Σαγκάλ - Κόπλαντ: πάνω από τις χιονισμένες στέγες...

"Above Vitebsk", Marc Chagall (από: christies.com)

Το Vitebsk κατείχε πάντα ξεχωριστή θέση στην καρδιά του Μαρκ Σαγκάλ. Είναι η γενέτειρά του, που την αναπολούσε με νοσταλγία και συχνά αποτελούσε επίκεντρο στις απεικονίσεις του.
Στο έργο του "Above Vitebsk" περιγράφει με πινέλα και χρώματα μια χιονισμένη μέρα στο πανέμορφο χωριό του.

Το έργο φαίνεται αρκετά ρεαλιστικό, τα δρομάκια της πόλης, όλα χιονισμένα πυκνά, ολόλευκες κι οι στέγες  των χαμηλών σπιτιών με τους ξύλινους φράχτες. Στα δεξιά, ξεχωρίζει η Εκκλησία. Οι ψηλοί τοίχοι  της με το έντονο κιτρινωπό χρώμα, και οι επιβλητικοί τρούλοι, τραβούν την προσοχή του θεατή.  Στο κέντρο ένας άνδρας με μακριά γενειάδα, αιωρείται χορευτικά πάνω από την παραμυθένια πόλη, μεταμορφώνοντας σε όνειρο την καθημερινότητα....Ο άνδρας κρατά μπαστούνι και ένα σάκο στην πλάτη του...Ίσως είναι η φιγούρα ενός περιπλανώμενου, ίσως και ο ίδιος ο Σαγκάλ, που περιπλανήθηκε μακριά από την αγαπημένη του πατρίδα, όμως ήταν πάντα εδώ με τη σκέψη του να αιωρείται πάνω από την πόλη. 

Η εικόνα με τα έντονα χρώματα και τις εκτυφλωτικές αποχρώσεις του λευκού στο χιόνι επιτρέπει στο θεατή να νιώσει την νοσταλγία του δημιουργού, να γοητευτεί από την αθωότητα της έκφρασής του, παρόλες  τις σκληρές καιρικές συνθήκες μιας βαριάς, χειμωνιάτικης μέρας...
Ο Σαγκάλ ζωγραφίζει με την ψυχή και την ευαισθησία ενός παιδιού, ενός καλλιτέχνη που θυμάται, νοσταλγεί και μαγεύεται να μετατρέπει ο,τιδήποτε σε παραμύθι...

Το Βιτέμπσκ των χιονισμένων χειμώνων ήταν πατρίδα και του ρωσοεβραίου θεατρικού συγγραφέα, Σόλομον Άνσκυ. Ερευνητής εβραϊκής λαογραφίας ο ίδιος, είναι γνωστός για το έργο του "The Dybbuk", που έγραψε  το 1914, μετά τα ταξίδια του στη χώρα και έπειτα από συγκέντρωση πολύτιμου υλικού.
Έργο, αναμφίβολα  από τα σπουδαιότερα στο ρεπερτόριο της εβραϊκής θεατρικής σκηνής,  βασισμένο σε μια πανάρχαιη λαϊκή πρόληψη - όπου ο κόσμος της πραγματικότητας συναπαντιέται με το υπερφυσικό στοιχείο.
Είναι μια παράξενη ερωτική ιστορία, γεμάτη δύναμη και λυρισμό, που έχει, παρ' όλα τα φυλετικά στοιχεία της, μια παγκόσμια γοητεία. 

Αρχικά γράφτηκε στα ρωσικά και αργότερα μεταφράστηκε στα Γίντις από τον ίδιο τον συγγραφέα, αλλά και άλλες, πολλές γλώσσες.

Στην  αγγλική του μεταφορά, το θεατρικό παρουσιάστηκε στη  Νέα Υόρκη το 1925, όπου και παρακολούθησε ο Άαρον Κόπλαντ.  
Ο Αμερικανός συνθέτης εντυπωσιάστηκε τόσο από το έργο, ιδίως από το παραδοσιακό τραγούδι  που ακούγεται στην έναρξη και το φινάλε, που εμπνεύστηκε το: 
"Piano trio Vitebsk-Σπουδή σε ένα εβραϊκό θέμα για βιολί, τσέλο και πιάνο". 

Το Τρίο έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα, 16 Φεβρουαρίου 1929 στο Δημαρχείο της Νέας Υόρκης  με τον βιολονίστα Alphonse Onnou, τον τσελίστα Robert Mass και τον πιανίστα Walter Gieseking. 

Η λαϊκή εβραϊκή μελωδία από το Βιτέμπσκ διαπνέει όλη τη σύνθεση.

Μην ξεχνάμε πως οι εβραϊκές επιρροές υπήρχαν στη μουσική του συνθέτη, ακόμα και όταν δεν  είναι άμεσα διακριτές. Η σύνθεση χαρακτηρίστηκε "παράξενα συγκινητική".
Καθώς  προοριζόταν να αποτυπώσει την ανησυχία και την αγωνία των Εβραίων, τη θλίψη και την απομόνωσή τους, δεν μάς εκπλήσσει η "ηχητική δυσαρέσκεια" που πλάθει με τους ολόκληρους τόνους ο Κόπλαντ, ήδη από την αρχή της...

Επειδή από το Βιτέμπσκ ήταν και ο Μαρκ Σαγκάλ, όπως αναφέρθηκε, και συχνά απεικόνιζε το χωριό στα έργα του, ο Κόπλαντ δίνει στο μεσαίο τμήμα του Τρίο τον υπότιτλο: "a Chagallesque grotesquerie", όπου κανείς μπορεί να αφουγκραστεί ηχητικές νύξεις του σοφάρ, του εβραϊκού μουσικού οργάνου που χρησιμοποιείται στις Συναγωγές. 

To "Vitebsk" αναπτύσσεται σε τρία μέρη, με ρυθμική εναλλαγή αργά, γρήγορα, αργά, που παίζονται χωρίς διακοπή. Aλλού με πομπώδες ύφος κι επιβλητικά κι αλλού ήσυχα και κατευναστικά ...

Στο μεσαίο, γρήγορο μέρος το πιάνο ακολουθεί νευρικές διαδρομές στη χαμηλή περιοχή του, δημιουργώντας έντονη ατμόσφαιρα, το βιολί και το βιολοντσέλο παίζουν επαναληπτικά εκρηκτικά μοτίβα βασισμένα σε διαστήματα 4ης και 5ης, που παραπέμπουν στο "Schelomo" του Bloch...

Aaron Copland: "Vitebsk, Piano Trio - Study on a Jewish Theme":

Κόπλαντ: Φανφάρα για τον κοινό άνθρωπο

 

Ήταν 8 Μαΐου 1942, όταν ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ,  Henry Wallace αναφώνησε τον πιο διάσημο λόγο του, γνωστό για τη φράση "ο αιώνας του κοινού ανθρώπου", απόσπασμα του οποίου διαβάζουμε παρακάτω:

"Century of the Common Man", Χούγκο Γκέλερτ
(από: moma.org)

"Κάποιοι έχουν μιλήσει για τον "αμερικανικό αιώνα". 

Λέω ότι ο αιώνας στον οποίο εισερχόμαστε - ο αιώνας που θα προκύψει μετά τον πόλεμο αυτό -μπορεί και πρέπει να είναι ο αιώνας του κοινού ανθρώπου. Nα είναι η ευκαιρία της Αμερικής να υποστηρίξει την ελευθερία και τις υποχρεώσεις με τις οποίες πρέπει να ζει ο κοινός άνθρωπος. 

Οπουδήποτε, ο κοινός άνθρωπος πρέπει να μάθει να κατασκευάζει τις δικές του βιομηχανίες με τα χέρια του με πρακτικό τρόπο. Nα αυξήσει την παραγωγικότητά του έτσι ώστε αυτός και τα παιδιά του να μπορέσουν τελικά να πληρώσουν στην παγκόσμια κοινότητα όλα αυτά που έχουν λάβει.

Κανένα έθνος δεν θα έχει το δοθέν από το Θεό δικαίωμα να εκμεταλλευτεί άλλα έθνη.

Τα παλαιότερα έθνη θα έχουν το προνόμιο να βοηθήσουν τα νεότερα έθνη να ξεκινήσουν την πορεία προς την εκβιομηχάνιση, αλλά δεν πρέπει να υπάρχει ούτε στρατιωτικός ούτε οικονομικός ιμπεριαλισμός".

Ορμώμενος από το λόγο αυτόν, το 1942 ο Άαρον Κόπλαντ  εμπνεύστηκε το ομώνυμο έργο του:

"Fanfare for the Common Man"

Αποτελεί πρόταση του αμερικανού συνθέτη κατόπιν αιτήματος του δ/ντή της Cincinnati Symphony Orchestra, Eugene Goossens, να γραφούν έργα προς τιμήν  των αμερικανών στρατιωτών κατά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο για να εκτελεστούν από την ιστορική ορχήστρα, όπως με μεγάλη επιτυχία είχε γίνει και στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο.

Η φράση "μετά τον πόλεμο θα ανατείλει ο αιώνας του κοινού ανθρώπου" εντυπωσίασε τον Κόπλαντ, που έδωσε μια πανηγυρικού ύφους σύνθεση, όπου κυριαρχούν τα χάλκινα πνευστά και κρουστά.
Πρόκειται για μια δημοφιλέστατη φανφάρα, που παρουσιάστηκε από τη Συμφωνική της πόλης την επόμενη χρονιά, ενώ  αργότερα το θέμα της χρησιμοποιήθηκε ως βάση του 4ου μέρους της "Τρίτης Συμφωνίας" του Κόπλαντ.

Η σύνθεση αγαπήθηκε πολύ, γι' αυτό και διασκευάστηκε από αρκετούς καλλιτέχνες από διάφορους χώρους, με δημοφιλέστερη την τζαζ εκδοχή της του Γούντι Χέρμαν και κυρίως την progressive rock  των Emerson Lake and Palmer.

Tύμπανα, γκρανκάσες και κύμβαλα δημιουργούν την υποβλητική ατμόσφαιρα της αργής εισαγωγής και προετοιμάζουν την είσοδο των σαλπίγγων, που το ηχόχρωμά τους  είναι το πλέον κατάλληλο για τον απαιτούμενο ηρωικό, πομπώδη και ενθουσιαστικό τόνο. Κόρνα, τρομπόνια, τούμπες  και ένα επιβλητικό γκονγκ πλαισιώνουν μοναδικά, ενισχύοντας την δύναμη και τον όγκο της ορχήστρας.
Ο Κόπλαντ αλλάζει συνεχώς ρυθμούς και αρμονίες, χωρίς άλλα διακοσμητικά ή μελίσματα.
Ετσι, η μουσική ισχύς του οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην  απλότητα του, χωρίς όμως να το καθιστά μονότονο και βαρετό. 
Μια σύνθεση απλή  και μεγαλοπρεπής ταυτόχρονα, υποδεικνύοντας ότι και ο "απλός" άνθρωπος μπορεί να γίνει ήρωας και σπουδαίος.

Ο Goossens πρότεινε για τη σύνθεση τον τίτλο: "Φανφάρα για τους στρατιώτες" , όμως επικράτησε ο περισσότερο πρωτότυπος του Κόπλαντ.

"Fanfare for the Common Man"

Τη Φιλαρμονική της Ν.Υόρκης διευθύνει ο James Levine:

H 3η Συμφωνία του Κόπλαντ.
Στο 30:35 εμφανίζεται το θέμα της φανφάρας:

Η τζαζ εκδοχή του Γούντι Χέρμαν:

Η ροκ εκδοχή των Emerson Lake and Palmer:

Η εκκεντρική και περίεργη μα και σπάνια ποιητική ιδιοφυΐα, Έμιλυ Ντίκινσον...

Ζούσε και ανέπνεε για να γράφει. Αυτή της "η συνήθεια" έμελλε να την κατατάξει ως την μεγαλύτερη Αμερικανή ποιήτρια του 19ου και 20ου αιώνα.
Εκκεντρική και περίεργη, τραγικά μοναχική, καταθλιπτική, δυστυχισμένη και σημαδεμένη από τον θάνατο των γύρω της, μια εξαιρετική και σπάνια ποιητική ιδιοφυΐα, η Έμιλυ Ντίκινσον θα χαρακτηρισθεί με πολλά επίθετα, αλλά η ίδια θα παραμείνει ένα μυστήριο, λόγω του ότι η μόνη πηγή γνώσης για το ποια πραγματικά ήταν είναι οι στίχοι της. Ελάχιστοι είναι αυτοί που την γνώρισαν, όπως επίσης ελάχιστοι ήταν και οι φίλοι της. 

Η Έμιλυ είδε το φως της ζωής σαν σήμερα, 10 Δεκεμβρίου 1830, στο Άμερστ της Μασσαχουσέττης.
Κρύφτηκε από τον κόσμο και έγραψε, κλειδωμένη στην κάμαρά της, κατορθώνοντας να επιδείξει την πιο πρωτότυπη διάνοια απ’ οποιονδήποτε άλλο ποιητή της Δύσης...

• O Aaron Copland είναι από τους συνθέτες που ενδιαφέρθηκε για την ποίηση της Ντίκινσον. Ήταν στα 1948-49 που διάβασε συλλογές της με το "Άρμα" να του προξενεί την πρώτη θετική εντύπωση για την ποιητική έκφραση της ποιήτριας και να τον έλκει να αναζητήσει τα βαθύτερα νοήματα που εξέφραζε.

Aaron Copland

Έτσι το 1950 προέκυψε ο κύκλος τραγουδιών του "Twelve Poems of Emily Dickinson" για μέτζο συνοδεία πιάνου, που είναι το μεγαλύτερο έργο του Κόπλαντ για σόλο φωνή.

"Δεν είχα σκοπό να συνθέσω έναν κύκλο τραγουδιών" δηλώνει ο Κόπλαντ. "Κάθε τραγούδι προορίζεται να είναι ολοκληρωμένο από μόνο του, αλλά προτιμώ να τραγουδιούνται ως φωνητικό σύνολο."
Κάθε μελοποιημένο ποίημα είναι αφιερωμένο σε έναν φίλο του συνθέτη.


Η ακρόαση του κύκλου τραγουδιών παραπέμπει πολλούς σε συνθετικές επιρροές από τους Φωρέ ή Μάλερ. Ωστόσο, ο Κόπλαντ στα απομνημονεύματά του δεν παραδέχτηκε καμμία επίδραση εκτός από μια είδους σύνδεση μεταξύ της ενασχόλησης της Ντίκινσον και του Γκούσταβ Μάλερ με τον θάνατο.


Καθώς η Έμιλυ Ντίκινσον δεν είχε δώσει τίτλο σε κανένα από τα ποιήματά της, ο Κόπλαντ τιτλοφόρησε τα τραγούδια από τον πρώτο στίχο τους, εκτός από το τελευταίο του κύκλου με τίτλο: "Το Άρμα":

"Καθώς δεν μπόρεσα να σταματήσω για τον Θάνατο –

Σταμάτησε ιπποτικά Αυτός για μένα –

Η Άμαξα δεν είχε άλλον επιβάτη από Εμάς –

Και την Αθανασία.

Πηγαίναμε αργά – Αυτός δεν γνώριζε βιασύνη

Κι εγώ στην άκρη άφησα

Τον μόχθο, την ανάπαυλα,

Για τη Λεπτή Του Χάρη.

Περάσαμε απ’ το Σχολειό – και τα Παιδιά παλεύανε

Σε κάποιο Διάλειμμα – μες στον Περίβολο –

Περάσαμε απ’ τους Αγρούς, το Ατενές Βλέμμα του Σίτου –

Περάσαμε τη Δύση του Ηλίου –

Ή μάλλον – Αυτός προσπέρασε Εμάς –

Οι στάλες της δροσιάς μαζεύτηκαν με σύγκρυο και ρίγος –

Απλό Αραχνοΰφαντο, το Φόρεμά μου –

Το Σάλι μου – μονάχα από Δαντέλα –

Σταθήκαμε σε κάποιο Οίκημα που έμοιαζε

Σαν να ’ταν Οίδημα στο Χώμα –

Τη Στέγη μόλις που τη διέκρινες –

Και η Μαρκίζα – μες στο Χώμα.

Αιώνες – φύγαν από τότε – κι όμως

Σαν να ’ναι πιο κοντά παρά η Μέρα

Που μάντεψα πως τα Κεφάλια των Αλόγων

Έδειχναν την Αιωνιότητα"

(E. Dickinson: "The Chariot" ή "Because I could not stop for Death",
Μτφ: Αντ. Γουναροπούλου, The Book’s Journal, τεύχ. 41, 2014)

Πρόκειται για ποίημα έντονου λυρισμού, που πρωτοδημοσιεύτηκε μετά το θάνατο της ποιήτριας η οποία θέτει τον αφηγητή της να συναντά έναν άνδρα που οδηγεί μια άμαξα. Είναι η προσωποποίηση του θανάτου, που θα τον οδηγήσει στη μετά θάνατον ζωή.

Το ποίημα εξελλίσσεται σε έξι τετράστιχα και αναπτύσει την άποψη της ποιήτριας περί θανάτου και τη γαλήνη που την συνεπαίρνει στο ταξίδι αυτό. Στο ποίημα της Ντίκινσον αναφαίνεται η προσέγγιση της τελικής συμφιλίωσης της ψυχής με τον Θεό.
Ο περιγραφικός λόγος της για τη διαδικασία του θανάτου και της μετάβασης στην αιωνιότητα γίνεται χωρίς φόβο, με ήρεμο, σχεδόν παθητικό τόνο, που για κάποιους αναλύεται σαν αποδοχή του θανάτου ως φυσικής κατάληξης του ατέρμονου κύκλου της φύσης.

Το τραγούδι αφιερώθηκε στο αμερικανό συνθέτη και μουσικοκριτικό, Άρθουρ Μπέργκερ.

Copland: "Twelve Poems of Emily Dickinson, N.12: The Chariot":

• Oκτώ από τα δώδεκα μελοποιημένα ποιήματα της Ντίκινσον του κύκλου του Άαρον Κόπλαντ μεταγράφηκαν το 1958 για γυναικεία φωνή και μικρή ορχήστρα με τίτλο: "Eight Poems of Emily Dickinson for voice and short symphony orchestra":

• 

  John Adams

  Εκτός από τον Κόπλαντ το ποίημα ενέπνευσε και τον John Adams, o oποίος το αξιοποίησε στο δεύτερο μέρος της σύνθεσής του "Harmonium". 
  
  Πρόκειται για μινιμαλιστικού ύφους χορωδιακή συμφωνία (δημιουργία για χορωδία και ορχήστρα) τριών μερών, καθένα από τα οποία στηρίζεται σε ποιητικά κείμενα. Το 2ο και 3ο μέρος έχουν ως βάση τα ποιήματα της Έμιλυ Ντίκινσον "The Chariot", το οποίο ολοκληρώνεται με ενα ορχηστρικό ιντερμέδιο που διευκολύνει τη μετάβαση χωρίς διακοπή στο τρίτο ποίημά της: "Wild Nights -Άγριες Νύχτες".

Άγριες νύχτες — Άγριες νύχτες!

Αν ήμουνα πλάι σου

Οι αγριες νύχτες μας θα

Ήταν αφρός

Μάταιοι —οι άνεμοι—

Για μια καρδιά που μπήκε στο λιμάνι —

Χωρίς Πυξίδα τώρα —

Χωρίς Χάρτη!

Βαρκάδα στην Εδέμ —

Ω! — η Θάλασσα!

Πλέοντας μέσα

σου —απόψε—

Να έφτανα!

(μτφ:Αγγελίνα Ρήγα)

Το σύνολο των βιογράφων της Ντίκινσον κάνουν λόγο για μια δημιουργό της οποίας η ζωή υπήρξε ανέραστη, απολαμβάνοντας τη βαθιά μελαγχολία του προτεσταντικού πουριτανισμού και τον μαρτυρικό βάσανο του πλατωνικού έρωτα. Ωστόσο το συγκεκριμένο ποίημά της καταρρίπτει αυτό το μύθο, καθώς αποτελεί ποίημα απαράμιλλου πάθους και εμμονικής έκφρασης ερωτικής λαχτάρας, προσδοκίας και πόθου.

Το εξαιρετικής δύναμης ερωτικό ποίημα δεν πείθει πως γράφτηκε από μια μοναχική, ανέραστη προσωπικότητα όπως φημολογείτο για την Ντίκινσον. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν πως η ποιήτρια θα μπορούσε να είχε ζήσει δυνατές συγκινήσεις στη φαντασία της και βίωνε ως πραγματικότητα τα ερωτικά της όνειρα.  

John Adams: "Harmonium"

Mov II, The Chariot : 10':30''

Mov. III, Wild Nights 22':41''

Τα στοιχεία για την Ντίκινσον αλιεύτηκαν από: 3pointmagazine.gr και popaganda.gr.

"Ένα ντουέτο με αφορμή την Ημέρα Αλτσχάιμερ"

 

Με αφορμή την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ:

Aaron Copland: «Duo for Flute and Piano» 

"Πρέπει οπωσδήποτε να συμφιλιωθώ με την παρούσα κατάσταση", σκεφτόταν...[...]Όλες οι ώρες του ήταν κατειλημμένες από την παρουσία εκείνης που μέσα στην άνοια αλλά και μια άγνοια ουσιαστική για την κατάστασή της περίμενε μια τρυφερή του κίνηση, ένα άγγιγμά του, ο,τιδήποτε εκείνος πίστευε ότι μπορούσε να τής χαρίσει στιγμές ευτυχίας ή έστω προσωρινής χαράς...
[...]Δεν ήταν πράξεις γαλαντομίας ή υποχρέωσης...[...] 

Ήταν η πίστη στη σχέση τους, αυτή η κοινή τους αρετή που τόσα χρόνια τούς είχε σφιχτοδέσει, η πεποίθηση σε μια κοινή πορεία μέχρι τέλους.[...] Η άνοια είχε χτυπήσει την πόρτα της ζωής της ...Πλάνη και σύγχυση στο μυαλό της μπερδεμένες καραδοκούσαν θαρρείς...
[...]Σιωπές ατελείωτες συνόδευαν τη μέρα της κι ένα βλέμμα απλανές που ταξίδευε, ποιός ήξερε πού..."

(Απόσπασμα από το βιβλίο της καλής φίλης συγγραφέως Πέρσας Ζηκάκη, "Εν Α(γ)νοία", που αποτελεί κατάθεση ψυχής καθώς γράφτηκε για τη μητέρα της που έπασχε από άνοια)

***

Ένας από τους ανθρώπους της μουσικής, που διένυσε το Γολγοθά της άνοιας με μεγάλη αξιοπρέπεια ήταν ο Άαρον Κόπλαντ. 

Ο αμερικανός συνθέτης και μαέστρος υπήρξε πρωτοποριακός δημιουργός, καινοτόμος και τολμηρός στη χρήση στυλιστικών πειραματισμών.
Τα πρώτα του έργα ήταν επηρεασμένα από το γαλλικό ιμπρεσιονισμό. Ακολούθησε μια περίοδος πειραματισμού με χρήση στοιχείων της τζαζ, κατόπιν το ύφος του έγινε αυστηρότερο χρησιμοποιώντας ασύμμετρους ρυθμούς και τραχιές διάφωνες αρμονίες, ώσπου πολύ αργότερα επέστρεψε σε λιτά και λυρικά έργα, στηριζόμενα στη λαϊκή αμερικάνικη μουσική, στοιχείο που έδωσε αφορμή να χαρακτηριστεί ως ο «εθνικός» συνθέτης των ΗΠΑ.

Στην αρχή της δεκαετίας του 1970, ο Κόπλαντ διαπίστωσε ότι οι δυνάμεις του τον εγκατέλειπαν λόγω απώλειας μνήμης. Ήταν τα πρώτα σημάδια της νόσου του Αλτσχάιμερ, η οποία επιβράδυνε το ρυθμό των συνθετικών προσπαθειών του. 

Σύμφωνα με όσους τον γνώριζαν, πολλές φορές «χανόταν» στις συζητήσεις… έτσι δυσκολευόταν να καταγράψει την έμπνευσή του στην παρτιτούρα κι όπως έλεγε ο ίδιος: «είναι στιγμές που νιώθω σαν να είμαι μια βρύση που της έκλεισαν τη στρόφιγγα». 

Μια λευκή σελίδα, φίλοι μου, θεωρώ πως είναι η μνήμη όποιου πάσχει από Αλτσχάιμερ.

Μια λευκή σελίδα, απ' όπου έχουν σβηστεί όλα όσα συνέβησαν στη ζωή του…Πουθενά οι αναμνήσεις…πουθενά τα πρόσωπα...η οικογένεια, οι φίλοι ή (όπως στην περίπτωση του Κόπλαντ) πουθενά η μουσική…, καθώς ο ασθενής πέφτει σε μια πρωτόγνωρη απάθεια, χωρίς να αντιλαμβάνεται τι γίνεται γύρω του…
Το μόνο που χρειάζονται οι άνθρωποι με άνοια είναι αγάπη...χρειάζονται υπομονή και κατανόηση…Μια διάπλατη, ζεστή αγκαλιά, και στοργή…

***

Ο Άαρον Κόπλαντ το 1970

Λίγο πριν ανατείλει η δεκαετία του ’70 εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια άνοιας στον Κόπλαντ.

Είναι η εποχή, που ο συνθέτης έγραψε το τελευταίο σημαντικό έργο του.

Πρόκειται για το «Duo, για φλάουτο και πιάνο», ένα έργο που τού ανατέθηκε από μαθητές και φίλους του William Kincaid, πρώτου φλαουτίστα της Ορχήστρας της Φιλαδέλφεια για το θάνατό του το 1967.
Χρειάστηκαν 4 ολόκληρα χρόνια για να ολοκληρωθεί η σύνθεση και να παρουσιαστεί στο κοινό τον Οκτώβρη του 1971. Λίγο αργότερα ετοιμάστηκε και μια μεταγραφή για βιολί και πιάνο.

Ο ίδιος ο Κόπλαντ περιέγραψε το Duo ως σύνθεση με αμεσότητα έκφρασης, απλής αρμονικής και μελωδικής γραμμής.
Παρότι είναι δημιουργία της ύστερης περιόδου, το στυλ της απηχεί παλαιότερα έργα του συνθέτη. Μουσικά σκίτσα προγενέστερων έργων του αναμιγνύονται περίτεχνα με τζαζ πινελιές. Για παράδειγμα, η αρχή του πρώτου μέρους με το σόλο φλάουτο παραπέμπει στο πρώτο θέμα της Τρίτης Συμφωνίας του…

Το Ντούο αναπτύσσεται σε 3 μέρη:

1. Flowing

2. Poetic, somewhat mournful

3. Lively, with bounce

Η εισαγωγή γίνεται με το αιθέριο ηχόχρωμα του φλάουτου σε μια ονειρική μελωδία που ρέει αβίαστα, κυλαριστά και στη συνέχεια τα λεπτά πιανιστικά περάσματα μετατρέπουν σε ανάλαφρο παιχνίδισμα το μουσικό διάλογο των δυο οργάνων. Το πρώτο μέρος ολοκληρώνεται με την επιστροφή του αρχικού, αργού υλικού. 

Μια μοναχική ελεγεία αποτελεί η δεύτερη κίνηση, στην οποία ο Κόπλαντ δίνει την ένδειξη: «ποιητική, σχεδόν θρηνητική», θέλοντας να εστιάσει στη μελαγχολική διάθεση, που προέκυψε από το θάνατο του φλαουτίστα Kincaid.

Το ήρεμο τέλος τoυ δεύτερου μέρους διακόπτεται απότομα από την αρχή του τρίτου, που ο συνθέτης με τη μελωδική γραμμή που ακολουθεί, (κοφτές συγχορδίες από το πιάνο και εκτέλεση κλιμάκων εναλλάξ από τα δυο όργανα) στοχεύει να αναδείξει το φωτεινό ηχητικό πλάνο, της έντονης κομψότητας και εκφραστικής λάμψης.

Ένα σύνθεμα ιδιαίτερου τονισμού που θυμίζει αντιχρονισμό, ακολουθεί ανιούσα μελωδική κίνηση, οδηγώντας με ζωντάνια στην τελική ηχητική αστραπή-νότα, που μόλις προλαβαίνεις ν'αντιληφθείς... 

Aaron Copland: «Duo for Flute and Piano»:

"Ένα Μουσικό Πορτραίτο του Λίνκολν από τον Κόπλαντ"

 

 "Abraham Lincoln Sculpture", Daniel Chester - National Mall / Washington

"Δημοκρατία είναι η κυβέρνηση του λαού, από το λαό, για το λαό"

Τα λόγια ανήκουν στον Αβραάμ Λίνκολν, το 16ο πρόεδρο της Αμερικής, πρότυπο για κάθε αυτοδημιούργητο αμερικανό, μια χαρισματική προσωπικότητα ενός ανθρώπου ο οποίος προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις, πρεσβεύοντας τις αρχές της ισότητας, της ενότητας και της ελευθερίας.
Τον πρόεδρο, που υπέγραψε το περίφημο διάταγμα για τη χειραφέτηση των μαύρων.

"Χειραφέτηση", Μνημείο στο Lincoln Parc- Washington

Απλός, ταπεινός αλλά και σοφός, σαγηνεύει τις μάζες ως μαχητής της πολιτικής και πιστός στις ιδέες του.

Το 1860 ορκίζεται πρόεδρος των ΗΠΑ.Από τα πρώτα μέτρα, που λαμβάνει είναι η κατάργηση της δουλείας.

Το 1861 ξεσπά ο Αμερικανικός Εμφύλιος και το 1863 υπογράφει το περίφημο διάταγμα.

Το 1864 εκλέγεται πρόεδρος για δεύτερη φορά.

Λιθογραφία:"Η δολοφονία του Λίνκολν στο Ford's Theatre"

Ένα χρόνο αργότερα και ενώ βρίσκεται στο θέατρο στην Ουάσινγκτον, ένας φανατικός οπαδός της δουλείας, ο ηθοποιός Τζον Μπουθ τον πυροβολεί. 

Ο Λίνκολν πέφτει νεκρός, ενώ ο δολοφόνος ανεβαίνει στη σκηνή και διαλαλεί λατινιστί :

"Sic semper tyrannis - Έτσι πεθαίνει η τυραννία". 

Πορτραίτο του Λίνκολν στο Λευκό Οίκο

ΑΒΡΑΑΜ ΛΙΝΚΟΛΝ (12 Φεβρουαρίου 1809 - 15 Απριλίου 1865)

Ο Aaron Copland σκιαγραφεί, μέσω προσωπικής αφήγησης το "Πορτραίτο του Λίνκολν".

Με αφορμή τη σαν σήμερα γέννηση του αμερικανού Προέδρου Αβραάμ Λίνκολν σας προτείνω να ακούσουμε το έργο του Άαρον Κόπλαντ : "Lincoln's Portrait".

Ένα ορχηστρικό έργο, κάτι σα μουσική αφήγηση αποσπασμάτων σημαντικών εγγράφων του Λίνκολν.

Ανάμεσά τους και η περιβόητη "Gettysburg Address", μια από τις πιο γνωστές ομιλίες της Αμερικανικής ιστορίας, που εκφωνήθηκε από τον Λίνκολν κατά τη διάρκεια του αμερικανικού εμφυλίου το  1863.

[Ο Λίνκολν στην ομιλία αυτή επισημαίνει τις αρχές της ισότητας και ελευθερίας των ανθρώπων όπως  εκφράστηκαν από την Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας]

Λεπτομέρεια από τοιχογραφία του Αμερικανικού Κογκρέσου
με τη διάσημη φράση του Λίνκολν

Τονίζει πως οι κυβερνήσεις οφείλουν στη μνήμη αυτών, που θυσιάστηκαν να διασφαλίζουν την επιβίωση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας της Αμερικής και ότι 

"η διακυβέρνηση του λαού, από τον λαό, για τον λαό δεν πρέπει να εκλείψει από την γη -

Government of the people, by the people, for the people, shall not perish from the Earth."]

Έχω επιλέξει ένα ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΒΙΝΤΕΟ με τον ίδιο τον Κόπλαντ στο ρόλο του αφηγητή, ενώ την Συμφωνική της  Washington διευθύνει ο Λ.Μπερνστάιν, σε μια συναυλία για τον εορτασμό των 80ών γενεθλίων του συνθέτη.

(Η αφήγηση ξεκινά στο 8:16.Η διάσημη φράση είναι στο τέλος, στο 14:40, αν και πιστεύω πως αν κανείς έχει το χρόνο, αξίζει να τον αφιερώσει και ν'ακούσει ολόκληρο το έργο).

"Όπως δεν θα ήθελα να είμαι σκλάβος, έτσι δεν θα ήθελα να είμαι ούτε αφέντης"

(Αβραάμ Λίνκολν)

Η φωτό από http://www.raremaps.com/gallery/

Μέρος της σύνθεσης του Κόπλαντ χωρίς την αφήγηση ακούγεται και στην ταινία του Spike Lee : "Ηe got  game" με τον   Ντένζελ Ουάσινγκτον :

Ο Κόπλαντ, στην έναρξη της σύνθεσής του εμφανίζει σαφείς επιδράσεις από το παραδοσιακό: "Springfield Mountain".

"Ο χαρακτήρας είναι σαν το δέντρο και η φήμη σαν τη σκιά του. 

Η σκιά είναι αυτό που λαμβάνουμε υπόψη. 

Το δέντρο είναι αυτό που υπάρχει πραγματικά"

(Α.Λίνκολν)

Hara Nastou12 February 2015 at 07:56

Ούτε αφέντης, ούτε σκλάβος, παρά ένας ακέραιος χαρακτήρας με καλή σκιά, αυτό οφείλουμε να είμαστε!!! Υπέροχο αφιέρωμα στον Αβραάμ Λίνκολν, τον πρόεδρο που αγάπησαν οι σκλάβοι!!! Ευχαριστούμε, Ελπίδα, για την ιστορική αφήγηση, τη μουσική και τα αποφθέγματα που ορίζουν τον άνθρωπο.