Μιλώντας για τον Γιάννη Χρήστου, δύσκολα μπορεί κανείς να αγνοήσει το μυθικό και συμβολικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκε ολόκληρη η σκέψη και η δημιουργία του. Γεννημένος στην Ηλιούπολη της Αιγύπτου -τον ίδιο τόπο όπου, κατά τον αρχαίο μύθο, ο Φοίνικας μετέφερε και έθαψε τα λείψανα του πατέρα του- ο Χρήστου έφερε από την αφετηρία της ζωής του μια βαθιά, σχεδόν προαιώνια, σχέση με την έννοια της αναγέννησης, της μετάβασης και της μεταμόρφωσης.
Ο Φοίνικας, το ιερό μυθικό πουλί των αρχαίων Αιγυπτίων, όπως μας τον περιγράφει ο Ηρόδοτος, είχε το μέγεθος του αετού και πούπουλα χρυσοκόκκινα, πορφυρά σαν τη φωτιά (φοινός = πορφυρός). Ερχόταν από την Αραβία στην Ηλιούπολη της Αιγύπτου, κουβαλώντας το νεκρό σώμα του πατέρα του, τυλιγμένο σε σμύρνα, σε σχήμα αυγού, για να τον ενταφιάσει στο ιερό του Ήλιου. Όταν γερνούσε, κατασκεύαζε μια φωλιά από αρωματικά κλαδιά, τη γέμιζε με ευωδιές και παραδινόταν στη φωτιά. Από τη στάχτη του γεννιόταν μια νέα ζωή, ένας νέος Φοίνικας, που με τη σειρά του μετέφερε τα λείψανα της προηγούμενης ύπαρξης στον ίδιο ιερό τόπο. Τέλος και αρχή, καταστροφή και γένεση, σε έναν αέναο κύκλο.
Αυτόν ακριβώς τον μύθο επέλεξε ο Γιάννης Χρήστου για να αρθρώσει μουσικά τη βαθύτερη φιλοσοφική του αγωνία. Το 1948 συνθέτει τη "Μουσική του Φοίνικα", έργο στο οποίο ένα θεματικό μόρφωμα επανέρχεται διαρκώς, μετασχηματισμένο, αντικατοπτρίζοντας τη μυθική νεκρανάσταση του πουλιού. Το μουσικό υλικό δεν εξελίσσεται γραμμικά· γεννιέται, καταλύεται και επανεμφανίζεται, αποκαλύπτοντας πως η ουσία της μουσικής βρίσκεται στη συνεχή της αναγέννηση.
Για τον Χρήστου, η μουσική δεν ήταν απλώς αισθητική πράξη αλλά υπαρξιακή αναγκαιότητα:
Στο ίδιο πνεύμα κινείται και το έργο του "Εναντιοδρομία", βαθιά επηρεασμένο από τη σκέψη του Ηράκλειτου του Εφέσιου. Ο κόσμος, ως "ζωντανή φωτιά", χαρακτηρίζεται από τη σύγκρουση των αντιθέτων· και η αρμονία, σύμφωνα με τον προσωκρατικό φιλόσοφο, γεννιέται ακριβώς από αυτή την εσωτερική αντίφαση. Ο Χρήστου μεταφράζει μουσικά αυτή τη φιλοσοφία, υποστηρίζοντας πως τα εναντιόδρομα δεν αναιρούνται, αλλά συνυπάρχουν σε μια κοινή πορεία, γεννώντας την υψηλότερη μορφή αρμονίας.
Η μουσική του Χρήστου στους "Πέρσες" υπήρξε ανατριχιαστική και τελετουργική. Ο χορός, μέσα από άναρθρες κραυγές και μια πρωτόγονη πολυφωνία, μετατρέπεται σε συλλογικό σώμα μνήμης και τρόμου. Ιδιαίτερα η σκηνή της επίκλησης του φαντάσματος του Δαρείου αποτελεί κορύφωση μιας μουσικής που λειτουργεί ως νεκρομαντική τελετή, ως κάλεσμα χθονίων δυνάμεων, παγώνοντας κυριολεκτικά το αίμα του θεατή.
 |
| Κώστας Σταματίου, Γιάννης Χρήστου, Χλόη Γεωργακάκη Ομπολένσκυ, Κάρολος Κουν (από το αρχείο του Ντίμη Αργυρόπουλου) |
Τους συνέδεε μια βαθιά φιλία και αλληλοεκτίμηση.
Είχαν συνεργαστεί σε παραστάσεις του Κουν, όπου ο Χρήστου είχε γράψει τη σκηνική μουσική όπως στους "Πέρσες" του Αισχύλου το 1965 και στον "Οιδίποδα Τύραννο" το 1969.
Οι "Πέρσες" έκαναν πρεμιέρα στο Λονδίνο με εκπληκτικούς συντελεστές.
Πέραν του Κουν και του Χρήστου στη σκηνοθεσία και τη μουσική αντίστοιχα, τα σκηνικά και τα κοστούμια είχε κάνει ο Γιάννης Τσαρούχης και τη μετάφραση ο Πάνος Μουλλάς.
Ακολούθησαν παραστάσεις στο Παρίσι,στη Θεσσαλονίκη και το καλοκαίρι του ίδιου χρόνου στο θέατρο Ηρώδου του Αττικού.
Η παράσταση εκείνη καταγράφηκε στην ιστορία του θεάτρου ως "θρίαμβος του Θεάτρου Τέχνης"!
Η μουσική δε, του Χρήστου πήρε διθυραμβικές κριτικές!
Ένα ΣΠΑΝΙΟ ντοκουμέντο από την επομπή Παρασκήνιο της κρατικής τηλεόρασης για την παράσταση "ΠΕΡΣΕΣ" και τη συνεργασία του Γ.Χρήστου με τον Κάρολο Κουν μπορείτε να παρακολουθήσετε εδώ :
Όταν ο Γιάννης Χρήστου βρέθηκε στην Αγγλία για σπουδές πάνω στα οικονομικά ήρθε σε κοντινή επαφή με τον ποιητικό λόγο του Τ.Σ Έλιοτ, τον οποίο λάτρεψε!
Πασίγνωστα τα "Εξι τραγούδια του σε ποίηση Τ. Σ. Έλιοτ", για μεσόφωνο και πιάνο.
Το τέταρτο από τα έξι ποιήματα είναι το "Eyes that Last I saw in Tears", που ο συνθέτης είχε χρησιμοποιήσει στην "Πρώτη Συμφωνία" του, κάποια χρόνια νωρίτερα, πειραματιζόμενος στη χρήση φωνής.
Συγκεκριμένα, στο δεύτερο μέρος της συμφωνίας ακούγεται το ποίημα μελοποιημένο.
Στο βίντεο, που ακολουθεί ακούμε την 1η Συμφωνία ολόκληρη.
Το μελοποιημένο ποίημα του Έλιοτ στο δεύτερο μέρος του, στο 13:08, από την ελληνίδα ηθοποιό και μεσόφωνο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής , Κίτσα Δαμασιώτου στην πρώτη εκτέλεσή του στην Ελλάδα, στο Ηρώδειο το 1953.
Στην Ηλιούπολη της Αιγύπτου, που ο μυθικός Φοίνικας έθαψε το άψυχο σώμα του πατέρα του, όπως αναφέραμε, γεννήθηκε ο Γιάννης Χρήστου. Ήταν 8 Ιανουαρίου του 1926.
Γόνος εύπορης οικογένειας (ο πατέρας του διέθετε βιομηχανία σοκολατοποιίας) έδειξε από νωρίς το ταλέντο του για τη μουσική .
Ανήσυχο πνεύμα, με φιλοσοφικές αναζητήσεις ταξίδεψε στο Λονδίνο προκειμένου να σπουδάσει Οικονομικά για να αναλάβει την πατρική επιχείρηση.Κάτι, που δεν έγινε ποτέ παρότι πήρε το πτυχίο του, αφού αφοσιώθηκε στη μουσική, που λάτρευε!
Υπήρξε μαθητής της Μπαχάουερ και του Λαβανίνο.
Πρωτοπόρος στις συνθέσεις του, με στοιχεία ατονικά και ύφος που αντικατοπτρίζει τις μυστικιστικές του ανησυχίες.
(Γιάννης Χρήστου)
Λάτρης του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, βαθυστόχαστος δημιουργός, εμπνεόταν από την ανθρώπινη ψυχή, την δύναμη αλλά και τα πάθη της!
Πάθος χρειάζεται και απ΄τον καθένα από μας να ψάξουμε, να σκαλίσουμε σε βάθος ώστε να τον ανακαλύψουμε και να τον εξερευνήσουμε περισσότερο...
Το έργο του σύνθετο και πολυεπίπεδο...Η ζωή του πυκνή αλλά σύντομη ...
Τη νύχτα της 8ης του Γενάρη και γυρνώντας μετά από τη γιορτή, που είχε διοργανώσει για τα γενέθλιά του έχασε ακαριαία τη ζωή του σε τροχαίο, στο οποίο τραυματίστηκε η γυναίκα του ζωγράφος Θηρεσία Χωρέμη, που μετά από μια βδομάδα υπέκυψε κι αυτή αφήνοντας πίσω τα τρία τους παιδιά...
Όπως ο μυθικός Φοίνικας, έτσι και ο Γιάννης Χρήστου έσβησε μέσα στη φωτιά της ίδιας του της πορείας. Όμως το έργο του εξακολουθεί να αναγεννάται, να μας καλεί να σκάψουμε βαθύτερα, να αναμετρηθούμε με τα αντίθετά μας και να αναζητήσουμε, μέσα από τη μουσική, τη δική μας ψυχή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου