Ερρίκος Ίψεν: "ο Μπραντ είναι ο εαυτός μου στις καλύτερες στιγμές του"...

"Henrik Ibsen", Edvard Munch

[Στη μνήμη του Ερρίκου Ίψεν (23 Μαΐου 1906)]

Ο Ίψεν θεωρείται ως ο μεγαλύτερος θεατρικός συγγραφέας του 19ου αι. και από τους πλέον διακεκριμένους θεατρικούς συγγραφείς της ευρωπαϊκής παράδοσης, ενώ αναφέρεται ως ιδρυτής του μοντερνισμού στο θέατρο και πατέρας του ρεαλισμού.

Ο κατάλογος με τα σπουδαία έργα του, ανεξάντλητος, πολλά απ' αυτά θεωρήθηκαν αποκαλυπτικά και σκανδαλώδη, καθώς δεν ακολουθούσαν τα πρότυπα ηθικής και ευπρέπειας που στόχευε το θέατρο της εποχής του Νορβηγού συγγραφέα, ανάμεσά τους: "Το κουκλόσπιτο", "Η αγριόπαπια", "Βρικόλακες", "Έντα Γκάμπλερ", "Πέερ Γκυντ".

Το 1865 έγραψε το θεατρικό "Brand".
Πρωταγωνιστής είναι ένας ιερέας που αποδέχεται τις συνέπειες των επιλογών του και είναι βαθιά δεσμευμένος να κάνει το σωστό. Πιστεύει πρωτίστως στη θέληση του ανθρώπου και ζει με την πεποίθηση: "όλα ή τίποτα". Επομένως, είναι δύσκολο ή αμφισβητήσιμο να κάνουμε συμβιβασμούς. Οι πεποιθήσεις του Brand(όνομα που συμβολικά επέλεξε ο Ίψεν, καθώς στις γλώσσες της Σκανδιναβίας σημαίνει "φωτιά", άρα θα μπορούσαμε να τον ονομάσουμε ο "Κεκαυμένος") τον καθιστούν μοναχικό, γιατί οι γύρω του, όταν δοκιμάζονται, γενικά δεν μπορούν ή δεν θα ακολουθήσουν το παράδειγμά του. Είναι ένας νεαρός ιδεαλιστής του οποίου ο κύριος σκοπός είναι να σώσει τον κόσμο, ή τουλάχιστον τις ψυχές των ανθρώπων, αλλά η κρίση του για τους άλλους κάποιες φορές γίνεται σκληρή.

"Πόσο εύκολα ακούμε τις σειρήνες βλαστημώντας και πουλώντας ακόμη και την ίδια μας την ψυχή στο διάβολο σκοτώνοντας μέσα μας και την τελευταία σπίθα πίστης; Αλήθεια πόσο πιστεύουμε;...
[...]
Μα από τα θραύσματα και τα σακατεμένα μέλη κάτι νέο πρέπει να ξεπηδήσει, - ένας ήρωας-, για να ξαναβρεί ο Θεός τον άνθρωπό του, το μέγιστο έργο του το πρώτο, τον Αδάμ του..."

Η θαυμαστή πένα του συγγραφέα φωτίζει με μια σπινθηροβόλα λάμψη το πύρινο πνεύμα του νεαρού ιερέα Μπραντ γύρω από την έλλειψη αντίδρασης, την αναξιοπρέπεια, τον συμβιβασμό και τελικά τον αγώνα θυσίας κάθε ψυχής μπροστά στην άβυσσο της ύπαρξης.

Ο Ίψεν με αυτό το βιβλίο δεν αποζητούσε κέρδη, δόξα ή φήμη. Ήθελε απλά να εκδοθεί...Ωστόσο η πρώτη έκδοση εξαντλήθηκε αμέσως, και λέγεται πως το επόμενο διάστημα και για αρκετό καιρό, οι άνθρωποι συζητούσαν -ακόμη και στους δρόμους- το κείμενο, προβληματισμένοι... Eπανεκδόθηκε τέσσερις φορές μέσα σε εννέα μήνες. Είναι γραμμένο σε στίχους και σκοπό έχει να αφυπνίσει τους ανθρώπους και να τους εμπνεύσει "υψηλές" σκέψεις.

Ο κεντρικός χαρακτήρας του έργου ήταν ο αγαπημένος ήρωας του Ίψεν. Μάλιστα ο ίδιος ισχυριζόταν ότι "ο Μπραντ ήταν ο εαυτός του στις καλύτερες στιγμές του"...

Λιθογραφία για το θεατρικο του Ίψεν: "Brandt",  Maurice Dumont

Βασισμένο στο συγκεκριμένο δράμα του Ερρίκου Ίψεν είναι το συμφωνικό ποίημα της σπουδαίας αυστριακής συνθέτιδας, Johanna Müller-Hermann με τίτλο: "Epilog zu einer Tragödie "Brand", op. 25-Επίλογος στην Τραγωδία "Μπραντ".  

Το συνέθεσε λίγο μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Χέρμαν, που είχε σπουδάσει πιάνο και βιολί, θεωρία της μουσικής και σύνθεση με τον Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι, τον οποίο γνώρισε μέσω της φίλης της Άλμα Μάλερ, εκτιμάτο δεόντως στην εποχή της.

Η συνθέτις, Johanna Müller-Hermann

Ο Βίλχελμ Φουρτβαίνγκλερ ήταν ο μάεστρος που έτρεφε μεγάλο θαυμασμό και σεβόταν το έργο της και πάλεψε για τη διατήρησή του μετά το θάνατό της.

Η Johanna Hermann συγκλονισμένη από το δραματικό κείμενο του Ίψεν συνθέτει τις σκηνές του με μουσική ηχηρή, με νύξεις μοντερνισμού, χωρίς να ξεπερνά το πλαίσιο της τονικότητας και μέσα στα μουσικά όρια του όψιμου ρομαντισμού.
Ο ενθουσιασμός της εποχής του πολέμου και η διακαής επιθυμία για ειρήνη, βρίσκει έκφραση στη σύνθεση αυτής της Συμφωνικής Φαντασίας, μιας μορφής αφηγηματικού διαλογισμού πάνω σε θέματα του Ιψενικού "Brand". Οι κριτικοί αναγνώρισαν την ποιότητα της μουσικής δημιουργίας, περιγράφοντάς την ως "επίτευγμα κορυφής"...

Η ελεγειακή εισαγωγή διακόπτεται από μια σπαρακτική αναφορά στα θέματα της αναξιοπρέπειας και της ανθρώπινης μικρότητας, ενώ στην συνέχεια η εμφάνιση των μοτίβων γίνεται με ενεργητικότητα και δυναμική ηχοχρωματική αντιπαράθεση παραπέμποντας στην άβυσσο της ύπαρξης. Η σωτηρία της ψυχής είναι το ζητούμενο κι η βαθιά πίστη στο Θεό αναγκαιότητα. Καμπανισμοί ανάμεσα στα έγχορδα και τα χάλκινα πνευστά οδηγούν στην ήρεμη αποκλιμάκωση υπογραμμίζοντας την ανάγκη της θυσίας και της ταπείνωσης.Μουσικές ιδέες με δόσεις στοχασμού πλαισιωμένες από εσωστρεφούς διάθεσης αρμονίες, υποβάλλουν μια διάσταση πνευματικής εξαΰλωσης. Στο φινάλε, η μουσική καταλαγιάζει ως παρηγοριά, ως ήρεμη λύτρωση υπενθυμίζοντας τα λόγια του Μπραντ: "Ο στόχος είναι να γίνουμε μαυροπίνακες για να γράφει ο Θεός..."

 Johanna Müller-Hermann: "Epilog zu einer Tragödie "Brand", op. 25":

Για τον Ίψεν θα βρείτε κι άλλα κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Ίψεν: "Το βιβλίο μου για τον Πέερ Γκυντ είναι Ποίηση! Κι αν δεν είναι, θα γίνει!"

[Με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Ερρίκου Ίψεν (20 Μαρτίου 1828)]

Ο Ίψεν θεωρείται ως ο μεγαλύτερος θεατρικός συγγραφέας του 19ου αι και από τους πλέον διακεκριμένους θεατρικούς συγγραφείς της ευρωπαϊκής παράδοσης, ενώ αναφέρεται ως ιδρυτής του μοντερνισμού στο θέατρο και πατέρας του ρεαλισμού.


Ο κατάλογος με τα σπουδαία έργα του, ανεξάντλητος, πολλά απ' αυτά θεωρήθηκαν αποκαλυπτικά και σκανδαλώδη, καθώς δεν ακολουθούσαν τα πρότυπα ηθικής και ευπρέπειας που στόχευε το θέατρο της εποχής του Νορβηγού συγγραφέα. Από τα σημαντικότερα έργα του ξεχωρίζουμε: "Το κουκλόσπιτο", "Η αγριόπαπια", "Βρικόλακες", "Έντα Γκάμπλερ" και το αριστούργημά του "Πέερ Γκυντ", το πρώτο έργο του Ιψεν με έντονα σουρεαλιστικά στοιχεία.

"Ωραία Γη, συγχώρεσέ με που δίχως όφελος κανένα
το δροσερό σου τσαλαπάτησα χορτάρι.

Ήλαμπρε τη φωτερή σου ασώτεψες βροχή σ'άδειο καλύβι.

Κανένας δεν καθότανε κει μέσα για να χαρεί τη ζεστασιά σου

Ο νοικοκύρης, καθώς λένε, δεν ήτανε ποτέ στο σπίτι.

Ωραία Γη, πανέμορφε Ήλιε! τι κουταμάρα αυτή

να'χετε δώσει στη μάνα μου εξουσία να με γεννήσει.

Είναι φιλάργυρο το πνεύμα, μ' ανοιχτοχέρα που'ναι η φύση!

Ωστόσο, ειναι βαρύ κανείς να ξεπληρώνει τη γέννησή του με το θάνατο!

Εγώ θέλω ψηλά ν'ανηφορίσω.Απάνω στ' απόκρημνα τα κορφοβούνια.

Ακόμα μια φορά θέλω εγώ να ιδώ τον ήλιο να προβαίνει

να κουραστώ καρφώνοντας τα μάτια στη Γη τούτη της Επαγγελίας.

Κατόπι να κοιτάξω να μαζέψω απάνω μου σωρό το χιόνι.

Μπορούν να γράψουνε εκεί πέρα "ενθάδε κείται ΟΥΔΕΙΣ"

(Ίψεν: "Πέερ Γκυντ" / Απόδοση: Όμηρου Μπεκέ)

Το απόσπασμα είναι από το αριστουργηματικό δραματικό ποίημα του Ίψεν εμπνευσμένο από ένα παλιό νορβηγικό παραμύθι : "Πέερ Γκυντ".
Ο ήρωας, ονειροπόλος και ιδεαλιστής, με όπλα την αστείρευτη φαντασία του και το όνειρό του για έναν ιδανικό κόσμο, μας ταξιδεύει σε έναν κόσμο ονειρικής περιπέτειας.
Ένα ταξίδι, μυητικό, στη σοφία της ζωής...
Η ζωή του αλλόκοτη αλλά με οράματα και περιπλανήσεις, ο Πεερ Γκυντ παλεύει με τα όνειρά του, τα αισθήματά του, με τους πειρασμούς, με το ψεύδος, με την αγάπη, με όλα τα στοιχεία της ανήσυχης φύσης του.
Αυτός ο φαινομενικά μισότρελος, δεν είναι παρά ένας πολύ γνωστικός άνθρωπος που παραδίνεται θέλοντας και μη στις δίνες των αντίθετων αναγκών και αγωνίζεται να τις ισορροπήσει μέσα του.

(Από εικονογράφηση του βιβλίου, "Peer Gynt", Peter Nicolai Arbo)

Ο Ίψεν πρόσθεσε στο λαϊκό νορβηγικό παραμύθι που δημοσιεύτηκε το 1867 σημαντικό υλικό, όπως το ταξίδι του Πέερ Γκυντ στην Αφρική, το πέρασμά του από την έρημο Σαχάρα, τη συνάντηση με την πριγκίπισσα των Βεδουίνων, στοιχεία πρωτότυπα που ανήγαγαν το παραμύθι σε υψηλό πνευματικό έργο, ένα από τα κλασικά του θεατρικού ρεπερτορίου, από τα πιο αντιπροσωπευτικά του Ίψεν και των προβληματισμών του.

"Το βιβλίο μου είναι Ποίηση! Κι αν δεν είναι, θα γίνει!
Η έννοια της Ποίησης θ' αλλάξει στην πατρίδα μας τη Νορβηγία,
ώστε να συμμορφωθεί με τούτο το βιβλίο...", 

θα γράψει ο Ερρίκος Ίψεν σε επιστολή του προς τον Νορβηγό συγγραφέα, Μπιέρνστιερνε Μπγιέρνσον. Πιστεύει σε αυτό το έργο του, το μεγαλειώδες ως προς την ποιητική-μυθοπλαστική σύλληψη του, καθώς συνθέτει μια καυστική κριτική αλληγορία, για τα χαρακτηριστικά και "κουσούρια" του νορβηγικού λαού και της κοινωνίας.

Το έργο εμφανίστηκε στη σκηνή μια δεκαετία μετά την πρώτη του δημοσίευση, συνοδευόμενο από σκηνική μουσική του Έντβαρντ Γκριγκ.

Η πρεμιέρα ήταν μια θριαμβευτική επιτυχία παρότι όταν ο Ίψεν ζήτησε από τον Γκριγκ να συνθέσει τη μουσική για το θεατρικό, εκείνος συμφώνησε απρόθυμα.

"Το "Peer Gynt" προχωρά πολύ αργά. Δεν υπάρχει πιθανότητα να τελειώσει μέχρι το φθινόπωρο. Είναι ένα τρομερά μη διαχειρίσιμο θέμα...", 

θα γράψει σε κάποιο φίλο του...

Ο Ίψεν εξερευνά και σατιρίζει τη νορβηγική νοοτροπία και κουλτούρα μέσα από τα κατορθώματα του γοητευτικού πλην αλαζονικού χαρακτήρα του τίτλου, ενός Νορβηγού χωρικού που απαγάγει παρορμητικά μια νύφη από το γάμο της και στη συνέχεια την εγκαταλείπει για να ταξιδέψει στον κόσμο και να βιώσει άλλες περιπέτειες. Γι'αυτό ο Γκριγκ, ιδρυτής της νορβηγικής εθνικιστικής μουσικής σχολής, είχε επιφυλάξεις για το "ασεβές" έργο του Ίψεν και αποδέχτηκε απρόθυμα την πρόσκληση του συγγραφέα για τη σύνθεση σκηνικής μουσικής. Ωστόσο, ο Γκριγκ δουλεύει σκληρά για να μεταφέρει την ατμόσφαιρα του Ιψενικού κειμένου.
Ο συνθέτης επιλέγει συγκεκριμένα όργανα προκειμένου να αντιπροσωπεύσει τα ταξίδια του Πέερ Γκυντ στις μακρινές χώρες του κόσμου. Κι όσο προχωρά η παρτιτούρα, τόσο πείθεται πως εκείνος ήταν τελικά ο καταλληλότερος για να συνοδεύσει με τη μουσική του το Ιψενικό αριστούργημα.

Η σύζυγος του συνθέτη, Νίνα θα γράψει στο ημερολόγιό της:

"Όσο περισσότερο εμβαθύνει στο απαράμιλλης δύναμης ποίημα, τόσο πιο καθαρά βλέπει
ότι εκείνος είναι ο ιδανικότερος δημιουργός για ένα έργο τέτοιας μαγείας
και τόσο διαποτισμένο από το νορβηγικό πνεύμα..."

Η μουσική του Γκριγκ εγκωμιάστηκε για τον λυρισμό της, για το ευρύ υφολογικό φάσμα και τα ορχηστρικά εφέ που χρησιμοποιούνται για να ταιριάζουν με την ποικιλία των ταξιδιών του πρωταγωνιστή.
Η αρχική παρτιτούρα ξετυλίγεται σε 5 πράξεις και 26 κινήσεις. Όμως, συνήθως ακούγεται με τη μορφή δύο ορχηστρικών σουιτών (Op. 46 και Op. 55), καθεμία με τέσσερις επιλεγμένες κινήσεις από το σύνολο.

Στην "Σουίτα Νο. 1, Op. 46" περιλαμβάνονται:

• 

  "Anitra's Dance",  Arthur Rackham
  από εικονογράφηση του βιβλίου

  το "Morning Mood", μια γαλήνια μελωδία που εκτελείται από φλάουτο και όμποε ζωγραφίζοντας την ήρεμη αυγή στην έρημο.
• το "The Death of Αse", όπου λεπτά, δραματικά στοιχεία αιωρούνται πάνω από την επαναλαμβανόμενη μελωδική γραμμή δίνοντας στον Γκριγκ τη δυνατότητα να μεταφέρει όλο το φάσμα των συναισθημάτων που βιώνει εκείνος που θρηνεί ένα αγαπημένο του πρόσωπο
• τον "Χορό της Anitra", μια ρυθμικά σαγηνευτική μελωδία από τα έγχορδα και 
• το "In the Hall of the Mountain King", στο οποίο ένα σύντομο, μυστηριώδες θέμα αποκτά ταχύτητα και όγκο καθώς επαναλαμβάνεται, οδηγούμενο προς μια φρενήρη κορύφωση.
  
  
  

Edvard Grieg: "Peer Gynt, Suite Νο. 1, Op. 46":

Στην "Σουίτα Νο. 2, Op. 55" περιλαμβάνονται:

• 

  "Η απαγωγή της νύφης"

  (Πάρκο Γλυπτικής Peer Gynt, Όσλο)
  
  

  η "Απαγωγή της νύφης. Θρήνος της Ίνγκριντ". Στο άνοιγμα η μουσική ηχεί τραχιά και βίαιη αποδίδοντας τον απόηχο του διαλυμένου γάμου. Τα έγχορδα "τσιρίζουν" διαπεραστικά καθώς οδηγούνται στην ελεγειακή, θρηνητική μελωδία σκιαγραφώντας τη ζοφερή διάθεση.
• ο "Αραβικός Χορός". Ένας ζωηρός χορός που συνοδεύουν "στροβιλιζόμενα" τα ξύλινα πνευστά και κρουστά. Με τολμηρές αρμονίες και επαναλήψεις θεμάτων, ο χορός ολοκληρώνεται μυστηριωδώς με επικεφαλής ηχητικά το τρίγωνο.
• την "Επιστροφή του Peer Gynt - Θυελλώδης βραδιά στη θάλασσα", ένα εξαιρετικά περιγραφικό μέρος με τα όργανα να ακούγονται μανιασμένα. Η τρικυμία στη θάλασσα απεικονίζεται με χρωματικές ανιούσες και κατιούσες κλίμακες στα ξύλινα και χάλκινα πνευστά. Καθώς τα κύματα υψώνονται τρομακτικά περικυκλώνοντας το σκάφος, ο Πέερ Γκυντ σκέφτεται όσα δεν κατάφερε να κάνει στη ζωή του. Ακούει τη φωνή της νεκρής μητέρας του, κάνοντας διάλογο με το θάνατο, σκηνή που ο Γκριγκ ζωγραφίζει μουσικά με τα ξύλινα πνευστά να "παλεύουν" με τα χάλκινα ενώ τα έγχορδα στροβιλίζονται μανιωδώς στο παρασκήνιο
• το "Solveig's Song", μελωδία απαλότητας και απαράμιλλης τρυφερότητας και αγάπης, ίσως η δημοφιλέστερη της σύνθεσης. Είναι το γλυκό νανούρισμα της Solveig, με το οποίο παρηγορεί τον Πέερ την ώρα ακριβώς, που το έχει ανάγκη. Οι πλούσιες υφές και τα λαϊκά στοιχεία είναι διάσπαρτα μέσα στη μελωδία, με την άρπα καθοριστική σε αυτό το κίνημα, προσφέροντας λάμψεις ελπίδας, προμηνύοντας τη λυτρωτική αφοσίωση της Solveig. Ανάμεσα σε ήσυχα, λεπτεπίλεπτα μοτίβα και άλλοτε περισσότερο ζωηρά η μελωδία επανέρχεται στο εναρκτήριο νανούρισμα για να ολοκληρώσει τη σουίτα με ευαισθησία και τρυφερότητα.
  
  
  Edvard Grieg: "Peer Gynt, Suite Νο. 2, Op. 55":
  
  
  
  
  

Η Νύχτα τ' Αγιαννιού...Εμπνεύσεις από τους Νορβηγούς Ίψεν και Γκριγκ...

 

"Φωτιές Παραμονής Αγιαννιού στην παραλία του Skagen", Peder Krοyer 

"Μα, τη Νύχτα τ' Αγιαννιού τα πράγματα κυλούσαν πιο χαρούμενα: Δεν γιορταζόταν απ'όλους μαζί.Τ'αγόρια κι οι νέοι των πόλεων χωρίζονταν σε συντροφιές των πεντε-έξι ατόμων και ψάχνανε να βρουν καύσιμη ύλη για την δικιά τους την πυρά...
Ήδη απ'την Πεντηκοστή μαζευόμασταν και πηγαίναμε στα ναυπηγεία να "ικετεύσουμε" για κανα βαρέλι πίσσα -παράξενο έθιμο, που βαστούσε από καιρούς λησμονημένους-...[...]
Το ίδιο πάνω χέρι είχαμε και στις παλιές τις βάρκες.[...]
Οι βάρκες περιφέρονταν -μέρες πριν απ' τη Νύχτα τ'Αγιαννιού -θριαμβικά στα σοκάκια προς το σημείο της πυράς.Στη βάρκα μέσα καθόταν ένας βιολιστής κι έπαιζε..."

(Ερρίκος Ίψεν: "Παιδικές Μνήμες - Η Νύχτα τ'Αγιαννιού")

Πολλά είναι τα έθιμα που λαμβάνουν χώρα 23 του Ιούνη, παραμονή της Γιορτής του Αη Γιάννη, με κορυφαίο το άναμμα των πυρκαγιών στις γειτονιές, όπου καίνε τα στεφάνια της Πρωτομαγιάς, ενώ νέες και νέοι πηδούν πάνω από τη φωτιά για να αφήσουν πίσω ό,τι κακό και δυσοίωνο  τους βασανίζει.


Παρόμοια έθιμα υπάρχουν και στους Βόρειους λαούς, που ανάγονται στην έλευση του καλοκαιριού με το Θερινό Ηλιοστάσιο. Η Γιορτή συνοδεύεται με τραγούδια και  χορούς που κρατούν μέχρι αργά τη νύχτα.

Πολλοί είναι οι καλλιτέχνες που έχουν εμπνευστεί από τα δρώμενα της Ημέρας τ' Αγιαννιού.

Κι επειδή το λογοτεχνικό απόσπασμα είναι του Νορβηγού Ίψεν, προτείνω να ακούσουμε μια ομοθεματική σύνθεση του επίσης νορβηγού, Εντβαρντ Γκριγκ.

Ο κύκλος τραγουδιών του: "5 Songs, Op.60" είναι σε ποίηση του Vilhelm Krag.
Το 3ο τραγουδι έχει τίτλο "Mens jeg venter-Ενώ περιμένω" με αναφορές στη Γιορτή της Παραμονής του Αη-Γιάννη στην ακροθαλασσιά, όπου παιδιά κι ερωτευμένα ζευγάρια ανάβουνε φωτιές και κυριαρχεί ο χορός κι η εύθυμη μουσική που εκτελούν οι βιολιστές.
Η χαρούμενη διάθεση και η ευθυμία για την υποδοχή του θέρους είναι απερίγραπτες, κάτι που μαρτυρούν οι αναφορές στο παιδικό τραγούδι, "Bro, bro brille" .
Τρεις οι στροφές του ποιήματος και η μουσική του Γκριγκ δομείται στον τύπο του θέματος-παραλλαγών και των επαναλήψεων με χαρακτηριστική στην ερμηνεία την αυτοσχέδια ρυθμική εναλλαγή.

"Άγριες χήνες σε  λευκά κοπάδια

και λιακάδες! 

Οι πάπιες περπατούν πάνω στις κίτρινες σαν κουπιά, 

πατούσες τους 

Πάνε στην παραλία των ψαράδων. 

Πόσο γαλήνια είναι στις όχθες της ακύμαντης θάλασσας!

Λύσε τα μαλλιά σου ακριβή μου, 

κι ας χορέψουμε μετά

αυτή τη μαγική Νύχτα του Ιούνη

τη γεμάτη λάμψεις!

Δες! Απόψε, παραμονή του Αη Γιάννη 

μακάριες οι στιγμές για χορό

κι οι βιολιστές γρατσουνάνε τις χορδές 

για την απόλαυση της καρδιάς μας, 

"Bro, bro brille"

Edward Grieg: "Mens jeg venter" / Anne Sofie von Otter:

Λίγο νωρίτερα, το 1876 ο Γκριγκ σε άλλο τραγουδιστικό κύκλο συμπεριέλαβε κι άλλο ένα τραγούδι-αναφορά στην Ημέρα αυτή(Midsummer Eve) με τίτλο: "Jeg reiste en deilig sommerkvaeld-Περπάτησα μια Παραμονή καλοκαιριού", που ακούμε από τον Richard Tauber:

Το παραπάνω εικαστικό είναι του νορβηγού Nikolai Astrup και απεικονίζει το έθιμο των πυρκαγιών την παραμονή του Αγιαννιού στο Jølster της Νορβηγίας.  (Εθνική Πινακοθήκη Όσλο)

Για μουσικές αναφορές στο έθιμο του Αϊ-Γιαννιού, μπορείτε να ανατρέξετε και σε παλαιότερα κείμενα...