Translate

fb

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Έσερ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Έσερ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 17 Ιουνίου 2026

Ο Έσερ και η λατρεία στη μουσική του Μπαχ ...

 

O Escher παίζει τσέλο(αριστερά)
(escherinhetpaleis)



Ο Maurits Cornelis Escher γεννήθηκε στις 17 Ιουνίου 1898 στο Λέουαρντεν της Ολλανδίας. Το έργο του χαρακτηρίζεται από μαθηματική ακρίβεια, οπτικές ψευδαισθήσεις και αέναες εξερευνήσεις της πραγματικότητας και του χώρου. Τα περίφημα σχέδιά του, με ασυνήθιστες προοπτικές και μεταμορφώσεις, συνδυάζουν τέχνη και μαθηματική σκέψη, δημιουργώντας εικόνες που προκαλούν δέος και στοχασμό στον θεατή.

Sint-Bavo, όργανο
Από μικρός αγαπούσε την ποίηση και τη φωτογραφία και μεγάλωσε διαβάζοντας μυθιστορήματα των ρώσων συγγραφέων, Πούσκιν, Ντοστογιέφσκυ και Γκόγκολ, καθώς και τις φανταστικές ιστορίες του Πόε. Ήταν μεγάλος θαυμαστής του θεάτρου και της μουσικής. 'Επαιζε βιολί σε ένα κουαρτέτο εγχόρδων και ενθουσιαζόταν με τις συναυλίες εκκλησιαστικού οργάνου.

Σε ηλικία 22 ετών, ενώ διέμενε στο Χάαρλεμ, η εμπειρία της μουσικής στο όργανο της εκκλησίας του Αγ. Βαρθολομαίου(Sint-Bavo) τον συγκλόνισε βαθιά.
Σε επιστολή προς φίλο του περιγράφει εκστατικά τη στιγμή σε γ΄πρόσωπο:
"...η θύελλα του ήχου των σωλήνων τον έκανε να νιώσει ότι ο ίδιος και οι κίονες της εκκλησίας τεντώθηκαν κάτω από την ένταση του ήχου. Ενιωσε τη σύνδεσή του με τη Μητέρα Γη, ενώ το σώμα του σχεδόν εκτοξεύτηκε ανάμεσα στις λικνιζόμενες κολόνες..."

Παρά το γεγονός ότι ο Έσερ δεν ήταν θρησκευόμενο άτομο, η εμπειρία αυτή δείχνει την πλήρη ταύτισή του με την εκστατική δύναμη της μουσικής.

Η αγάπη του για την τέχνη των ήχων ενσωματώθηκε στην οπτική του γλώσσα, καθιστώντας τον έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους και επιδραστικούς καλλιτέχνες του 20ού αιώνα.

Ο Έσερ ήταν επίσης ενθουσιώδης θαμώνας συναυλιών. Τα ημερολόγιά του είναι γεμάτα με σημειώσεις σημαντικών παραστάσεων, κυρίως έργων του Γ.Σ.Μπαχ. 

"Μερικές φορές, όταν ο οργανίστας παίζει μια από τις φούγκες του Μπαχ, ο κόσμος χάνεται, οι άνθρωποι παύουν να υπάρχουν, η εκκλησία έχει καταρρεύσει και δεν έχει απομείνει τίποτα άλλο παρά ήχος. Καμία μουσική δεν με συγκινεί τόσο πολύ", εκμυστηρρεύτηκε κάποτε...


Όταν δούλευε δε, συνήθιζε να σφυρίζει πρελούδια και φούγκες του Μπαχ.

Ο ίδιος διέκρινε ομοιότητες μεταξύ της μουσικής του κάντορα και των δικών του μοτίβων. Παρομοίαζε παραδείγματος χάριν, έναν κανόνα, όπου όλα βασίζονται σε ένα μόνο μοτίβο, που επαναλαμβάνεται πανομοιότυπα, αντίστροφα ή σε διαφορετική κλίμακα και παίζονται ταυτόχρονα με το δικό του μοτίβο, όπου όλα περιστρέφονται γύρω από ένα ενιαίο κλειστό περίγραμμα.

Το 1936, μάλιστα, προσπάθησε να μετατρέψει το "Πρελούδιο σε Ντο" του Μπαχ σε κινούμενες εικόνες, δημιουργώντας μια "Γραφική αναπαράσταση της μουσικής σε δύο διαστάσεις", όπου ξεφυλλίζοντας τις σελίδες γρήγορα, οι φιγούρες φαίνονται να κινούνται, όπως αν η μουσική αποκτούσε εικόνα.

Bach: "Prelude in C, BWV 846":


Όλη η ζωή του Έσερ ήταν συνδεδεμένη με τον Μπαχ, καθώς οι ομοιότητες στο έργο τους είναι εμφανείς....η συστηματική προσέγγιση, ο ρυθμός, η επανάληψη, η συμμετρία...
Από τις αγαπημένες του εμβληματικές συνθέσεις του Μπαχ ήταν επίσης τα "Πάθη κατά Ματθαίον".
 Το 1938 σκάλισε μια ξυλογραφία για το εξώφυλλο του προγράμματος συναυλίας των Παθών που θα δίνονταν στο Νάαρντεν. Στο σχέδιό του, ο Σταυρός του Ιησού διασχίζει το πλαίσιο διαγώνια, ενώ μεριμνά ώστε το γράμμα "Ο" από τη λέξη "PASSION-Πάθος" να περιβάλλει το σκυμμένο κεφάλι Του, σαν φωτοστέφανο ή το ακάνθινο στεφάνι.

Με αυτήν την αδιάλειπτη σύνδεση μουσικής και οπτικής τέχνης, ο Έσερ έθεσε τις βάσεις για ένα μοναδικό σύμπαν γραφικής μαγείας, όπου η τέχνη και η μαθηματική σκέψη συναντώνται σε ένα αέναο παιχνίδι μορφής και αντίληψης.


Bach: "St. Matthew Passion BWV 244"



Πέμπτη 10 Δεκεμβρίου 2015

"Πού είναι τα πουλιά, Μεσιάν;"

 

"Πουλιά", επιτοίχιο ταμπλώ του M. C. Escher, Μουσείο Κεραμικής Leeuwarden.


Δεκέμβρης και βαριοί χειμώνες, βροχές και φυσήματα ανέμων, που τα πουλιά ακλουθάνε...
Στον ουρανό στρέφεται το βλέμμα  κι οι εσωτερικές φωνές ρωτούν...
"Πού είναι τα πουλιά;


***

"Πού είναι τα πουλιά;
Ατσάραντοι και λιάροι κι' αητομάχια
συκοφάγοι και κατσουλιέρες και κοτσύφια
τσουτσουλιάνοι και τσαλαπετεινοί και τσόνοι
[...]
τετεντίτσες και τουρλουμπούκια και κίσσες
καλοκερήθρες και σηκονούρες και ασπροκόλια
ξυλοτρούπιδες και σπίγγοι και τρουποφράχτες
θεοπούλια και μυγούδια και σπίνοι;

Πού είναι ο κοκκινολαίμης; Πού είναι τα παπιά; 
Κρινέλια και γερμάνια και ψαλίδες
ξυλόκοτες και μπάλιζες και σουγλοκόλια
γερατζούλια και ντελίδες και μαυρόπαπα
[...]
Πού είναι ο Μολοχτός κι' ο Πάπουζας;
οι φάσες και οι σπαθομύτες
τα κιρκινέζια κι' οι χαλκοκουρούνες; 
Πού είναι ο μπούφος ο χουχουλόγιωργας κι' ο κούκος
ο νυχτοκόρακας ο γκιόνης κι' ο καράπαπας; 

Πού είναι
τα ξεφτέρια τα γεράκια και οι αετοί; 
Πού είναι ο Ντρένιος ο Καλογιάννης και ο Μπέτος; 
Πού είναι οι Μαυροσκούφηδες;"

(Γιώργης Παυλόπουλος:"ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ;", Εκδ. Κέδρος)


"Sky and Water": Ξυλογραφία, M. C. Escher


Olivier Messiaen

Γεννήθηκε στην Αβινιόν σαν σήμερα, 10 Δεκεμβρίου 1908 και εκτός από  μεγάλος συνθέτης και οργανίστας, ήταν  και ορνιθολόγος.
Από τους βασικούς υποστηρικτές του μουσικού κινήματος "Jeune France", που είχε στόχο την επαναφορά της πνευματικότητας της μουσικής και την πολιτιστική  ανανέωση στη Γαλλία, ο Ολιβιέ Μεσσιάν υπήρξε λάτρης της μουσικής των αρχαίων πολιτισμών(Ελλάδα, Ινδία, Ιαπωνία), στοιχεία των οποίων ενσωμάτωσε στα έργα του που ακολουθούν την πολυρρυθμία και ιδιαίτερα ρυθμικά σχήματα, τα λεγόμενα "παλίνδρομα", καθώς και πλήθος τονικοτήτων δικής του επινόησης,  που ονόμαζε "τρόπους περιορισμένης μετατροπίας".

Η αγάπη του για τα πουλιά τον ώθησε σε λεπτομερή καταγραφή τιτιβισμάτων μεταγράφοντάς τα στη μουσική του. Τα έργα του έχουν χαρακτηριστεί ηχητικά ποιήματα και ο ίδιος ιμπρεσιονιστής ζωγράφος, που με τα πινέλα του απεικονίζει την  ατμόσφαιρα της μουσικής του ιδέας χρησιμοποιώντας τους ήχους ως χρώματα.
(Οι απόψεις του πάνω στη σχέση Μουσικής-Χρώματος ταυτίζονται σε πολλά σημεία με κείνες του Βασίλι Καντίνσκι).


To έργο του Μεσιάν, "Reveil des oiseaux -Ξύπνημα των πουλιών", για πιάνο και ορχήστρα, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της γοητείας, που άσκησαν τα κελαηδίσματα στον  Mεσιάν.

Είναι το πρώτο έργο αυτού του τύπου και για το συνθέτη, το κελάηδισμα ήταν ένας τρόπος να επιστρέψει στη φύση, για να ζωντανέψει τη μουσική του γλώσσα και να αποκαταστήσει σε αυτό μια ελευθερία που ένιωθε ότι είχε στερηθεί.

Το έργο δεν περιέχει  μοτίβα ή ρυθμούς Ανατολής και δεν γίνεται χρήση των περίφημων  "τρόπων περιορισμένης μεταφοράς ", όπως αναφέραμε παραπάνω.
Το έργο περιλαμβάνει τραγούδια του από τριάντα οκτώ είδη πουλιών, γι'αυτό και το διάλεξα να το συνοδεύσω με το ποίημα του Γιώργη Παυλόπουλου και είναι αφιερωμένο στη μνήμη του ορνιθολόγου Jacques Delamain.

Πρωτοπαρουσιάστηκε το  1953 στο Μέλανα Δρυμό, στην πόλη Donaueschingen με τη δεύτερη γυναίκα του συνθέτη, Yvonne Loriod στο πιάνο, απ'όπου και η ηχογράφηση:


Ένα εκπληκτικό έργο στο οποίο ο συνθέτης αναδεικνύει αυτό, που ο ίδιος αποκαλεί συναισθησία, και εντοπίζεται στα χρώματα, που βιώνει ο ακροατής, στην ιδιαίτερα αργή ρυθμική αγωγή του, στη χρήση της αντήχησης, επιρροή ίσως από το εκκλησιαστικό όργανο του οποίου ήταν άριστος γνώστης και βιρτουόζος, και σε τόσα άλλα νεωτεριστικά, που εφηύρε!

Θα'χετε καταλάβει, φίλοι μου πως  αγαπώ τις συνδυαστικές δημοσιεύσεις. Όλο αυτό τέρπει εμένα πρωτίστως και πολύ χαίρομαι που σ' αυτό το μονοπάτι βρίσκω αρκετούς από σας, συνοδοιπόρους...

Η Τέχνη είναι απίστευτη με τις δυνατότητες που μας προσφέρει! Τις ευρείες οδούς που μας καλεί να διαβούμε...
Μοιάζουν λαβύρινθοι, μα η αγάπη μας γι' αυτήν, βρίσκει μίτους να βγούμε στην αντίπερα όχθη....