Yeats: ένα ποίημα για τον ανεκπλήρωτο έρωτά του για την Maud...

"Portrait of Yeats", John Singer Sargent 
(Μητροπολιτικό Μουσείο)

Ο Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς θεωρείται από τις σπουδαιότερες λογοτεχνικές περιπτώσεις του 20ου αιώνα.

Ο Τόμας Έλιοτ τον χαρακτήρισε ως τον "μεγαλύτερο ποιητή του καιρού μας"!

Ο νομπελίστας δημιουργός απεβίωσε στις 28 Ιανουαρίου 1939, με την ημέρα του θανάτου του να χαρακτηριστεί ως "μια μέρα σκοτεινή και κρύα". 

Επηρεασµένος από τον Σέλεϊ και τους προραφαηλίτες, τους οποίους είχε γνωρίσει από τον ζωγράφο πατέρα του, προσχώρησε στο συµβολιστικό κίνηµα ερχόµενος σε επαφή µε το κίνηµα του Μαλαρµέ ώσπου εδραίωσε τη δική του ποιητική ταυτότητα. 

Τα ποιήματά του περιγράφουν την ιρλανδική ψυχή με ένα σπάνιο λυρισμό και ποιητικότητα, πλάθοντας μοναδικά το καλλιτεχνικό σύμπαν του.

Ο Γέιτς υπήρξε ένας ευπαρουσίαστος άνδρας, που πάντα πρόσεχε την εμφάνισή του ως εστέτ φορώντας βελούδινα σακάκια και παπιγιόν.
Το νεανικό του αέρα τονίζει στο πορτρέτο που φιλοτέχνησε ο John Singer Sargent τονίζοντας τις γωνίες του προσώπου του το 1908 και ο ποιητής χαρακτήρισε "γοητευτικό και άκρως κολακευτικό", που βλέπετε παραπάνω και εκτίθεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Ν. Υόρκης.

Πάνω στις χορδές μιας άρπας θα γίνει σήμερα η τιμητική μας αναφορά στη στοχαστική ποίηση του ιρλανδού δημιουργού, μέσα στις αράδες της οποίας ξετυλίγονται εικόνες και σύµβολα, που αποκαλύπτουν το ιδιαίτερο ύφος της υποβλητικής και ενοραματικής ποιητικής του.

He Wishes for the Cloths of Heaven :

"Τα ουράνια τα μεταξωτά και χιλιοπλουμισμένα,

που' ναι με μάλαμα από φως κι ασήμι δουλεμένα,

τα γαλάζια τα διάφανα και τα βαθιά βαμμένα

με φως, νύχτα και μούχρωμα, δικά μου αν τα 'χα ωστόσο,

θα 'θελα κάτω από τα δυο σου πόδια να τ' απλώσω.

Μα είμαι φτωχός και δεν κατέχω τι άλλο απ' τα όνειρά μου,

για να διαβαίνεις τ' άπλωσα στα πόδια σου, Κυρά μου.

Πάτα αλαφρά, γιατί πατάς απάνω στα όνειρά μου".

(Yeats: "70 Ερωτικά", εκδ. Εστία, μτφ: Μελισσάνθη)

Tο ποίημα δημοσιεύτηκε το 1899 και είναι ένα από τα πιο αγαπημένα ποιήματα του Yeats.
Οι αντιλήψεις και οι εμπειρίες του αφηγητή ξεδιπλώνονται μέσα από πολύχρωμη γλώσσα, παραπέμποντας σε ένα κόσμο ονειρικό, γεμάτο φως.
Οι αναλυτές ισχυρίζονται πως τα συναισθήματα που εκφράζονται αντικατοπτρίζουν τον προσωπικό φόβο του ποιητή για την αντίδραση της Maud, τον τρόμο του για την άρνησή της να τον αποδεχτεί ως ταίρι...

Maud Gonne, η μούσα του Γέιτς

Ο Γέιτς ξέρει τον τρόπο να μετουσιώνει στοχασμούς, βιώματα, πόθους και βαθιά συναισθήματα αναδύοντας το ρομαντικό ιδεαλισμό του, τη λαχτάρα για τον ανέλπιδο έρωτά του για την πανέμορφη, φλογερή επαναστάτρια Maud Gonne, που υπήρξε η μακροχρόνια αγάπη του και μούσα του...

Η Maud αρνήθηκε πολλές προτάσεις γάμου από τον Γέιτς γιατί πίστευε ότι η ανεκπλήρωτη αγάπη του γι' αυτήν ήταν ευλογία για την ποίησή του και ότι ο ο κόσμος πρέπει να την ευχαριστήσει που ποτέ δεν αποδέχθηκε τις προτάσεις του.
Όταν κάποτε ο ποιητής της είπε ότι χωρίς αυτήν δεν υπήρχε ευτυχία, εκείνη λέγεται πως απάντησε:

"Όχι, είσαι ευτυχισμένος γιατί γεννάς ωραία ποίηση απ' αυτό που εσύ αποκαλείς δυστυχία ... Ο γάμος είναι υπόθεση τόσο βαρετή. Οι ποιητές δεν πρέπει να παντρεύονται ποτέ και κάποτε ο κόσμος θα με ευχαριστεί που αρνήθηκα την πρότασή σου..."

 

Ι. Το ποίημα έχει μελοποιηθεί πολλές φορές, όμως επιλέγω να ακούσουμε τη μελοποίηση του Thomas F. Dunhill, ο οποίος το εντάσσει στον κύκλο τραγουδιών The Wind Among the Reeds, σε ποίηση του W. B. Yeats. Η συγκεκριμένη εκδοχή ξεχωρίζει για τον λυρικό και ιδιαίτερα ευαίσθητο χαρακτήρα της. Η μουσική διακρίνεται από απλότητα και εκφραστικότητα, με ήρεμη μελωδική γραμμή και τονική, ρομαντική αρμονία. Ο Dunhill αποφεύγει τις έντονες δραματικές κορυφώσεις, εστιάζοντας στη φυσική ροή του λόγου και στο στοχαστικό ύφος του ποιήματος. Η συνοδεία του πιάνου είναι διακριτική και ατμοσφαιρική, με απλωμένες συγχορδίες που δημιουργούν μια αίσθηση απαλότητας και ονειρικής διάθεσης.

Την ερμηνεία απολαμβάνουμε από τη Janet Baker, η οποία με την εκφραστικότητα και την ευαισθησία της αναδεικνύει ιδανικά τον εσωτερικό χαρακτήρα του έργου.

Thomas F. Dunhill / Yeats: "He Wishes for the Cloths of Heaven":

ΙΙ. Η σπουδαία Αγγλοαμερικανίδα συνθέτρια και δεξιοτέχνις της βιόλας, Rebecca Clarke υπήρξε μία από τις σημαντικότερες γυναικείες μορφές της μουσικής του 20ού αιώνα. Ανέπτυξε ένα προσωπικό ύφος που συνδυάζει τον ύστερο ρομαντισμό με έντονες ιμπρεσιονιστικές επιρροές, συχνά συγκρινόμενο με τη γραφή των Ραβέλ και Ντεμπισί. Αυτά τα στοιχεία είναι εμφανή και στη μελοποίησή της στο ποίημα του Yeats "The Cloths of Heaven", όπου η Clarke προσεγγίζει το κείμενο με ιδιαίτερη ευαισθησία και εσωτερικότητα. Η φωνητική γραμμή είναι λυρική, στενά δεμένη με τον λόγο, ενώ η συνοδεία δημιουργεί ένα λεπτό, ατμοσφαιρικό ηχητικό τοπίο με πλούσια χρωματική αρμονία. Η μουσική δεν επιδιώκει τον δραματικό εντυπωσιασμό, αλλά αναδεικνύει τη λεπτή συναισθηματική ένταση και την ποιητική εύθραυστη ομορφιά του κειμένου, αποκαλύπτοντας τη βαθιά κατανόηση της Clarke τόσο της ποίησης του Γέιτς, όσο και της ανθρώπινης φωνής.

Rebecca Clarke / Yeats: "He Wishes for the Cloths of Heaven":

ΙΙΙ. Η ποίηση του Γέιτς στο "He Wishes for the Cloths of Heaven" είναι διάφανη και η μουσική προσέγγιση του Desmond Earle αναδύει την ψυχή του ποιητή, πλάθοντας μοναδικά το καλλιτεχνικό σύμπαν του... Μια ψυχή με ένα σπάνιο λυρισμό και ποιητικότητα. Η σύνθεση είναι για φωνή μέτζο, άρπα και χορωδία, που στήνουν ένα υποβλητικό σκηνικό για τους τελευταίους, επίσης υποβλητικούς στίχους: "Πάτα αλαφρά, γιατί πατάς απάνω στα όνειρά μου"...

Desmond Earle / Yeats: "He Wishes for the Cloths of Heaven":

Στο μπλογκ υπάρχουν και άλλα κείμενα για τον Γέιτς. Περιηγηθείτε!

Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς: "Tο νησί του Ιννισφρί στη λίμνη"

 

Πορτρέτο του Γέιτς φιλοτεχνημένο
από το ζωγράφο πατέρα του

Ο Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς θεωρείται από τις σπουδαιότερες λογοτεχνικές περιπτώσεις του 20ου αιώνα.
Ο Τόμας Έλιοτ τον χαρακτήρισε ως τον "μεγαλύτερο ποιητή του καιρού μας"!
Ο νομπελίστας δημιουργός γεννήθηκε σαν σήμερα, 13 Ιουνίου  1865 στο Δουλίνο. Τα ποιήματά του περιγράφουν την ιρλανδική ψυχή με ένα σπάνιο λυρισμό και ποιητικότητα, πλάθοντας μοναδικά το καλλιτεχνικό σύμπαν του.


Το ποίημά του "The Lake Isle of Innisfree" διαβάζουμε σήμερα...

[Ο τίτλος αναφέρεται σε παράκτια περιοχή της Ιρλανδίας, μια μικρή λίμνη, στο μέσον της οποίας υπάρχει ένα ακατοίκητο νησάκι...Εκεί ο ποιητής περνούσε τα καλοκαίρια του ως παιδί]

"Θα σηκωθώ και θα πηγαίνω τώρα, και πάω στο Ιννισφρί,

Και μια μικρή καλύβα θα χτίσω εκεί, από πηλό και καλαμιές φτιαγμένη:

Εννιά σειρές φασόλια θά 'χω εκεί, μία κυψέλη για των μελισσών το μέλι

Και μοναχός θα ζω στο ξέφωτο της μελισσοβοής.

Και θά 'χω εκεί κάποια γαλήνη, γιατί η γαλήνη φτάνει στάζοντας αργά,

Στάζοντας από τα πέπλα του πρωινού κατά πού ο γρύλος τραγουδά

Εκεί 'ναι τα μεσάνυχτα όλα ένα φως αχνό, το μεσημέρι λάμψη βαθυκόκκινη,

Και το απόβραδο γεμάτο από του σπίνου τα φτερά.

Θα σηκωθώ και θα πηγαίνω τώρα, γιατί διαρκώς τη νύχτα και τη μέρα

Ακούω νερό της λίμνης να διπλώνεται με ήχους σιγανούς κοντά στην όχθη

Ενόσω στέκομαι στον δρόμο, ή σε πλακόστρωτα φαιά,

Το ακούω στον πυρήνα της βαθιάς καρδιάς"

(Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς: "Tο νησί του Ιννισφρί στη λίμνη", μτφ. Μ. Θεοφιλάκου-vakxikon.gr)

Πρόκειται για απλό νοηματικά ποίημα γραμμένο από τον Γέιτς γύρω στα 25 χρόνια του. Απλό, χωρίς να γίνεται απλοϊκό, καθώς  αποπνέει γνήσιο συναίσθημα προκαλώντας λυρική αμεσότητα κι εστιάζοντας στην αγάπη για τη φυσική ζωή και την αναζήτηση της πραγματικής ευτυχίας. Παράλληλα ο αργός, σχεδόν νανουριστικός  ρυθμός στο ποίημα του Γέιτς υποβάλλει τη γαλήνια ομορφιά της φύσης.

Ο ίδιος ο τιμώμενος σήμερα ποιητής είχε αναφέρει:

"Θα ήθελα να ζήσω στο Innisfree, το μικρό νησί στη λίμνη Gill...Όταν, κάποια μέρα σεργιανούσα με ένα αίσθημα νοσταλγίας στο Λονδίνο, άκουσα ήχο νερού. Κοίταξα πίσω από τη βιτρίνα ενός καταστήματος που βρισκόμουν μπροστά του και  είδα  έναν διακοσμητικό πίδακα, στην κορυφή του οποίου ισορροπούσε μια μικρή μπάλα. Αμέσως μου ήρθε στο νου το νερό μιας λίμνης, και απ’ αυτήν την εικόνα της φαντασίας γεννήθηκε το ποίημα Innisfree…"

Θα ακούσουμε κάποιες μελοποιήσεις του ποιήματος και μουσικές εμπνεύσεις-ερέθισμα από το ποίημα:

1. "The Lake Isle":  Ola Gjeilo:

Mε βάση ένα κιθαριστικο μοτίβο σε αυτοσχεδιαστικό ύφος που ενισχύεται από κουαρτέτο εγχόρδων, βιολιά, βιόλα και τσέλο με συνοδεία πιάνου δομείται η σύνθεση  για μικτή χορωδία.
Το ποιητικό κείμενο του Γέιτς πλάθει την ατμόσφαιρα, που η μουσική του νορβηγού συνθέτη μεταφέρει με τους  πρωτότυπους και εκφραστικότατους ηχητικούς του συνδυασμούς…

2. "The Lake Isle": Ραψωδία για όμποε και πιάνο, Philip Gates :

Από το ποίημα του W.B Yeats εμπνέεται  το ομώνυμο έργο του "The Lake Isle" και  ο βρετανός Φίλιπ Γκέιτς.  Η ελεύθερης φόρμας και απαγγελτικού χαρακτήρα σύνθεση αποτυπώνει τόσο τη σκοτεινή αύρα των "φαιών πλακόστρωτων" της τωρινής ζωής, όσο και την αισιοδοξία του προσδοκώμενου ειδυλλιακού καταφυγίου..Εύκολα επίσης διακρίνει κανείς τζαζ αρμονίες, όπως και κελτική γεύση στη μουσική, ιδιαίτερα  στην βουκολική της διάθεση, αλλά και στο μυστηριακό μεσαίο μέρος, νύξη της κρυφής ζοφερότητας κάτω από τον ποιητικό λόγο.

3. "Τhe lake isle of innisfree",  Μuriel Herbert:

Με την ευαισθησία της γυναικείας φύσης το επόμενο ληντ της βρετανίδας Muriel Herbert, καλλιτέχνις που με το έργο της έχει συμβάλλει στη μουσική δωματίου αλλά κυρίως του ληντ με μελοποιήσεις Άγγλων και Ιρλανδών ποιητών.Πολύ συχνά η συνθέτις ερμήνευε και συνόδευε στο πιάνο τα λήντερ της. Έχει αφήσει πολύτιμη παρακαταθήκη σχεδόν 100 τραγούδια, που ξεχωρίζουν για το λυρισμό, την ευγένεια και την κομψότητά τους.
Για το ποίημα του Γέιτς η Χέρμπερτ επιλέγει απλή αλλά εκφραστικότατη μελωδία να περιβάλλει τη φωνή του τενόρου με συνεχείς παράλληλες τρίτες και συγχορδίες στο αριστερό χέρι δημιουργώντας γαλήνια αίσθηση αρχικά, που στο μεσαίο μέρος ο αρμονικός ρυθμός μεταβάλλεται φευγαλέα προκαλώντας ένταση και δραματικότητα. Σε μια τελική ανάμνηση του αρχικού μοτίβου, η μελωδία σβήνει μέσα σε ονειρώδη ατμόσφαιρα…

4. "The Lake Isle of Innisfree", Eleanor Daley 

Οι πολύτιμες λέξεις που ο Γέιτς εφευρίσκει για να πλάσει την ομορφιά του γαλήνιου φυσικού τοπίου αντικατοπτρίζονται στην ειδυλλιακή, ήρεμη και με δόσεις στοχασμού χορωδιακή σύνθεση της καναδής Eleanor Daley:

Για τον Γέιτς μπορείτε να διαβάσετε και εδώ.

Yeats - Tavener: "Δυο χρόνια αργότερα"

 

 Yeats - Tavener , 28 Ιανουαρίου

"Δυο χρόνια αργότερα"

Ο ένας ιρλανδός ποιητής, ο άλλος βρετανός μουσουργός. Μοιράζονται την 28η του Γενάρη.

 Ο Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς απεβίωσε στις 28 Ιανουαρίου 1939, με την ημέρα του θανάτου του να χαρακτηριστεί ως "μια μέρα σκοτεινή και κρύα",  και ο Τζων Τάβενερ γεννήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 1944. 

Ο Τάβενερ χαρακτήρισε τον Yeats ως "τον ανώτατο καλλιτέχνη του 20ού αιώνα".

Θαύμαζε την διαρκή επιθυμία του ποιητή να συνδεθεί με μια πραγματικότητα πέρα ​​από την υλική μας ύπαρξη! Μια θέση, η οποία αντηχούσε βαθιά και στην ψυχή του βρετανού συνθέτη, γι' αυτό εξάλλου και οι δημιουργίες του ταυτίστηκαν με την έννοια των πνευματικών αναζητήσεων. 

Το έργο του διακρίνεται για την διαύγεια της μελωδικής γραμμής και την εσωτερική γαλήνη, που δημιουργεί. Επιβλητικό, υπερκόσμιο, συναρπάζει με τη μυστικιστική του αισθητική, καθηλώνει με τη στοχαστική, αρμονική απλότητα.

Σχεδόν όλο το έργο του Tάβενερ εμπνεύστηκε είτε από το πνευματικό είτε από το ποιητικό γίγνεσθαι, ή και από τα δύo.

Διαβάζοντας κανείς Γέιτς εντοπίζει τους ρυθμούς, τους τόνους και τη μουσικότητα του λόγου του, που συνδυάζει λυρισμό και ποιητική ουσία, προκειμένου να αφηγηθεί το  καλλιτεχνικό του σύμπαν, όπου ιρλανδικοί θρύλοι πλέκονται με φιλοσοφικές θεωρίες, θεοσοφισμό και  μεταφυσική.

"Δυο χρόνια αργότερα"

Κανείς δεν σου ’πε, τέτοια μάτια ευγενικά

πως πλάι στην τόλμη θέλουν και λίγη σοφία;

Ή, όσο ακόμη ήταν καιρός, τι απελπισία

νιώθει το έντομο όταν πέφτει στη φωτιά;

Θα ’πρεπε ίσως να το είχα κάνει εγώ·

μα είσαι νέα κι άλλη η γλώσσα που μιλώ.

Αλίμονο, ό,τι σου δοθεί αυτό θα πάρεις,

όλο τον κόσμο φίλο σου θα ονειρευτείς.

σαν την μητέρα σου στον πόνο θα μπατάρεις,

όμοια μ’ εκείνη τελικά θα τσακιστείς.

Μα έχω πια γεράσει εγώ κι εσύ ’σαι νέα

και σου μιλώ, το ξέρω, γλώσσα φρικαλέα".

(μτφ: Κώστας Κουτσουρέλης-poiein)

To παραπάνω ποίημα του Γέιτς ανήκει στη μέση περίοδο της δημιουργίας του (1910-1920), όπου ο ιρλανδός ποιητής ενώ εκφράζεται σε οραματικό τόνο, απομακρύνεται από το ρομαντικό κλίμα του πρώιμου Γέιτς με έντονη τη διάθεση ρεαλισμού.

Ακούμε το ποίημα του Γέιτς μελοποιημένο από τον Τζων Τάβενερ, όπου η μουσική γλώσσα του βρετανού συνθέτη δίνει σαφείς παραλληλισμούς μεταξύ τους, φωτίζει την κοινή δίψα τους για το υπερφυσικό, το πνευματικό και την αλήθεια...Το ηχόχρωμα της άρπας που συνοδεύει, ενισχύει τη διαλογιστική, στοχαστική αίσθηση.

Το ποίημα ανήκει στον κύκλο τραγουδιών "A Child Dancing In The Wind" για  σοπράνο, φλάουτο, βιόλα και άρπα, που συνέθεσε ο άγγλος συνθέτης το 1983 κι αφιέρωσε στην πρώτη σύζυγό του ελληνίδα, Βικτώρια Μαραγκοπούλου.

"Two Years Later", Yeats - Tavener :

Άλλα κείμενα με ποίηση Yeats και μουσική Tavener υπάρχουν πολλά. Περιηγηθείτε!