Γκαίτε: "Το Τραγούδι του Μάη"...

Adrian Ludwig Richter: " Frühlingsabend"

O Γκαίτε την εποχή συγγραφής του ποιήματος
Georg Oswald May

Ήταν 24 χρονών ο Γκαίτε όταν έγραψε το ποίημα "Mailied-Μαγιάτικο Τραγούδι" για να εκφράσει την αγάπη του για ένα νέο κορίτσι.

Ως μοτίβο του, επέλεξε την Άνοιξη και τη Μαγιάτικη, ανθοφορεμένη φύση, προκειμένου να πετύχει σύγκριση της ομορφιάς της φύσης με την ομορφιά της αγάπης.

Το θέμα ήταν χαρακτηριστικό του κινήματος "Θύελλα και Ορμή", που αναπτύχθηκε στη Γερμανία κατά το δεύτερο μισό του 18ου αι., πρόδρομος του γερμανικού ρομαντισμού, με τους καλλιτέχνες να δίνουν έμφαση στην υποκειμενική προσέγγιση της τέχνης, στη δημιουργία που κυριαρχεί με το συναίσθημα.

"Με πόση λάμψη

η φύση λάμπει σήμερα!

Πώς αστράφτει ο ήλιος!

Πώς γελούν το λιβάδια!

Ξεπροβάλλουν τα άνθη

από κάθε πράσινο φύλλο

και θάμνοι μυριάδες

αντηχούνε τραγούδια!

Αγαλλίασης θαύματα

δονούνε τα στήθη.

Ω γη, ω ήλιε!

Ω χαρά ασταμάτητη!

Ω αγάπη, ω αγάπη!

όπως το χρυσό φως

όπως τα νέφη του πρωιού

στους λόφους εκεί!

Αναγεννάς την γύρω πλάση

με πέπλα ομίχλης.

Και η δροσιά σου η πρωινή

κάνει κάθε λιβάδι ευλογημένο.

Ω πόσο σ΄ αγαπώ

γλυκιά μου παρθένα!

Πώς τα μάτια σου λάμπουν

όπου η αγάπη σιγοκαίει.

Όπως λατρεύουν οι πρωινοί κορυδαλλοί

να τραγουδούν και να πετούν,

όπως τα ανοιξιάτικα λουλούδια

χαιρετούν τον γαλάζιο ουρανό

Έτσι σε αγαπώ

με όλη μου την καρδιά!

εσυ, που κομίζεις

νιότη, ευφροσύνη και έμπνευση.

Διάθεση για νέα τραγούδια,

και ευθυμους χορούς.

Ω, τόσο να 'σαι ευτυχισμενη

όσο γιγάντια ειναι η αγάπη μου!

(Ελεύθερη απόδοση δική μου)

***

Αρχικά το ποίημα τιτλοφορήθηκε "Maifest", όμως καθιερώθηκε ως "Mailied" μετά τη μελοποίηση του Λ.Β.Μπετόβεν με το νέο τίτλο, τον οποίο χρησιμοποίησε και η Φάννυ Μέντελσον.

I. L.V.Beethoven: "Mailied"

Η σπουδαιότητα του Μπετόβεν ως δημιουργού συμφωνικής μουσικής, πιανιστικών έργων και μιας πληθώρας λαμπρών έργων μουσικής δωματίου οδήγησε στο να παραμείνει σχετικά αδιάφορη για μεγάλο χρονικό διάστημα η παραγωγή του σε λήντερ. Ωστοσο θα ήταν άδικο να αγνοηθεί αυτό το μπουκέτο φωνητικών ανθέων, που σίγουρα σε κάθε φιλότεχνο ακροατή προσφέρει ποικιλία απόψεων για τον πνευματικό και συναισθηματικό κόσμο των τελών του 18ου και των αρχών του 19ου αι. με το ιδιαίτερο μείγμα αβίαστου συναισθήματος, φωτισμένης σκέψης και ψυχικής ευαισθησίας.
Λογοτεχνικά, ο Μπετόβεν προτιμούσε τα μεγάλα έπη και δράματα. Θαύμαζε ιδιαίτερα τον Όμηρο και τον Σαίξπηρ, και γνωρίζουμε ότι του άρεσε να διαβάζει τον Πλούταρχο και τα γραπτά του Πλάτωνα. Όσο για τους συγχρόνους του, τη μεγαλύτερη εκτίμηση έτρεφε για τον Γκαίτε και τον Σίλερ. Ιδιαίτερα ο Γκαίτε είναι αυτός που εμφανίζεται στα λήντερ του πιο συχνά από οποιονδήποτε άλλο ποιητή.

Η μουσική του Μπετόβεν στο συγκεκριμένο ληντ "Mailied" ενώ κυλά αβίαστα, εμφανίζει μια πρωτόγνωρη ένταση. Η φωνητική γραμμή υποδεικύει την ερωτική λαχτάρα, σαν φωτιά που σιγοβράζει. Ο τιτάνας διαχειρίζεται τα μοτίβα με απαράμιλλη ιδιοφυία.

II. Fanny Hensel: "Mailied"

Η ποίηση του Γκαίτε με το συναίσθημα, τη φωτισμένη σκέψη και την ευαισθησία αναδεικνύεται στη μελωδία της Φάννυ Μέντελσον-Χένσελ, όπου ο ακροατής με τα μάτια του μυαλού και της ψυχής του παρακολουθεί ένα πανόραμα εικόνων που ζωντανεύει τον κλασικό και πρώιμο-ρομαντικό κόσμο των ιδεών που υπηρέτησε η συνθέτις. Η μελωδία ρέει αβίαστα σαν γάργαρο ρυάκι, χωρίς την ανάγκη δημιουργίας μεγάλων αντιθέσεων. Η ευαίσθητη δημιουργία, στήνει ένα σκηνικό όπου αυθεντικά συναισθήματα και αγνός ρομαντικός έρωτας παραλληλίζονται με την ανοιξιάτικη, φρέσκια και αναζωογονημένη φύση.

Χωρίς τολμηρές αρμονίες η επεξεργασία των μουσικών ιδεών μαρτυρούν την αστείρευτη φαντασία της συνθέτιδος, διατηρώντας τη φινέτσα και λεπτότητα που χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της μουσικής της ταλαντούχας Φάννυ.

"Τhe Fisher Maiden"

 

Τhe Fisher Maiden statue in Zhuhai

Σύμβολο της όμορφης πόλης Zhuhai στη νότια Κίνα, στη "θάλασσα των μαργαριταριών", όπως λέγεται, είναι το Kορίτσι-Ψαράς.
Ένα γλυπτό λαξευμένο σε γρανίτη ύψους 9 μέτρων στον κόλπο της πόλης, που παριστά μια γυναίκα  με απλωμένα ηδονικά -πάνω από τη θάλασσα- τα χέρια της. Κρατούν  ένα αστραφτερό  μαργαριτάρι στρέφοντάς το προς τον ουρανό, προσδοκώντας φώτιση για τους ανθρώπους.

Πρόκειται για ένα γλυπτό-σύμβολο αγάπης  του διάσημου κινέζου Pan He, που βασίστηκε στο σχετικό κινεζικό μύθο:

Όταν κάποτε ένας θηλυκός άγγελος κατέβηκε απ' τον ουρανό στη γη, ερωτεύτηκε την ομορφιά του Zhuhai.  
Απρόθυμη να γυρίσει πίσω, μεταμορφώθηκε σε ψαρά, έριχνε δίχτυα και αναζητούσε πολύτιμα μαργαριτάρια  προκειμένου να ζήσει. Επιπλέον πρόσφερε στους ντόπιους τις γνώσεις και τις δυνάμεις της για να θεραπεύονται από διάφορες αρρώστιες.
Μια μέρα γνώρισε τον  Χάι Πενγκ, έναν νεαρό ψαρά. Οι δυο τους ερωτεύτηκαν. Ωστόσο κάποιοι ζήλεψαν τον έρωτά τους και κατηγόρησαν την κοπέλα. Ο άνδρας πίστεψε τις συκοφαντίες και όπως τού είχαν υποδείξει τής ζήτησε να βγάλει τα βραχιόλια της ως ένδειξη της αγάπης της. Τα βραχιόλια αυτά όμως της χάριζαν και την αθανασία της. Αν τα αποχωριζόταν θα πέθαινε ευθύς. Για να αποδείξει την αγάπη της, έβγαλε τα βραχιόλια και πέθανε στην αγκαλιά του νέου ακαριαία, φορτώνοντάς τον τύψεις κι ενοχές. 

Η μεγάλη λύπη του Χάι Πενγκ συγκίνησε ένα γέροντα σοφό, που τού αποκάλυψε τον τρόπο να την επαναφέρει στη ζωή. Έπρεπε να ταξιδέψει στο ιερό νησί που φύτρωνε το βοτάνι της ανάστασης. Στη συνέχεια να το ποτίσει με ανθρώπινο αίμα για να βλαστήσει...Έτσι κι έκανε. Ταξίδεψε ως εκεί και κάθε μέρα πότιζε το λιβάδι με το αίμα του, κόβοντας τις φλέβες των χεριών του... Πέρασαν χρόνια πολλά... Επιτέλους το χόρτο ήταν έτοιμο, το έβρασε και έδωσε στο κορίτσι να πιει το ζωμό του.  Μαγικά, η κοπέλα άρχισε και πάλι να αναπνέει...Οι δυο νέοι παντρεύτηκαν. Τη μέρα του γάμου στη θάλασσα ξεβράστηκε ένα τεράστιο, σπάνιας λάμψης μαργαριτάρι, που η κοπέλα αφιέρωσε στον ουράνιο θεό της αγάπης...

***

"Das Fischer mädchen", Heinrich Heine - Franz Schubert

Ολόχαρη κόρη των ψαράδων

oδήγησε τη βάρκα στην ακτή 

έλα κάτσε δίπλα μου, κράτα με απ' το χέρι

να μιλήσουμε γι' αγάπη.

Γείρε το κεφάλι σου στην καρδιά μου πάνω

και μην φοβάσαι

για κάθε μέρα που εμπιστεύεσαι

την ταραγμένη θάλασσα.

Η καρδιά είναι σαν τη θάλασσα.

Έχει φουρτούνες, άμπωτες και πλημμυρίδες

κι ένα υπέροχο μαργαριτάρι
ν' αστράφτει στα βάθη της.

(μτφ. δική μου από τα αγγλικά)

Ο ποιητής Χάινε μεταφέρει την όλο τρυφερότητα και ρομαντισμό συνάντηση του τραγουδιστή με την κόρη του ψαρά, κάνοντας παραλληλισμούς ανάμεσα στην καρδιά και τη θάλασσα.

Το ληντ αποτελεί μέρος στο "Κύκνειο άσμα" του Φραντς Σούμπερτ, μια συλλογή από 14 τραγούδια,  σε ποίηση Rellstab, Heine και Seidl, που γράφτηκαν το 1828 και  εκδόθηκαν λίγους μήνες μετά τον θάνατο του συνθέτη. Το "Κύκνειο άσμα" είναι το τελευταίο μεγάλο φωνητικό έργο του Σούμπερτ και η ιδέα του τίτλου ήταν του εκδότη του.

Το συγκεκριμένο ληντ σε ποίηση του Χάινε χαρακτηρίζεται από μεγάλο εκφραστικό εύρος, ζητώντας από τον ερμηνευτή και τον πιανίστα υψηλή αίσθηση ρυθμού και δραματουργίας.

Schubert: "Das Fischermädchen" / Nathalie Stutzmann:

Αργότερα ο Φραντς Λιστ μετέγραψε όλο τον κύκλο για σόλο πιάνο.

Schubert-Liszt: "Das Fischermädchen"
στο πιάνο η Valentina Lisitsa

Εμπνεύσεις από τον "Βουτηχτή" του Σίλλερ...

 

Peter Fendi: "Der Taucher von Friedrich Schiller"
(πηγή: artnet)

(Με αφορμή τη σημερινή γενέθλια επέτειο του Φρήντριχ Σίλλερ - 10 Νοεμβρίου 1759)

"Portrait of Friedrich Schiller", Gerhard von Kügelgen

O Φρήντριχ φον Σίλλερ συγκαταλέγεται ανάμεσα στους μεγαλύτερους ποιητές και δραματικούς συγγραφείς. Επιφανής εκπρόσωπος του Διαφωτισμού στη Γερμανία, έγραψε θεατρικά έργα, αλλά και λυρικά ποιήματα, σονέτα και μπαλάντες, που διακρίνονται για την δραματικότητα, τη στοχαστική τους διάθεση και την ανάδειξη υψηλών εννοιών. Ιδιαίτερα οι μπαλάντες του ξεχωρίζουν για τη μουσικότητα και το λεκτικό τους ρυθμό.

Τη  μπαλάντα "Der Taucher - Ο βουτηχτής" γράφει ο Σίλλερ το 1797. Είναι η μπαλάντα με την οποία έλαβε μέρος σ' ένα φιλικό διαγωνισμό με τον Γκαίτε.

Το ποίημά του αναφέρεται σ' έναν βασιλιά που ρίχνει στο βυθό της θάλασσας ένα ολόχρυσο ποτήρι δηλώνοντας στους ιππότες του πως όποιος μπορέσει να το φέρει στην επιφάνεια, θα το κρατήσει δικό του. Όμως, κανείς από τους άνδρες δεν τολμά να επιχειρήσει τη βουτιά στον πυθμένα της θάλασσας...Τελικά, ένας νέος βρίσκει το θάρρος να το πράξει και αφού προσευχηθεί στο Θεό πηδά στη μανιασμένη από κύματα, θάλασσα...Όλοι κοιτούν έντρομοι...Μετά από λίγο, ο νέος αναδύεται με το ποτήρι στο χέρι λέγοντας πως ευτυχώς δεν χρειάστηκε να φτάσει ως τον πυθμένα...
Ο βασιλιάς οργίζεται και του υπόσχεται να τον χρίσει ιππότη, να του χαρίσει ένα μεγάλης αξίας δακτυλίδι, αλλά και την θυγατέρα του για γυναίκα αν ξαναβουτήξει ως το βυθό να ξαναφέρει το ολόχρυσο ποτήρι που μόλις ξαναπέταξε στη θάλασσα.

Η συμπονετική πριγκίπισσα αντιλαμβάνεται το σκληρό παιχνίδι που παίζει ο πατέρας της και τον εκλιπαρεί να σταματήσει... Όμως εκείνος είναι ανένδοτος. Το παλικάρι δεν μπορεί να αντισταθεί στην πρόκληση...Τα πλούτη κι οι τιμές που τον περιμένουν είναι ανυπολόγιστα! Περισσότερο όμως προτιμά να βουτήξει για την όμορφη κοπέλα, που αν τα καταφέρει θα γίνει παντοτινά δική του....Βουτά...κι η ανάσα όλων κόβεται...Τα μάτια γουρλώνουν, η καρδιά μοιάζει να έχει σταματήσει όσο περιμένουν να φανεί στην επιφάνεια του νερού... Η ώρα περνά χωρίς αποτέλεσμα...Εις μάτην...Ο νέος δεν επιστρέφει ποτέ...

Ο Peter Fendi, ένας από τους δημοφιλέστερους Αυστριακούς ζωγράφους πορτρέτων, χαράκτης και λιθογράφος της "Μπιντερμάιερ",  περιόδου  μεταξύ 1815-1860, όπου αναπτύχθηκε ο γερμανικός διακοσμητικός ρυθμός, φιλοτέχνησε ένα από τα πιο ξεχωριστά έργα του μετά την ανάγνωση της μπαλάντας του Φρ. Σίλλερ "Ο βουτηχτής".

Πρόκειται για την υδατογραφία του: "Der Taucher von Friedrich Schiller", που βλέπετε παραπάνω.

Η μετάφραση της μπαλάντας του Σίλλερ είναι του Νίκου Κογεβίνα (1856-1897), φίλου του Λορέντζου Μαβίλη, που στην ολιγόχρονη ζωή του επιδόθηκε στη μετάφραση κειμένων τόσο από την κλασική φιλολογία, όσο κι από τη γερμανική λογοτεχνία.
Η μετάφρασή του έχει χαρακτηριστεί "αριστοτεχνική" κι έκανε -λέγεται-  τόση εντύπωση στον Κωστή Παλαμά, ώστε να γράψει πως: 

"o "Βουτηχτής" είναι σίγουρα  το αριστούργημα του Κογεβίνα.
Αν ο Σίλλερ γνώριζε ελληνικά και το διάβαζε,
θα μπορούσε να ανακράξει:
Η Μούσα μου εθαυματούργησε για δεύτερη φορά":

"Ιππότης άρα, ή σκουτάριος τολμά

Σ΄αυτόν να ριχθεί το βυθό;

Χρυσό ποτήρι στα βάθη πετώ,

Να, το ΄πιεν η μαύρη ρουφίστρα γοργά.

Εκείθε αν κανείς το σηκώσει από κάτου,

Σ΄αυτόν τ΄απαφήνω και ας είν΄χάρισμά του"

Και μες στης Χάρυβδης τ΄άγρια νερά

Απ΄την κορυφή του σκληρού,

Του ολόρθου βράχου κι εμπρός κρεμαστού

Ο ρήγας την κούπα στο κύμα πετά.

"Και πάλι ερωτώ σας, καρδιά ποιος θα δείξει

Σε τούτο το χάος να βουτήξει;"

Αλλά σκουτάριοι κι ιππότες τ΄ακούν

Και λόγο δε λέγουν, σκυφτά

Μες στ΄άγριο κύμα κοιτάζουν που σκα,

Το κέρδος χρυσού ποτηριού δεν ποθούν.

Κι ο ρήγας και τρίτη φοράν ερωτάει' 

"Κανείς από σας να ριχθεί δεν τολμάει;"

Κι όλοι, όπως πριν, απομένουν βουβοί,

Σκουτάριος γλυκός, θαρρετός,

Στους φοβισμένους συντρόφους του εμπρός

Προβαίνει και ζώνη πετά και μαντύ (=μανδύα).

γυναίκες τριγύρουθε κι άντρες τηράζουν

Τ΄αγόρι το εξαίσιον, όπου όλοι θαυμάζουν. 

Κι όπως του βράχου στο γέρμα πατεί

Να ιδεί στο βυθό τα νερά

Που ΄χε ρουφήσει, τ΄απάνου ξερνά

Βογγώντας η Χάρυβδη, και με βοή

Ως να ήταν βροντής μακρινής αγρικιώνται

με αφριάν απ΄τα σπλάχνα της όπως πετιώνται.

Βράζει, χοχλάζει, σφυρίζει, βροντά

Σαν στια, που σμιχθεί με νερό.

Τα ουράνια βρέχει με αφρόν αχνιστό

Και αδιάκοπα κύμα το κύμα χτυπά' 

Το ακένωτο βάθος ποτέ δεν αδειάζει

Λες κι άλλη μια θάλασσα η θαλασσα βγάζει.

Λουφάζει τέλος το άγριο στοιχειό

Και χάσκει απ΄την άσπρη αφριά

Σχισμάδα άπατη, μαύρη, πλατιά,

Σαν δρόμος που βγαίνει στον Άδη' μ΄αχό

Τα κύματα ολάγρια, στριφτά, ρουφηγμένα,

Βυθιώνται με ορμή στο σιφούνι (=σίφουνα) αρπαγμένα.

Πριν το κυμάτωμα οπίσω να έλθει,

Ο νέος θερμά το Θεό

Βοήθεια κράζει- και ιδού βοητό

Σηκώνεται τρόμου κι ευθύς η στροφή

Μες στ΄άγνωστο σέρνει και κλει τον γενναίον,

Νεαρό βουτηχτή, που δε φαίνεται πλέον.

 Και γαληνίζ' η κορφή του νερού,

Αλλά κουφοβράζει βαθιά,

Εύχεται ολότρεμη κάθε λαλιά

"Να είν΄ώρα καλή" τ΄ανδρειωμένου παιδιού' 

Πλην πάντα πλειο κούφια τα κύματ' ακούνε

Και με καρδιοχτύπι φριχτό καρτερούνε.

"Και αν ήθε(λε) ρίξεις το στέμμα κι ειπείς,

Μ΄αυτό θα γενεί βασιλιάς,

Θα το φορέσει, αν κανείς από σας

Το σώσει! μιας τόσο ακριβής αμοιβής

Δεν μ΄έπιανε πόθος. Τι κλειούν τέτοια βάθη

Ψυχή ζωντανού δε μπορεί να μας μάθει".

"Καράβι αρπάζ΄η ρουφίστρα συχνά

Και πάν΄στο βυθό με ροπή.

Σπασμένο μόνον κατάρτ΄ή σκαρί

Ξεβγαίνει απ΄το βάραθρο π΄όλα ρουφά-"

Πλην σφύριγμ΄αντάρας ψηλότατο βγάζει
Και πάντα σιμά και σιμότερα βράζει.

Ο Φραντς Σούμπερτ εργάστηκε  σκληρά για τη μελοποίηση της μπαλάντας για δύο ολόκληρα χρόνια. Το αριστοτεχνικό ληντ του: "Der Taucher"  σε λα ελάσσονα, εκδόθηκε  μεταθανάτια και στις δυο εκδοχές του, (η πρώτη το 1813 και η δεύτερη το 1815) μεταξύ των οποίων υπάρχουν διαφορές όσον αφορά τη διαχείριση των παύσεων φωνής στα δραματικά σημεία και στην έντονη χρήση της αντίθεσης της δυναμικής προκειμένου να εκφραστούν τα δυνατά συναισθήματα.
Το πιάνο συνεισφέρει σε υπερθετικό βαθμό στη δημιουργία της ατμόσφαιρας του ποιητικού κειμένου, κάτι στο οποίο ο Σούμπερτ, διακρίθηκε, καθώς στη φόρμα του ληντ  ο συνθέτης μπόρεσε να παντρέψει τέλεια το λόγο, τη μελωδία και το πιανιστικό μέρος, χωρίς να υποβιβάζει σε συνοδευτικό το ρόλο του πιάνου.

Ακούμε τη δεύτερη εκδοχή από το Γερμανό βαρύτονο, Ντίτριχ Φίσερ-Ντίσκαου:

Franz Schubert: "Der Taucher D.111", 2nd version
Dietrich Fischer-Dieskau - Karl Engel:

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον Σίλλερ. Περιηγηθείτε!

Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς: "Tο νησί του Ιννισφρί στη λίμνη"

 

Πορτρέτο του Γέιτς φιλοτεχνημένο
από το ζωγράφο πατέρα του

Ο Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς θεωρείται από τις σπουδαιότερες λογοτεχνικές περιπτώσεις του 20ου αιώνα.
Ο Τόμας Έλιοτ τον χαρακτήρισε ως τον "μεγαλύτερο ποιητή του καιρού μας"!
Ο νομπελίστας δημιουργός γεννήθηκε σαν σήμερα, 13 Ιουνίου  1865 στο Δουλίνο. Τα ποιήματά του περιγράφουν την ιρλανδική ψυχή με ένα σπάνιο λυρισμό και ποιητικότητα, πλάθοντας μοναδικά το καλλιτεχνικό σύμπαν του.


Το ποίημά του "The Lake Isle of Innisfree" διαβάζουμε σήμερα...

[Ο τίτλος αναφέρεται σε παράκτια περιοχή της Ιρλανδίας, μια μικρή λίμνη, στο μέσον της οποίας υπάρχει ένα ακατοίκητο νησάκι...Εκεί ο ποιητής περνούσε τα καλοκαίρια του ως παιδί]

"Θα σηκωθώ και θα πηγαίνω τώρα, και πάω στο Ιννισφρί,

Και μια μικρή καλύβα θα χτίσω εκεί, από πηλό και καλαμιές φτιαγμένη:

Εννιά σειρές φασόλια θά 'χω εκεί, μία κυψέλη για των μελισσών το μέλι

Και μοναχός θα ζω στο ξέφωτο της μελισσοβοής.

Και θά 'χω εκεί κάποια γαλήνη, γιατί η γαλήνη φτάνει στάζοντας αργά,

Στάζοντας από τα πέπλα του πρωινού κατά πού ο γρύλος τραγουδά

Εκεί 'ναι τα μεσάνυχτα όλα ένα φως αχνό, το μεσημέρι λάμψη βαθυκόκκινη,

Και το απόβραδο γεμάτο από του σπίνου τα φτερά.

Θα σηκωθώ και θα πηγαίνω τώρα, γιατί διαρκώς τη νύχτα και τη μέρα

Ακούω νερό της λίμνης να διπλώνεται με ήχους σιγανούς κοντά στην όχθη

Ενόσω στέκομαι στον δρόμο, ή σε πλακόστρωτα φαιά,

Το ακούω στον πυρήνα της βαθιάς καρδιάς"

(Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς: "Tο νησί του Ιννισφρί στη λίμνη", μτφ. Μ. Θεοφιλάκου-vakxikon.gr)

Πρόκειται για απλό νοηματικά ποίημα γραμμένο από τον Γέιτς γύρω στα 25 χρόνια του. Απλό, χωρίς να γίνεται απλοϊκό, καθώς  αποπνέει γνήσιο συναίσθημα προκαλώντας λυρική αμεσότητα κι εστιάζοντας στην αγάπη για τη φυσική ζωή και την αναζήτηση της πραγματικής ευτυχίας. Παράλληλα ο αργός, σχεδόν νανουριστικός  ρυθμός στο ποίημα του Γέιτς υποβάλλει τη γαλήνια ομορφιά της φύσης.

Ο ίδιος ο τιμώμενος σήμερα ποιητής είχε αναφέρει:

"Θα ήθελα να ζήσω στο Innisfree, το μικρό νησί στη λίμνη Gill...Όταν, κάποια μέρα σεργιανούσα με ένα αίσθημα νοσταλγίας στο Λονδίνο, άκουσα ήχο νερού. Κοίταξα πίσω από τη βιτρίνα ενός καταστήματος που βρισκόμουν μπροστά του και  είδα  έναν διακοσμητικό πίδακα, στην κορυφή του οποίου ισορροπούσε μια μικρή μπάλα. Αμέσως μου ήρθε στο νου το νερό μιας λίμνης, και απ’ αυτήν την εικόνα της φαντασίας γεννήθηκε το ποίημα Innisfree…"

Θα ακούσουμε κάποιες μελοποιήσεις του ποιήματος και μουσικές εμπνεύσεις-ερέθισμα από το ποίημα:

1. "The Lake Isle":  Ola Gjeilo:

Mε βάση ένα κιθαριστικο μοτίβο σε αυτοσχεδιαστικό ύφος που ενισχύεται από κουαρτέτο εγχόρδων, βιολιά, βιόλα και τσέλο με συνοδεία πιάνου δομείται η σύνθεση  για μικτή χορωδία.
Το ποιητικό κείμενο του Γέιτς πλάθει την ατμόσφαιρα, που η μουσική του νορβηγού συνθέτη μεταφέρει με τους  πρωτότυπους και εκφραστικότατους ηχητικούς του συνδυασμούς…

2. "The Lake Isle": Ραψωδία για όμποε και πιάνο, Philip Gates :

Από το ποίημα του W.B Yeats εμπνέεται  το ομώνυμο έργο του "The Lake Isle" και  ο βρετανός Φίλιπ Γκέιτς.  Η ελεύθερης φόρμας και απαγγελτικού χαρακτήρα σύνθεση αποτυπώνει τόσο τη σκοτεινή αύρα των "φαιών πλακόστρωτων" της τωρινής ζωής, όσο και την αισιοδοξία του προσδοκώμενου ειδυλλιακού καταφυγίου..Εύκολα επίσης διακρίνει κανείς τζαζ αρμονίες, όπως και κελτική γεύση στη μουσική, ιδιαίτερα  στην βουκολική της διάθεση, αλλά και στο μυστηριακό μεσαίο μέρος, νύξη της κρυφής ζοφερότητας κάτω από τον ποιητικό λόγο.

3. "Τhe lake isle of innisfree",  Μuriel Herbert:

Με την ευαισθησία της γυναικείας φύσης το επόμενο ληντ της βρετανίδας Muriel Herbert, καλλιτέχνις που με το έργο της έχει συμβάλλει στη μουσική δωματίου αλλά κυρίως του ληντ με μελοποιήσεις Άγγλων και Ιρλανδών ποιητών.Πολύ συχνά η συνθέτις ερμήνευε και συνόδευε στο πιάνο τα λήντερ της. Έχει αφήσει πολύτιμη παρακαταθήκη σχεδόν 100 τραγούδια, που ξεχωρίζουν για το λυρισμό, την ευγένεια και την κομψότητά τους.
Για το ποίημα του Γέιτς η Χέρμπερτ επιλέγει απλή αλλά εκφραστικότατη μελωδία να περιβάλλει τη φωνή του τενόρου με συνεχείς παράλληλες τρίτες και συγχορδίες στο αριστερό χέρι δημιουργώντας γαλήνια αίσθηση αρχικά, που στο μεσαίο μέρος ο αρμονικός ρυθμός μεταβάλλεται φευγαλέα προκαλώντας ένταση και δραματικότητα. Σε μια τελική ανάμνηση του αρχικού μοτίβου, η μελωδία σβήνει μέσα σε ονειρώδη ατμόσφαιρα…

4. "The Lake Isle of Innisfree", Eleanor Daley 

Οι πολύτιμες λέξεις που ο Γέιτς εφευρίσκει για να πλάσει την ομορφιά του γαλήνιου φυσικού τοπίου αντικατοπτρίζονται στην ειδυλλιακή, ήρεμη και με δόσεις στοχασμού χορωδιακή σύνθεση της καναδής Eleanor Daley:

Για τον Γέιτς μπορείτε να διαβάσετε και εδώ.

"Δάμων και Φιντίας", η αιώνια φιλία τους ως έκφραση των Σίλλερ-Σούμπερτ

 

(Στη μνήμη του  Φρήντριχ Σίλλερ - 9 Μαΐου 1805)

Ο Φρήντριχ φον Σίλλερ συγκαταλέγεται ανάμεσα στους μεγαλύτερους ποιητές και δραματικούς συγγραφείς της Γερμανίας. Εγραψε θεατρικά έργα, αλλά και λυρικά ποιήματα, σονέτα και μπαλάντες. Ιδιαίτερα οι μπαλάντες του διακρίνονται για την δραματικότητά τους και τη στοχαστική τους διάθεση. Βασίζονται στο  αρχαίο ελληνικό ιδεώδες, όπου επιβραβεύεται η αρετή και τιμωρείται η παράβαση των ηθικών νόμων.

"Δάμων και Φιντίας":

Από τις παροιμιώδεις φιλίες στην αρχαιότητα ήταν εκείνη του Δάμωνος και του Φιντία. Οι δυο φίλοι, Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι, βρέθηκαν στις Συρακούσες επί τυραννίας Διονυσίου, ο οποίος κατηγόρησε τον Φιντία για συνομωσία εναντίον του και τον καταδίκασε σε θάνατο.

Ο Φιντίας ζήτησε ως τελευταία επιθυμία να επισκεφθεί την οικογένειά του. Ο Διονύσιος ήταν επιφυλακτικός, όμως δέχτηκε όταν ο Δάμων προθυμοποιήθηκε να πάρει την θέση του φίλου του, σε περίπτωση που δεν επέστρεφε. 

Όντως άργησε  να επιστρέψει....Ετοίμαζαν την εκτέλεση του Δάμωνα, όταν εμφανίστηκε ο Φιντίας.

Ο Δάμων, από αγάπη για το φίλο του, επέμεινε να εκτελεστεί εκείνος.Το ίδιο όμως κι ο Φιντίας. 

Κι οι δύο  προσπαθούσαν να πείσουν τον Διονύσιο όχι για να γλιτώσουν τη δική τους ζωή, αλλά για να γλιτώσουν ο ένας τη ζωή του άλλου. Ετσι συγκινήθηκε ο τύραννος των Συρακουσών και τούς άφησε ελεύθερους. 

"Δάμων, Φιντίας και Διονύσιος", Eloi-Firmin Féron

[Είναι εικαστικό έργο με το οποίο ο 24χρονος δημιουργός του 
κέρδισε το πρώτο "Βραβείο της Ρώμης"]

Την ιστορία της αιώνιας φιλίας των δυο ανδρών απέδωσε ποιητικά ο Φρήντριχ Σίλλερ στη μπαλάντα του: 

"Η εγγύηση":

"Τον τύραννο Διονύσιο πλησίασε με στιλέτο

Κρυφά ο Δάμων, έχοντάς το στο ένδυμά του μέσα·

Όμως τον πιάσαν οι φρουροί και τον αλυσοδέσαν.

"Με το στιλέτο τι ήθελες να κάνεις, μπρος ειπέ το!"

Του λέει άγρια ο τύραννος, που απ’ την οργή εκαίετο.

"Την πόλη από τον τύραννο εγώ να λευτερώσω!"

"Θα μου το μετανιώσεις πικρά αυτό σαν σε σταυρώσω!"

"Έτοιμος είμαι", είπε εκείνος, "να πεθάνω εγώ

Και δεν θα κάνω διόλου για την ζωή μου παρακάλι·

Όμως μια χάρη, αν θες να κάνεις, σου ζητώ μεγάλη·

Σε ικετεύω να μου δώσεις τριών ημερών καιρό,

Την αδερφή μου σύζυγο να δώσω στο γαμπρό.

Τον φίλο μου σου αφήνω να κρατήσεις ως εγγύηση.

Άμα διαφύγω, κρέμα αυτόν, να βρεις ικανοποίηση.

[...]

Και νά, στου δειλινού το φως των ρόδινων ακτίνων,

Φέγγουν από μακριά οι επάλξεις των Συρακουσών.

Τότε είδε τον Φιλόστρατο να τρέχει προς αυτόν,

Του οίκου τον πιστό φύλακα, που βλέποντας στο δρόμο

Τον κύριό του να ’ρχεται τού λέει γεμάτος τρόμο:

"Πίσω! Τον φίλο πλέον δεν μπορείς να σώσεις τώρα·

Φεύγα και την δικιά σου την ζωή έχε σωσμένη!

Τον θάνατο τον πιο σκληρό την ώρα αυτή υπομένει.

Πρόσμενε την επιστροφή σου αυτός απ’ ώρα σ’ ώρα,

Πεποίθηση βαστώντας στην ψυχή του ελπιδοφόρα

[...]

"Δήμιε!" φωνάζει "εμένα να κρεμάσεις πάρε εσύ!

Εγώ ’μαι, που αντί μου αυτός κρατήθη εγγύηση!"

Κι έκπληξη νιώθουν τότε όλοι τριγύρω, σαν κοιτάνε

Τους δυο να πέφτουν ο ένας μες στου άλλου την αγκάλη

Κι από οδύνη όλο να κλαιν κι από χαρά μεγάλη.

Δεν έβλεπες αδάκρυτο κανένα μάτι να ’ναι.

Κι όταν στον βασιλιά το θαυμαστό μαντάτο πάνε,

Νιώθει κάτι ανθρώπινο να τον κινεί εντός του

Και διαταγή δίνει να ’ρθούν κι οι δυο στον θρόνο εμπρός του.

Και τους κοιτάζει επί πολύ μ’ ένα έκπληκτο μάτι,

Και τέλος λέει: "Μ’ αυτό που κατορθώσατε σεις, άξιοι,

Μου ’χετε την καρδιά μου εμένα αληθινά υποτάξει.

Η πίστη, το αποδείξατε, δεν είναι απλή αυταπάτη.

Δεχτείτε έτσι, παράκληση κάνω ειλικρινεστάτη,

Και σύντροφό σας πάρτε με· τιμή μου είν’, το κηρύττω,

Αν στον δικό σας τον δεσμό λογίστε εμένα ως τρίτο".

Μτφ: Κυρ. Σαμέλης, Εκδ. ΔΙΩΝΗ, από τη Συλλογή "Μπαλάντες και άλλα ποιήματα"

Το 1815, ο Φραντς Σούμπερτ μελοποιεί τη μπαλάντα για φωνή και πιάνο, ενώ με έμπνευση από το ποιητικό κείμενο του Σίλλερ ξεκινά την επόμενη χρονιά μια όπερα,  η οποία έμεινε ημιτελής. 

1. To ληντ "Die Bürgschaft, D.246" είναι γραμμένο στη σολ ελ. κι ακολουθεί την αφηγηματική τεχνική. Ο Σούμπερτ ως μάστορας των λήντερ αποδίδει με τον καλύτερο τρόπο το ύφος, που υποβάλλει η ποίηση του Σίλλερ. Η πιανιστική συνοδεία δεν υποστηρίζει απλώς την φωνή, αλλά διαθέτει τον δικό της αυτόνομο ρόλο και πλάθει την ατμόσφαιρα του ποιητικού κειμένου. Σκιαγραφεί την διάθεση και τις συναισθηματικές διακυμάνσεις των προσώπων με αλλαγές δυναμικής, αλλά και της φωνητικής περιοχής.

Schubert: Die Bürgschaft, D.246 / Dietrich Fischer Dieskau - Gerald Moore":

2. "Die Bürgschaft", Oper.

 Aκούμε το χορωδιακό: "Hilfe! Rettung" από την έναρξη της όπερας.

Περιηγηθείτε στο μπλογκ. Υπάρχουν πολλά κείμενα σχετικά με τον Σίλλερ.

"Τραγούδια για νεκρά παιδιά", ένας πρόωρος θρήνος για τον Μάλερ...

 

Υπήρξαν κι οι δυο κορυφαίοι!Ο ένας συνθέτης, ο άλλος λυρικός τραγουδιστής.

Μάλερ και Φίσερ-Ντισκάου.

(από: amazon)

Ο χάρος τούς περίμενε και τους δυο, μια μέρα σαν τη σημερινή, 18 του Μάη με έναν περίπου αιώνα διαφορά.

Ο αυστριακός, εβραϊκής καταγωγής, Γκούσταβ Μάλερ, εξαίρετος δ/ντής ορχήστρας, ένας από τους σπουδαιότερους συνθέτες του ύστερου ρομαντισμού, γέφυρα για πολλούς προς τον γερμανικό μουσικό μοντερνισμό, που συνδύασε με τον καλύτερο τρόπο τη φυσικότητα της μουσικής έκφρασης με τη βαθύτερη διανοητική προεργασία, πέθανε στη Βιέννη το 1911.

Ο Ντίντριχ Φίσερ Ντισκάου, ένα από τα κορυφαία ονόματα του λυρικού θεάτρου τον 20ό αιώνα, αλλά και παιδαγωγός και συγγραφέας, στη Bαυαρία το 2012.


Τη μνήμη τους τιμάμε με μια "σύμπραξή" τους στα: "Τραγούδια για  νεκρά παιδιά".

Πρόκειται για κύκλο τραγουδιών του Μάλερ σε ποίηση του μόνιμου συνεργάτη του, ποιητή και γλωσσολόγου, Φρίντριχ Ρίκερτ.

Ο ποιητής είχε χάσει και τα δυο παιδιά του, τον Ερνστ και τη Λουίζ σε μικρή ηλικία με διαφορά λίγων ημερών το ένα από το άλλο. Τούς αφιέρωσε ένα μεγάλο όγκο ποιημάτων, που οι  κριτικοί χαρακτήρισαν ως "το μεγαλύτερο παράπονο στην παγκόσμια λογοτεχνία", από τα οποία ο Μάλερ μελοποίησε πέντε ιδιαίτερων μυστικιστικών προεκτάσεων.

Ο Μάλερ φαίνεται να βρήκε στα ποιήματα αυτά μια ηχώ της δικής του επίγνωσης για τη θνητότητα.
Ο συνθέτης ήταν ευαισθητοποιημένος στο θέμα της απώλειας, καθώς από τα έντεκα αδέρφια του -σε νηπιακή σχεδόν ηλικία- χάθηκαν τα έξι από αυτά.

O Mάλερ με την κορούλα του που έχασε
(από external)

Από πολλούς ο τραγουδιστικός κύκλος έχει χαρακτηριστεί  "πρόωρος θρήνος" του συνθέτη για την απώλεια της τετράχρονης δευτερότοκης κόρης του Μαρίας, από διφθερίτιδα.
Είχε εκμυστηρευτεί πως για να τα συνθέσει υπέβαλλε τον εαυτό του σε κατάσταση απόλυτου πένθους, σαν να είχε χάσει πραγματικά το δικό του παιδί και θεωρούσε πως αν κάτι τέτοιο συνέβαινε πραγματικά δεν θα είχε τη δύναμη μιας τέτοιας σύνθεσης. Κίνηση, που εξόργισε την Άλμα, καθώς το θεώρησε άσχημο οιωνό.
Τραγικά -αλήθεια- τα παιχνίδια της μοίρας.Μετά από λίγο διάστημα  το ζευγάρι χάνει την κορούλα του, κι ο Μάλερ καταρρέει ψυχολογικά.
Ο Γκούσταβ Μάλερ, με την βαθιά συνείδηση της τραγικότητας της ύπαρξης δίνει πέντε αριστουργηματικά λήντερ, με κοινό σημείο μεταξύ τους τη σχέση τους με το "Φως".
Είναι η παρηγοριά της μετάβασης σε ανώτερες σφαίρες και η προσδοκία της αντάμωσης...

Ο ίδιος ο συνθέτης υπογραμμίζει στην αρχή της παρτιτούρας: "τα πέντε τραγούδια αποτελούν  αδιαίρετο σύνολο, για αυτό θα  πρέπει να διατηρείται η συνέχεια τους (να αποφεύγονται τυχόν διακοπές, όπως επί παραδείγματι χειροκροτήματα στο τέλος κάθε τραγουδιού)".
Μελωδική γραμμή, μοτίβα και ρυθμοί υπογραμμίζουν το σπαραγμό και την βαθιά ψυχική καταβύθιση του δημιουργού και την ελπίδα πως τα παιδιά είναι πια ασφαλή από κάθε κίνδυνο και υπό τη θεϊκή Σκέπη Του.
Έτσι, θα τα ακούσουμε ενιαία.

Όμως από τα πέντε ξεχωρίζω το μεσαίο "Wenn dein Mütterlein tritt zur Tür herein", (το οποίο και μετέφρασα από τα αγγλικά), το πιο σπαρακτικό όλων, κάτι που αποδεικνύει και η επιλογή των οργάνων(10:26).
Ο Μάλερ ενορχηστρώνει τη μελωδία μόνο με βιόλες και τσέλα, σκούρας χροιάς και ελεγειακού ύφους όργανα, χωρίς ίχνος βιολιών.

Ερνστ(πάνω) και Λουίζ(κάτω),
τα παιδιά του ποιητή, Φρίντριχ Ρίκερτ
(pinterest)

"Όταν η αγαπημένη σου μανούλα

μπαίνει απ΄την πόρτα μέσα

και το κεφάλι γυρνώ να την κοιτάξω

δεν πέφτει πρώτα η ματιά στο πρόσωπό της 

παρά στο μέρος

στο κατώφλι δίπλα

εκεί που  θα'τανε το μικρό, αγαπητό σου πρόσωπο.

Όταν λαμπερή από χαρά

έμπαινες και συ κοριτσάκι μου

όπως συνήθιζες.

Κι όταν η αγαπημένη σου μανούλα

μπαίνει απ' την πόρτα,

κρατώντας το κερί που τρεμοπαίζει

μου φαίνεται σαν και συ να μπαίνεις 

στο δωμάτιο μαζί της, όπως παλιά.

Ω, καταφύγιο του πατέρα σου,

σβησμένο τόσο πρόωρα

Φως της Χαράς!"

Εδώ, ίσως ταιριάζει η γνωστή φράση του συνθέτη:
"Μόνο όταν αισθάνομαι δημιουργώ και μόνο ως δημιουργός αισθάνομαι".
Το έργο του Μάλερ είναι σαν μια αυτοβιογραφία. Ακούγοντας
τη μουσική του είναι σαν να βρισκόμαστε εμπρός στον ίδιο τον άνθρωπο, που κάποιες φορές στη ζωή του -δυστυχώς- βιώνει και τον αβάσταχτο πόνο, το ασήκωτο βάρος του στους ώμους του, την οδύνη ενός γονιού από την απώλεια του σπλάχνου του.


Στην τραγικότητα των στοιχείων  για την συγκεκριμένη ηχογράφηση προστίθεται και το ότι πραγματοποιήθηκε ελάχιστο διάστημα μετά το θάνατο της γυναίκας του Φίσερ-Ντισκάου στον τοκετό.

Mahler: "Kindertotenlieder" / Fischer-Dieskau:

"Ο Σεφερικός σαρκασμός για τον Ρίχαρντ Στράους"

 (Mε αφορμή τη γενέθλια επέτειο του μεγάλου μας ποιητή - 13 Μαρτίου 1900)

Ο Γιώργος Σεφέρης πάνω στο κεφάλαιο "Μουσική", θεωρούσε τον εαυτό του "αγράμματο".

Ωστόσο, οι σημειώσεις και η πορεία του δείχνουν έναν άνθρωπο που είχε ένστικτο, έναν ακροατή που προσπαθούσε να μάθει διαρκώς περισσότερα ώστε να  αντιλαμβάνεται το μεγαλείο της ακουστικής τέχνης.
Η σχέση του  με τη μουσική, παρότι αρχικά περιορίζονταν μόνο στην αγάπη του ως ακροατή, στη συνέχεια ως πολυπράγμων, ανήσυχο πνεύμα και αναζητητής, σμιλεύτηκε και καλλιεργήθηκε κι έτσι ο ποιητής μας εκτινάχτηκε σε επίπεδα σημαντικού μουσικοκριτικού.

Ανάμεσα στους Μπαχ, Χάυντν, Μπετόβεν, Φρανκ, τοποθετούσε ψηλά τη μουσική και τους μουσικούς του 20ου αι., τον Ντεμπισί, τον Ραβέλ, τον Σατί, τον Στραβίνσκι...

"Μια κλοτσιά σ’ όλες τις τρυφερές, ηδονοπαθείς σαχλαμάρες και στους νυσταλέους βηματισμούς...", 

έγραψε ενθουσιασμένος για τη "Συμφωνία των Ψαλμών" του Ιγκόρ Στραβίνσκι.

Μην ξεχνάμε όμως και τις θέσεις του για άλλους συνθέτες με τους οποίους παρά την ομολογία θαυμασμού για το μεγαλείο τους,  ο Σεφέρης δεν έχανε ευκαιρία να εκδηλώνει την απαρέσκειά του. Κάτι σαν μια σχέση αγάπης-μίσους για έναν δημιουργό που μπορεί να τον θαυμάζουμε αλλά δεν μάς αγγίζει.

Π.χ για τον Βάγκνερ είχε γράψει:

"...δεν έχω ωριμάσει για δαύτον, μολονότι του βγάζω το καπέλο μου...Λοιπόν, με τον Βάγκνερ οι λεπτομέρειες  με διώχνουν... όγκος, σύνθεση των τεχνών, μυθολογία απάνθρωπη.[...]
Ένιωσα (μιλώντας για το "Δαχτυλίδι")αφάνταστα ξένος απ' όλα αυτά χωρίς να τους αρνούμαι το μεγαλείο αντικειμενικά".

Επίσης για το έργο του γερμανού Ρίχαρντ Στράους κάπου μιλά με σαρκασμό και σε ειρωνικό τόνο:

"Άμα τέλειωσε το κονσέρτο, γύρισα το σπίτι μου, πήρα ένα χαρτί κι άρχισα να γράφω: 'Περιγραφή Συναυλίας"
[...]Γέμισα το πρόγραμμά μου με σημειώσεις, καθώς άκουγα τη μουσική[...]
Η μουσική άρχισε με κάτι του Βέμπερ κι έπειτα η κυρία Elena Gerhardt τραγούδησε τραγούδια του Δόκτωρος Στράους σα νανουρίσματα και σαν αργαλειούς...Ήταν ένα μοναδικό ον. Ένας μεγάλος όγκος μαύρος, μ' ένα μεγάλο ατλαζένιο τρίγωνο κολλημένο στο στήθος, έμοιαζε με σκρινί του Λουδοβίκου IV. Νόμιζες πως ήταν η μητέρα του Αμλέτου που τον κυοφορούσε σε ηλικία είκοσι ετών, έτοιμη να τον γεννήσει από τον οισοφάγο[...]
Ο μαέστρος σήκωσε την μπαγκέτα, η ορχήστρα ανάσανε και οι ακροατές κατάπληκτοι ακούσανε ένα "παραπονιάρικο, απαλό-απαλό τόσο δα Νανούρισμα" κι οι κυρίες κοιτούσαν πλάι τους να δουν μήπως είχε γεννηθεί ο Αμλέτος..."

Ο Στράους την εποχή σύνθεσης του ληντ

Αιχμηρός ο ποιητής μας, μιλά κάπως χλευαστικά και για την ερμηνεία, αλλά και για τη συγκεκριμένη σύνθεση του Στράους και όταν παραπάνω κάνει λόγο για "τρυφερές, ηδονοπαθείς σαχλαμάρες και νυσταλέους βηματισμούς" μπορεί και να φωτογραφίζει συνθέσεις όπως αυτή...

Οξυδερκής και ανήσυχος, εισχωρεί παντού, καθορίζει την "απαγορευμένη" -για την αισθητική του- περιοχή, την καταδείχνει, χωρίς να την ποδοπατά,  δίνοντας μια εύθυμης πινελιάς, ατιθάσευτη και συνάμα παιχνιδιάρικη τοποθέτηση.
Σεβαστή η άποψή του, καθώς το γούστο είναι θέμα υποκειμενικό και καθαρά προσωπικής ψυχοσύνθεσης. Ίσως να λαθεύει στις εκτιμήσεις του, ωστόσο ακόμα κι έτσι, θεωρώ πως συνεχίζει να γοητεύει και να προβληματίζει...

Πληροφοριακά να πούμε πως ο Σεφέρης αναφέρεται στο "Νανούρισμα-Wiegenlied" για φωνή και πιάνο του Ρ. Στράους, μέρος από τα "Fünf Lieder, Op.41" , σύνθεση που περιλαμβάνει τα 5 μελοποιημένα ποιήματα:

1. Wiegenlied
2. In der Campagna
3. Am Ufer
4. Bruder Liederlich
5. Leise Lieder

Η σύνθεση ολοκληρώθηκε το  1899 και το συγκεκριμένο ληντ είναι σε ποίηση του Ριχάρδου Ντεμέλ. Ανήκει υφολογικά στην γερμανική υστερορομαντική παράδοση, όπου  κυριαρχεί η απλότητα που υποβάλλει το  μεγαλείο του συναισθήματος.
Δεν παρουσιάζει κάποια  ιδιαίτερη μουσική ανάπτυξη και θα λέγαμε μάλλον συμβατική την αρμονική γλώσσα, ωστόσο τόσο στην φωνή όσο και στην συνοδεία διακρίνεται έντονος λυρισμός και υπογραμμίζεται η ευαισθησία και η βαθιά μητρική αγάπη, που απορρέουν από το ποιητικό κείμενο. Aπορίας άξιον πως ο συνθέτης γράφει αυτό τον κύκλο λήντερ γλυκύτατης και ήρεμης  μελωδικότητας σε μια περίοδο  έκφρασης ωμότατου ρεαλισμού, καθώς έχουν προηγηθεί ο "Ζαρατούστρα" και το "Θάνατος και Εξαΰλωση".

Όσο για την Γκέρχαρντ πρόκειται για μια κορυφαία γερμανίδα μεσόφωνο, που διέπρεψε στο είδος του ληντ. Θαυμάστηκε για το τίμπρο της φωνής της και την εκφραστικότητά της από τον  Ρ. Στράους, ο οποίος συχνά σε ρεσιτάλ την συνόδευε ο ίδιος στο πιάνο.

Richard Strauss:  "Wiegenlied" / Elena Gerhardt:

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον Σεφέρη και τη σχέση του με τη μουσική. Περιηγηθείτε...

Μύθοι και μουσικές για το Εντελβάις του χιονιά...

shedevrum.ai

Πτώση της θερμοκρασίας, ενίσχυση των ανέμων, ισχυρές βροχές και καταιγίδες. Κρύο, χιονιάς στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας. Ο χειμώνας δείχνει τα δόντια του, φίλοι μου!  
Έτσι, σήμερα αναφερόμαστε στο άνθος του χιονιά!

Είναι μικρό, άσπρο, χνουδωτό λουλουδάκι, χωρίς καθόλου άρωμα! Κι όμως συγκαταλέγεται στα πιο ευγενή άνθη!
Από κει προέρχεται και το όνομά του: "Εντελβάις".
Από τις γερμανικές λέξεις "edel" (ευγενές) και "weiss" (λευκό).

Στα ελληνικά το λένε "πόδι του λιονταριού", "Λεοντοπόδιον το αλπικόν", μιας και το βρίσκουμε να φυτρώνει ψηλά σε βραχώδεις γκρεμούς των Άλπεων.

Το εντελβάις φέρει και άλλα ονόματα όπως : Βασίλισσα των Πάγων ή Αιώνιο Λουλούδι των Άλπεων. Είναι γνωστό επίσης ως "Αστέρι των Άλπεων", αφού μοιάζει με ασημένιο αστεράκι, αφημένο ανάμεσα στους βράχους και τα χιόνια στις απότομες πλαγιές.

Σύμφωνα με ένα θρύλο υπήρξε ένα από τα αστέρια που έπεσε στις Άλπεις από τον ουρανό και αφηγείται σύντομα στους στίχους του ληντ για υψίφωνο και πιάνο που συνέθεσε το 1927 ο Robert Stolz:

"Αστεράκι έπεσε απ' τον ουρανό

κι ολομόναχο μελαγχολούσε

στη μέση των άγριων βουνών

με μια λάμψη που

ασημόφεγγε στην πλάση

Ο στοργικός Θεός

θέλησε να το βοηθήσει

"Αστεράκι μου", ψιθύρισε ήσυχα

"σε άνθος θα σε μεταμορφώσω

και τ' όνομα "Εντελβάις" θα σου δώσω"

Στη γλώσσα των φυτών το εντελβάις συμβολίζει τη δύναμη και πιστεύεται πως φέρνει τύχη...
Στις Αλπικές περιοχές υπάρχει ένας άλλος θρύλος για το λουλουδάκι ...

Ζούσε λοιπόν στη χώρα του αιώνιου χειμώνα μια πεντάμορφη με κατάλευκο δέρμα, η βασίλισσα του χιονιά .
Ήταν περιτριγυρισμένη από πολλά μικρά ξωτικά, υπεύθυνα για την προστασία της. Οπλισμένα με κρυστάλλινες λόγχες προστάτευαν τη βασίλισσα τους από καθε ξένο που τυχόν την πλησίαζε.
Ορμούσαν πάνω του και τον γκρέμιζαν στα παγωμένα βάραθρα.
Η καρδιά της βασίλισσας ήταν σκληρή και η ψυχή της ψυχρή σαν τον πάγο.

Μια μέρα ένας νέος, όμορφος κυνηγός αποφάσισε ν' ανέβει στην πιο ψηλή κορυφή των Άλπεων για να τη συναντήσει.Οι φίλοι του του έλεγαν μην κάνει αυτή την απερισκεψία γιατί από όσους προσπάθησαν να φτάσουν τον πύργο δεν γύρισε κανείς…, όμως,ο νεαρός κυνηγός δεν άκουσε κανένα !

Ξεκίνησε ν'ανεβαίνει ώσπου μακριά αντίκρυσε έναν κρυστάλλινο πύργο!
Από μέσα εμφανίστηκε μια πεντάμορφη, που η θωριά της του'κοψε την ανάσα!
Και κείνη όμως θαμπώθηκε από την κορμοστασιά του!Του χαμογέλασε και με το βλέμμα της τον ενθάρρυνε να την ακολουθήσει .
Εκείνος γοητευμένος αψήφησε τον κινδυνο και συνέχισε να ανεβαίνει όλο και πιο ψηλά με την ελπίδα να δει πιο προσεκτικά αυτό το όμορφο πρόσωπο.
Τα εξωτικά τον πήραν είδηση ...Του όρμησαν ξαφνικά από παντού με άγριες κραυγές και πριν εκείνος μπορέσει να αμυνθεί τον έσπρωξαν και τον έριξαν κάτω από το βράχο….
Η βασίλισσα του χιονιού αντικρίζοντας το νέο αιμόφυρτο ένιωσε κάτι πρωτόγνωρο...
Για πρώτη φορά η καρδιά της δοκίμαζε την θλίψη και τον πόνο. Για πρώτη φορά ο πόνος, αυτό το άγνωστο συναίσθημα έλιωνε τον πάγο που είχε σκεπάσει την καρδιά της.
Πόσο λυπόταν αυτό το όμορφο παλικάρι που σκοτώθηκε για χάρη της και πόσο μισούσε τα ξωτικά! Από τα μάτια της κύλησαν για πρώτη φορά δάκρυα και σκόρπισαν πάνω στα χιόνια και στους βράχους.
Αυτά τα δάκρυα έγιναν μικρά λουλουδάκια, σαν αστεράκια με ασημένια και απαλά ,σαν βελούδο, πέταλα. Ειναι τα εντελβάις.
Από την ημέρα εκείνη χάθηκε και η βασίλισσα του χιονιού και τα ξωτικά και ο κρυστάλλινος πύργος! Όλα άφαντα! Το μόνο που έμεινε είναι ο θρύλος του μικρού εντελβάις. Να θυμίζει πως οι παγωμένες καρδιές σκορπούν τον όλεθρο, αλλά άμα μαλακώσουν γεννιούνται λουλούδια, φίλοι μου! Γιατί η Αγαπη εχει την αξία της!Ειναι η ζάχαρη για κάθε πίκρα της καρδιάς μας και το εντελβάις η γλυκιά έκπληξη μεσ' τη βαρυχειμωνιά, να μας θυμίζει πως η ομορφιά εμφανίζεται και στις πιο δύσκολες συνθήκες!

Οι κάτοικοι των Άλπεων λένε ότι φέρνει τύχη σε όποιον το κρατάει πάνω του…μα ειναι δύσκολο να βρεις το λουλούδι που αναπτύσσεται μονάχα στις ψηλότερες, πιο απόκρημνες και απόμερες κορφές, στην άκρη της αβύσσου...

Στο γνωστό μιούζικαλ του Richard Rodgers: "Η μελωδία της ευτυχίας", το ομώνυμο τραγούδι τραγουδιέται απ'όλη την οικογένεια των πρωταγωνιστών, μια αλληγορία του εντελβάις, εθνικού λουλουδιού της Αυστρίας που σε πείσμα των ψυχρών εξουσιαστών συμβολίζει την αγάπη για την πατρίδα, που ζει μέσα στις καρδιές του καθενός μας...

Τέλος, υπάρχει και η σύνθεση του Κάρελ Κόμζακ Β΄, Βιεννέζου συνθέτη με καταγωγή από τη Βοημία, γνωστός κυρίως για τους χορούς και τα εμβατήριά του. Γεννήθηκε στην Πράγα το 1850, σπούδασε βιολί, μουσική θεωρία και διεύθυνση ορχήστρας και εντάχθηκε στη στρατιωτική μπάντα παίζοντας βιολί και βαρύτονο. Μία από τις σημαντικές συμβολές του Κόμζακ στην αυστριακή στρατιωτική μουσική ήταν η ενσωμάτωση εγχόρδων οργάνων στην ορχήστρα. Οι συχνές και εκτεταμένες περιοδείες που πραγματοποίησε με την ορχήστρα του συντάγματος γνώρισαν θερμή υποδοχή σε κάθε τόπο όπου εμφανίστηκαν.
Ανάμεσα στο πλούσιο έργο του περιλαμβάνεται και η ουβερτούρα Edelweiss, εμπνευσμένη από το ομώνυμο λουλούδι των χιονισμένων Άλπεων, σύμβολο της φύσης της Αυστρίας.

Komzák II : Edelweiss, Ouvertüre zur Volksoper:

Το κείμενο έχει δημοσιευτεί παλαιότερα στην Κοινότητα The Mythologists

Για τη σύνταξη του κειμένου αντλήθηκαν στοιχεία: Οι μύθοι των λουλουδιών εκδ.Στρατίκης, Wikipedia

Μητέρα, εσύ η έκστασή μου κι η ευτυχία μου!

 

Camille Corot: "Mother and Child"

Μάνα, μια παπαρούνα σήμερα είδα
έξω απ'τ' αμπρί και μ'αγγιξε η ελπίδα.
Σαν το πουλί, που πάει κλαδί-κλαδί,
παίρνω και γω στρατί το μονοπάτι,
στης μνήμης ακουμπώντας το ραβδί,
ν' αράξω στο χωριό ψυχή και μάτι.
[...]
Της Κυριακής τα βράδια, καθισμένοι
στης αυλής το πεζούλι ειρηνεμένοι,
αφουγκραζόμασταν εκστατικοί
του τριζονιού τις τρίλλιες απ'το φράχτη
και πλάι μου εσύ, σα Μοίρα φιλική,
της στοργής σου ξετύλιγες τ'αδράχτι.

Στον ουρανό ένα ένα άναβαν τ'αστρα  
κι άνθιζαν τ'αστρα στου νου μας τη γλάστρα
κι όλα ήταν γύρω αγνά, γλυκά, ιερά,
και μου ήταν η καρδιά τόσο καθάρια
που ήθελα να χαϊδεύω τρυφερά
τους ανθρώπους, τα ζώα και τα λιθάρια.

(Γιάννης Ρίτσος)

«ΜΗTEΡΑ»

Είναι ο οδηγός και ο συμπαραστάτης μας στα δύσκολα της ζωής. Η ιερή μορφή της παραμένει χαραγμένη στο νου και στην καρδιά μας για πάντα, ενώ η ευγνωμοσύνη μας στην υπέρτατη προσφορά της, απροσμέτρητη!!!


«Γιορτή της Μητέρας», σήμερα και η δημοσίευση είναι αφιερωμένη στην ιερή μας μητέρα...


Το 1830 ο Ρόμπερτ Σούμαν βασισμένος σε οκτώ ποιήματα του Adelbert von Chamisso, γράφει ένα κύκλο τραγουδιών, που περιγράφουν την εξελικτική πορεία της αγάπης στη ζωή μιας γυναίκας.
Έχει τίτλο «Frauenliebe und Leben -Ζωή κι Αγάπη μιας γυναίκας».

Λόγω ημέρας επιλέγουμε να ακούσουμε το ληντ:
«An meinem Herzen, an meiner Brust-Στην καρδιά μου, στο στήθος μου, εσύ η έκστασή μου κι η ευτυχία μου!», που αφορά στις χαρές της μητρότητας ειπωμένες από μια μητέρα προς το νεογέννητο που κρατά στην αγκαλιά της.

"Στην καρδιά μου, στο στήθος μου,
εσύ η έκστασή μου κι η ευτυχία μου!
[...]
γιατί μια μάνα μοναχά γνωρίζει

τι σημαίνει ν' αγαπάς και να' σαι ευτυχισμένος.

Αχ, πόσο λυπάμαι για τον άνδρα

που δεν μπορεί της μάνας τη χαρά να νιώσει!

Εσύ αγάπη μου, μικρέ μου άγγελε εσύ,

με κοιτάς και χαμογελάς!

Στην καρδιά μου, στο στήθος μου,

εσύ η έκστασή μου, εσύ η χαρά μου!

Τρυφερότατη και λεπτότατη η έκφραση αισθημάτων αγάπης και στοργής από τον ποιητή και το συνθέτη!
Ευφάνταστο, λυρικό και μελωδικότατο το γνωστό στυλ στα λήντερ του Σούμαν, το απολαμβάνουμε σε μια εκπληκτική ερμηνεία από τη θρυλική Jessye Norman, καθώς οι ερμηνείες της συνδέονται άμεσα με το λυρικό ρεπερτόριο, ενώ οι ηχογραφήσεις της στη μακρόχρονη καριέρα της, στον κόσμο των λήντερ θεωρούνται από τις καλύτερες που έχουν καταγραφεί ποτέ.

Tης ίδιας περιόδου περίπου με τη σύνθεση είναι και το εικαστικό του Camille Corot: "Mother and Child", που βλέπετε παραπάνω και εκτίθεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Ν.Υόρκης. Είναι από τα δημοφιλέστερα του ζωγράφου και θαυμάστηκε από τους φιλότεχνους της εποχής.

 « An meinem Herzen, an meiner Brust» /Jessye Norman

"Φ.Σούμπερτ-Σουμπερτιάδες-Ληντ:Η Μαργαρίτα στο ροδάνι"

 

«Σουμπερτιάδες Εσπερίδες», Julius Schmid

Για τους λάτρεις της κλασικής μουσικής είναι ο πλέον αγνός, τρυφερός και λυρικός συνθέτης, που το έργο του διέπεται εμφανώς από το πνεύμα του ρομαντισμού κι οι μελωδίες του αποπνέουν συναισθηματική συμμετρία και ύφος ονειρικής πραγματικότητας.

Γεννήθηκε σαν σήμερα 31 Γενάρη του 1797.
Η ζωή του σύντομη ( πέθανε σε ηλικία 31 ετών) ωστόσο αυτό δεν τον εμπόδισε να αφήσει σημαντική μουσική κληρονομιά, γεγονός που τον κατατάσσει στους κορυφαίους ρομαντικούς, αλλά και ευρύτερα στους κορυφαίους συνθέτες.

Μέρα αφιερωμένη στον Φραντς Σούμπερτ λοιπόν η σημερινή, κι έτσι ο χαιρετισμός μου συνοδεύεται με ένα εξαιρετικό ληντ του, είδος  με το οποίο το όνομα του Σούμπερτ συνδέθηκε ιδιαίτερα, αφού ο συνθέτης μπόρεσε σε αυτό να παντρέψει τέλεια το ποιητικό κείμενο, τη μελωδία και την πιανιστική συνοδεία.

«Σουμπερτιάδες Εσπερίδες», Moritz von Schwind

Το ληντ, ένα μελοποιημένο ποίημα για φωνή με συνοδεία πιάνου, άνθισε και ήταν μουσική φόρμα ιδιαίτερα δημοφιλής καθ' όλη τη διάρκεια του ρομαντικού 19ου αιώνα.
Ο Σούμπερτ έγραψε πάνω από 600 λήντερ μελοποιώντας περί τους 100 ποιητές.
Οι μελωδίες του καθρεφτίζουν τη γλυκύτητα, την ευαισθησία, το χιούμορ, την ειλικρίνεια και την αγνότητα του χαρακτήρα του.

Για τα λήντερ του Σούμπερτ, ο Λιστ αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Υπήρξε ο πιο ποιητικός συνθέτης, ένας συνθέτης που ήταν ταυτόχρονα ποιητής, 

ή ένας ποιητής που είχε ως μητρική του γλώσσα τη μουσική».

Ο Σούμπερτ ήταν γνωστός στους βιεννέζικους κύκλους για την εργασιομανία του, αλλά και για την αγάπη του στο κρασί.
Όπως αναφέρουν οι βιογράφοι του ξυπνούσε νωρίς και εργάζονταν ως αργά το μεσημέρι, είτε στο σπίτι του είτε γράφοντας τις συνθέσεις του στο βιεννέζικο καφενείο, όπου σύχναζε.
Κάθε βράδυ πήγαινε στην ταβέρνα ή συγκεντρώνονταν σε σπίτια φίλων του πίνοντας, τραγουδώντας και μιλώντας περί της μουσικής.

Αυτές οι βραδιές, που ο ίδιος είχε βαπτίσει ως «Σουμπερτιάδες», ήταν ιδιαίτερα δημοφιλείς και εκτός από τον συνθέτη και τα λήντερ, είχαν πρωταγωνιστή και τον διάσημο βαρύτονο της εποχής του, Johann Michael Vogl, κύριο ερμηνευτή των λήντερ του Σούμπερτ.

Βραδιές, που ο Σούμπερτ απολάμβανε πραγματικά και όπως αναφέρει ο γάλλος μουσικολόγος,  Roland de Cande στο Dictionnaire de musique:

«Ο Σούμπερτ είχε το χάρισμα να εμφυσά την αιωνιότητα στον πυρήνα του εφήμερου…ζούσε αποκλειστικά το παρόν και τις παροδικές συγκινήσεις…», 

που μάλλον  για τον καλλιτέχνη δεν αποτέλεσαν αδυναμία αλλά δύναμη.

Μην ξεχνάμε πως ο Μπετόβεν, από τους μεγαλύτερους θαυμαστές του Σούμπερτ, όταν συναντήθηκε μαζί του λίγο καιρό πριν το θάνατό του, το Μάρτη  του 1827, είχε  δηλώσει: 

«Σίγουρα αυτός ο Σούμπερτ έχει τη θεϊκή φλόγα!!!». 

«Η Μαργαρίτα στο ροδάνι-Gretchen am Spinnrade», που θα μας κρατήσει συντροφιά απόψε, είναι ένα πασίγνωστο ληντ, που θεωρείται αρχέτυπο του είδους του αν και γράφτηκε από τον Σούμπερτ σε ηλικία 17 χρονών!

Ο συνθέτης εμπνέεται από τον Φάουστ του Γκαίτε και αποδίδει τη σκηνή όπου η νεαρή Μαργαρίτα γνέθοντας με τη ρόκα της, αναπολεί τις στιγμές και τις ερωτικές υποσχέσεις του αγαπημένου της. Με λυρικό και άλλοτε δραματικό ύφος η προσέγγιση του Σούμπερτ, όπως και μουσικές στιγμές έντασης ιδιαίτερα στα σημεία που το ποίημα αναφέρεται στον Φάουστ, που όπως ξέρουμε, έχει πουλήσει την ψυχή του στον Διάβολο για να ξαναγίνει νέος!


Εξαιρετικό ληντ, ένα από τα πιο όμορφα τραγούδια όλων των εποχών, στο οποίο εκτός από τη φωνή, πρωταγωνιστικό ρόλο έχει και το πιάνο το οποίο αποδίδει το ρυθμικό βόμβο της ανέμης!

Η "Μαργαρίτα στο ροδάνι" σήμερα απολαμβάνει ευρεία αποδοχή από τους μουσικόφιλους-λάτρεις των λήντερ, παρόλ' αυτά όταν το 1816 ο Σούμπερτ έστειλε το τραγούδι στον Γκαίτε, δεν έλαβε ποτέ απάντηση... Φαίνεται πως ο ποιητής αδιαφόρησε για τη μουσική με την οποία ο Βιεννέζος δημιουργός προσέγγισε το λόγο του, ίσως και να του κακοφάνηκε η "μελισματική" μουσική του, αυτό το νέο ασματικό ύφος του, καθώς καταργούσε το πρότυπο του Γκαίτε σχετικά με την λιτή στροφική μελοποίηση.

Θα το ακούσουμε από την αυστριακής καταγωγής μεσόφωνο Κρίστα Λούντβικ, ένα από τα αστέρια του Vienna Ensemble, δημιουργία του φον Κάραγιαν, υπό τη διεύθυνση του οποίου τραγούδησε με μεγάλη επιτυχία, άπειρες φορές.
Στην πενηντάχρονη καριέρα της διακρίθηκε σε πλήθος οπερατικών ρόλων, αλλά και στο μουσικό είδος του ληντ (ιδιαίτερα του Σούμπερτ), στο οποίο έχει μεγάλη εμπειρία, την οποία μεταλαμπαδεύει σε νέους μέσα από master classes και εκπαιδευτικά σεμινάρια νέων ταλέντων.
Η Λούντβικ με άψογη τεχνική, υπέροχα γυρίσματα, γεμάτη φωνή αριστοτεχνικά τοποθετημένη, διαυγής, όμορφο ηχόχρωμα ακόμα και στις πιο χαμηλές περιοχές, μια φωνή που κινείται με άνεση και εκφραστικότητα.

"Η ησυχία μου πάει, βαριά μού είναι η καρδιά, δεν την ξαναβρίσκω ποτέ, ποτέ μου πια.

Σαν δεν είναι μαζί μου, χάρος είναι η ζωή μου, όλη γύρω η πλάση σα να μου 'χει χολιάσει.

Το δόλιο μου κεφάλι σα να είναι σαλεμένο, το δόλιο λογικό μου κατακομματιασμένο.

Η ησυχία μου πάει, βαριά μού είναι η καρδιά, δεν την ξαναβρίσκω ποτέ, ποτέ μου πια.

Αυτόν στο παραθύρι να δω μονάχα βγαίνω, έξω στο δρόμο μόνο γι' αυτόν πηγαίνω.

Το αγέρωχό του βήμα το ευγενικό κορμί, και το χαμόγελό του και της ματιάς η ορμή.

Κι η μαγεμένη βρύση, που τρέχει απ' τη μιλιά του κι όπως το χέρι σφίγγει και αχ, το φίλημά του.

Η ησυχία μου πάει, βαριά μού είναι η καρδιά, δεν την ξαναβρίσκω ποτέ, ποτέ μου πια.

Το στήθος μου σε κείνον να ορμήσει λαχταρά, αχ να μπορούσα πάντα να τον κρατώ σφιχτά,

Και όσο, όσο θέλω γλυκά να τον φιλώ και μέσα στα φιλιά του να σβήσω, να χαθώ!"

Franz Schubert: "Gretchen am Spinnrade"/Christa Ludwig:

Αναλυτικότερα για το συγκεκριμένο ληντ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.