Φιοντόρ Σαλιάπιν, ο τελευταίος ρόλος...

 

'Φιοντόρ Σαλιάπιν στο ρόλο του Μπορίς Γκοντουνόφ", Alexander Golovin

Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους και σπουδαιότερους βαθύφωνους της Μουσικής Ιστορίας!

Με την γεμάτη όγκο και εκφραστικότατη φωνή του, ο Φιοντόρ Σαλιάπιν σημάδεψε με την παρουσία του τον 20ο αι., και σύμφωνα με τον ιστορικό- σχολιαστή της όπερας Μάικλ Σκοτ: "συγκαταλέγεται  με τον Καρούζο και την Κάλλας στους τρεις μεγαλύτερους τραγουδιστές, και από τους πιο επιδραστικούς καλλιτέχνες".

Η φωνή του Σαλιάπιν χαρακτηρίζεται από ευλυγισία και άνεση, ακόμα και στα πιο δεξιοτεχνικά περάσματα,  φωνή με δυναμικό χαρακτήρα,  ήρεμο και συμπαγή τόνο.

Μεγάλος και σπουδαίος ο Σαλιάπιν, είχε συνδεθεί φιλικά από τα νειάτα του με τον  Σεργκέι Ραχμάνινοφ, ο οποίος τού δίδαξε τον τρόπο μελέτης και ανάλυσης μιας παρτιτούρας. Δίπλα του, ο Σαλιάπιν έμαθε τον πρωταγωνιστικό ρόλο του "Μπορίς Γκοντουνόφ" του Mουσόργκσκυ, ρόλος που σφράγισε η εκπληκτική ερμηνεία του!

Ο "Μπορίς Γκοντούνoφ" είναι και ο τελευταίος ρόλος που ο τιμώμενος βαθύφωνος υποδύθηκε επί σκηνής. Ηταν ένα χρόνο ακριβώς πριν το θάνατό του, στην όπερα του Μόντε Κάρλο το 1937. 
Ο Σαλιάπιν πέθανε, σαν σήμερα, 12 Απριλίου 1938 από λευχαιμία σε νοσοκομείο των Παρισίων, ενώ το 1984 η σορός του μεταφέρθηκε στη Μόσχα  και τάφηκε στο κοιμητήριο Νοβοντέβιτσι.

Τελευταίος ρόλος για τον Σαλιάπιν, ρόλος που σφράγισε την καριέρα του πραγματικά, εκείνος του "Μπορίς Γκοντουνόφ", ενέπνευσε πλήθος καλλιτεχνών να αναφερθούν σ' αυτόν δείχνοντας το θαυμασμό τους για τον καλλιτέχνη και την αριστουργηματική ερμηνεία του! 

Χαρακτηριστικό, το παραπάνω πορτρέτο του Σαλιάπιν, από τον ρώσο,  Alexander Golovin, ο οποίος φιλοτέχνησε μια σειρά πορτρέτων του τραγουδιστή, με ιδιαίτερα εκείνα που τον απεικονίζουν σε ρόλους-σταθμούς στην καριέρα του. Ανάμεσά τους και το συγκεκριμένο ως τσάρο Γκοντούνοφ,  μνημειακό ως δημιουργία, με τον γιγαντόσωμο Σαλιάπιν να στέκεται επιβλητικά μπρος από την βελούδινη αυλαία, φορώντας το περίτεχνο, θεατρικό κοστούμι, πλούσια διακοσμημένο με πολύτιμους λίθους και κεντημένο με χρυσοκλωστές, ενώ στο χέρι κρατά το αυτοκρατορικό σκήπτρο. Το εκφραστικότατο πρόσωπο μαρτυρά την ένταση του ρόλου, αναδεικνύοντας  την ισχυρής δραματικότητας, σκηνή.

Επίσης και η Λογοτεχνία έχει τιμήσει το όνομα του Σαλιάπιν στο ρόλο του Τσάρου Γκοντούνωφ:

"Δεν γνωρίζετε από ρώσικη μουσική, σωστά, gnadiges Fraulein; Έχετε ποτέ ακούσει τον "Θάνατο του Μπόρις" του Μουσόργκσκι;
Και πρόσθεσε: Ελπίζω να μη σας βάζω να ακούσετε τον δικό μου θάνατο.
Γέλασε. Εκείνη όχι. Ακόμα και τότε της φάνηκε κακός οιωνός. 
Ακούσανε τον δίσκο, τη σκηνή του θανάτου από την όπερα του Μόντεστ Μουσόργκσκι, "Μπόρις  Γκουντούνοφ", με την φωνή του διάσημου τενόρου Φίοντορ Σαλιάπιν, και έπειτα η Μάρθα ξενάγησε τον Μπόρις στο σπίτι, καταλήγοντας στην βιβλιοθήκη [...] Ο φθινοπωρινός απογευματινός ήλιος έμπαινε από το ψηλό παράθυρο με το βιτρό, σχηματίζοντας πολύχρωμες δέσμες φωτός".

(''Στον κήπο με τα θηρία", Έρικ Λάρσον, εκδ. Μεταίχμιο, μτφ. Ανδ. Μιχαηλίδης, σελ. 348)

Θυμίζουμε πως η όπερα "Boris Godunov" του Mόδεστου Μουσόργκσκυ  θεωρείται το αριστούργημα του συνθέτη, ένα ρεαλιστικό δράμα σαιξπηρικού ύφους και το λιμπρέτο του βασίστηκε  στο ομώνυμο έμμετρο δράμα του Πούσκιν και στην "Ιστορία της Ρωσικής Αυτοκρατορίας" του N. Καραμζίν. Αναφέρεται στη βασιλεία του Τσάρου Godunov, ιδιαίτερα της τελευταίας περιόδου της ζωής του, όταν εμφανίζεται ο ψευτοδημήτριος, σφετεριστής του θρόνου, που υποστηρίζει πως είναι γιος του Ιβάν του Τρομερού. Με το λιμό που έχει ξεσπάσει και τον παγετό να έχει καταστρέψει τις σοδειές, η χώρα βρίσκεται σε άθλια κατάσταση. Ο Μπορίς Γκοντουνόφ παντελώς μόνος, αδυνατεί να ελέγξει την εκτροχιασμένη κατάσταση, να αντιμετωπίσει τον αγροτικό πόλεμο και καταβεβλημένος πεθαίνει  από εγκεφαλικό επεισόδιο.

Η όπερα λογοκρίθηκε και απαγορεύτηκε αμέσως μετά την πρώτη παράστασή της στην Αγία Πετρούπολη το 1874. Μετά από 22 χρόνια αναθεωρείται από το συνθέτη, ενορχηστρώνεται εκ νέου, επαναφέροντας τα μέρη που λογοκρίθηκαν. Έκτοτε, αυτή η νέα εκδοχή καθιερώνεται στο ρεπερτόριο των Θεάτρων της Όπερας 

Θα ακούσουμε τον ανεπανάληπτο Φ. Σαπιάπιν στη συγκλονιστική τέταρτη σκηνή της όπερας και το "θάνατο του ήρωα Μπορίς", που υποδύεται:

"Boris Godounov-Death of Boris", Μoussorgsky-Chaliapin:

Για τον Φ. Σαλιάπιν μπορείτε να διαβάσετε παλαιότερο κείμενό μου εδώ. 

Φιοντόρ Σαλιάπιν: "la voce storica"!

 

Πορτρέτο του Σαλιάπιν από τον Μπαρίς Κουστόντιεφ

Γεννήθηκε σαν σήμερα 13 Φλεβάρη 1873 και θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους και σπουδαιότερους βαθύφωνους της Μουσικής Ιστορίας!


Ο ΦΙΟΝΤΟΡ ΣΑΛΙΑΠΙΝ, που σημάδεψε με την παρουσία του και τη μοναδικότητα της φωνής του τον 20ο αι., σύμφωνα με τον ιστορικό- σχολιαστή της όπερας Μάικλ Σκοτ "συγκαταλέγεται  με τον Καρούζο και την Κάλλας στους τρεις μεγαλύτερους τραγουδιστές, και από τους πιο επιδραστικούς καλλιτέχνες".

Η φωνή του Σαλιάπιν χαρακτηρίζεται από ευλυγισία και άνεση, ακόμα και στα πιο δεξιοτεχνικά περάσματα,  φωνή με δυναμικό χαρακτήρα,  ήρεμο και συμπαγή τόνο.



Στην υπέροχη αυτοβιογραφία του με τίτλο: "Η μάσκα και η ψυχή" σε μετάφραση Ελ. Κατσιώλη των Εκδ. Λέμβος, διαβάζουμε:

"Στον Σαλιάπιν αρέσει ο Πούσκιν που του αρέσει ο Μότσαρτ. 
Τον συγκινεί ο Φάουστ του Γκουνώ για την ευγένεια των αισθημάτων. 

Γενικά το θέατρο του απέσπασε την προσοχή γιατί είχε ευγένεια που η καθημερινή ζωή δεν διέθετε. 

Τον συγκινούσαν τα κοστούμια και ο θεατρικός λόγος γιατί εκεί η σύνθεση των λέξεων αποκτά μεγαλοπρέπεια, ομορφιά και νόημα. 

Αλλά και τα φώτα, η διακόσμηση, η ιεροτελεστία, όλα ήταν πρόκληση στη "μετάληψη" 

που από παιδί επιθύμησε..."

Από τα πολύ γνωστά του πορτρέτα είναι το παραπάνω, που τον παρουσιάζει με ένα πανάκριβο γούνινο παλτό.

Ηταν η αμοιβή του αντί ρουβλίων για τις εμφανίσεις του στο Θέατρο της Αγίας Πετρούπολης. 

Καθώς ο ρωσικός εμφύλιος είχε προκαλέσει οικονομική κατάρρευση και νομισματική υποτίμηση, πληρώθηκε σε είδος.

Για την παράσταση είχε κληθεί να σχεδιάσει τα σκηνικά ο περίφημος ζωγράφος Μπαρίς Κουστόντιεφ. Στην πρώτη συνάντησή του με τον Σαλιάπιν τον είδε με το εντυπωσιακό πανωφόρι κι όταν έμαθε την ιστορία του εξέφρασε την επιθυμία να τον ζωγραφίσει με αυτό. 

Ο Κουστόντιεφ στήνει ένα εικαστικό έργο με έντονους συμβολισμούς. 

Σε πρώτο πλάνο ο πανύψηλος βαθύφωνος με την χαρακτηριστική γούνα του και ως φόντο μια πόλη σε τρελή πορεία καρναβαλικής περιόδου, της γνωστής "Μασλένιτσα", στα ρωσικά. 

Ο  Κουστόντιεφ απεικονίζει την θορυβώδη,  γιορταστική ατμόσφαιρα...με πλήθος κόσμου να σεργιανάει στους δρόμους της παγωμένης, μα πολύχρωμης επαρχιακής πόλης, να παρακολουθεί υπαίθριους θιάσους, να χαίρεται με το καρουζέλ...

Ο διάσημος τραγουδιστής στέκει στηριζόμενος στο ραβδί του, δίπλα στο αγαπημένο του τετράποδο και μοιάζει να αναδύεται από τους ανθρώπους του λαού, που χαίρονται την καρναβαλική γιορτή, ανάμεσά τους και οι δυο κόρες του αριστερά μπροστά από μια πινακίδα-ρεκλάμα που διαφημίζει την εμφάνιση στη μουσική σκηνή της  πόλης, του αγαπημένου στο ρωσικό λαό, λυρικού τραγουδιστή.

Ο Σαλιάπιν με τον Ραχμάνινοφ

Το ψηλό ανάστημά του, ανάλογο μιας γιγαντιαίας φωνής, έδωσε δίκαια  στον Φιοντόρ Σαλιάπιν τον τιμητικό χαρακτηρισμό: 
"la voce storica"!

Μεγάλος και σπουδαίος ο Σαλιάπιν, είχε συνδεθεί φιλικά από τα νιάτα του με τον  Σεργκέι Ραχμάνινοφ, ο οποίος τού δίδαξε τον τρόπο μελέτης και ανάλυσης μιας παρτιτούρας.

Δίπλα του, ο Σαλιάπιν έμαθε τον πρωταγωνιστικό ρόλο του "Μπορίς Γκοντουνόφ" του Mουσόργκσκυ, ρόλος που σφράγισε η εκπληκτική ερμηνεία του!



Θα τον ακούσουμε στη συγκλονιστική τέταρτη σκηνή της όπερας και το "θάνατο του ήρωα Μπορίς", που υποδύεται:

"Boris Godounov-Death of Boris", Μoussorgsky-Chaliapin:

Ο Σαλιάπιν στο ρόλο του Μεφιστοφελή

"Πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους μπάσους της ανθρωπότητας, που εκτός από την ποιότητα της φωνής του και την τεχνική του, έθεσε και τις βάσεις για έναν άλλο τρόπο έκφρασης, που δεν περιορίζεται στο τραγούδι αλλά δημιουργεί ένα θεατρικό γεγονός, κάτι αντίστοιχο με αυτό που έκανε η Κάλλας.
Από τραγουδιστής με υποτυπώδη σκηνική δράση, γίνεται τραγουδιστής-ηθοποιός.

Η όπερα για τον Σαλιάπιν ήταν πάνω απ' όλα θεατρική τέχνη, τέχνη σκηνικής πράξης, δραματουργικό συμβάν, ανάπτυξη ενός χαρακτήρα. Η μουσική της όπερας δεν είναι αυτόνομη τέχνη, αλλά μέσο έμπνευσης της πράξης και του λόγου.
Η φωνή είναι το όργανο που μεταδίδει την περιπέτεια της ζωής του ανθρώπινου πνεύματος του συγκεκριμένου χαρακτήρα σε συγκεκριμένες καταστάσεις".

(Φ.Σαλιάπιν: "Η μάσκα και η ψυχή", μτφ: Ελένη Κατσιώλη)

 

Πρώτος ρόλος του Σαλιάπιν ήταν αυτός του "Μεφιστοφελή" στην όπερα του Σαρλ Γκουνώ: "Φάουστ"...
Τον συγκινεί -όπως διαβάσαμε- ο Φάουστ του Γκουνώ για την ευγένεια των αισθημάτων.

Θα τον απολαύσουμε στο ρόλο τον οποίο υποδύθηκε για πρώτη φορά στο θεατρικό σανίδι.

 

[Ο Μεφιστοφελής  βρίσκεται ανάμεσα σε χωρικούς και στρατιώτες που ευθυμούν. Κερνά το πλήθος κρασί και τραγουδά την Άρια του "Χρυσού μόσχου"...]

Για τον Φιοντόρ Σαλιάπιν μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ.