέθανε δήλωσε: "Η ώρα του Λεσκόφ δεν έχει έρθει ακόμη. Ο Λεσκόφ είναι ένας συγγραφέας του μέλλοντος"...

Αναλυτικότερα για την όπερα μπορείτε να διαβάσετε παλαιότερο άρθρο εδώ.

Σοστακόβιτς - Ροστροπόβιτς: ένα "Cello Concerto" για τα 60ά γενέθλια του συνθέτη...

Οι δυο φίλοι, συμπατριώτες και συνεργάτες Σοστακόβιτς και Ροστροπόβιτς
ανήμερα στα 60ά γενέθλια του πρώτου, όπου έκανε πρεμιέρα το "Cello Concerto No. 2, Opus 126",
που γράφτηκε για τον Ροστροπόβιτς
(siue.edu)

(Mε αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Ντμίτρι Σοστακόβιτς)

"Ανέκαθεν υπήρξε σχολαστικός. Πήγαινε στον κουρέα κάθε δύο μήνες, το ίδιο περίπου και στον οδοντίατρο-εκτός από σχολαστικός ήταν και διαρκώς ανήσυχος για την υγεία του.
Έπλενε συνεχώς τα χέρια του...μόλις έβλεπε δύο αποτσίγαρα σε ένα τασάκι, πήγαινε και το άδειαζε. Ήθελε να ξέρει ότι όλα δούλευαν κανονικά: νερό, ηλεκτρικό, υδραυλικά.
Στο ημερολόγιό του ήταν σημειωμένα τα γενέθλια μελών της οικογένειας, φίλων συναδέλφων και όλο και κάποια κάρτα ή τηλεγράφημα θα έστελνε σε αυτούς που βρίσκονταν στον κατάλογο.
Όποτε πήγαινε στην ντάτσα του έξω από τη Μόσχα, πρώτο του μέλημα ήταν να στείλει στον εαυτό του μια κάρτα για να ελέγξει την αξιοπιστία των ταχυδρομείων."

("Ο αχός της εποχής", J.Barnes, μετφ. Θ.Σκάσσης, εκδ. Μεταίχμιο)


Όλα αυτά τα εμμονικά χαρακτηριστικά ανήκoυν στον μεγάλο ρώσο Ντμίτρι Σοστακόβιτς, που σαν σήμερα 25 Σεπτεμβρίου 1906, γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη.

Από την πλευρά του πατέρα του καταγόταν από την Πολωνία, ενώ η μητέρα του που άκουγε στο όνομα Σοφία Κοκούλινα ήταν ελληνικής καταγωγής και ανερχόμενη πιανίστρια. Ο Ντμίτρι που χαϊδευτικά τον φώναζαν Μίτια φαίνεται από κείνη να κληρονόμησε το ταλέντο του στη μουσική, όπως και η μεγαλύτερη αδερφή του.
Ο συνθέτης ήταν το τρίτο παιδί της οικογένειας κι εντύπωση προκαλεί το ότι αρχικά δεν ενδιαφερόταν καθόλου για τη μουσική. Όμως η μητέρα του διακρίνοντας με το έμπειρο μάτι της την κλίση του, κατάφερε σύντομα να στρέψει το γιο της στο πιάνο.
Ο Αλεξάντρ Γλαζουνόφ ως δ/ντής του Ωδείου της Πετρούπολης που μαθήτευε ο μικρός Ντμίτρι συχνά υποστήριζε οικονομικά τον ταλαντούχο σπουδαστή, τον οποίο είχε ξεχωρίσει για τη δεξιοτεχνία του στο πιάνο, μα κυρίως για το "απόλυτο αυτί" του, όπως έλεγε.
Ο Σοστακόβιτς ανήκει στους δημιουργούς της περιόδου της "πρωτοπορίας" ακόλουθος της παράδοσης της τονικής μουσικής, παρότι πέρασε και από μονοπάτια του σειραϊσμού και της ατονικότητας. Η μουσική του χαρακτηρίζεται από οξείες αντιθέσεις και σαρκασμό, όπου ο ρομαντισμός εναλλάσσεται με την τραγικότητα των Μαλερικών δημιουργιών που συχνά εντοπίζουμε στις συνθέσεις του.

Οι δυο φίλοι, συμπατριώτες και συνεργάτες Σοστακόβιτς και Ροστροπόβιτς
(pinterest)

Σήμερα, τιμούμε τον κορυφαίο Ρώσο δημιουργό με ένα έργο που πρωτοπαρουσιάστηκε ανήμερα στα 60ά του γενέθλια.
Πρόκειται για το "Cello Concerto No. 2, Opus 126", που γράφτηκε για τον Μστισλάβ Ροστροπόβιτς. Ο τσελίστας το ερμήνευσε στη Μόσχα στις 25 Σεπτεμβρίου του 1966, με τον Yevgeny Svetlanov, να διευθύνει.

Το κονσέρτο είναι τριμερές κι ακολουθεί ασυνήθιστη δομή, με εναρκτήριο μέρος ένα largo, καθώς η αρχική σκέψη του Σοστακόβιτς ήταν να συνθέσει μια συμφωνία... Ακολουθούν δυο γρήγορες ρυθμικά κινήσεις (Allegretto).

Παρόλο που το έργο συντέθηκε πριν από την πρώτη καρδιακή προσβολή του Σοστακόβιτς, αποτελεί ένα σκοτεινό και ζοφερό έργο με το εκτεταμένο σκούρας απόχρωσης εναρκτήριο Largo να το επιβεβαιώνει.
Ένα τραγούδι του δρόμου που ο Σοστακόβιτς άκουσε στην Οδησσό να εκτελείται από κάποιον λαϊκό οργανοπαίχτη αποτελεί το βασικό θέμα του πρώτου Allegretto.
Το μεγάλης έντασης και χορευτικού ύφους που θυμίζει φανφάρα Αllegretto του φινάλε, είχε προβληματίσει αρκετά το συνθέτη, καθώς αρχικά είχε γράψει κάτι διαφορετικό που όμως επειδή ο Σοστακόβιτς θεώρησε αδύναμο, το απέρριψε και το αντικατέστησε με αυτό που παίζεται σήμερα.

Επίσης, ο δημιουργός ζήτησε από τον τσελίστα φίλο του Ροστροπόβιτς να κάνει όποια αλλαγή απαιτείτο για την καλύτερη δομή της καντέντσας, όπως κι έγινε.

Παρόλη την ακανόνιστη δομικά ανάπτυξη, τα θέματα κατανέμονται ομοιόμορφα δίνοντας ένα αριστουργηματικό αποτέλεσμα.
Αξιοσημείωτο είναι πως το έργο σηματοδότησε την αρχή της ώριμης περιόδου του Σοστακόβιτς.
Ο συμφωνικός χαρακτήρας του κονσέρτου είναι εμφανής κι ο δημιουργός συχνά το χαρακτήριζε ως την "14η Συμφωνία του με ένα σολιστικό μέρος για το τσέλο".

Dmitri Shostakovich: "Cello Concerto No. 2, Opus 126"
Yevgeny Svetlanov - Mstislav Rostropovich (25 Σεπτεμβρίου 1966):

25 Σεπτεμβρίου: Ημέρα γέννησης δυο...εμμονικών...

 

Μοιράζονται την ίδια μέρα γενεθλίων, 25 του Σεπτέμβρη...

Ζυγοί στο ζώδιο.
Κι αν ζητήσουμε από αστρολόγους τα φώτα τους, θα μάς πουν για την Αφροδίτη,  κυβερνήτη πλανήτη του ζωδίου του Ζυγού, που επηρεάζει τα χαρακτηριστικά τους.
Όσοι έχουν γεννηθεί αυτό το διάστημα είναι ευαίσθητοι, αναζητούν την ομορφιά, αγαπούν τις τέχνες και εξελίσσονται σε φύσεις καλλιτεχνικές.
Συγχρόνως όμως είναι χαρακτήρες αναποφάσιστοι, ευθυνόφοβοι και ανασφαλείς. Έξυπνοι, οξυδερκείς, που όμως αγχώνονται υπερβολικά όταν τα γεγονότα δεν κυλούν αρμονικά...

Ο πρώτος είναι ο ρώσος Ντμίτρι Σοστακόβιτς. Γεννήθηκε σαν σήμερα το 1906 στην Αγία Πετρούπολη.

Ανέκαθεν υπήρξε σχολαστικός, θα γράψει γι' αυτόν ο J.Barnes στο βιβλίο του: "Ο αχός της εποχής".. Πήγαινε στον κουρέα κάθε δύο μήνες, το ίδιο περίπου και στον οδοντίατρο -εκτός από σχολαστικός ήταν και διαρκώς ανήσυχος για την υγεία του.
Έπλενε συνεχώς τα χέρια του...μόλις έβλεπε δύο αποτσίγαρα σε ένα τασάκι, πήγαινε και το άδειαζε. Ήθελε να ξέρει ότι όλα δούλευαν κανονικά: νερό, ηλεκτρικό, υδραυλικά.
Στο ημερολόγιό του ήταν σημειωμένα τα γενέθλια μελών της οικογένειας, φίλων συναδέλφων και όλο και κάποια κάρτα ή τηλεγράφημα θα έστελνε σε αυτούς που βρίσκονταν στον κατάλογο.
Όποτε πήγαινε στην ντάτσα* του(εξοχικό σπίτι των ρώσων) έξω από τη Μόσχα, πρώτο του μέλημα ήταν να στείλει στον εαυτό του μια κάρτα για να ελέγξει την αξιοπιστία των ταχυδρομείων.

Ο δεύτερος είναι ο καναδός Γκλεν Γκουλντ, γεννημένος σαν σήμερα το 1932 στο Τορόντο.

Τον  χαρακτήρισαν εμμονικό, αινιγματικό, εξαιρετικά υποχόνδριο, και ιδιόρρυθμο, καθώς δεν ήθελε να τον αγγίζουν, φοβόταν τον ίσκιο του, κάποιες φορές δε, πίστευε πως τον παρακολουθούσαν για να τον δηλητηριάσουν...
Φοβόταν ακόμη τα αεροπλάνα και τρόμαζε τις ασθένειες γι'αυτό ντυνόταν με παλτό και κασκόλ ακόμα και τις ζεστές μέρες...Ιδιαίτερος στις λιγοστές κοινωνικές συναναστροφές του...
Τόσο σχολαστικός ήταν ο Γκουλντ, που εμφανιζόταν στις καλοκαιρινές συναυλίες του με γάντια και παλτό, για τον φόβο κρυολογήματος...που μουρμούριζε όσο έπαιζε πιάνο ενώ δεν ξεκινούσε αν δεν υπήρχε στο χώρο συγκεκριμένη θερμοκρασία....
Συγχρόνως όμως απομνημόνευε και αφομοίωνε τη γνώση με μεγάλη ευκολία. Ο διάσημος πιανίστας(και συνθέτης), για να παίξει απαιτούσε συγκεκριμένο κάθισμα, ένα που τού είχε κατασκευάσει ο πατέρας του σε καθορισμένο ύψος...

O Γκουλντ έπαιξε ελάχιστες φορές έργα του Σοστακόβιτς.
Μετά την περιοδεία του στη Σοβιετική Ένωση το 1950 έγραψε ένα άρθρο με θέμα: "Μουσική στην ΕΣΣΔ", όπου απορρίπτει σχεδόν τα πάντα από Σοστακόβιτς μετά την 1η Συμφωνία, ενώ δεν αναφέρεται καθόλου στη μουσική του συνθέτη για πιάνο...
Ούτε καν στα "24 Πρελούδια και Φούγκες", που ο ρώσος δημιουργός έγραψε ως φόρο τιμής στον κάντορα της Λειψίας(λατρεμένος του Γκουλντ) με εμφανή την καταλυτική επίδραση που τού άσκησε ο Μπαχ μέσω του έργου του.

Παρόλα αυτά αξίζει να αναφέρουμε πως η πρώτη εμπορική ηχογράφηση του νεαρού καναδού καλλιτέχνη έγινε το 1953, για λογαριασμό της καναδικής εταιρίας Hallmark.
Συνέπραξε με το βιολιστή Άλμπερτ Πρατζ, που ηχογράφησαν μεταγραφές για βιολί και πιάνο έργων Ρώσων συνθετών, ανάμεσά τους και Σοστακόβιτς το "Three Fantastic Danses", πιανιστική σύνθεση που έγραψε ο Σοστακόβιτς στα δεκαέξι του.

Επίσης ηχογράφησε και το δημοφιλέστατο "Piano Quintet, op 57" με το Κουαρτέτο Symphonia για τηλεοπτική εκπομπή στη Ρωσία όπου ο Γκουλντ εμφανιζόταν σε διπλό ρόλο, εκείνο του ερμηνευτή, αλλά και του "σχολιαστή", εστιάζοντας στην εξέλιξη του ύφους της μουσικής στην ΕΣΣΔ.

Η σύνθεση γράφτηκε -όπως τα περισσότερα κουαρτέτα του- για το Κουαρτέτο Μπετόβεν και παρουσιάστηκε με τον ίδιο τον Σοστακόβιτς στο πιάνο με μεγάλη επιτυχία.
Για το έργο αυτό απονεμήθηκε στο συνθετη το βραβείο Στάλιν συνοδευόμενο από χρηματικό έπαθλο 100.000 ρουβλίων.

Glenn Gould - Shostakovich: "Three Fantastic Dances": 
(March - Waltz - Polka)

Glenn Gould - Shostakovich: "Quintet for Piano & Strings, V: Finale:

Το άρθρο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό ποικίλης ύλης iporta.gr

"Εικαστική και Μουσική Συμφωνία για την Εργατική Πρωτομαγιά"

 

Ντιέγκο Ριβέρα: "May Day"
(moma.org)

Τα δύο εικαστικά του Diego Rivera τιτλοφορούνται  "May Day" και εκτίθενται στο ΜΟΜΑ της Ν.Υόρκης.

Τα σκίτσα του Ριβέρα απεικονίζουν τον εορτασμό της Εργατικής Πρωτομαγιάς στη Μόσχα και τα φιλοτέχνησε μετά την εκεί επίσκεψή του το 1928.
Ο κορυφαίος τοιχογράφος εστιάζει, εκτός από τα πανό, στα δημοφιλή αξιοθέατα της πόλης, όπως η Κόκκινη Πλατεία και ο ναός του Αγίου Βασιλείου με τους κρεμμυδοειδείς τρούλους στο βάθος, αλλά κυρίως στο πλήθος ...
Άνδρες και γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι, όλοι ενωμένοι να τιμήσουν την μεγάλη Γιορτή της Εργατιάς...

Η Μουσική του Σοστακόβιτς και η εικαστική σύνθεση του Ριβέρα εγείρουν συναισθήματα ορμής, ευθύνης, ψυχικού σθένους και περηφάνειας.

Ντιέγκο Ριβέρα, "May Day"
(moma.org)

"Στην Τρίτη Συμφωνία προσπάθησα να μεταδώσω την ατμόσφαιρα του γιορτασμού
της Ημέρας της Παγκόσμιας Εργατιάς....
Θέλησα να υπογραμμίσω το στοιχείο του αγώνα, της ενεργητικότητας και της αδιάκοπης δουλειάς"

("Ντμίτρι Σοστακόβιτς για τον ίδιο και την εποχή του", εκδ. Σύγχρονη Εποχή)

Η 3η Συμφωνία του Σοστακόβιτς  είναι γραμμένη στην ΜΙ υφ. Μείζονα κι αναπτύσσεται σε 4 μέρη, με το τελευταίο σε μορφή θριαμβευτικού χορωδιακού, δίκαια φέρνει στο νου κάποιων, την 9η του Μπετόβεν...
Αποτελεί ένα πειραματικό, αβαν-γκαρντ έργο με μια πολύχρωμη ενορχηστρωτικά εισαγωγή που βαθμιαία εξελίσσεται στο χορωδιακό, δοξαστικό φινάλε, υμνώντας εμβατηριακά την πομπή της Εργατικής Πρωτομαγιάς, ένα θριαμβικό επιστέγασμα της αγωνιστικής ιδέας.
Είναι αξιοπρόσεκτος ο τρόπος που ο Σοστακόβιτς χειρίζεται τις δυνατότητες των πνευστών -ξύλινων και χάλκινων- και το συνδυασμό τους με τα ηχηρά κρουστά, που ακτινοβολούν το μήνυμα της ημέρας...
Ένταση, δυναμισμός, αγωνιστικότητα, ανάμικτα με πάθος και ενθουσιασμό.


Καλή Πρωτομαγιά, αγαπημένοι φίλοι, με τον συμβολισμό της μέρας και την αναγέννηση της φύσης και της ψυχής!!!
Γιατί εκτός από γιορτή των ανθέων, η Πρωτομαγιά είναι και "Γιορτή των εργαζομένων", μια γιορτή διεκδίκησης δικαιωμάτων κι οραματισμού...

Shostakovich : "Symphony No.3 Op.20-First of May" :

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

"Οι κούκλες χορεύουν..."

Δεν ξέρω τί πιστεύετε εσείς, όμως για μένα ένα σουβενίρ από έναν τόπο που ταξίδεψα, έχει τεράστια δύναμη...Έχει τη δύναμη της μνήμης, της νοσταλγίας, της αναπόλησης...
Κοσμεί μια γωνιά του σπιτιού μου και βλέποντάς το, με ταξιδεύει αυτόματα εκεί απ'όπου το προμηθευτηκα.
'Ετσι, αποκτά ψυχή, με πιάνει απ'το χέρι σαν καλός φίλος και μ' οδηγεί στις γειτονιές και τα σοκάκια που περιπλανήθηκα για να το αποκτήσω.


Απ' αυτά τα αντικείμενα -και πολύ χαϊδεμένα μου- είναι κάποιες πορσελάνινες δεσποσύνες από το Μπαθ της Βρετανίας.
Tις ανακάλυψα σε μια μικρή αντικερί στη γέφυρα Pulteney, που είναι συγκεντρωμένα όλα αυτά τα λιλιπούτεια μαγαζάκια, αξιοθέατο για την πόλη.

Οι κουκλίτσες είναι πολύ κομψές και χαριτωμένες, αλλά συγχρόνως εύθραυστες γι'αυτό και τις έχω κλεισμένες σε μια κρυστάλλινη βιτρινούλα του σαλονιού μου.



Σήμερα, και για χάρη σας, τις έβγαλα περίπατο στο πάνω ράφι για να τις φωτογραφίσω...

Είναι χειροποίητες μινιατουρίτσες από πορσελάνη, με τρομερές λεπτομέρειες στο σχεδιασμό και την κατασκευή τους, με μια τεχνική που άνθισε στην Βικτωριανή εποχή.
Τα λεπτά τους πρόσωπα ζωγραφισμένα στο χέρι και προσωπικά μέ είχε εντυπωσιάσει η λεπτοδουλεμένη ενσωμάτωση της δαντέλας των φορεμάτων στην πορσελάνη...
Είμαι σίγουρη πως πίσω από την κατασκευή τους κρύβονται ατελείωτες ώρες δουλειάς αλλά προπαντός η χαρά της έμπνευσης και της δημιουργίας .
Δυο όρθιες, κομψές μαρκησίες και μια καθιστή σε πολυθρόνα λαίδη, παρακολουθουν εκστατικά τις αιθέριες κινησεις της μικρής μπαλαρινούλας...

Βρήκα και μια υπέροχη πιανιστική μελωδία για το χορό της: "Petite Ballerina", μια μουσική μινιατούρα του Σοστακόβιτς από τη γοητευτική Σουίτα του: "Dances of the Dolls", μια συλλογή με μελωδίες από μουσική του για μπαλέτο και κινηματογράφο.

Shostakovich: "Dolls' Dances - Petite Ballerina":

Βαλς, γκαβότ, ρομάνς ή πόλκα για το μεσημέρι μας, φίλοι μου!!
Σας αφήνω να επιλέξετε όποιον από τους χορούς ενισχύει αισιόδοξα τη διάθεσή σας!!

Η Σουίτα ολοκληρωμένη για να επιλέξετε:

Shostakovich "Dolls' Dances" :

Ένα κουαρτέτο για τη φρίκη της Δρέσδης...

 

Σαν σήμερα το 1945 ξεκινά η σφοδρή Bομβιστική επίθεση της Δρέσδης…
Η πόλη καταδικάστηκε σε θάνατο και αφανισμό, λίγο πριν τη λήξη του πολέμου.

"Μέσα από τα χαλάσματα εξείχαν χέρια, κεφάλια, πόδια, σπασμένα κρανία. 

Οι δεξαμενές νερού ήταν γεμάτες μέχρι τα χείλη με πτώματα 

και με μεγάλα κομμάτια τσιμέντου από πάνω. 

Οι περισσότεροι φαίνονταν πρησμένοι, με μεγάλα κίτρινα και καφέ σημάδια στα σώματά τους(…). 

Νομίζω ήμουν ανίκανη να αντιληφθώ τη σημασία αυτής της απάνθρωπης πράξης, 

γιατί υπήρχαν και πάρα πολλά μωρά, φρικτά ακρωτηριασμένα 

κι οι άνθρωποι ήταν στοιβαγμένοι τόσο κοντά ο ένας στον άλλον, 

ώστε σχημάτιζες την εντύπωση ότι κάποιος τους είχε στριμώξει εκεί μέσα σκόπιμα"

(Μάργκαρετ Φρέγερ, Ο βομβαρδισμός της Δρέσδης, "Τα μεγάλα Ρεπορτάζ", εκδ. Νάρκισσος)

***

Shostakovich: "Dresden Quartet"

Από τα δεκαπέντε κουαρτέτα που συνολικά συνέθεσε ο Σοστακόβιτς, εξαιρετικής ομορφιάς είναι το Ν.8, γνωστό και ως "Dresden Quartet".

Είναι σύνθεση του 1960, που γράφτηκε σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, σε τρεις μόνο ημέρες, στη Δρέσδη, όπου είχε βρεθεί ο Σοστακόβιτς για να συνθέσει τη μουσική για την ταινία "Five Days Five Nights", με θέμα τον βομβαρδισμό της γερμανικής πόλης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Σοστακόβιτς αναπτύσσει το έργο με γνώμονα τις εντυπώσεις από τις αφηγήσεις των κατοίκων της πόλης για τη φρίκη του βομβαρδισμού της.

Στα πέντε μέρη του έργου που ακούγονται χωρίς διακοπή, ο Σοστακόβιτς χρησιμοποιεί ως βασικό μοτίβο τις τέσσερις νότες: ρε - μι ύφεση - ντο - σι, (DSCH, ένα κρυπτογράφημα του ονόματός του), που παρουσιαζόμενο σε παραλλαγές δομεί τα θέματα των επιμέρους μερών.
Είναι γραμμένο στη ντο ελ.( κλίμακα που παραδοσιακά, από τον Πέρσελ ως τον Σούμπερτ και τον Μπραμς χρησιμοποιείται για να εκφραστεί η τραγικότητα ή στον Μπετόβεν ο ηρωισμός) και στην παρτιτούρα ο συνθέτης ιδιοχείρως το αφιέρωσε "στα θύματα του φασισμού και του πολέμου".

Είναι έργο με έντονη δραματικότητα και ποιητικό λυρισμό.Ιδιαίτερα στα μέρη των εγχόρδων οφείλεται ο χαρακτηρισμός ενός από τα πιο "σκοτεινά" έργα του ρώσου δημιουργού, που με αυτό το αριστούργημα υπεραμύνεται της ειρήνης, εκφράζει τον αποτροπιασμό και καυτηριάζει τις φρικτές συνέπειες και τα δεινά του πολέμου.

Σε μια άλλη εκδοχή υποστηρίζεται πως το κουαρτέτο γράφτηκε για τον ίδιο τον Σοστακόβιτς.
Ήταν περίοδος που είχε διαγνωστεί με μια σοβαρή εκφυλιστική ασθένεια και ίσως είχε σκεφτεί ακόμα και την αυτοκτονία.
Ετσι ,όπως εκμηστυρρεύτηκε σε φίλο του αργότερα:

<<Σκέφτηκα ότι αν πεθάνω μια μέρα τότε είναι δύσκολο να γράψει κάποιος ένα έργο στη μνήμη μου. Έτσι αποφάσισα να το κάνω εγώ ο ίδιος. Να γράψετε στο εξώφυλλο: "Αφιερωμένο στη μνήμη του συνθέτη αυτού του κουαρτέτου">>

O συνθέτης με τα μέλη του Κουαρτέτου Borodin
(από: friendsofchambermusic)

Λέγεται πως πριν ηχογραφήσουν τη σύνθεση, τα μέλη του Κουαρτέτου Borodin πήγαν και το εκτέλεσαν στο σπίτι του συνθέτη προκειμένου να τους δώσει την εκτίμησή του για την ερμηνεία.


Ο Σοστακόβιτς εκστασιασμένος, έκρυψε το κεφάλι με τα χέρια του και άρχισε να κλαίει...

Shostakovich: "Dresden Quartet" / (Borodin Quartet):

ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ: η Συμφωνία για τον "ΛΕΝΙΝ".

 

(Στη μνήμη του Βλαντιμίρ Λένιν - 21 Ιανουαρίου 1924)

Ο Σοστακόβιτς έγραψε τη  Συμφωνία αρ.12 σε ρε ελασ. το 1961.
Αναφέρεται στην Οκτωβριανή Επανάσταση γι'αυτό εχει τον υπότιτλο: "Έτος 1917" και αφιερώθηκε στη μνήμη του Βλαντιμίρ Λένιν.

"Όταν γράφεις μια Συμφωνία για την Οκτωβριανή Επανάσταση, η εικόνα που ξεχωρίζει είναι αυτή του μεγάλου ηγέτη της εργατικής τάξης, Λένιν .
Επομένως, η συμφωνία θα είναι αφιερωμένη στη μνήμη του!",  λέει ο Σοστακόβιτς!

Το πρώτο μέρος της συμφωνίας το τιτλοφορεί: "Επαναστατημένη Πετρούπολη" γιατί ο συνθέτης επιθυμεί να αποτυπώσει  το κλίμα που επικρατούσε στην Πετρούπολη, τις μέρες του Απρίλη όταν έφτασε ο Λένιν . Ηταν και και κείνος -όπως λέει- ανάμεσα στο πλήθος που άκουσε τον Λένιν να βγάζει λόγο και παρότι τότε ήταν πολύ νέος, χαράχτηκε ανεξίτηλα στη μνήμη του.
Είναι ένα μέρος μαχητικό, ορμητικό, με ενθουσιώδεις ρυθμούς, που βασίζεται σε μελωδίες και θέματα από επαναστατικά τραγούδια της Ρωσίας.

Shostakovich: Symphony No.12 / 1. Revolutionary Petrograd:

Το τέταρτο και τελευταίο μέρος, "Η Αυγή της Ανθρωπότητας" είναι ένα αισιόδοξο μέρος, που δείχνει την οικοδόμηση της νέας κοινωνίας μετά την Επανάσταση.
Σε αυτό το μέρος ο Σοστακόβιτς , όπως χαρακτηριστικά έλεγε, ήθελε να απεικονίσει τη ζωή που συνεχίζει με τις ιδέες του Λένιν ακόμη και όταν εκείνος "έφυγε".

Shostakovich: Symphony No.12 : / 4. The Dawn of Humanity:

Πηγές:
"Shostakovich Symphonies and Concertos": David Hurwitz,
metrolibrary, rizospastis

Άλλα κείμενα για τον ΛΕΝΙΝ μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)21 January 2021 at 03:45

Η Δωδέκατη αφιερωμένη στον Λένιν, αλλά και η Δεύτερη συμφωνία του αφιερωμένη στην Επανάσταση δείχνουν καθαρά την πολιτική κατεύθυνση του συνθέτη, Ελπίδα μου αλλά και την ελπίδα του για μια "Αυγή της ανθρωπότητας" αλλά και την αισιοδοξία αλλαγής, που όμως μετά τον διάδοχο του Λένιν (Στάλιν) η ευχή του μεταμορφώθηκε σε φόβο με τις γνωστές προς το πρόσωπό του τακτικές.
Υπέροχη η συμφωνία αυτή, εκδηλώνει το εκπληκτικό ταλέντο του Σοστακόβιτς στην περιγραφή του Λένιν και του Λενινισμού! Ευχαριστούμε πολύ για την εξαιρετική αυτή αφιέρωση, αγαπημένη μου φίλη! Φιλιά! ❤
ReplyDelete

"Η σχολαστικότητα και οι εμμονές του Σοστακόβιτς"

 

                           (με αφορμή τη σημερινή γενέθλια επέτειό του-25 Σεπτεμβρίου 1906 )

Ο 18χρονος Σοστακόβιτς στις 28 Ιουνίου 1925, δύο μέρες πριν ολοκληρώσει τη Συμφωνία Νο 1 

(The Musical bungalow, από τα αρχεία της Naxos records)

"Ανέκαθεν υπήρξε σχολαστικός. Πήγαινε στον κουρέα κάθε δύο μήνες, το ίδιο περίπου και στον οδοντίατρο-εκτός από σχολαστικός ήταν και διαρκώς ανήσυχος για την υγεία του.
Έπλενε συνεχώς τα χέρια του...μόλις έβλεπε δύο αποτσίγαρα σε ένα τασάκι, πήγαινε και το άδειαζε. Ήθελε να ξέρει ότι όλα δούλευαν κανονικά:νερό, ηλεκτρικό, υδραυλικά.
Στο ημερολόγιό του ήταν σημειωμένα τα γενέθλια μελών της οικογένειας, φίλων συναδέλφων και όλο και κάποια κάρτα ή τηλεγρ΄φημα θα έστελνε σε αυτούς που βρίσκονταν στον κατάλογο.
 Όποτε πήγαινε στην ντάτσα* του έξω από τη Μόσχα, πρώτο του μέλημα ήταν να στείλει στον εαυτό του μια κάρτα για να ελέγξει την αξιοπιστία των ταχυδρομείων."

("Ο αχός της εποχής", J.Barnes, μετφ. Θ.Σκάσσης, εκδ. Μεταίχμιο)

[*ντάτσα=η εξοχική κατοικία των ρώσων των μεγαλουπόλεων, που τούς δινόταν από το κράτος. Ετυμολογικά προέρχεται από το ρημα: davat-δίνω, άρα ειναι "αυτό που δόθηκε". Οι πρώτες ντάτσες ήταν η ανταμοιβή, ένα δώρο των τσάρων προς τα μέλη της προσωπικής τους φρουράς για τις υπηρεσίες τους].

Με ένα έργο του 18χρονου Νμίτρι Σοστακόβιτς θα σάς καλημερίσω, φίλοι μου!

Είναι η Πρώτη Συμφωνία του σε φα ελ. που γράφτηκε και παρουσιάστηκε στην αποφοίτησή του από την τάξη σύνθεσης στο Ωδείο του Λένιγκραντ το 1925.

Αν και έργο της νεότητάς του, εμφανίζει έναν ενδιαφέροντα και χαρακτηριστικό συνδυασμό ζωντάνιας και χιούμορ από τη μία πλευρά, με δράμα και βαθύτητα από την άλλη, κάτι που έκανε πολλούς να μιλούν για επίδραση από Στραβίνσκι και Προκόφιεφ.

Η ελαφρότητα και η διάθεση για παιχνίδι δεν μειώνει τη συμφωνική σύνθεση, αντίθετα κάνει εμφανή τα σημάδια της σπουδαιότητας του συνθέτη και της εξέλιξής του, ιδιαίτερα στα εκπληκτικής λάμψης μοτίβα και την ενορχήστρωση, που εντυπωσιάζουν πλέκοντας σκοτεινές αποχρώσεις, ειρωνία και σάτιρα με την πολύχρωμη και ευφάνταστη μουσική αυθάδεια του συνθέτη.

Χαρακτηριστική μουσική, άλλοτε απρόβλεπτη, ξεκαρδιστικά αστεία, κι άλλοτε εκπληκτικά συγκινητική! Άλλοτε ν’ακούγεται εκρηκτική, νευρώδης ή σκερτσόζα κι άλλοτε ζοφερά στοχαστική απαιτώντας βαθιά περίσκεψη και συλλογισμό!

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το ότι η συμφωνία αυτή ήταν από τις συνθέσεις που είχαν εντυπωσιάσει τον Ανρί Ματίς.

Μάλιστα, σύμφωνα με το γάλλο ζωγράφο, τη μελωδία της μετέφρασε σε χρωματικό σύστημα, όπου : το μαύρο δηλώνει τη βία, το άσπρο τη γυναίκα, το κίτρινο τη μοχθηρία και το μπλε τη φύση...Άποψη, που δηλώνεται στο χαρτοκοπτικό του Ματίς: "Two Dancers".

Το μπαλέτο "Rouge et Noir", σε χορογραφία του Λεονίντ Μασίν , που ο Ματίς είχε αναλάβει τα κοστούμια και τα σκηνικά στηρίζεται μουσικά στην Πρώτη Συμφωνία του Σοστακόβιτς.

(Σχετικά μπορείτε να διαβάσετε σε παλαιότερο κείμενό μου εδώ.)

Προτείνω να την απολαύσουμε με τον Βάλερι Γκέργκιεφ στο πόντιουμ, μια δεσπόζουσα μουσική μορφή, οι ηχογραφήσεις του οποίου έχουν τιμηθεί με σημαντικά βραβεία παγκοσμίως, ανάμεσά τους και το Βραβείο "Ντμίτρι Σοστακόβιτς".

Eνας μαέστρος, ο οποίος έχει περάσει μια ζωή βυθισμένη στη μουσική του ρώσου συνθέτη!

Shostakovich: Symphony No.1 / Valery Gergiev: