Μετασχηματίζοντας σε ηχητικό τοπίο το "Πρόγευμα των βαρκάρηδων" του Ρενουάρ...

 

Renoir: "Le Déjeuner des Canotiers"

Γεννήθηκε σαν σήμερα, 25 Φεβρουαρίου 1841 στη Λιμόζ, σε μια ταπεινή οικογένεια. Αρχικά ήταν η μουσική που ανέτασσε την ψυχή του Πιερ Ωγκίστ Ρενουάρ. Η χορωδία του Παρισιού και η φροντίδα του δασκάλου του, Σαρλ Γκουνώ φανέρωσαν νωρίς το καλλιτεχνικό του ταλέντο.

Renoir, self portrait

Ωστόσο, η ζωγραφική τον προσέλκυσε ακατανίκητα. Από τα λεπτά σχέδια πάνω σε πορσελάνη έως τα ονειρικά πορτραίτα και τα φωτεινά τοπία του, ο Ρενουάρ διαπέρασε τον ιμπρεσιονισμό με την εκρηκτική χρωματική του φαντασία, το παιχνίδισμα του φωτός και την τρυφερή, αέρινη χάρη που λούζει τις μορφές του, αφήνοντας μια αίσθηση αιώνιας δροσιάς και ομορφιάς στον καμβά.
Όπως ο ίδιος συνήθιζε να λέει: "Το μυστικό της ευτυχίας μου είναι η χαρά του φωτός και της ζωής".

Αυτή η μαγεία του φωτός και της ζωής κορυφώνεται στον διάσημο πίνακά του "Le Déjeuner des Canotiers - Το πρόγευμα των βαρκάρηδων", που εκτέθηκε στην έκθεση Ιμπρεσιονιστών το 1882 και οι κριτικοί το χαρακτήρισαν ως "τον καλύτερο πίνακα της έκθεσης".

Ο Γάλλος ζωγράφος απεικονίζει μια παρέα φίλων στη βεράντα ενός καφέ, στις όχθες του Σηκουάνα, όπου τα νερά αντανακλούν το λαμπερό καλοκαιρινό φως. Ο Ρενουάρ αιχμαλωτίζει τη στιγμή με τον αυθορμητισμό και τη ζωντάνια της καθημερινής σκηνής. "Το πρόγευμα των βαρκάρηδων" είναι ένας ύμνος στη χαρά της ζωής και ταυτόχρονα μια αριστοτεχνική μελέτη του φωτός και του χρώματος.

Το λευκό κυριαρχεί στο προσκήνιο. Το τραπεζομάντιλο, οι πετσέτες, τα φανελάκια των δύο ανδρών ακτινοβολούν φωτεινότητα. Σταδιακά, αυτό το λαμπρό λευκό μετατρέπεται σε θερμές αποχρώσεις ώχρας, που εμφανίζονται στα καπέλα των ανδρών και των γυναικών. Πιο πίσω, οι τόνοι βαθαίνουν. Τα σακάκια, τα ημίψηλα καπέλα και οι πυκνές φυλλωσιές αναδύονται μέσα σε πλούσιες αποχρώσεις πράσινου και καφέ, αγκαλιάζοντας τη σκηνή. Το φως, ακόμη και κάτω από την ριγωτή τέντα, παραμένει εκτυφλωτικό, μεταφέροντας στον θεατή τη ζεστασιά και την αίσθηση μιας αληθινά καλοκαιρινής ημέρας.

Οι μορφές δεν είναι φανταστικές. Το 1912 οι κριτικοί αναγνώρισαν στους απεικονιζόμενους, τους φίλους του Ρενουάρ...

Στο πρώτο πλάνο αριστερά, η μοδίστρα-μέλλουσα σύζυγος του ζωγράφου, Αλίν Σαριγκό, παίζει με το σκυλάκι της. Πίσω της στέκεται ο Αλφόνς Φουρνέζ, γιος του πανδοχέα, ενώ η αδελφή του, Αλφονσίν, ακουμπισμένη στο κάγκελο, παρακολουθεί προσεκτικά τον βαρόνο Raoul Barbier, στενό φίλο του ζωγράφου και γνωστό λάτρη των γυναικών και των ιστιοφόρων. Στα δεξιά, ο φίλος του Ρενουάρ, ιμπρεσιονιστής ζωγράφος, Gustave Caillebotte,  ακούει αφηρημένα τη νεαρή ηθοποιό Ellen Andrée, ενώ ο Adrien Maggiolo, ιδιοκτήτης μεγάλης εφημερίδας, σκύβει προς το μέρος της. Πίσω τους, οι δυο δημοσιογράφοι Paul Lhote και Eugène-Pierre Lestringuez συνομιλούν με την ηθοποιό, Jeanne Samary. Στο κέντρο, η Angèle Legault υψώνει το ποτήρι της δίπλα σε έναν άγνωστο άνδρα, πιθανόν τον ίδιο τον Ρενουάρ. Πίσω της, ο συλλέκτης Charles Ephrussi με καπέλο συνομιλεί με τον ποιητή Jules Laforgue.

Στο βάθος ο λαμπερός Σηκουάνας, οι κλαίουσες ιτιές να ακουμπούν την επιφάνεια του νερού και τα ιστιοφόρα ολοκληρώνουν την αίσθηση μιας χαρούμενης, χαλαρής καλοκαιρινής μέρας...

Από το εμβληματικό εικαστικό έργο του Ρενουάρ εμπνεύστηκε ο Haskell Small τη σύνθεσή του "Renoir’s Feast - Η Γιορτή του Ρενουάρ".
Παρότι το "Πρόγευμα των βαρκάρηδων" φέρει τα χαρακτηριστικά του γαλλικού ιμπρεσιονισμού, η μουσική γραφή του Small δεν περιορίζεται σε μια απλή ηχητική αναπαράσταση. Αντλεί στοιχεία από τη μετατονική γλώσσα του 20ού αιώνα, αξιοποιώντας διευρυμένες τονικότητες, τροπικές μετατοπίσεις και πυκνότερες αρμονικές δομές που εμπλουτίζουν το ηχητικό αποτέλεσμα με σύγχρονη εκφραστικότητα.

Ο συνθέτης οργανώνει το έργο σαν μια ακολουθία πιανιστικών σκίτσων, μικρών μουσικών πορτρέτων εμπνευσμένων από τα πρόσωπα του πίνακα (Alphonse Fournaise, Charles Ephrussi, Jules Laforgue, τον ίδιο τον Renoir, τον Gustave Caillebotte, την Aline Charigot κ.ά.) τα οποία δίνουν και τους τίτλους στα επιμέρους μέρη. Κάθε ενότητα διαθέτει διακριτό θεματικό υλικό και ιδιαίτερο ρυθμικό χαρακτήρα, επιχειρώντας να αποδώσει τη φυσιογνωμία, την κίνηση και την ψυχολογική ατμόσφαιρα της σκηνής.

Τη συνοχή της σύνθεσης διασφαλίζει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, το "ποτάμι", που λειτουργεί σαν ενοποιητικός άξονας. Μέσα από κυματιστούς αρπισμούς και ρευστές μελωδικές γραμμές, το μοτίβο αυτό επανέρχεται διαρκώς μετασχηματισμένο, συνδέοντας οργανικά τα επιμέρους σκίτσα. Έτσι, το "Renoir’s Feast" υπερβαίνει την απλή περιγραφικότητα και μετατρέπει τη ζωγραφική εικόνα σε ζωντανό ηχητικό τοπίο, όπου φως και χρώματα μετασχηματίζονται σε αρμονία, ενώ η κοινωνική συνεύρεση και η χαρά της στιγμής αποκτούν διαχρονική μουσική διάρκεια...

Haskell Small : Renoir’s Feast :

Ωγκίστ Ρενουάρ: η έμπνευση από την επίσκεψη στο Γκέρνσεϊ...

Renoir: "Marine à Guernsey"

Στη θάλασσα της Μάγχης, εκεί όπου η ομίχλη ακουμπά απαλά στα κύματα και το φως ταξιδεύει σαν λεπτός ασημένιος ψίθυρος, βρίσκεται το μικρό νησί Γκέρνσεϊ. Ένας κόκκος γης απέναντι από τις ακτές της Νορμανδίας, προικισμένος με ήπιους χειμώνες, ζεστά καλοκαίρια και μια φύση που μοιάζει να ανασαίνει βαθιά, ανέγγιχτη και γενναιόδωρη. Είναι ένας τόπος που δεν ζητά τίποτα και σου δίνει τα πάντα..., ήρεμο βλέμμα που καθρεφτίζει τα βάθη του νου, γλυκιά γαλήνη που φιλτράρει τις σκέψεις κι αναπλάθει τα συναισθήματα...

Εκεί, τον Σεπτέμβριο του 1883, ο Πιερ-Ωγκύστ Ρενουάρ έφτασε σαν ένας προσκυνητής της ομορφιάς. Κουρασμένος από το βάρος της προσωπογραφίας και τις απαιτήσεις της ώριμης ιμπρεσιονιστικής του περιόδου, αναζητούσε έναν νέο δρόμο, έναν νέο παλμό στη ζωγραφική. Στο Γκέρνσεϊ βρήκε κάτι πολύ βαθύτερο, έναν άλλο εαυτό που ξυπνούσε μέσα του, μια ματιά πιο ελεύθερη, πιο τολμηρή.

Aυτοπροσωπογραφία του Ρενουάρ,
εποχής που επισκέφτηκε το Γκέρνσεϊ

Το τοπίο του κόλπου Moulin Huet τον αγκάλιασε με μια λάμψη πρωτόγνωρη. Τα απότομα βράχια, τα κρυστάλλινα νερά που έμοιαζαν να αναγεννώνται σε κάθε ηλιαχτίδα, η θαλασσινή αύρα που έσμιγε με τη βλάστηση σαν μυστική συμφωνία. Ο Ρενουάρ δεν παρατηρούσε, αφουγκραζόταν, άφηνε το βλέμμα του να διαλύεται μέσα στο φως.
Στο νησί αυτό ζωγράφισε δεκαπέντε από τα πιο σπουδαία έργα του, πίνακες-παράθυρα σε έναν κόσμο όπου η φύση και ο άνθρωπος σμίγουν σε μία ενιαία, χρυσωμένη κίνηση.

Κι έπειτα ήταν κι οι λουόμενοι...Ελεύθεροι, απροσποίητοι, αυθεντικοί, ανέμελοι. Σ’ έναν καιρό που στη Γαλλία οι άνθρωποι έμπαιναν στη θάλασσα ντυμένοι, ο Ρενουάρ ξαφνιάστηκε από την ανεπιτήδευτη ομορφιά όσων κείτονταν στα βράχια ημίγυμνοι, λουσμένοι στο φως. Η εικόνα τού θύμιζε πίνακες του Αντουάν Βαττώ, άντρες και γυναίκες, σαν ποιμένες και νύμφες μιας άλλης εποχής, μέρος ενός τοπίου όπου το πραγματικό έμοιαζε με όνειρο. Αυτή η εμπειρία φαίνεται πως τον οδήγησε προς τη νέα του κατεύθυνση, γυμνά μέσα στη φύση, ένα θέμα που θα κυριαρχούσε στα έργα των επόμενων χρόνων του.

Με απλές αλλά καίριες χρωματικές επιλογές, με πινελιές που τρεμοπαίζουν και με μια φωτεινότητα που πλημμυρίζει τον καμβά, ο Ρενουάρ απεικονίζει το σώμα ως κομμάτι του τοπίου, και το τοπίο ως προέκταση του σώματος. Το φως δεν αγγίζει, χαϊδεύει. Οι μορφές δεν στέκουν πάνω στη φύση, γεννιούνται μέσα απ' αυτήν. Κάθε πινελιά μοιάζει με σταγόνα θαλασσινού νερού, κάθε σκιά με ανάμνηση του βράχου.

Στην επιστολή που έστειλε στον έμπορο τέχνης Paul Durand-Ruel, έγραψε με ενθουσιασμό:

"Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο όμορφα φαίνονται όλα, με γυναίκες και άνδρες ξαπλωμένους μαζί στα βράχια. Νιώθεις πως είσαι μέρος ενός εικαστικού του Βαττώ, παρά της πραγματικής ζωής… Τίποτα δεν είναι πιο ελκυστικό".

Έτσι, ο Ρενουάρ έφυγε από το Γκέρνσεϊ μ' ένα βλέμμα φωτεινότερο, ριζωμένο στη χαρά της ζωής. Και οι πίνακες εκείνης της περιόδου μένουν σαν μικρές θάλασσες που συνεχίζουν να αναβλύζουν φως, απαλό και ακαταμάχητο...

Renoir: "Baie du Moulin Huet à travers les arbres"

Δύο από τους δεκαπέντε πίνακες που φιλοτέχνησε ο Ρενουάρ στο Γκέρνσεϊ έγιναν η αφετηρία για μια σπάνια μεταφορά της ζωγραφικής του μέσω των ήχων.
Η σύνθεση του Andrew March, μια συλλογή συμφωνικών εικόνων με τίτλο: "Marine - à travers les arbres - Θαλασσινό τοπίο - μέσα από τα δέντρα", είναι εμπνευσμένη από την εκθαμβωτική ομορφιά του κόλπου Moulin Huet και συγκεκριμένα τα δύο έργα του ζωγράφου: "Baie du Moulin Huet à travers les arbres(ο κόλπος του Moulin Huet μέσα από τα δέντρα)" και "Marine à Guernsey(θαλασσινό τοπίο στο Γκέρνσεϊ)".

Ο March επιχειρεί να μεταφράσει σε ήχο ό,τι ο Ρενουάρ συλλαμβάνει με χρώμα..Τον κυματισμό του φωτός, την κρυστάλλινη ανάσα της θάλασσας, το τοπίο που συνεχώς αλλάζει. Το έργο λειτουργεί σαν ένα "γρήγορο σκίτσο" της θάλασσας, όπου οι τραχιές πινελιές μετουσιώνονται σε μουσικές γραμμές. Τα έγχορδα και τα ξύλινα πνευστά μιμούνται το σπάσιμο των πρασινογάλαζων κυμάτων στα βράχια, δημιουργώντας έναν ηχητικό καμβά που πάλλεται, αγριεύει και ηρεμεί, όπως η ίδια η θάλασσα του Moulin Huet.
Στο κεντρικό μέρος το έργο αποκτά έναν πιο αφηρημένο χαρακτήρα, σαν να κοιτάζει κανείς τη θάλασσα μέσα από το φίλτρο των δέντρων. Το φως θρυμματίζεται, οι μελωδίες γίνονται κινητικές, πολυεπίπεδες, σαν μικρά μουσικά θραύσματα που παρασύρονται από τον άνεμο, μια πιστή ηχητική αναλογία της ιμπρεσιονιστικής ματιάς του Ρενουάρ.
Προς το τέλος, το συμπαγές σώμα της ορχήστρας ξεθωριάζει, όπως το χρώμα στο δειλινό. Από αυτό το υπόστρωμα αναδύεται η άρπα, απαλά συνοδευόμενη από το διάφανο άγγιγμα του βιμπράφωνου. Είναι σαν να ξανακούς τον ψίθυρο των κυμάτων ανάμεσα στα δέντρα. Η μουσική επιστρέφει στο θαλασσινό κόσμο που την γέννησε.

Ο Andrew March, μέσα απ' αυτό το έργο κατορθώνει να εμπνευστεί από τον Ρενουάρ, αλλά και να συνομιλήσει μαζί του, να δημιουργήσει μια γέφυρα όπου η ζωγραφική γίνεται ήχος και η μουσική γίνεται εικόνα...Ένα συμφωνικό ποίημα "ονείρου", όπου χρώμα, φως και ήχος γίνονται αχώριστοι σύντροφοι στο πανηγύρι της φύσης...

Andrew March: "Marine - à travers les arbres"

Διευθύνει ο Βλαντίμιρ Ασκενάζυ:

Το κείμενο γράφτηκε στη μνήμη του Ωγκίστ Ρενουάρ, του ζωγράφου που διακρίθηκε για τον πλούσιο χρωματικό λυρισμό του, για το σπινθηροβόλημα στο φως, που λούζουν τις ανάλαφρες πινελιές του...Πέρασε στην αιωνιότητα στις 3 Δεκέμβρη 1919 μετά από πνευμονία.

Μουσική έμπνευση από Πορτραίτα παιδιών του Ρενουάρ...

 

Pierre-Auguste Renoir: "Au piano",  Musée d'Orsay, Παρίσι (3)

Είναι ο ζωγράφος που διακρίθηκε για τον πλούσιο χρωματικό λυρισμό του, για το σπινθηροβόλημα στο φως, που λούζει τις ανάλαφρες πινελιές του και δίνει έξαρση στις μορφές του.

Self-Portrait by Renoir

O Πιερ-Ωγκίστ Ρενουάρ γεννήθηκε σαν σήμερα, 25 Φεβρουαρίου 1841 στη Λιμόζ, γιος ενός ταπεινού ράφτη και μιας απλής εργάτριας. Από μικρός -ενώ θα περιμέναμε να έδειξε το ταλέντο του στο σχέδιο και τη ζωγραφική- αντίθετα φάνηκε να προτιμά τη μουσική.

Μαθητής δημοτικού ακόμη, ξεκίνησε σπουδές στο τραγούδι και έγινε μέλος της χορωδίας στο Παρίσι, την οποία διηύθυνε ο Σαρλ Γκουνώ, o οποίος θέλοντας να καλλιεργηθεί το φωνητικό ταλέντο του μικρού Ωγκίστ προσφέρθηκε λόγω των οικονομικών δυσκολιών της οικογένειας να του παρέχει δωρεάν πλήρη μουσική εκπαίδευση και να τον βοηθήσει να αποκτήσει αμειβόμενη θέση στη χορωδία της Όπερας. Ωστόσο, ακόμα κι έτσι, οι Ρενουάρ δεν μπορούσαν να ανταπεξέλθουν στις δαπάνες και καθώς κι ο μικρός δεν ένιωθε πλασμένος για ερμηνευτής τραγουδιών, διέκοψε τις σπουδές και ασχολήθηκε με το σχέδιο πάνω σε πορσελάνη, ένα άλλο είδος καλλιτεχνικής έκφρασης, που επίσης απαιτούσε ιδιαίτερη ευαισθησία την οποία ο δάσκαλός του Γκουνώ είχε εντοπίσει από νωρίς, όπως και την απροσμέτρητη ανάγκη του μικρού για εξωτερίκευσή της.

Απομακρυνόμενος από τον γραμμικό κλασικισμό, ο Ρενουάρ αρέσκεται στη χρωματική λεπτότητα και τα απαλά περιγράμματα. Είτε ζωγραφίζει πορτραίτα, είτε τοπία, είτε νεκρές φύσεις, πάντα διακρίνεις έναν ονειρικό αισθησιασμό, μια αστείρευτη πηγή τρυφερότητας και δροσιάς. Εκρηξη χρωμάτων, διάχυτο φως, λεπτότητα γραμμών κι ευαισθησία...


Ανάμεσα στις δημιουργίες του ξεχωρίζουν τα παιδικά πορτρέτα. Φιλοτεχνεί πληθώρα έργων με παιδιά Γάλλων αριστοκρατών, με στοργική γοητεία συνδυάζοντας την αυστηρότητα μιας προσωπογραφίας με την οικειότητα που απαιτεί η επικοινωνία με ένα παιδί, όπως αυτό που βλέπετε παραπάνω με τίτλο: "Στο πιάνο", όπου απεικονίζονται δύο νεαρές έφηβες καθισμένες στο πιάνο ενός αστικού σπιτιού. Ο ζωγράφος ντύνει τα κορίτσια με παστέλ χρώματα. Το ένα που παίζει πιάνο με λευκό σιφόν δεμένο στη μέση με ζώνη που καταλήγει σε γαλάζιο φιόγκο ασορτί με την κορδέλα στα κατάξανθα μαλλιά της και το άλλο που προσέχει την παρτιτούρα, με ροζ φόρεμα από οργαντίνα και λευκό δαντελένιο γιακαδάκι.

Ανάλαφρη και φωτεινή σύνθεση όπου τα χρώματα ιριδίζουν και το χρυσό των κηροπηγίων σε συνδυασμό με τις χρυσές φουντίτσες της βαριάς καφεκίτρινης κουρτίνας μαρτυρούν την αισθητική της "ωραίας" εποχής του καλλιτέχνη. Πάνω στο πιάνο ένα βάζο με λουλούδια γίνεται αισθητική πηγή αρμονικής δροσιάς και χάρης.

Αυτή η ιδιαίτερη σειρά παιδικών πορτρέτων του ζωγράφου έδωσε την έμπνευση στον γάλλο νεοκλασικό συνθέτη, πιανίστα και μουσικολόγο, Jean Francaix να κωδικοποιήσει μουσικά 15 απ' αυτά. Πρόκειται για μικρές πιανιστικές μινιατούρες χωρίς ιδιαίτερες τεχνικές δυσκολίες για να εκτελείται από νεαρούς σπουδαστές του οργάνου που τιτλοφορείται: "15 Portraits d'enfants d'Auguste Renoir".

Για όσους δεν γνωρίζουν το συνθέτη να αναφέρουμε πως υπήρξε από τους καλύτερους μαθητές της Νάντιας Μπουλανζέ, με εξαιρετικό ταλέντο στο πιάνο και πολλές βραβεύσεις. Ο Μωρίς Ραβέλ θαύμασε τις καινοτόμες συνθετικές ιδέες του όταν άκουσε πρωτόλειες δημιουργίες του δηλώνοντας εντυπωσιασμένος στους γονείς του μικρού αγοριού πως "ανάμεσα στα χαρίσματα του γιου τους παρατήρησε ό,τι πιο γόνιμο μπορεί να έχει ένας καλλιτέχνης, αυτό της περιέργειας και διάθεσης για ανακάλυψη".
Τούς πρότεινε δε, "να μην επιχειρήσουν ποτέ να καταπνίξουν αυτό το πολύτιμο δώρο που τού είχε δοθεί, ούτε να αφήσουν να μαραθεί η εκπληκτική του ευαισθησία"

Ο Ρενουάρ υπήρξε αγαπημένος εικαστικός του Francaix, o oποίος ενθουσιασμένος με τα παιδικά του πορτρέτα συντάσσει μια εμπνευσμένη παρτιτούρα από εύκολες αλλά γοητευτικές και μελωδικές συνθέσεις, παιχνιδιάρικες ή χιουμοριστικές ενίοτε, πάντα όμως απολαυστικές, με ζωντάνια και ρυθμικό παλμό. Έναν πιανιστικό κύκλο-μουσική απεικόνιση της γλυκιάς αθωότητας και των ανεπιτήδευτων αντιδράσεων των μοντέλων του Ρενουάρ.

Ο Francaix επιλέγει λιτές, εύπεπτες αρμονίες για τα εύηχα μουσικά του μοτίβα που εμφανίζονται αβίαστα και αυθόρμητα παραπέμποντας στη χάρη της ζωγραφικής του τιμώμενου Ρενουάρ, θυμίζοντας τη δήλωση του ζωγράφου πως η "τέχνη έχει να κάνει με το συναίσθημα. Αν η τέχνη χρειάζεται επεξηγήσεις δεν είναι τέχνη..."

Τα 15 πορτρέτα που έγιναν έμπνευση για τη μουσική απεικόνισή τους είναι κατά σειρά:

1. Έφηβη που χτενίζεται
2. Στους κήπους του Λουξεμβούργου
3. Στο πιάνο
4. Κοριτσάκι με στεφάνι
5. Κοριτσάκι με ροζ πουπουλένιο καπέλο
6. Κοριτσάκι με μπλε καπέλο
7. Μικρό κορίτσι που διαβάζει
8. Νεαρή απ΄τη Βρετάνη
9. Η Μικρή ψαρού
10. Tο μωρό με το κουτάλι
11. Ο μικρός κολλεγιόπαις
12. Οι δύο αδερφές
13. Τα παιδιά της Μαντάμ Σαρπαντιέ
14. Πορτρέτο της δεσποινίδoς Ιρέν Καέν
15. Η δεσποινίς Γκριμπρέλ με τη μπλε κορδέλα

Jean Francaix: "15 Portraits d'enfants d'Auguste Renoir":

Υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ για τον Ρενουάρ. Περιηγηθείτε!  

Ρενουάρ: η συνάντηση με τον Βάγκνερ...

 

"Portrait of Wagner". Renoir, ζωγραφισμένο την 15η Γενάρη 1882

"Κάποια μέρα, ένας από εμάς που δεν είχε μαύρο χρώμα, χρησιμοποίησε το μπλε.

Ο ιμπρεσιονισμός είχε γεννηθεί..."

(Renoir)

Ο Πιερ Ογκίστ Ρενουάρ μπορούσε να στέκεται για ώρες μπροστά από ένα καβαλέτο προκειμένου να συμβάλει στη διαμόρφωση του ζωγραφικού ρεύματος που ονομάστηκε "ιμπρεσιονισμός" του οποίου υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του.
Ώρες ατέλειωτες, και μόνο να ζωγραφίζει, καθώς -όπως δήλωνε συχνά- του άρεσε "να κάνει έρωτα μόνο με το καβαλέτο και τα πινέλα του..."

Είτε ζωγραφίζει πορτραίτα, είτε τοπία, είτε νεκρές φύσεις, πάντα διακρίνεις έναν ονειρικό αισθησιασμό, μια αστείρευτη πηγή τρυφερότητας και δροσιάς!Εκρηξη χρωμάτων, διάχυτο φως, λεπτότητα γραμμών κι ευαισθησία...

Renoir, Αυτοπροσωπογραφία
(Φιλοτεχνημένο την ίδια περίπου εποχή
με το πορτρέτο του Βάγκνερ)

 Όμως ο Ρενουάρ, πριν από τη ζωγραφική φαίνεται πως έδειξε την λατρεία του για τη μουσική.
Μαθητής δημοτικού ακόμη, ξεκίνησε σπουδές στο τραγούδι και έγινε μέλος της χορωδίας στο Παρίσι, την οποία διηύθυνε ο Σαρλ Γκουνώ.
Ο Γκουνώ ήταν ο δάσκαλος, που εντόπισε την ιδιαίτερη ευαισθησία του και την απροσμέτρητη ανάγκη του για έκφραση.

Μεγαλώνοντας προέκυψε μια ιδιαίτερη προτίμηση στην όπερα και περισσότερο στα μουσικοδράματα του Ρίχαρντ Βάγκνερ. Ο Ρενουάρ υπήρξε από τους πρώτους Βαγκνεριστές στη Γαλλία και ήταν μεγάλη η επιθυμία του να συναντήσει κάποτε το γερμανό συνθέτη.

Όταν το 1882 βρέθηκε στην Ιταλία, τού δόθηκε τελικά η ευκαιρία για το συναπάντημα με το μεγάλο του ίνδαλμα. Να συνομιλήσει και σφίξει το χέρι του μουσικού ήρωά του, που αυτό το διάστημα βρισκόταν και κείνος εκεί για λόγους υγείας, χωρίς βέβαια αυτό να τον εμποδίζει στην ενασχόληση με τη σύνθεση.



Βρίσκονταν στο Παλέρμο και το ραντεβού δόθηκε για το απόγευμα της 14ης του Γενάρη.
Ο ζωγράφος έφτασε νωρίτερα από την προκαθορισμένη ώρα. Ήταν φανερή η λαχτάρα του 40χρονου Πιερ-Ογκίστ να συναντήσει τον ιδιοφυή καλλιτέχνη που μίλησε για "ολοκληρωμένη Τέχνη", να ακούσει τις απόψεις του μεγάλου μεταρρυθμιστή, του ποιητή, σκηνοθέτη και φιλοσόφου...

Ο μέγας Ριχάρδος μπήκε στο δωμάτιο. Φορούσε ένα σκούρο κασμίρ κοστούμι και το λευκό πουκάμισο έκλεινε μπροστά με ίδιου χρώματος γραβάτα δίνοντας ένα τόνο ellegance στο στιλ του. Φαινόταν αρκετά γερασμένος με τα μακριά στο σβέρκο μαλλιά, όπως μακριές και ασυνήθιστες ήταν και οι φαβορίτες του που συνδέονταν αρμονικά με το γένι του, χωρίς μουστάκι... Ο Βάγκνερ πρόταξε το χέρι και με σπασμένα γαλλικά χαιρέτισε: 

-"Bonsoir, monsieur Renoir"

Η συγκίνηση του Ρενουάρ υπήρξε απερίγραπτη! Για δευτερόλεπτα στεκόταν αμήχανος. 'Οταν συνήλθε κινήθηκε κάπως αδέξια, όμως κατάφερε να ανταποδώσει το χαιρετισμό γερμανιστί:
-"Guten Abend, maestro! Τι τιμή να σας γνωρίζω!"

Η συζήτηση μεταξύ τους γινόταν σε μια γλώσσα ανάμικτη γαλλογερμανική, καθώς κανείς δεν μιλούσε τη γλώσσα του άλλου...

Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ τού είπε πως μόλις είχε ολοκληρώσει ένα μουσικόδραμα, την ιδέα του οποίου είχε συλλάβει 25 χρόνια νωρίτερα. Μια ιδέα που ωρίμαζε μέσα του σιγά-σιγά, όπως ωριμάζει το άγουρο φρούτο. 

Parsifal, η σκηνή του φινάλε

-"Μόλις σήμερα έγραψα το φινάλε του "Πάρσιφαλ", μιας ρομαντικής ιστορίας βασισμένης στο επικό ποίημα του γερμανού, φον Έσενμπαχ για έναν ιππότη που αναζητά το Άγιο Δισκοπότηρο".
Ο Ρενουάρ θαμπώθηκε από το μεγαλείο του πνεύματος, τη δύναμη των λόγων του Βάγκνερ, από το πάθος με το οποίο ξετύλιγε τις ιδέες και τις απόψεις του για την τέχνη:

-"Το έργο έχει έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα, με αναφορές στην ιστορία των ιπποτών, θρύλους για το δισκοπότηρο και τη λόγχη με την οποία τρύπησαν τον Εσταυρωμένο Χριστό. Με κεντρικό ήρωα τον Πάρσιφαλ, περνάει από πολλά στάδια θρησκευτικά, φιλοσοφικά, ψυχαναλυτικά".

Η συνάντηση των δυο ανδρών κράτησε περίπου 45 λεπτά. Η συνομιλία τους γινόταν χαλαρά σε ένα αρκετά φιλικό επίπεδο, πίνοντας. Κάποια στιγμή, ο Ρενουάρ πρότεινε στο συνθέτη να ξαναβρεθούν την επόμενη μέρα για να τον ζωγραφίσει. Ο Βάγκνερ συμφώνησε. Όπως κι έγινε...

...
Ο Ρενουάρ ζωγράφιζε για περίπου 35 λεπτά. Διέκοψε μόνο όταν ο συνθέτης ένιωσε κάποια κόπωση. Του φάνηκε αδιάθετος... "Έχασε λίγο από το ευφυές χιούμορ του", θα έλεγε αργότερα... Λιγοστός ο χρόνος, όμως είχε καταφέρει να σκιαγραφήσει ένα αξιόλογο πορτρέτο του μαέστρου με το ψηλό μέτωπο και το διαπεραστικό βλέμμα...

Ο Βάγκνερ ζήτησε να το δει, με την αντίδρασή του να καταγράφεται αρκετά ενδιαφέρουσα.
- " Ω! τελικά νομίζω πως μοιάζω με προτεστάντη ιερέα".
Διφορούμενη η απάντηση του Βάγκνερ, δεν φανερώνει ούτε ικανοποίηση, ούτε απέχθεια για το πορτρέτο που είχε φιλοτεχνήσει ο γάλλος ιμπρεσιονιστής.

"Portrait of Wagner". Renoir, λιθογραφία 1900

Ωστόσο ο Ρενουάρ ευχαριστημένος με το αποτέλεσμα είπε:
-"Ισως να μην είναι και τόσο πετυχημένο, όμως στο έργο υπάρχει σίγουρα κάτι απ' τον αξιοθαύμαστο Βάγκνερ και τη μεγαλοφυία του!"

(Ο Πιερ Ογκίστ Ρενουάρ πέθανε σαν σήμερα, 3 Δεκέμβρη του 1919 κι ο "Πάρσιφαλ" ήταν το κύκνειο άσμα του Ρίχαρντ Βάγκνερ, καθώς και κείνος απεβίωσε ένα χρόνο ακριβώς μετά το ραντεβού του με τον γάλλο ιμπρεσιονιστή...)

Mια δεκαετία σχεδόν αργότερα ο Ρενουάρ επανεξέτασε την προσωπογραφία του Βάγκνερ κι έδωσε μια λιθογραφία περισσότερο ελεύθερη καλλιτεχνικά, που σήμερα κοσμεί τις αίθουσες του Μουσείου Τέχνης στο Σικάγο.

Θα απολαύσουμε το φινάλε του μουσικοδράματος.
Η τελευταία σκηνή εκτυλίσσεται μέσα στην Αίθουσα του Δισκοπότηρου. Ο Πάρσιφαλ  θεραπεύει την πληγή του Αμφόρτας με τη Λόγχη, η Κούντρυ πεθαίνει κι  ένα λευκό περιστέρι εμφανίζεται και στριφογυρνά γύρω από το κεφάλι του ιππότη. Μια δοξαστική μελωδία αντηχεί τριγύρω... 

R.Wagner: "Parsifal, scene III, Finale"
(Διευθύνει ο Herbert von Karajan)

Renoir: "Woman Playing a Guitar"

Renoir: "Woman Playing a Guitar"

Επηρεασμένος από την πανέμορφη ισπανίδα χορεύτρια και τραγουδίστρια γνωστή και ως "Belle Otéro", που ο Ρενουάρ είχε απολαύσει πολλάκις σαν τη φίρμα των Folies-Bergère τη διετία 1896-1898, ζωγράφισε μια σειρά πινάκων με γυναίκες με σπανιόλικη ενδυμασία παίζοντας κιθάρα...

Ο ίδιος είχε αγοράσει το υπέροχο αυτό λευκό φόρεμα από στιλπνή μουσελίνα με τα ροδακινιά φιογκάκια για να το φορέσει η αγαπημένη του Germaine, που τού πόζαρε...

Το ευγενές λευκό έρχεται σε αντίθεση με το χρώμα της βελούδινης πολυθρόνας που στο χρώμα συνδυάζεται υπέροχα με το σώμα της κιθάρας και τους φιόγκους...Κάτω από το μακρύ φόρεμα αχνοφαίνεται η άκρη ενός χαριτωμένου πασουμιού με γουνάκι στο πόδι της κιθαρίστριας ακουμπισμένο πάνω σε ένα χρυσαφί μαξιλάρι που το ανυψώνει βοηθώντας το κράτημα του μουσικού οργάνου. Ζωντανά χρώματα, ενώ εμφατικά αναπαρίσταται το φως. 

Το κορίτσι, ενώ είναι σκυμμένο και προσηλωμένο στην εκτέλεση της κιθάρας, ωστόσο ασκεί ακαταμάχητη γοητεία στο θεατή, εκπέμποντας γλυκύτητα και ευγένεια.

Ο διάσημος ζωγράφος -θα' λεγε κανείς- πως είναι φανερά επηρεασμένος κι από την τέχνη του Αντουάν Βαττώ που έδωσε έργα με γυναίκες με φορεσιές πλούσια διακοσμημένες κρατώντας μουσικά όργανα .

"Το έργο τέχνης πρέπει να σε κατακυριεύει, να σε τυλίγει γύρω του και να σε συνεπαίρνει",  συνήθιζε να λέει ο ίδιος ο ζωγράφος και σίγουρα σε αυτόν τον πίνακά του καταφέρνει να μάς παρασύρει με τα χρώματα και τις γραμμές του στη δόνηση των κιθαρίσιων χορδών...

[O Ρενουάρ γεννήθηκε σαν σήμερα, 25 Φεβρουαρίου 1841 στη Λιμόζ και από μικρός έδειξε την λατρεία του για τη μουσική.
Μαθητής δημοτικού ακόμη, ξεκίνησε σπουδές στο τραγούδι και έγινε μέλος της χορωδίας στο Παρίσι, την οποία διηύθυνε ο Σαρλ Γκουνώ.
Ο Γκουνώ ήταν ο δάσκαλος, που εντόπισε την ιδιαίτερη ευαισθησία του και την απροσμέτρητη ανάγκη του για έκφραση].

Η μουσική συνοδεία έρχεται φυσικά με ισπανική, παραδοσιακή μουσική παιγμένη από γυναίκα κιθαρίστρια συνδυασμένη με την εικαστική έμπνευση του τιμώμενου -σήμερα- Ρενουάρ με την ισπανίδα "Belle Otéro".

Απολαμβάνουμε διασκευές Καταλανικών συνθέσεων του Βαρκελωνέζου, Miguel Llobet, μαθητή του Francisco Tárrega, που εκτός από συνθέτης και ενορχηστρωτής διέπρεψε -ως γνήσιος ισπανός- και ως βιρτουόζος κιθαριστής. Πολλές από τις δημοφιλείς διασκευές του καταλανικών λαϊκών τραγουδιών για σόλο κιθάρα ερμηνεύτηκαν από τον Αντρές Σεγκόβια.

Θαυμάστηκε από πολλούς συνθέτες, όπως ο Ντε Φάγια και ο Χίντεμιτ, που όταν τον άκουσε στο Βερολίνο εξέφρασε την επιθυμία του να συνθέσει για την κιθάρα..

Eκτελεί η ισπανίδα, Isabel Martínez, από τις ξεχωριστές προσωπικότητες της νέας γενιάς κλασικής κιθάρας με διεθνή βραβεία, μια παρουσία που αναδύει εξωτισμό και σαγήνη και κάλλιστα θα την χαρακτήριζες "Belle Otéro" της εποχής μας. Ο ερμηνείες της χαρακτηρίζονται από ωριμότητα μουσικής αντίληψης και διακρίνονται από ζεστό ήχο, που συνδυάζει ποιητική φαντασία και ελευθερία έκφρασης με την αυστηρότητα του ρυθμού.

Το "Cançó del lladre-Το τραγούδι του κλέφτη" είναι παραδοσιακό καταλανικό τραγούδι  ανώνυμου συνθέτη του 18ου αιώνα:

Παλαιότερο κείμενο για τον Ρενουάρ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Ρενουάρ: "Οι Κόρες του Catulle Mendès στο κάστρο του ονείρου"

"The Daughters of Catulle Mendès"
Auguste Renoir

"Το έργο τέχνης πρέπει να σε κατακυριεύει, να σε "τυλίγει" γύρω του
 και να σε συνεπαίρνει,
αφού είναι το μέσο με το οποίο ο καλλιτέχνης μεταφέρει το πάθος του".

Τάδε έφη Ωγκιστ Ρενουάρ, ο ζωγράφος που διακρίθηκε για τον πλούσιο χρωματικό λυρισμό του!Για το σπινθηροβόλημα στο φως, που λούζουν τις ανάλαφρες πινελιές του και δίνουν έξαρση στις μορφές του.
Εχει αδυναμία κυρίως στη γυναίκα, την οποία απεικονίζει δίνοντας την αίσθηση πως αγκαλιάζει τους ώμους, την πλάτη ή αγγίζει τρυφερά το κεφάλι της. Στην απεικόνισή της δίνει πλαστικότερη μορφή, βελούδινη υφή και απαλότερη χάρη στους τόνους των χρωμάτων.

Γυναίκα όμως είναι και η ΜΟΥΣΙΚΗ, την οποία λάτρεψε μικρός...

Μαθητής δημοτικού ακόμη, ξεκίνησε σπουδές στο τραγούδι και έγινε μέλος της χορωδίας στο Παρίσι, την οποία διηύθυνε ο Σαρλ Γκουνώ. Ο δάσκαλος εντόπισε την ιδιαίτερη ευαισθησία του και την απροσμέτρητη ανάγκη του για έκφραση!

Με θέμα τη μουσική έχει κάνει αρκετούς πίνακες, ανάμεσά τους και τις "Κόρες του Catulle Mendès", έργο του 1888, που είχα τη χαρά να θαυμάσω από κοντά στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης!

Ο Catulle Mendès ήταν συμβολιστής ποιητής και φίλος του ζωγράφου. Οι γοητευτικές θυγατέρες του τραγουδούσαν περίφημα κι έπαιζαν πιάνο και βιολί.
Εμφανέστατο το μουσικό ταλέντο τους, που είχαν κληρονομήσει από τη μητέρα τους, φημισμένη βιρτουόζο πιανίστα στην εποχή της, Augusta Holmès, που με τη σειρά της θαυμάστηκε για τις συνθέσεις της από τους Λιστ, Σαιν Σανς και Σεζάρ Φρανκ, που υπήρξε και δάσκαλός της.
Μάλιστα οι δυο τελευταίοι υπήρξαν αντίζηλοι, καθώς όπως λένε τα κουτσομπολιά, την πολιορκούσαν ερωτικά...

Μεγάλος θαυμαστής της γυναικείας ομορφιάς, ο Ρενουάρ τονίζει τα χαρακτηριστικά των κοριτσιών μέσα από το φως με ρευστές πινελιές. Απεικονίζει τη μεγαλύτερη δεσποσύνη, Χιγκέτ, καθισμένη στο πιάνο...την Κλοντίν, μεσαία ηλικιακά, κρατώντας το βιολί της και τη μικρότερη Ελυόν να τίς παρακολουθεί με προσοσχή, μάλλον ετοιμαζόμενη να τραγουδήσει....

Augusta Holmès

Άραγε, αν οργάνωναν ένα μικρό, ιδιωτικό ρεσιτάλ για όλους εμάς, αλλά και τον Ρενουάρ που απεναντί τους τίς σκιαγραφεί και τίς αποτυπώνει τόσο υπέροχα χρωματικά, φωτεινά και έντονα, τί θα ερμήνευαν;...
Υποθέτω πως η μουσικός μητέρα τους θα τίς είχε προετοιμάσει σε μια δική της σύνθεση...
Ίσως στο "Κάστρο του Ονείρου"....

Το τραγούδι κινείται σε μια έντονα λυρική και ονειρική ατμόσφαιρα, χαρακτηριστική της γαλλικής mélodie του ύστερου 19ου αιώνα. Η φωνητική γραμμή της σοπράνο είναι εκφραστική, με έμφαση στη φυσική προσωδία του λόγου και στις λεπτές μεταβολές της δυναμικής, ενώ το πιάνο δεν περιορίζεται σε έναν απλό συνοδευτικό ρόλο, δημιουργεί χρωματικό ηχοτόπιο, που περιβάλλει τη φωνή. Η αρμονική γραφή, με τις χρωματικές αποχρώσεις και τις ρευστές μεταβάσεις, ενισχύει την αίσθηση του ονείρου, της νοσταλγίας και της εσωτερικής συγκίνησης.

Το ακούμε από την Μάρθα Αράπη που στο πιάνο τη συνοδεύει η αγαπημένη μας σπουδαία Εφη Αγραφιώτη. Δυο θαυμάσιες καλλιτέχνιδες που μάς κάνουν τόσο περήφανους ως Έλληνες, όσο και ο Ρενουάρ τους Γάλλους, μπορώ να πω...

Οι στίχοι του τραγουδιού, όπως τους διαβάζουμε στο βίντεο, μεταφρασμένους από τα γαλλικά:

"Mεσ' σ' έναν πύργο αλλοτινό, χαμένος στις νεφέλες, χαμένο μεσ' το δάσος το πυκνό,

κι ολάνθιστο από άνθη ξενικά, μια πριγκηπέσσα με μεγάλα μάτια λαμπερά,

στο παραθύρι της, κάτω απ' τ' απέραντα ουράνια τραγουδά:

«Ο πρίγκιπας μου θε να 'ρθει! Ο πρίγκιπας μου θε να 'ρθει!

Ο πρίγκιπας μου θε να 'ρθει.! Ίσως κάποια στιγμή!»

Μέσ' απ' τη δόξα που εικονίζουν τα βιτρό ένα βιβλίο γράφει, με σκοπό

οι ήρωες απ' τον παλιό καιρό να δύνανται να μάχονται να ξαναζούν σ' αυτό.

Το φόρεμά της γαλανό σαν ουρανός και της σελήνης φως.

Τα χείλη της με μέλι έχουν φτιαχτεί. Η κάθε ανθρώπινη βουή την ενοχλεί.

Το πλάσμα αυτό το τόσο μακρινό είμαι εγώ.

Είναι η ίδια μου η ψυχή που ενάντια στη χλαλοή το αγνό βοτάνι έχει βρει.

Στο πνεύμα μου για πάντα η αυγή θα ξεπροβάλλει, κι εγώ πάνω σ' ολόασπρη κορφή

στο κάστρο του ονείρου τραγουδώ"

[Ο Ρενουάρ πέθανε σαν σήμερα, 3 Δεκέμβρη του 1919]

Augusta Holmès: "Κάστρο του Ονείρου"

Για τον Ρενουάρ μπορείτε να διαβάσετε και εδώ.