"Ο Καλός Σαμαρείτης", το αριστουργηματικό βιτρώ του Σαγκάλ...

 

"Ο Kαλός Σαμαρείτης", Union Church of Pocantico Hills, Ν.Υόρκη

(Στη μνήμη του Marc Chagall, που έφυγε από τη ζωή, σαν σήμερα, 28 Μαρτίου 1985)

Σήμερα, τιμούμε έναν από τους πιο πρωτοποριακούς και ποιητικούς ζωγράφους του 20ού αιώνα. Ο Marc Chagall γεννήθηκε στο Βιτέμπσκ της Ρωσίας από Εβραίους γονείς και εκδήλωσε από πολύ νωρίς την επιθυμία να ζωγραφίσει, όπως θυμόταν ο ίδιος παιδί: "Μια ωραία μέρα, καθώς η μητέρα μου έβαζε το ψωμί στο φούρνο, πήγα κοντά της και πιάνοντάς την από τον αλευρωμένο αγκώνα της, της είπα: "Μαμά, θέλω να γίνω ζωγράφος".

Στα έργα του, άνθρωποι και ζώα αιωρούνται πάνω από στέγες και χωράφια, ενώ άγγελοι, βιολιστές, ψάρια και αγελάδες συνυπάρχουν με σκηνές καθημερινής ζωής, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου η μνήμη, η νοσταλγία, η θρησκευτικότητα και η φαντασία συγχωνεύονται σε ένα μοναδικό ποιητικό σύμπαν. Η ζωγραφική του χαρακτηρίζεται από παιδικότητα αλλά και έντονη αισθησιακή ενέργεια. Ο Απολλιναίρ την χαρακτήρισε "άκρως αισθησιακή" και τον ίδιο "εξαιρετικά ταλαντούχο κολορίστα", ενώ ο Πικάσο τον περιέγραψε ως "τον μοναδικό ζωγράφο που ξέρει τι είναι χρώμα".
Οι παρατηρήσεις αυτές αντικατοπτρίζουν την ικανότητά του να μετατρέπει προσωπικά βιώματα, θρησκευτικά σύμβολα και μυστικιστικές φαντασιώσεις σε εικόνες που αιωρούνται ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, δημιουργώντας έναν κόσμο που φαίνεται να ζει και να αναπνέει μέσα στο φως και το χρώμα.

Παρότι δεν υπήρξε θρησκευόμενος με την αυστηρή έννοια, ο Σαγκάλ επηρεάστηκε βαθιά από τη θρησκευτική παράδοση της εβραϊκής του καταγωγής και από τις χριστιανικές ιστορίες της παιδικής του ηλικίας. Αυτή η πνευματική και συμβολική διάσταση γίνεται εμφανής σε πολλά έργα του, όπως το κορυφαίο του βιτρό "Ο Καλός Σαμαρείτης", το οποίο θαυμάζουμε σήμερα. Φιλοτεχνήθηκε μαζι με άλλα για την Union Church of Pocantico Hills στη Ν.Υόρκη και ενσαρκώνει την ανθρωπιά, τη συμπόνια και την πνευματική του ευαισθησία.

Αποτελεί το κεντρικό και μεγαλύτερο παράθυρο της εκκλησίας και απεικονίζει τη γνωστή σκηνή της παραβολής από το Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, την οποία ο Σαγκάλ αποδίδει με τον δικό του ποιητικό και συμβολικό τρόπο.

Σπουδή για το βιτρώ

Στη σύνθεση, ο Καλός Σαμαρείτης σκύβει πάνω από τον πληγωμένο άνθρωπο με στοργή και τρυφερότητα. Τα σώματα μοιάζουν να αιωρούνται, όπως συχνά εμφανίζεται στα έργα του Σαγκάλ, δίνοντας την αίσθηση ότι ανήκουν περισσότερο στο πνευματικό παρά στο φυσικό επίπεδο. Γύρω, διακρίνονται δευτερεύουσες μορφές...περαστικές φιγούρες που δεν βοηθούν, υπαινιγμοί βίας, αδιαφορίας και μοναξιάς. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει μια μητέρα με βρέφος πάνω σε ζώο, που παραπέμπει στη ζωή, την προστασία και τη συνέχεια της ανθρωπότητας. Αυτή η σκηνή λειτουργεί σαν υπαινικτική αλληγορία, θυμίζει ότι η συμπόνια και η φροντίδα επεκτείνονται πέρα από τον άμεσο πληγωμένο, αγκαλιάζοντας την ανθρωπότητα και τη ζωή γενικά.

Στο χρωματικό επίπεδο κυριαρχούν τα βαθιά μπλε, με έντονες κίτρινες, πράσινες και πορφυρές εκλάμψεις. Το μπλε δημιουργεί αίσθηση νύχτας, σιωπής και οδύνης, ενώ το κόκκινο δηλώνει τραύμα, αίμα αλλά και αγάπη. Το φως, καθώς διαπερνά το γυαλί, ζωντανεύει τη σκηνή. Πόνος και συμπόνια συμπορεύονται, πάλλονται μέσα στο χώρο, ενώ η διάθλαση του φωτός πάνω στα υπέροχα ζωγραφισμένα τζάμια λούζει τη σκηνή με μια σχεδόν παραδεισένια λάμψη. 
Για τον Σαγκάλ, ο Καλός Σαμαρείτης δεν αποτελεί απλώς χριστιανικό σύμβολο, αλλά μια παγκόσμια εικόνα ελέους, πέρα από θρησκείες, έθνη ή νόμους. Ο ίδιος, Εβραίος που έζησε διωγμούς και εξορία, βλέπει στο θέμα τον ξένο που βοηθά, τον διωκόμενο που υποφέρει και την ηθική πράξη σαν σιωπηλή, προσωπική επιλογή.

Το βιτρό "Ο Καλός Σαμαρείτης" ξεχωρίζει γιατί αποτελεί ένα από τα πιο ανθρώπινα έργα του Σαγκάλ. Χωρίς να εξιδανικεύει, εστιάζει στον πόνο, τον αλτρουισμό και την ευθύνη, μετατρέποντας μια βιβλική παραβολή σε ένα σύγχρονο ηθικό κάλεσμα, που μιλά απευθείας στην ανθρώπινη καρδιά.

 

Το 1954, η οικογένεια Ροκφέλερ ανέθεσε στον Ανρί Ματίς τη δημιουργία ενός βιτρό με ροζέτα για την Union Church of Pocantico Hills στη Νέα Υόρκη, στη μνήμη της Άμπι Άλντριχ Ροκφέλερ, ιδρύτριας του MoMA.

Λίγα χρόνια αργότερα, μετά τον θάνατο του Ματίς, ανατέθηκε στον Marc Chagall η δημιουργία μιας σειράς βιτρό για το υπόλοιπο της εκκλησίας, με αποτέλεσμα το μεγάλο παράθυρο του "Καλού Σαμαρείτη" και οκτώ μικρότερων, καθένα από τα οποία απεικονίζει μια βιβλική μορφή ή σκηνή.

Για την εκατονταετηρίδα της εκκλησίας και τα 100ά γενέθλια του David Rockefeller, ο Αμερικανός συνθέτης James Matheson ανέλαβε να γράψει μια σύνθεση εμπνευσμένη από τα βιτρό. Έτσι προέκυψε ο επικός κύκλος "Windows", ο οποίος ενσωματώνει τα οράματα του Σαγκάλ και την απλότητα του Ματίς. Το έργο του Matheson αντανακλά επίσης την επιρροή της μουσικής του Ολιβιέ Μεσιάν, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερες αρμονίες και πλατιές συγχορδίες, που μοιάζουν με ήχους οργάνου, υποστηρίζοντας τα καλειδοσκοπικά χρώματα της μουσικής και τα σύνθετα μοτίβα της σύνθεσης.

Η Union Church of Pocantico Hills με
το μεγάλο βιτρώ εξωτερικά

Η σύνθεση είναι για σόλο πιάνο και αναπτύσσεται στις ακόλουθες κινήσεις:

Ιερεμίας (Σαγκάλ)
Ησαΐας (Σαγκάλ)
Σταύρωση (Σαγκάλ)
Ο Καλός Σαμαρείτης (Σαγκάλ)
Το Ρόδο (Ματίς)

Ακούμε την τέταρτη κίνηση, που ηχοποιεί το βιτρό του Καλού Σαμαρείτη. Ξεκινά με ένα αιθέριο, πυκνής υφής επίμονο ψαλμικό θέμα, που αποδίδει την αίσθηση της συμπόνιας και της σιωπηλής φροντίδας. Η μουσική εναλλάσσεται ανάμεσα σε ήρεμες, λυρικές μελωδίες και πιο δραματικές κορυφώσεις, αναδεικνύοντας τον πόνο του τραυματισμένου ανθρώπου και την αθόρυβη, γενναιόδωρη πράξη του Σαμαρείτη. Οι νότες αιωρούνται πάνω από σταθερές αρμονίες, δημιουργώντας αίσθηση πνευματικής ανύψωσης, ενώ τα λεπτά, ανάλαφρα πατήματα στις ψηλότερες περιοχές του πιάνου "ζωντανεύουν" τις εκφράσεις και τις κινήσεις των μορφών του βιτρώ. Μετά από δύο απότομες παύσεις, η σύνθεση ολοκληρώνεται με μια "βουτιά" στη μπάσα περιοχή του πιάνου, υπογραμμίζοντας το βάρος της ευθύνης, τη δύναμη του αλτρουισμού και της αγάπης.

James Matheson: "The Good Samaritan"

Για να διαβάσετε παλαιότερα κείμενα σχετικά με τον Μαρκ Σαγκάλ, χρησιμοποιήστε τη λειτουργία αναζήτησης.

Ζαν Κοκτώ: Γαμήλια Γιορτή στον Πύργο του Άιφελ...

Πορτρέτο του Ζαν Κοκτώ φιλοτεχνημένο από τον Μοντιλιάνι

Ο Ζαν Κοκτώ υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές και πολυσχιδείς μορφές της γαλλικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα. Δίκαια χαρακτηρίζεται ως το "αλάτι της avant-garde", αφού υπήρξε καλλιτέχνης με σπάνια δημιουργική ευρυμάθεια, ο οποίος άφησε έντονο αποτύπωμα στην ποίηση, τη λογοτεχνία, το θέατρο, τη ζωγραφική, τον κινηματογράφο και τη σκηνοθεσία. Δεν αρκέστηκε ποτέ σε μία μόνο μορφή έκφρασης· πειραματίστηκε διαρκώς, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη για εκείνον ήταν ένας αδιάκοπος διάλογος μεταξύ των ειδών.
Στο έργο του ανιχνεύονται επιρροές από τον κυβισμό, τον φουτουρισμό και τον σουρεαλισμό, τις οποίες μετουσίωσε με προσωπικό ύφος. Η μυθολογία και οι αρχαίες πολιτισμικές αναφορές λειτουργούν ως αφετηρία για να εκφράσει τον σαρκασμό του, τις υπαρξιακές του αγωνίες και τους καλλιτεχνικούς του προβληματισμούς. Χωρίς να εντάσσεται αυστηρά σε κάποιο κίνημα, διατηρούσε στενή σχέση με σημαντικές προσωπικότητες της εποχής του (Πικάσο, Στραβίνσκι, Κοκό Σανέλ κ.α) ακόμη κι αν διαφωνούσε συχνά μαζί τους.

O Κοκτώ (όρθιος τέρμα δεξιά)
με τα μέλη της Ομάδας των Έξι

Σε όποια μορφή τέχνης κι αν δραστηριοποιήθηκε, ξεχώριζε πάντα ως ποιητής με την αρχαιοελληνική σημασία του όρου (ποιέω – δημιουργώ). Ήταν ο δημιουργός που προσέφερε την εφευρετικότητα και τη φαντασία του στο πνεύμα και στην αισθητική της εποχής του, προκαλώντας θαυμασμό με τη χαρισματική του προσωπικότητα. Η παρουσία του ασκούσε μια σχεδόν μαγνητική έλξη, σαν σύγχρονος γητευτής, αφήνοντας πίσω του έργα που συνεχίζουν να εμπνέουν για την αβίαστη σύνθεση λόγου, εικόνας και μουσικής.

Ο Κοκτώ εκτός από δημιουργός, συμμετείχε ενεργά στα έργα του ως ηθοποιός, παραγωγός και σκηνογράφος, όπως στο "Les Mariés de la Tour Eiffel", όπου έγραψε το λιμπρέτο και στην πρεμιέρα ανέλαβε έναν από τους δύο αφηγητές. 

Το έργο αυτό, ένα σουρεαλιστικό "αντι-μπαλέτο" παρουσιάστηκε το 1921 στο Παρίσι από την πρωτοποριακή ομάδα Les Ballets Suédois, με μουσική που συνέθεσαν συλλογικά πέντε μέλη της Ομάδας των Έξι (Auric, Milhaud, Poulenc, Honegger και Tailleferre). Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό δείγμα της avant-garde τέχνης του μεσοπολέμου, επηρεασμένο από τον ντανταϊσμό και τον πρώιμο σουρεαλισμό.

Η πλοκή, παράλογη και κωμική, διαδραματίζεται σε έναν γάμο στην κορυφή του Πύργου του Άιφελ, όπου η τελετή διακόπτεται από αλλόκοτα και βίαια επεισόδια: υστερικούς φωτογράφους, τηλεγραφητές με άσχετα μηνύματα, μια στρουθοκάμηλο και αναίτιους φόνους, όπου δημιουργούν μια ονειρική, εφιαλτική ατμόσφαιρα χωρίς λογική συνέχεια. Όπως είπαμε ο Κοκτώ χαρακτήρισε το έργο "αντι-μπαλέτο", επιδιώκοντας να ανατρέψει τους καθιερωμένους κανόνες του θεάματος και να σατιρίσει αστικές αξίες, τελετουργίες και την ψευδαίσθηση της λογικής.

 Portrait de Jean Cocteau, Marie Laurencin

Η σύντομη και αποσπασματική μουσική, που εναλλάσσεται σε ύφος και παρωδεί παραδοσιακές φόρμες, αντανακλά τον παραλογισμό της πλοκής. Οι μουσικές λειτουργούν ως ειρωνική κριτική των κοινωνικών τελετών, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύουν την αδυναμία κατανόησης σοβαρών καταστάσεων μέσα από παιδικά μάτια ή μνήμη. Το έργο εκφράζει την παράνοια και το υπαρξιακό άγχος μιας γενιάς που, μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αμφισβητεί παραδοσιακές μορφές τέχνης και κοινωνικής τάξης.

Το "Les Mariés de la Tour Eiffel" αποτελεί μια καλλιτεχνική πρόκληση και πείραμα που συνδυάζει λόγο, χορό και μουσική σε ριζοσπαστική μορφή, προσφέροντας ένα πολυεπίπεδο, ειρωνικό θέαμα που θολώνει τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία. Με τη σκηνογραφία που θυμίζει παιδική εικονογράφηση με απαλά χρώματα και χαρακτήρες σχεδόν παραμυθένιους, το έργο παραμένει μια εμβληματική στιγμή της γαλλικής πρωτοπορίας και ένας σημαντικός σταθμός στη δημιουργική πορεία του Ζαν Κοκτώ.

Chagall: "Les Mariés de la Tour Eiffel"
centrepompidou

Ο Μαρκ Σαγκάλ φιλοτέχνησε έναν πίνακα με τον ίδιο τίτλο "Les Mariés de la Tour Eiffel", στον οποίο απεικονίζει έναν μεγάλο λευκό κόκορα να μεταφέρει τον ίδιο και τη σύζυγό του Μπέλα, ντυμένη νύφη, σε ένα ονειρικό τοπίο ανάμεσα στο Παρίσι και τη Ρωσία. Το σκηνικό συνδυάζει χαρακτηριστικά του παριζιάνικου αστικού τοπίου, με τον Πύργο του Άιφελ να δεσπόζει, και της ρωσικής του γενέτειρας, του Βίτεμπσκ. Γύρω από το ζευγάρι εμφανίζονται μουσικά όργανα, ζώα και αναφορές στην εβραϊκή συνοικία της παιδικής του ηλικίας, η οποία μοιάζει να απειλείται από έναν ανάποδο άγγελο που κρατά ένα κηροπήγιο. Ο πίνακας συμβολίζει την εύθραυστη ευτυχία σε μια περίοδο προπολεμικής αβεβαιότητας, ενώ, μέσω της πτήσης των νεονύμφων, ο Σαγκάλ αμφισβητεί τη δύναμη της βαρύτητας, παρουσιάζοντας το πέταγμα ως μια φυσική, σχεδόν αυτονόητη πράξη. Με κυρίαρχο το έντονο μπλε και επιρροές από τον κυβισμό, το έργο συνδυάζει συμβολισμό, μνήμη και προσωπικό βίωμα, αναδεικνύοντας δύο πόλεις που σημάδεψαν τη ζωή του.

Ο Σαγκάλ και ο Κοκτώ μοιράζονται κοινές καλλιτεχνικές ανησυχίες: τη χρήση σουρεαλιστικών εικόνων, την αμφισβήτηση των καθιερωμένων συμβάσεων και την αποδόμηση της λογικής. Μέσα από τις δημιουργίες τους ανατρέπουν παραδοσιακές μορφές τέχνης και αναδεικνύουν την παιδική αφέλεια, την ονειρική φαντασία και την υπαρξιακή αγωνία της εποχής τους. Έτσι, ο καθένας με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο, συνεισφέρει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα και στην πολιτιστική κληρονομιά της σύγχρονης τέχνης.

"Les Mariés de la Tour Eiffel":

Ο Ζαν Κοκτώ πέθανε στις 11 Οκτωβρίου 1963 από καρδιακή προσβολή, λίγες μόλις ώρες μετά την ανακοίνωση του θανάτου της στενής του φίλης Εντίθ Πιάφ, ένα γεγονός που λέγεται πως τον συγκλόνισε βαθιά. Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 74 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα πολύπλευρο και πλούσιο έργο στην ποίηση, το θέατρο, τον κινηματογράφο, τη μουσική και τις εικαστικές τέχνες.

Η φράση του:

"Η ανταμοιβή της τέχνης δεν είναι η φήμη ή η επιτυχία, αλλά η μέθη", 

συνοψίζει την ουσία της καλλιτεχνικής του φιλοσοφίας. Για τον Κοκτώ, η τέχνη δεν ήταν μέσο επιβεβαίωσης, αλλά μια υπαρξιακή αναγκαιότητα, ένα πάθος που σε κυριεύει. Ήταν η μέθη της δημιουργίας, που κινούσε την αδιάκοπη καλλιτεχνική του αναζήτηση.

Παλαιότερα κείμενα για τον Κοκτώ μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.

"Ο Βιολιστής": Marc Chagall - George Crumb"

 

Marc Chagall: "The Fiddler"

Οι πίνακές του γεμίζουν ανθρώπους και ζώα που αιωρούνται...Αγγέλους, βιολιστές, ψάρια και αγελάδες. Η ζωγραφική του έχει μια παιδικότητα και την χαρακτηρίζει το φανταστικό και ποιητικό στοιχείο.

Ο Μαρκ Σαγκάλ, στη μνήμη του οποίου(πέθανε σαν σήμερα, 28 Μαρτίου 1985) γίνεται η σημερινή αναφορά, είχε γεννηθεί στο Βιτέμπσκ της Ρωσίας το 1887 από Εβραίους γονείς.

"Μια ωραία μέρα, καθώς η μητέρα μου έβαζε το ψωμί στο φούρνο, πήγα κοντά της και πιάνοντάς την από τον αλειμμένο με αλεύρι αγκώνα της, της είπα: "Μαμά, θέλω να γίνω ζωγράφος", θυμάται ο ρώσος καλλιτέχνης.

Θεωρείται πρωτοποριακός, νεωτεριστής ζωγράφος, όπου προσωπικά βιώματα, θρησκεία, μυστικισμός και νοσταλγία επηρεάζουν το έργο και τη θεματολογία του.

Ο Γκιγιόμ Απολλιναίρ  θα  χαρακτηρίσει  την τέχνη του "άκρως αισθησιακή και τον καλλιτέχνη εξαιρετικά ταλαντούχο κολορίστα, που καταπιάνεται με πάθος με όλα όσα του υπαγορεύει η μυστικιστική ειδωλολατρική φαντασία του". 

Ο Πικάσο θα δηλώσει πως ο Σαγκάλ είναι ο "μοναδικός ζωγράφος που ξέρει τι είναι χρώμα", ενώ ο δικός μας Δημήτρης Μυταράς θα υπογραμμίσει πως "ζωγραφίζει με ακρίβεια ό,τι βλέπει γύρω του, αγελάδες στα κεραμίδια, κοκόρια στην αυλή του χωριού του, τη γυναίκα του να πετάει μαζί του στον ουρανό, και τον βιολιστή στη στέγη".

Το βιολί από τα μουσικά όργανα, είναι από τα αγαπημένα του μοτίβα και το επαναλαμβάνει συχνά. Εκτός από τα γίντις(εβραϊκή μουσική) απολάμβανε τη μουσική των Μπαχ και Μότσαρτ.

 Ο καλλιτέχνης ζούσε στη Γαλλία όταν ζωγράφισε τον "Πράσινο Βιολιστή", μια εικαστική αποτύπωση από τις πλέον δημοφιλείς, καθώς ο τιμώμενος ζωγράφος έχει δώσει αρκετές εκδοχές του ίδιου θέματος. 

Πρόκειται για τεραστίων διαστάσεων έργο, όπου ένας εκτελεστής βιολιού καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα του...Ο μουσικός στέκει πάνω σε σπίτι, ενώ πίσω του απεικονίζεται το χωριό που μεγάλωσε ο ζωγράφος, Βιτέμπσκ.Τα χρώματα είναι έντονα. Κυριαρχούν το λευκό στις χιονισμένες στέγες των σπιτιών, μαύρο και καφετί στο φόντο, στις προσόψεις των κτιρίων και των εκκλησιών, ενώ το πρόσωπο του βιολιστή είναι μπλε και πράσινο. Στο καπέλο του εμφανίζονται κόκκινες απαλές πινελιές και το βιολί χρωματίζεται με  πορτοκαλί και κίτρινο.

Η μορφή του βιολιστή φωτίζει το πολιτιστικό και θρησκευτικό υπόβαθρο του Σαγκάλ. Καθότι Εβραίος, πίστευε ότι ήταν δυνατόν να επιτευχθεί ουσιαστική κοινωνία με τον Θεό μέσω της μουσικής και του χορού, έτσι η παρουσία των βιολιστών ήταν ζωτική σε γιορτές και άλλες τελετές. Στα έργα του η μουσική είναι το σύμβολο που συνδέεται με σημαντικά γεγονότα στην ανθρώπινη ζωή, γέννηση, γάμο η θάνατο...

Λέγεται πως ο πίνακας  αποτέλεσε έμπνευση για τον τίτλο του μιούζικαλ: "Βιολιστής στη στέγη".

Όμως είναι και το έργο που ενθουσίασε τον Τζωρτζ Κραμπ και το συμπεριέλαβε στον κύκλο του για ενισχυμένο πιάνο με τη βοήθεια  πρόσθετων μηχανισμών:  "Μεταμορφώσεις", Βιβλίο 1ο, όπου πατώντας στα χνάρια του Μουσόργκσκυ και το "Εικόνες από μια Έκθεση" εμπνέεται από πίνακες ζωγραφικής.
Λάτρης της εικαστικής τέχνης, δεν είναι η πρώτη φορά που ζωγραφικές δημιουργίες αποτελούν ερέθισμα για τον Κραμπ...

Στη σύνθεση συνυπάρχουν Σαγκάλ, Κλέε, Βαν Γκογκ, Καντίνσκυ, Νταλί και άλλοι καλλιτέχνες.

Η αλήθεια της μουσικής του αμερικανού αβανγκαρντ δημιουργού βασίζεται σε ένα πραγματικά διαφορετικό βίωμα, μία διαφορετική αντίληψη του χρόνου, ή μία αντίληψη  ενός διαφορετικού τρόπου καλλιτεχνικής ύπαρξης.

Ετσι, δίνει ένα πρωτοποριακό γοητευτικό έργο στο οποίο  εξερευνά τις δυνατότητες του εκτεταμένου πιάνου (εμπλουτισμένου δηλ. και με νέες, ασυνήθιστες τεχνικές εκτέλεσης). Για τον Κραμπ καθένας από τους πίνακες αντιμετωπίζεται ως βάση- ερέθισμα για τη "μεταμόρφωσή" του σε νέα αλλά σχετική δημιουργία. Ο συνθέτης προσδιορίζει στη δομή, τη διάθεση ή την τεχνική κάθε πίνακα, το στοιχείο εκείνο που θα χρησιμοποιήσει  ως "θέμα" του, προκειμένου να αναδείξει την ερμηνεία του συμβόλου. 

Όπως στην περίπτωση του "Βιολιστή", που στην έναρξή του εντυπωσιάζoυν  τα γρήγορα glissandos "απευθείας" στις χορδές του πιάνου και όχι στα πλήκτρα. Στη συνέχεια αναδύονται μελωδικά  τμήματα με τα οποία ο συνθέτης επικαλείται τον ήχο των ρωσικών-εβραϊκών λαϊκών μελωδιών .Η μουσική του Κραμπ παραπέμπει σε μηχανικούς ήχους, δημιουργεί ένα πρωτόγνωρο ηχητικό σύμπαν, παράγει ένα παράδοξο όνειρο γιατί πατάει πάνω στα χνάρια του ζωγράφου που "μεταμορφώνει", καθώς "όταν ζωγραφίζει ο Σαγκάλ υπάρχει κάποιος άγγελος στο κεφάλι του...Δεν ξέρεις αν είναι ξύπνιος ή αν κοιμάται...", όπως χαρακτηριστικά έλεγε για κείνον ο Πάμπλο Πικάσο.

George Crumb: Metamorphoses, Book 1, Ν. 4. The Fiddler  (Marc Chagall):

Για τον Μαρκ Σαγκάλ υπάρχουν και άλλα κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Σαγκάλ - Κόπλαντ: πάνω από τις χιονισμένες στέγες...

"Above Vitebsk", Marc Chagall (από: christies.com)

Το Vitebsk κατείχε πάντα ξεχωριστή θέση στην καρδιά του Μαρκ Σαγκάλ. Είναι η γενέτειρά του, που την αναπολούσε με νοσταλγία και συχνά αποτελούσε επίκεντρο στις απεικονίσεις του.
Στο έργο του "Above Vitebsk" περιγράφει με πινέλα και χρώματα μια χιονισμένη μέρα στο πανέμορφο χωριό του.

Το έργο φαίνεται αρκετά ρεαλιστικό, τα δρομάκια της πόλης, όλα χιονισμένα πυκνά, ολόλευκες κι οι στέγες  των χαμηλών σπιτιών με τους ξύλινους φράχτες. Στα δεξιά, ξεχωρίζει η Εκκλησία. Οι ψηλοί τοίχοι  της με το έντονο κιτρινωπό χρώμα, και οι επιβλητικοί τρούλοι, τραβούν την προσοχή του θεατή.  Στο κέντρο ένας άνδρας με μακριά γενειάδα, αιωρείται χορευτικά πάνω από την παραμυθένια πόλη, μεταμορφώνοντας σε όνειρο την καθημερινότητα....Ο άνδρας κρατά μπαστούνι και ένα σάκο στην πλάτη του...Ίσως είναι η φιγούρα ενός περιπλανώμενου, ίσως και ο ίδιος ο Σαγκάλ, που περιπλανήθηκε μακριά από την αγαπημένη του πατρίδα, όμως ήταν πάντα εδώ με τη σκέψη του να αιωρείται πάνω από την πόλη. 

Η εικόνα με τα έντονα χρώματα και τις εκτυφλωτικές αποχρώσεις του λευκού στο χιόνι επιτρέπει στο θεατή να νιώσει την νοσταλγία του δημιουργού, να γοητευτεί από την αθωότητα της έκφρασής του, παρόλες  τις σκληρές καιρικές συνθήκες μιας βαριάς, χειμωνιάτικης μέρας...
Ο Σαγκάλ ζωγραφίζει με την ψυχή και την ευαισθησία ενός παιδιού, ενός καλλιτέχνη που θυμάται, νοσταλγεί και μαγεύεται να μετατρέπει ο,τιδήποτε σε παραμύθι...

Το Βιτέμπσκ των χιονισμένων χειμώνων ήταν πατρίδα και του ρωσοεβραίου θεατρικού συγγραφέα, Σόλομον Άνσκυ. Ερευνητής εβραϊκής λαογραφίας ο ίδιος, είναι γνωστός για το έργο του "The Dybbuk", που έγραψε  το 1914, μετά τα ταξίδια του στη χώρα και έπειτα από συγκέντρωση πολύτιμου υλικού.
Έργο, αναμφίβολα  από τα σπουδαιότερα στο ρεπερτόριο της εβραϊκής θεατρικής σκηνής,  βασισμένο σε μια πανάρχαιη λαϊκή πρόληψη - όπου ο κόσμος της πραγματικότητας συναπαντιέται με το υπερφυσικό στοιχείο.
Είναι μια παράξενη ερωτική ιστορία, γεμάτη δύναμη και λυρισμό, που έχει, παρ' όλα τα φυλετικά στοιχεία της, μια παγκόσμια γοητεία. 

Αρχικά γράφτηκε στα ρωσικά και αργότερα μεταφράστηκε στα Γίντις από τον ίδιο τον συγγραφέα, αλλά και άλλες, πολλές γλώσσες.

Στην  αγγλική του μεταφορά, το θεατρικό παρουσιάστηκε στη  Νέα Υόρκη το 1925, όπου και παρακολούθησε ο Άαρον Κόπλαντ.  
Ο Αμερικανός συνθέτης εντυπωσιάστηκε τόσο από το έργο, ιδίως από το παραδοσιακό τραγούδι  που ακούγεται στην έναρξη και το φινάλε, που εμπνεύστηκε το: 
"Piano trio Vitebsk-Σπουδή σε ένα εβραϊκό θέμα για βιολί, τσέλο και πιάνο". 

Το Τρίο έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα, 16 Φεβρουαρίου 1929 στο Δημαρχείο της Νέας Υόρκης  με τον βιολονίστα Alphonse Onnou, τον τσελίστα Robert Mass και τον πιανίστα Walter Gieseking. 

Η λαϊκή εβραϊκή μελωδία από το Βιτέμπσκ διαπνέει όλη τη σύνθεση.

Μην ξεχνάμε πως οι εβραϊκές επιρροές υπήρχαν στη μουσική του συνθέτη, ακόμα και όταν δεν  είναι άμεσα διακριτές. Η σύνθεση χαρακτηρίστηκε "παράξενα συγκινητική".
Καθώς  προοριζόταν να αποτυπώσει την ανησυχία και την αγωνία των Εβραίων, τη θλίψη και την απομόνωσή τους, δεν μάς εκπλήσσει η "ηχητική δυσαρέσκεια" που πλάθει με τους ολόκληρους τόνους ο Κόπλαντ, ήδη από την αρχή της...

Επειδή από το Βιτέμπσκ ήταν και ο Μαρκ Σαγκάλ, όπως αναφέρθηκε, και συχνά απεικόνιζε το χωριό στα έργα του, ο Κόπλαντ δίνει στο μεσαίο τμήμα του Τρίο τον υπότιτλο: "a Chagallesque grotesquerie", όπου κανείς μπορεί να αφουγκραστεί ηχητικές νύξεις του σοφάρ, του εβραϊκού μουσικού οργάνου που χρησιμοποιείται στις Συναγωγές. 

To "Vitebsk" αναπτύσσεται σε τρία μέρη, με ρυθμική εναλλαγή αργά, γρήγορα, αργά, που παίζονται χωρίς διακοπή. Aλλού με πομπώδες ύφος κι επιβλητικά κι αλλού ήσυχα και κατευναστικά ...

Στο μεσαίο, γρήγορο μέρος το πιάνο ακολουθεί νευρικές διαδρομές στη χαμηλή περιοχή του, δημιουργώντας έντονη ατμόσφαιρα, το βιολί και το βιολοντσέλο παίζουν επαναληπτικά εκρηκτικά μοτίβα βασισμένα σε διαστήματα 4ης και 5ης, που παραπέμπουν στο "Schelomo" του Bloch...

Aaron Copland: "Vitebsk, Piano Trio - Study on a Jewish Theme":

Μουσικές επιλογές για τη Σελήνη, την "ερωμένη" τ' ουρανού...

 

Marc Chagall: "The Concert"

Το ζευγάρι αφημένο στις αισθήσεις, μέσα σε μια βάρκα παρασυρμένη στο ατέρμονο μπλε του ποταμού. Μουσικοί αιωρούνται σε μια απροσδιόριστη χρωματικά ένταση κόκκινου. 

Το παραπάνω εικαστικό είναι του Μαρκ Σαγκάλ και έχει τίτλο: "Τhe Concert-Η Συναυλία".
Ο ζωγράφος παρουσιάζει τον τόπο και το χρόνο. Ο πύργος του Άιφελ, η NotreDame, όπως και η Αψίδα του Θριάμβου, όλα είναι στοιχεία που μαρτυρούν πως η σκηνή διαδραματίζεται στο ερωτικό Παρίσι μια φεγγαρολουσμένη βραδιά, καθώς το λαμπρό φως της πανσελήνου διαχέεται προσδίδοντας ρομαντισμό και πάθος στην ονειρική σκηνή!

Όπως ίσως καταλάβατε, φίλοι μου, η καληνύχτα μου έρχεται με αφορμή την σημερινή πανσέληνο!

Απόψε το φεγγάρι φαντάζει μεγαλύτερο και φωτεινότερο, καθώς έχουμε τη λεγόμενη Υπερπανσέληνο.
Σε κάποιους λαούς η σελήνη αυτή ήταν γνωστή από παλιά ως "πανσέληνος του χιονιού" επειδή χιόνιζε πολύ τέτοια εποχή ή "πανσέληνος της πείνας" επειδή το κυνήγι ήταν δύσκολο λόγω του χιονιού και του κρύου.
Από την αρχαιότητα η μυστήρια θεά κυριαρχούσε στο ουράνιο στερέωμα κι επιδρούσε στον ψυχισμό του ανθρώπου! Μυστηριώδης, γλυκιά και γοητευτική η μορφή της, αποτέλεσε πλην της θηλυκής αρχής της δημιουργίας του κόσμου και την πόρτα προς την απόκρυφη φύση της ανθρωπότητας και του σύμπαντος.
Με αφορμή τη Σελάνα των προγόνων μας, επιλέγουμε απόψε κάποια από τα πολύ γνωστά κι αγαπημένα έργα-έμπνευση από την πιο κοσμοθώρητη "ερωμένη" τ' ουρανού.

1. ΝΤΒΟΡΖΑΚ:

Η Ρουσάλκα της σλαβικής μυθολογίας είναι νύμφη του νερού, που ζει σε ποτάμια και λίμνες.Ενα πνεύμα που εν ζωή χάθηκε πρόωρα και βίαια.Τις νύχτες, έβγαινε στις όχθες και χόρευε στα λιβάδια. Αν έβλεπε κάποιο όμορφο παλικάρι το μάγευε με το τραγούδι και το χορό της, και το έπαιρνε στο βυθό του ποταμού για να ζήσουν μαζί.
Η όπερα "Rusalka" του Ντβόρζακ είναι ένα ονειρικό παραμύθι που αφηγείται την τραγική ιστορία μιας απόκοσμης νεράιδας, και τον παράφορο έρωτά της για έναν πρίγκιπα, έρωτα που ολοκληρώνεται μόνο μέσα από την απώλεια, αφού δίνοντάς του ένα φιλί γίνεται η ίδια αιτία του θανάτου του.
Πιο δημοφιλής άρια της όπερας του Ντβόρζακ είναι το "Τραγούδι στο Φεγγάρι", που το ερμηνεύει σαν αερικό η Ρουσάλκα...

Στο ρόλο μάγεψε η Ρενέ Φλέμινγκ:

"Song to the Moon-Rusalka", Dvorak:

2. MΠΕΤΟΒΕΝ:

Αιθέρια λεπτότητα, κομψή ονειροπόληση, σχεδόν ποιητική φαντασία, μια λεπτεπίλεπτη ευγένεια, λουσμένη στο φως της σελήνης είναι η αφιερωμένη στη  νεαρή μαθήτριά του,  Giullietta Guissiardi, Σονάτα αρ.14 του Μπετόβεν, που μουσικά ρέει "σχεδόν σαν φαντασία", όπως επιθυμεί κατά δήλωσή του ο συνθέτης:"Quasi una fantasia..."
Από τις πιο δημοφιλείς και αγαπημένες σονάτες του για πιάνο, που γέννησε ο έρωτας του Μπετόβεν για τη μικρή του μαθήτρια, που τιτλοφορήθηκε "Υπό το Σεληνόφως", όταν ο ποιητής Ludwig Rellstab ακούγοντας το αντάτζιο  έγραψε: "moonlight, the primitive landscapes of Lake Lucerne-φεγγαρόφωτο πάνω απ’τη λίμνη της Λουκέρνης".

Beethoven: "Sonata No.14 - Moonlight'" - Adagio sostenuto:

3. ΝΤΕΜΠΙΣΙ:

Τρίτο στη σειρά, το μαγευτικό "Clair de Lune" από τη "Suite Bergamasque" του Κλωντ Ντεμπισί, που εμπνεύστηκε από το εξαιρετικό ομώνυμο ποίημα του Βερλαίν.Aποτελεί το τρίτο και δημοφιλέστερο μέρος της Σουίτας που ο γάλλος ιμπρεσσιονιστής έγραψε το 1890.
Το ποίημα ανήκει στην συλλογή "Fêtes galantes".
Αφεθείτε, φίλοι μου στο μουσικό και ποιητικό χάδι υπό το φως της ασημοσέληνης θεάς!

"Clair de lune-Φως του φεγγαριού"

Ειν' η ψυχή σου ένα τοπίο διαλεχτό
που το μαγεύουν χορευτές μασκαρεμένοι,
παίζουν λαγούτο και χορεύουν με πνιχτό
κάτω απ΄τις μάσκες τους λυγμό, παραμυθένοι
Γλυκά μινόρε τραγουδάνε ιλαροί,

τη νίκη του έρωτα υμνούν, την ευτυχία,
μα δεν πιστεύουνε πως είναι τυχεροί
με το φεγγάρι σμίγει αυτή η πανδαισία,

με τη γαλήνια, θλιμμένη του ομορφιά,
που τα πουλιά κάνει στα δέντρα να μεθάνε
και να στενάζουν τα νερά εκστατικά,
καθώς στα μάρμαρα μ'ορμή αναπηδάνε.

("Του Έρωτα και της Αγάπης", επιμ. Στρατής Πασχάλης, εκδ. Μεταίχμιο, σελ.118)

Debussy - Clair de Lune / Arrau:

4. ΓΚΑΜΠΡΙΕΛ ΦΩΡΕ:

Από το ίδιο ποίημα του Βερλαίν, λίγα χρόνια αργότερα δίνει τη δική του μουσική εκδοχή ο Γκαμπριέλ Φωρέ, που για πολλούς ακροατές και αναλυτές θεωρείται "η πεμπτουσία της γαλλικής μελωδίας".
Ο Φωρέ μελοποίησε το ποίημα "Clair de lune" αρχικά για  φωνή και πιάνο, που αφιέρωσε στο φίλο του ζωγράφο και ερασιτέχνη πιανίστα, Emmanuel Jadin.
Το 1919 παρουσίασε την εκδοχή για φωνή και ορχήστρα, την οποία ακούμε από την Ορχήστρα της Τουλούζης και στο σόλο ο Nicolai Gedda:

Gabriel Fauré: "Clair de Lune":

5. ΤΣΑΪΚΟΦΣΚΥ:

Από το δημοφιλέστερο μπαλέτο όλων των εποχών και πολύ αγαπημένο, του Τσαϊκόφσκυ: "Λίμνη των Κύκνων" η επόμενη επιλογή. Eνα ρομαντικό παραμύθι που αφηγείται τις περιπέτειες ενός νέου πρίγκηπα και μιας μαγεμένης -από τον κακόβουλο μάγο- κοπέλας,  μεταμορφωμένης σε λευκό κύκνο.
Η πρώτη σκηνή του μπαλέτου έχει τίτλο: "Lake in the moonlight".
Με την ονειρική μελωδία ο Τσαϊκόφσκυ περιγράφει τη σκηνή της λίμνης, στην οποία αντιφεγγίζει το ολόγιομο φεγγάρι, λίγο πριν  ο πρίγκηπας συναντήσει την Οντέτ.

Tchaikovsky: "Swan Lake, Ballet suite, Op. 20: Scene Ι-Lake in the Moonlight":

6. ΣΟΠΕΝ:

Kαι θα ολοκληρώσω με τον λατρεμένο μου "Ποιητή του πιάνου", Φρειδερίκο Σοπέν, και τη "Romance" από το "Piano Concerto No. 1"

Από τις κορωνίδες της πιανιστικής φιλολογίας, παρότι είναι σύνθεση της νεότητος του συνθέτη, που σύμφωνα με τα λόγια του: "η Romance είναι ένα larghetto που προορίζεται να μεταφέρει στον ακροατή την τρυφερότητα και το ρομαντισμό της ψυχής του δημιουργού και την ηρεμία που προκαλεί η αναπόληση ευτυχισμένων αναμνήσεων, ένα είδος ονειροπόλησης στο "φως του φεγγαριού μια όμορφη εαρινή νυχτιά".

Chopin: "Piano Concerto No.1, Romance" / Zimerman:

Μυστηριώδης και σαγηνευτική, η σελήνη, μάγευε κι εξακολουθεί να μαγεύει και να ασκεί στα πλάσματα υπνωτική έλξη!
Ας λικνιστούμε στο ρυθμό των μουσικών φεγγαριών, ας περιπλανηθούμε, ας ονειροβατήσουμε στη διαδρομή τους με την ευχή οι ασημιές αχτίδες τους να φωτίζουν τα μονοπάτια των ονείρων μας...

"Όταν η τέχνη πλάθει εγκώμιο στην ευτυχία"

20 ΜΑΡΤΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΑ ΕΥΤΥΧΙΑΣ

To εικαστικό στη διπλανή εικόνα τιτλοφορείται: "Η Αλληγορία της Ευτυχίας".

Ο καλλιτέχνης έχει τοποθετήσει την Ευτυχία ως όμορφη νεάνιδα στο κέντρο να κρατά στα χέρια της το σήμα της Υγείας και το κέρας της Αμάλθειας, σύμβολο της Αφθονίας.Στα γόνατά της ο φτερωτός Ερως, ενώ πλαισιώνεται από το δίκιο(με δυο προσόψεων μορφή) και τη σύνεση.
Στα πόδια της Ευτυχίας βρίσκεται η Τύχη και ο Χρόνος, με τον τροχό του πεπρωμένου και τους εχθρούς της Ειρήνης ταπεινωμένους στο έδαφος. Πάνω από το κεφάλι της Ευτυχίας, η Φήμη ηχεί την τρομπέτα της , και η Δόξα κρατά ένα στεφάνι δάφνης.
Ενα εικαστικό, όπου θριαμβεύουν οι παστέλ αποχρώσεις ιδιαίτερα του ροδιού και του λουλακί...τα γυμνά σώματα των μορφών σχεδόν βελούδινης υφής με το χρώμα να τα καλύπτει σαν να ειναι πολύτιμοι λίθοι...

Το έργο είναι του Φλωρεντίνου μανιεριστή ζωγράφου, Άνιολο Μπροντσίνο, αυλικό ζωγράφο του Δούκα της Τοσκάνης Κόζιμο Α΄ των Μεδίκων, ο οποίος του έδωσε και την παραγγελία της "Αλληγορίας της Ευτυχίας".

Τι είναι όμως, ευτυχία;

"Η ευτυχία θέλει καθημερινή εξάσκηση, όπως το βιολί", θα απαντήσει ο πολυμαθής διανοούμενος και φιλόσοφος σερ John Lubbock.

Η ευτυχία δεν διδάσκεται, ούτε έχει μυστική συνταγή. Δεν είναι λεφτά, δόξα, επιτυχίες.
Ευτυχία είναι στιγμές! Κρύβεται στην απλότητα των στιγμών κι ας πορευόμαστε σε πολύπλοκα μονοπάτια της καθημερινότητας...
Γι' αυτά τα λίγα και απλά ας πολεμάμε, φίλοι μου, "για να μπορούμε να’ χουμε ένα χαρούμενο δρόμο το πρωί, ένα ήρεμο όνειρο το βράδυ".

Σας στέλνω το χαιρετισμό και την αγάπη μου με το σύντομο πρελούδιο του Φρειδερίκου Σοπέν, "Op.28 No.19" σε ΜΙ ύφεση μείζονα, που ο Hans von Bulow τού είχε δώσει το παρατσούκλι "ΕΥΤΥΧΙΑ"...

Η Γεωργία Σάνδη στην αυτοβιογραφία της "Histoire de ma vie", αναφερόμενη στο Σοπέν και τα Πρελούδιά του θα γράψει γι' αυτόν:

"Το χάρισμα του Σοπέν είναι η έκφραση των βαθύτερων και πληρέστερων συναισθημάτων και συγκινήσεων που έχουν υπάρξει.
Έκανε ένα μόνο όργανο να μιλήσει τη γλώσσα του απείρου. Συχνά συνόψιζε, σε δέκα γραμμές που μπορούσε να παίξει ένα παιδί, ποιήματα απεριόριστης εξύψωσης, δράματα απαράμιλλης δύναμης".

Το μικρής διάρκειας "Πρελούδιό του Op.28 No.19", που του δόθηκε το παρατσούκλι "Ευτυχία" αποτελεί μέρος ενός συνόλου μικρών συνθέσεων, καθεμιά σε μία από τις είκοσι τέσσερεις κλίμακες, μείζονες και ελάσσονες.

Το πιάνο του Σοπέν στη μονή Βαλντεμόσα
όπου γράφτηκε το Πρελούδιο: "Ευτυχία"

Αν και ο όρος πρελούδιο(προοίμιο) χρησιμοποιείται γενικά για να περιγράψει ένα εισαγωγικό κομμάτι, ο Σοπέν τα αντιμετωπίζει ως αυτόνομες ενότητες, καθεμία από τις οποίες μεταφέρει μια συγκεκριμένη ιδέα ή συναίσθημα.
Το Op. 28 των Πρελουδίων παραγγέλθηκαν από τον κατασκευαστή πιάνου και εκδότη Camille Pleyel για 2.000 φράγκα.

Ο Σοπέν συνέθεσε τα περισσότερα στη Μαγιόρκα, στη μονή Βαλντεμόσα, όπου είχε καταφύγει -άρρωστος από φυματίωση- με τη Σάνδη και τα παιδιά της για να αποφύγει την υγρασία του Παρισιού.

Η γαλλίδα λογοτέχνις τού είχε σταθεί πολύ εκείνη την περίοδο της ζωής του, δείχνοντάς του αμέριστη στοργή και αγάπη εκδηλώνοντας έμπρακτα την προσωπική της στάση -που μάλλον επηρέασε και την έμπνευση-σύνθεση του γάλλου ρομαντικού- καθώς μεταφέρει: "Υπάρχει μια μόνο ευτυχία σ’ αυτήν τη ζωή: να αγαπάς και ν’ αγαπιέσαι".


Πρόκειται για δεξιοτεχνικότατο πρελούδιο, με κίνηση συνεχή μέσα από τρίηχα ογδόων, και συνεχόμενες ελαττωμένες συγχορδίες μεθ' εβδόμης.
Θα το απολαύσουμε εκτελεσμένο άψογα από τη χαρισματική βιρτουόζο Μάρτα Άργκεριχ, μια ανεπιτήδευτη ερμηνεύτρια με απίστευτη την τεχνική της σβελτάδα!
Αφοσιωμένη στο διάλογο που κάνει κάθε φορά με το συνθέτη που ερμηνεύει, κι όσον αφορά το Σοπέν, θέλει τρομερή προσπάθεια στην κατανόηση και έκφρασή του, όπως η ίδια έχει ομολογήσει και συνεχίζει χαριτολογώντας: "It is not always easy, probably with little jealous..."

F. Chopin: Prelude op. 28 N. 19  / M. Argerich

"Ευτυχία", Marc Chagall

Ο Σαγκάλ από την άλλη, απεικονίζει την ευτυχία σ' έναν εναγκαλισμό με την αγαπημένη του.
Η διέγερση που προκαλείται, τούς δίνει συνάμα και την αίσθηση της αιώρησης πάνω από τον ασημίζοντα ουρανό του Παρισιού.
Αψηφούν τους νόμους της βαρύτητας -εξάλλου η ευτυχία δεν μετριέται με καντάρια- και σ'αυτό το αναπτέρισμα στροβιλίζονται στους ήχους ενός τοξοτού που για χάρη τους παίζει γλυκά ο επί εδάφους βιολιστής, ενώ τα ζώα συνοδεύουν με τον αυλό τους.
Ένα άγγελος μελετά την "παρτιτούρα της ευτυχίας".
Το ζεύγος "ουρανοπλοεί" πλάθοντας με τις φαντασιώσεις τους το σχήμα του συναισθήματος.


Τελικά "ευτυχία" είναι στιγμές, είναι οι αληθινές σχέσεις, η γενναιοδωρία και η μεγαλοσύνη!

Ας συνειδητοποιήσουμε πως δεν είναι ψευδαίσθηση, αλλά τρόπος ζωής, ανήκει σε όλους και κατακτάται αν κανείς το πάρει απόφαση να την κερδίσει!



Σας εύχομαι χαρούμενη, πολύχρωμη, ευτυχισμένη κάθε εποχή κι όχι μόνο η άνοιξη που μας έκανε σήμερα και επίσημα ποδαρικό...
Aς ζούμε κάθε στιγμή "υπνωτισμένοι" από τα χάδια της ευτυχίας!

"Όταν ο Σαγκάλ χρωμάτιζε τις νότες ενός Μαγικού Αυλού"

 

The Magic Flute, Marc Chagall - Σκηνικό
(bonhams.com)

Κάθε παραμύθι έχει δίκαιους, προστάτες του καλού, έχει πνεύματα που παρακινούν το κακό, έχει και μοχθηρές βασίλισσες...
Ένα παραμύθι θα αφηγηθούμε σήμερα, που διδάσκει την αδελφότητα, την ανοχή, τη συγχώρεση, την αγάπη! Όλα ακτίνες ενός ήλιου που ανατέλλει για να ξεχειλίσει τις ψυχές με φως, και ν'απομακρύνει τις δυνάμεις του σκότους!

Όπερα εξαιρετικά δύσκολη στην εκτέλεσή της, με ανάλαφρες, παραμυθικές εικόνες να ξετυλίγονται, δίνοντας αποτέλεσμα σωστό μουσικό κομψοτέχνημα!
Μία από τις πιο διάσημες και αγαπημένες όπερες , που έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 30 Σεπτέμβρη του 1791 στο ιστορικό θέατρο Schikaneder της Βιέννης.
Θα το καταλάβατε, φίλοι μου...
Πρόκειται για το «Μαγικό Αυλό» του Μότσαρτ, ένα μελόδραμα πολύπλοκων συσχετισμών και ερμηνευτικών προσεγγίσεων.

Βασικός πρωταγωνιστής ένα πνευστό!

Ένας αυλός, που σκοπός του είναι να «απαλύνει» τις δυσκολίες μιας αποστολής.

Αν δει και ακούσει κανείς το έργο επιδερμικά, εντοπίζει απλά στην πλοκή του τα μαγικά, παραμυθένια στοιχεία. Μια εμβάθυνση  όμως του θεατή-ακροατή στην όπερα οδηγεί στα ύψιστα μηνύματα, που εκφράζονται σ’αυτήν.
Μην ξεχνάμε πως βρισκόματε στην εποχή του Διαφωτισμού, κι έτσι ο Μότσαρτ βρίσκει ευκαιρία να εκφράσει τις ιδέες του...Ελευθερία,  Ισότητα και Αδελφοσύνη.

Πολλοί μελετητές κάνουν λόγο και για την σχέση του έργου με τον τεκτονισμό. 
[Ο Μότσαρτ ήταν μέλος της μασονικής Στοάς, η οποία ακολουθούσε τις ιδέες του Διαφωτισμού σε αντιπαράθεση με τον συντηρητισμό του κλήρου στη Βιέννη].

Σε πολλά σημεία στο Μαγικό αυλό υπάρχει συμβολικό περιεχόμενο που παραπέμπει στον τεκτονισμό.
Οι θεοί Ήλιος, Ίσιδα και Όσιρις προέρχονται από τη μασονική μυθολογία. Οι δοκιμασίες και η τελετή μύησης του Ταμίνο θυμίζουν τον τρόπο μύησης των υποψηφίων μελών στις στοές του τεκτονισμού.
Το σκηνικό με σύμβολα και στοιχεία, που είναι παρμένα από την Αρχαία Αίγυπτο, αποτελούν πηγή έμπνευσης για τον τεκτονισμό.
Ο αριθμός 3 παρουσιάζεται με έντονο συμβολικό χαρακτήρα:
Π.χ η κλίμακα του έργου είναι η Μι ύφεση, που στον οπλισμό της έχει 3 υφέσεις,
Στην εναρκτήρια εισαγωγή ακούγονται 3 συγχορδίες…
Τρεις είναι οι νεράιδες, τρεις και οι ναοί: Σοφίας, Λογικής, Δημιουργίας, όπως και οι θύρες του ναού, που προσπαθεί να ανοίξει ο Ταμίνο, είναι επίσης τρεις .

«Πέρα από το θέαμα που μπορεί να απολαύσει κάποιος, 

οι μυημένοι εύκολα αντιλαμβάνονται την ύψιστη σημασία του έργου», 

όπως θα πει σχετικά για το Μαγικό Αυλό, ο Γκαίτε.

Πλούσια σε συμβολισμούς, λοιπόν, όπερα, με κεντρικό θέμα της τις υπέρτατες αξίες, τη μάχη του καλού έναντι του κακού, το θρίαμβο του φωτός και της αλήθειας έναντι του σκοταδισμού.
Ο αγαθοποιός και δίκαιος ιερέας του Ναού, Ζαράστρο συμβολίζει την ελευθερία και το φως, ενώ η Βασίλισσα της Νύχτας, το σκοτάδι και το κακό παραπέμποντας στην απολυταρχική μοναρχία, ίσως της Μαρίας Θηρεσίας, (γνωστή για την αντίθεσή της στον Τεκτονισμό), ενώ με το πνεύμα του κακού που την παρακινεί ίσως υπονοείται η Καθολική Εκκλησία.
Τέλος, ο Ταμίνο ταυτίζεται από πολλούς με τον αυτοκράτορα Ιωσήφ Β΄, φιλικά προσκείμενο στους Τέκτονες.

Αφίσα: The Magic Flute, Marc Chagall - Metropolitan Opera
(pinterest)

Στην παράσταση του «Μαγικού Αυλού» στη Μετροπόλιταν Όπερα της Ν.Υόρκης το 1966, ο Μαρκ Σαγκάλ κάνει τα σκηνικά, τις αφίσες και τα κοστούμια.
Η απεικόνιση του χρώματος γίνεται σχεδόν ποιητικά με στόχο του καλλιτέχνη να  μιμηθεί τη μαγική μελωδία του αυλού!

Ο θεατής αγαλλιάζει από τις δροσερές αποχρώσεις του μπλε και του πράσινου που τυλίγουν, σχεδόν «στροβιλίζονται» γύρω από τους χαρούμενους χαρακτήρες, και την αγγελική φιγούρα του αυλητή στο κέντρο, ενώ κίτρινες και κόκκινες πινελιές βοηθούν στην ανάδειξη του φωτός!
Αποχρώσεις κλιμακούμενες, που κατ' εμέ παραπέμπουν στις «ανήσυχες» εναλλαγές τονικοτήτων του έργου, την κορύφωση και το καταλάγιασμα των θαυμαστών αρμονιών του Μότσαρτ…
Εικόνες ζωντανές, που γλιστρούν από τα πινέλα του Σαγκάλ αβίαστα κι απηχούν με μεγάλη, πιστεύω, επιτυχία τη γνώση της τέχνης του Μότσαρτ!

Marc Chagall: Queen of the Night
pinterest  

Από τις πιο αγαπημένες άριες της όπερας είναι εκείνη της Βασίλισσας της Νύχτας, με τολμηρές ακροβατικές φωνητικές τοποθετήσεις, που εντυπωσιάζουν και δίνουν μια άγρια, αλλά γοητευτική λάμψη στο ρόλο, χαρακτηριστικά που ταυτίζονται με τα αλληγορικά στοιχεία της προσωπικότητας της ηρωίδας.


Στη σκηνή βρίσκονται η Βασίλισσα της Νύχτας και η κόρη της, Παμίνα.
Η Βασίλισσα αποκαλύπτει τα κίνητρά της, τοποθετεί ένα μαχαίρι στο χέρι της Παμίνα, προστάζοντάς την να σκοτώσει τον Ζαράστρο.

Ρυθμός γρήγορος με ένταση και μελωδία απειλητικά μεγαλοπρεπής!
Μία κολορατούρα άρια, από τις δυσκολότερες και απαιτητικότερες του λυρικού ρεπερτορίου, καθώς καλύπτει σε έκταση δύο οκτάβες!




Ένα θαυμαστό τέχνασμα του Μότσαρτ, ηχεί στο αποκορύφωμα της άριας, εκεί που η Βασίλισσα τραγουδάει : "Hort, Hort, Hort!".
Οι  δύο πρώτες συλλαβές είναι σε Ρε και Φα και λογικά ο ακροατής περιμένει να ακούσει την τρίτη  λέξη σε Λα...
Όμως η μαγεία της μουσικής δεν έχει λογική και ο πολυτάλαντος συνθέτης το δίνει στο τρομακτικό Σι ύφεση, ενώ την ένταση, την οργή της εκδίκησης και τη μοχθηρότητα της ηρωίδας εντείνουν η ναπολιτάνικη αρμονία της ορχήστρας που τη συνοδεύει!

Στην πρεμιέρα ο ρόλος της σκοτεινής Βασίλισσας ανατέθηκε στην Ζοζέφα Βέμπερ, αδερφή της γυναίκας του Μότσαρτ, Κωνστάντζας και λέγεται πως ο συνθέτης έγραψε την άρια με σκοπό να επιδείξει την ευελιξία και τις φωνητικές ικανότητες της κουνιάδας του από τις οποίες ήταν εντυπωσιασμένος!
Μερικές εβδομάδες μετά την τόσο επιτυχημένη πρεμιέρα και συγκεκριμένα την τελευταία βραδιά ζωής του Μότσαρτ(4 Δεκέμβρη 1791), η άρια της Βασίλισσας της Νύχτας ήταν εκείνη που ζήτησε να ακούσει από τη Ζοζέφα ψιθυρίζοντας στην Κωνστάτζα να κάνει ησυχία για να απολαύσει το εκπληκτικό ανέβασμα στην κορυφή του Φα!

Diana Damrau: Queen of the Night 

Σαγκάλ - Ραβέλ: "Η εποχή του θέρους"...

 

Marc Chagall: "La Saison d'Été"

"...όποια κι αν είναι η εποχή, ο πόθος είναι πάντα θέρος .."

(A. Εμπειρίκος)

Καλημέρα και καλό μήνα! Ευχές για ένα ηλιολουσμένο καλοκαίρι, που θ' αντιλαλήσει τα θαύματα, που προσδοκά η ψυχή!

Το παραπάνω εικαστικό είναι του Μαρκ Σαγκάλ και τιτλοφορείται: "La Saison d'Été-Η εποχή του θέρους".

Η δημιουργία του Σαγκάλ είναι από τη σειρά λιθογραφιών για την εικονογράφηση του "Δάφνις και Χλόη" του Λέσβιου συγγραφέα, Λόγγου, ποιμενικού ειδυλλίου στο οποίο οι δύο ρομαντικοί ήρωες είναι  παιδικοί φίλοι που υφίστανται τις δοκιμασίες της ενηλικίωσης και της αγάπης. 

Η ανάθεση έγινε από τον Έλληνα εκδότη,  Στρατή Ελευθεριάδη(Τεριάντ).

Ο Σαγκάλ απεικονίζει τον Δάφνι και τη Χλόη να χαίρονται δίπλα σε ένα ποτάμι τη μετάβαση από την άνοιξη στο καλοκαίρι.

 Ο Δάφνις βρίσκεται μισοβυθισμένος στα γαλάζια νερά, ενώ η Χλόη περπατά σκυμένη στην όχθη. Πάνω δεξιά ο ζωγράφος τοποθετεί μια χρυσή σφαίρα που παραπέμπει στη λάμψη του καλοκαιρινού ήλιου. Στην πάνω αριστερή γωνία δυο φιγούρες μοιάζουν να αιωρούνται στον ουρανό αγκαλιασμένοι, παραπέμποντας τόσο στις ρομαντικές συναντήσεις των δυο νέων, όσο και στην έλξη που νοιώθει ο ένας για τον άλλο. Δυο πετούμενα στον ουρανό, καθώς και ένας αυλητής σκαρφαλωμένος ανορθόδοξα στο δέντρο συμπληρώνουν το έργο.
Ωστόσο χαρακτηριστική είναι κι η κίτρινη κολόνα ανάμεσα στον Δάφνι και τη Χλόη, που υποδηλώνει την αντανάκλαση του ηλιακού δίσκου στο νερό, αλλά θα μπορούσε επίσης να συμβολίζει τον διακαή πόθο των δύο πρωταγωνιστών, τη φλόγα του έρωτα, που κατακαίει τις νεανικές τους καρδιές...

Ο Σαγκαλ προκειμένου  να μπει στην ατμόσφαιρα του σχεδίου ταξίδεψε το καλοκαιρι στην Ελλάδα. Ηρθε στον Πόρο, με το λαμπρό φως του νησιού να τον αιχμαλωτίζει.
Οι πρώτες λιθογραφίες κυκλοφορούν, με τον ζωγράφο να επιστρέφει στη χώρα μας στοιχειωμένος από το Μεσογειακό, ηλιοφώτεινο σύμπαν.

Το 1958 ζωγραφίζει τα σκηνικά για τη χορογραφική συμφωνία "Daphnis et Chloe" μετά από παραγγελία του Σεργκέι Ντιάγκιλεφ και τα Ρωσικά Μπαλέτα σε μουσική Μωρίς Ραβέλ.

Η μουσική θεωρείται από τις πιο παθιασμένες του συνθέτη, με ασυνήθιστα πλούσιες αρμονίες χαρακτηριστικές του ιμπρεσιονιστικού κινήματος, που μέχρι σήμερα οι κριτικοί τη χαρακτηρίζουν ως το "ορχηστρικό του αριστούργημα".

Από τη χορογραφική συμφωνία, ο Ραβέλ δημιούργησε δύο ορχηστρικές σουίτες, με τη δημοφιλέστερη δεύτερη χωρισμένη στα μέρη: 

(Lever du jour-Pantomime-Danse générale / Ανατολή - Παντομίμα - Γενικός χορός)

Πρώτη μέρα του καλοκαιριού σήμερα ανέτειλε, ας απολαύσουμε με νότες την Ανατολή του ήλιου από τη σουίτα του Μωρίς Ραβέλ...

Ravel: "Daphnis et Chloe, Lever du jour":

ΜΑΡΚ ΣΑΓΚΑΛ, ο ποιητής των εικόνων, ο ζωγράφος της ποίησης...

 Μαρκ Σαγκάλ:

Πέθανε σαν σήμερα 28 Μαρτίου 1985. Είχε γεννηθεί το 1887 από Εβραίους γονείς, στο Βιτέμπσκ της Ρωσίας.
Θεωρείται πρωτοποριακός, νεωτεριστής ζωγράφος, όπου προσωπικά βιώματα, θρησκεία, μυστικισμός και νοσταλγία επηρεάζουν το έργο και τη θεματολογία του.

Οι πίνακές του γεμίζουν ανθρώπους και ζώα που αιωρούνται...Αγγέλους, βιολιστές, ψάρια και αγελάδες. Η ζωγραφική του έχει μια παιδικότητα και την χαρακτηρίζει το φανταστικό και ποιητικό στοιχείο.

"Ο Σαγκάλ είναι ένας ρεαλιστής καλλιτέχνης που ζωγραφίζει με ακρίβεια ό,τι βλέπει γύρω του και βλέπει αγελάδες στα κεραμίδια, κοκόρια στην αυλή του χωριού του, βλέπει τη γυναίκα του να πετάει μαζί του στον ουρανό, και τον βιολιστή στη στέγη",
επισημαίνει ο Δημήτρης Μυταράς.


Τεράστια η σχέση αγάπης που ένωνε τον μεγάλο ζωγράφο και τη γυναίκα του, Μπέλλα, της οποίας η παρουσία υπήρξε θεμελιώδης στη ζωή του Μαρκ Σαγκάλ.

Ηταν η μούσα που τού έδινε πνοή, ήταν εκεινη που με τη δυναμη και τη σταθερότητά της τον καθιστούσαν ανέγνοιο ώστε να αφοσιωθεί πλήρως στο έργο του.

(pinterest)

Η Μπέλα πέθανε το 1944. Ο ξαφνικός θάνατος της τον επηρέασε βαθύτατα και τον οδήγησε να αποσυρθεί από τη ζωγραφική για δύο ολόκληρα χρόνια.Ο χαμός της βύθισε σε βαθιά θλίψη και απελπισία τον Σαγκάλ.
Ακολούθησε μια περίοδος δημιουργίας, με έργα που απεικονίζουν την αγαπημένη του σύζυγο φορώντας νυφικό φόρεμα να αιωρείται στον ουρανό.

Ο Σαγκάλ δεν υπήρξε μόνο ζωγράφος, υπήρξε και ΠΟΙΗΤΗς, μια πτυχή της καλλιτεχνικής φύσης του, άγνωστη στο ευρύ κοινό.

Λιτός, πρωτεϊκός, ακατέργαστος λόγος και υπερευαίσθητος.Το ποιητικό σύμπαν του Σαγκάλ μοιάζει σε θεματολογία με το ζωγραφικό: ανθοφορεμένοι κήποι, πολύχρωμοι άγγελοι, σπίτια, πλανόδιοι μουσικοί και χορευτές, άλογα και πουλιά. Ενα σύμπαν ονείρου και φαντασίας...


Ενα από τα ποιήματα που έγραψε για τη νεκρή γυναίκα του:

"Τα χέρια μου διπλώνονται και σκύβουν

Για να ζωγραφίσουν τη σύντομη ζωή σου.

Το στόμα μου και η καρδιά μου ανοίγουν

ώστε η προσευχή μου να έρθει κοντά σου

Από τους πίνακές μου

το όνειρό μου κυλάει

στα πόδια σου.

Αλλά πού είσαι"

Τα ποιήματά του γραμμένα στα ρωσικά και τα γίντις εμπεριέχουν τη ζωντάνια και την ένταση των χρωμάτων που χρησιμοποιεί και στα εικαστικά του έργα!
Κάθε υπερβολή τους έχει τη γοητεία του παιδικού ονείρου και πλάθει το μεθυστικό περιβάλλον του.

Το 1952, ο ζωγράφος επισκέφτηκε τη χώρα μας, προσκεκλημένος του Στρατή Ελευθεριάδη,γνωστού τεχνοκριτικού Τεριάντ, απ'τον οποίο φιλοξενήθηκε στον Πόρο.
Από τότε, τα χρώματά του γίνονται πιο φωτεινά, ιδιαίτερα το περίφημο γαλάζιο του, που μοιάζει όλο και περισσότερο μ΄ εκείνο του ουρανού του Πόρου...
Κι όπως ο ίδιος έλεγε: "Κουβαλάω την Ελλάδα και το φως της!Γιατί εκεί είναι όλα φως, μιας απερίγραπτης διαφάνειας και απλότητας..."

Σάς αντιγράφω ένα ποίημά του από το βιβλίο:

"Με γαλάζιο, κόκκινο, κίτρινο"
Ζωγράφισα τους τοίχους φωτεινούς
Ζωγράφισα τους μουσικούς, τους χορευτές στη σκηνή
με γαλάζιο, κόκκινο, κίτρινο
για σας ζωγράφισα τη σκηνή του μαρτυρίου

Παίξτε, τραγουδήστε, χορέψτε
παίζατε το ρόλο του γέρου βασιλιά 
μαίμου. Με καταπίνατε
κι όλου γελούσαν με δάκρυα στα μάτια
Μαζί σας σιωπηλοί θα 
θα πηδήξουμε μέχρι το φεγγάρι
στη λευκή νύχτα
θα ακουστεί και πάλι η φωνή μας"

("Ο Μαρκ Σαγκάλ στην Ελλάδα-Ποιήματα", εκδ. Αρμός,μτφ:Γ.Σουλιώτης, σελ 35.)


[Η Σκηνή του Μαρτυρίου ήταν ένας φορητός ναός των Ισραηλιτών, που τη μετέφεραν όπου κι αν πήγαιναν. Κατασκευάστηκε, με εντολή του Κυρίου, από τον Μωυσή και θεωρήθηκε ως κατοικητήριο του Θεού.Ονομάστηκε Σκηνή του Μαρτυρίου, επειδή "μαρτυρούσε", φανέρωνε δηλαδή, την παρουσία του Θεού ανάμεσα στο λαό του.]

Στις δυο τελευταίες ΦΩΤΟ εικονίζονται τα εμπνευσμένα από τον Πόρο, ζωγραφικά έργα του.

Πολυσχιδής και πολύπλευρος ο Σαγκάλ, ένας ποιητής των εικόνων κι ένας ζωγράφος της ποίησης, με εβραϊκή καταγωγή.
Περισσότερα έργα του συνοδευμένα με Εβραϊκές λαικές μελωδίες από τον Maurice Sklar μπορείτε να απολαύσετε στο παρακάτω βίντεο:

Maurice Sklar : ''Jewish Folk Medley":

Για τον Μαρκ Σαγκάλ υπάρχουν και άλλα κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!