Ο σπουδαίος Ούγγρος ήρωας, Ferenc Rakoczi ...

"Δεν φοβάμαι καθόλου να δηλώσω ενώπιόν σου -ω, Αιώνια Αλήθεια, στην οποία έχω αφιερώσει αυτά τα Απομνημονεύματα- ότι σκοπός όλων των πράξεών μου ήταν μόνο η αγάπη για την ελευθερία και η επιθυμία να ελευθερώσω τη χώρα μου από τον ξένο ζυγό. Δεν ήταν επιθυμία εκδίκησης, δεν ήθελα να αποκτήσω στέμμα ή πριγκιπάτο, δεν είχα καμία επιθυμία να κυβερνήσω. Με οδηγούσε αποκλειστικά το καθήκον προς τη χώρα μου" (Ferenc Rákóczi: "Απομνημονεύματα") Eίναι ο σπουδαιότερος εθνικός ήρωας της Ουγγαρίας. Ο Ferenc Rakoczi γεννήθηκε σαν σήμερα, 27 Μαρτίου 1676, ήταν ευγενικής καταγωγής, πρίγκιπας της Τρανσυλβανίας και ηγήθηκε της εξέγερσης κατά των Αψβούργων το 1703 ως το 1711.

 "Ο Oύγγρος ήρωας, Ferenc Rakoczi, έφιππος"
μπροστά από το Κοινοβούλιο της Βουδαπέστης.

Το άγαλμά του που τον παριστά έφιππο, στην είσοδο του Ουγγρικού Κοινοβουλίου στη Βουδαπέστη, στέκει σε μαρμάρινη βάση πάνω στην οποία είναι χαραγμένη η λατινική φράση: "Cum Deo Pro Patria et Libertate - Με τον Θεό για την Πατρίδα και την Ελευθερία".

Ένας αληθινός πατριώτης ο Ρακότσι, υποκίνησε την εξέγερση χωρίς ίχνος προσωπικής φιλοδοξίας. Αν και το Ουγγρικό κοινοβούλιο τού πρόσφερε τιμητικά το βασιλικό στέμμα, εκείνος το αρνήθηκε, επιλέγοντας αντ' αυτού τον τίτλο του "Προσωρινού Κυβερνήτη Πρίγκηπα της Ουγγαρίας", τον οποίο κράτησε μόνο κατά τη διάρκεια του πολέμου της ανεξαρτησίας κατά των Αψβούργων αποδεικνύοντας πως στόχος του δεν ήταν ποτέ η απόκτηση δόξας, τίτλων και τιμών, αλλά η ελευθερία και αποτίναξη του Ουγγρικού λαού από τον Αυστριακό ζυγό.

"Ο Ρακότσι κατά τη διάρκεια της εξέγερσης"
έργο του Ούγγρου ζωγράφου, Greguss Imre(1900)

Ένα -αγνώστου δημιουργού- ουγγρικό τραγούδι, πατριωτικού χαρακτήρα, με αναφορές στην αγανάκτηση των Μαγυάρων για την καταπίεση που τούς ασκούσαν ο Αψβούργοι είναι το επονομαζόμενο "Ουγγρικό Εμβατήριο", στους στίχους του οποίου καλείται ο ήρωας Rakoczi προκειμένου με την ανδρεία του να υπερασπίσει τον ουγγρικό λαό και να τούς ξαλαφρώσει από το ζυγό.

Πρόκειται για δημοφιλέστατη μελωδία, που σήμερα εκτελείται συχνά σε δημόσιες εκδηλώσεις, στρατιωτικές παρελάσεις, γάμους και επίσημες τελετές.

Η πρώτη έκδοση αυτού του εμβατηρίου πιθανότατα δημιουργήθηκε γύρω στα 1730, παρ’ όλο που η παράδοση ισχυρίζεται ότι ήταν η αγαπημένη εκδοχή του ίδιου του ούγγρου ήρωα.
Oι Ούγγροι συνηθίζουν να λένε πως:
"το Rakοczy March είναι για κείνους, ότι η Ιλιάδα του Ομήρου για τους Έλληνες, το Ταλμούδ για το εβραϊκό έθνος, η Βίβλος για τους Χριστιανούς ή το Κοράνι για τους μουσουλμάνους".

1. Ο Φραντς Λιστ με βάση το κύριο μοτίβο του Ουγγρικού Εμβατηρίου συνθέτει μια σειρά έργων συμπεριλαμβανομένης και της "Ουγγρικής Ραψωδίας Ν.15".

Το χρονικό μάς γνωστοποιεί πως ο Λιστ φτάνει στη Βουδαπέστη μετά από 15 χρόνια απουσίας από την Ουγγαρία. Ήταν το Δεκέμβριο του 1839 και έτυχε εξαιρετικής υποδοχής.

 Ο Λιστ έφιππος με το ξίφος-πατριωτικό βραβείο
(καρικατούρα του  Τζόζεφ Λόρεντς)

Η επίσκεψή του περιλάμβανε πλήθος συναυλιών στις οποίες ερμήνευσε και αυτοσχέδιες παραλλαγές πάνω σε ουγγρικά θέματα. Ήταν σε μια από αυτές τις παραστάσεις του βιρτουόζου πιανίστα το Γενάρη του 1840, που έπαιξε το "Rákóczi March", το οποίο ενθουσίασε τους ακροατές που ξέσπασαν σε ξέφρενους πανηγυρισμούς. Στην τέλος της επόμενης συναυλίας του Λιστ, έξι Ούγγροι αριστοκράτες, με επικεφαλής τον κόμη Leó Festetics, ανέβηκαν στη σκηνή και πρόσφεραν στον Λιστ ένα σπαθί διακοσμημένο με πολύτιμους λίθους και στη λεπίδα του χαραγμένη τη φράση:
"Στον μεγάλο καλλιτέχνη, Ferecz Liszt, σε εκτίμηση της καλλιτεχνικής του αξίας και του ένθερμου πατριωτισμού του". 

Το γεγονός στάθηκε αφορμή για τον γνωστό καρικατουρίστα, Τζόζεφ Λόρεντς να απεικονίσει το συνθέτη έφιππο με το ξίφος να φιγουράρει στο πλάι.
Ο Λιστ θυμόταν πάντα το συμβάν ως μια ωραία ανάμνηση, που τού προκαλούσε απίστευτη συγκίνηση.
Πολλοί θεώρησαν την μεταγενέστερη εκδοχή του Εμβατηρίου και προσαρμογή της στον "Ουγγρικό χορό Ν.15" ως αντίδωρο στους έξι αριστοκράτες για το "πατριωτικό βραβείο" που  έδωσαν στο συνθέτη...

 

2. Ήταν το 1846, που ο Εκτόρ Μπερλιόζ έφτασε στη Βουδαπέστη για συναυλίες. Για την περίσταση και για να κερδίσει την εκτίμηση και αγάπη του κοινού, συνέθεσε -όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή- κάποια έργα βασισμένα σε ουγγρικές μελωδίες, ανάμεσά τους και το "Rákóczi March".

Ο ίδιος ο Μπερλιόζ καταγράφει στα Απομνημονεύματά του:
 "... όταν ακούστηκε το Εμβατήριο η αίθουσα σείστηκε από άνευ προηγουμένου φωνές και χτυπήματα ποδιών. (...) Το ακροατήριο ζητούσε επίμονα να επαναλάβουμε την εκτέλεση, όπως κι έγινε. Και τη δεύτερη φορά, το κοινό δεν μπορούσε να συγκρατηθεί...".

Την παραδοσιακή μελωδία πρωτοχρησιμοποίησε λίγο αργότερα στη δραματική του καντάτα: "Η Καταδίκη του Φάουστ".

3. Mε στοιχεία τόσο του Λίστ όσο και του Μπερλιόζ έδωσε μια θαυμάσια παραλλαγή ο Βλαντιμίρ Χόροβιτς.

4. Τη δική της χορογραφική εκδοχή έδωσε το 1902 η Ισιδώρα Ντάνκαν.
Παρακολουθούμε ένα απόσπασμα από την παράσταση με τίτλο "Εμβατήρια" από τον εορτασμό για τα 136α γενέθλια της Ντάνκαν από την εταιρεία χορού, που φέρει το όνομά της.
Μπορείτε να δείτε και να ακούσετε το "Rakoczy March" στο 1:59-250:

Επιβλητικό και μεγαλόπρεπο το μοτίβο της παραδοσιακής μελωδίας -πιστεύω θα συμφωνήσετε- πως ο κάθε συνθέτης που το μεταμόρφωσε, έδωσε το προσωπικό ύφος του με σεβασμό στην ηρωική προσωπικότητα που την ενέπνευσε και κάθε μουσικόφιλος απολαμβάνει το αποτέλεσμα...

"Vladimir Horowitz: κορυφαίος πιανίστας και ευρηματικός μεταγραφέας"

 

Ο Χόροβιτς παίζει σε ένα από τα αγαπημένα πιάνα του, δώρο της εταιρίας Steinway & Sons(turnerskeyboards)

[Στη μνήμη του κορυφαίου Βλάντιμιρ Χόροβιτς, που σαν σήμερα 5 Νοέμβρη του 1989 έφυγε από τη ζωή]


To ταλέντο του στη μουσική και η δεξιοτεχνία του στο πιάνο εντοπίστηκαν πολύ νωρίς από τη μητέρα του, επίσης πιανίστα.
Ο ρώσος Χόροβιτς άρχισε να δίνει συναυλίες από την ηλικία των έξι, που αντί χρημάτων  λέγεται πως εκείνα τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου έπαιρνε γι' αμοιβή ψωμί με βούτυρο και σοκολάτα...
Πέρασε τα σύνορα της Σοβιετικής Ένωσης κρυφά το 1925 με τα χρήματα για τα πρώτα έξοδα κρυμμένα στις σόλες των παπουτσιών του.
Η γνωριμία του  με τον Αρτούρο Τοσκανίνι έμελλε να σημαδέψει τη ζωή του με κορυφαίες συνεργασίες μαζί του δισκογραφικά και επί σκηνής, αλλά και με μια συγγένεια, αφού ο Χόροβιτς παντρεύτηκε την κόρη του μεγάλου μαέστρου, Βάντα Τοσκανίνι.

Τα χέρια του, μαγικά κι οι ερμηνείες του έκαναν το κοινό να παραληρεί κάθε φορά που εμφανιζόταν...
Εκείνο που κάποιος αδυνατεί να πιστέψει είναι πως ο Χόροβιτς αρκετές φορές κυνηγώντας την τελειότητα ένοιωθε αβέβαιος για την επίδοσή του και δίσταζε την τελευταία στιγμή να εμφανιστεί στη σκηνή. Έτσι, ή ακύρωνε τα ρεσιτάλ του ή τον οδηγούσαν με τη βία στη σκηνή!

Tα χέρια του Χόροβιτς,( i.pinimg)

Για την τεχνική, την ευλυγισία και την απαράμιλλη εκφραστικότητά του έχει κριθεί από την Ιστορία της μουσικής.
Θα ήθελα όμως να γράψω δυο λόγια σχετικά, γιατί έχουν ειπωθεί πολλά για την διαφορετική δακτυλοθεσία του. Ο Χόροβιτς τοποθετούσε τα δάκτυλά του στο πληκτρολόγιο με τις παλάμες οριζόντιες σχεδόν, αντί κάθετες και τα δάκτυλα να στηρίζονται στον καρπό. Όμως είχε μακριά δάκτυλα, που τού επέτρεπαν δεξιοτεχνικά περάσματα.
Ήταν επίσης εκκεντρικός εκτελεστής, αναμφισβήτητα με προτεραιότητα στη μουσικότητα.
Οι εκτελέσεις του ήταν πλούσιες σε φαντασία, χρώμα, πάθος στον τρόπο που εξέφραζε τις ιδέες του και το πώς εκείνος αντιλαμβανόταν την παρτιτούρα.
Εκτελούσε "ορχηστρικά"...
Χαρακτηριστικά ο Γκλεν Γκουλντ στο βιβλίο του: "Σκέψεις για τη Μουσική" αναφέρει:
"Οταν παίζει πιάνο, σκέφτεται ορχηστρικά κι αυτό είναι εξαιρετικής σημασίας. Το ίδιο προσπαθώ και γω...Η τεχνική δεν σχετίζεται με το γρήγορο ή το δυνατό παίξιμο.Δεν πιστεύω ότι οι παράμετροι αφορούν την ένταση ή την ταχύτητα.Το αντίθετο μάλιστα. Αφορούν το βαθμό στον οποίο μπορεί κανείς να κινηθεί μέσα σε στενά όρια διατηρώντας το μέγιστο δυνατό έλεγχο. Και ο Χόροβιτς το κατάφερε".

Αντιλαμβανόμαστε τη σπουδαιότητα της κριτικής του Γκουλντ αν θυμηθούμε πως ο καναδός καλλιτέχνης είχε δημοσίως τοποθετηθεί με αρνητικά συναισθήματα απέναντι στον Χόροβιτς, όπως και το αντίστροφο.

Ο Χόροβιτς εκτός από βιρτουόζος του πιάνου υπήρξε και ταλαντούχος μεταγραφέας.
Πασίγνωστες είναι οι δεξιοτεχνικότατες: "Variation on a theme of Bizet's Carmen", που εκτελούσε σχεδόν πάντα και μετά από θερμές παρακλήσεις των θαυμαστών του σαν encore.

To θέμα που χρησιμοποιεί είναι το πολύχρωμο "Gypsy Dance" από την 2η  πράξη της Μπιζεϊκής όπερας και σε αυτές τις παραλλαγές ο Χόροβιτς εμφανίζει το επίπεδο της δεξιοτεχνίας του και της εκφραστικής δύναμής του. Ο ρυθμός γρηγορότερος από την εκδοχή του Μπιζέ, άλλοτε σε ύφος παιχνιδιάρικο κι άλλοτε ρυθμικά άγριο πλάθει μια ταραχώδη ατμόσφαιρα μέσα από χρωματικές μετατροπίες. Λίγο πριν την καντέντσα οι τόνοι ηρεμούν και η κίνηση περιορίζεται στις χαμηλότερες θέσεις του πιάνου για να ακολουθήσουν σταδιακές κορυφώσεις ως την τελική, λαμπρή coda.
Εξαιρετικά δύσκολο έργο για έναν πιανίστα, οι ειδικοί το χαρακτηρίζουν κράμα  των απαιτητικότατων "Μεγάλων σπουδών" του Λιστ και "Ισλαμέι", σύνθεση που και ο ίδιος ο δημιουργός της, Μπαλακίρεφ, που ήταν εξαιρετικός πιανίστας, είχε παραδεχθεί ότι αντιμετώπιζε προβλήματα στην εκτέλεση του, ενώ ο Σκριάμπιν είχε τραυματισθεί στο δεξί χέρι του μελετώντας το έργο.


Την παρτιτούρα των Παραλλαγών δεν είχε παρουσιάσει ποτέ ο Χόροβιτς, καθώς δεν επιθυμούσε τη δημοσίευση του έργου. Γράφτηκαν από άλλους, ακούγοντας τις ηχογραφήσεις του.

Ας τον απολαύσουμε στο παρακάτω βίντεο, όπου κανείς μπορεί να παρατηρήσει και την "ιδιαίτερη" δακτυλοθεσία του κορυφαίου πιανίστα:

Horowitz: "Carmen Variations"

Ένα από τα αγαπημένα πιάνα του θρυλικού πιανίστα, που χρησιμοποίησε σε πολλές συναυλίες και ηχογραφήσεις του ήταν δώρο της εταιρίας Steinway & Sons, γνωστό ως "Model CD 503", με το οποίο έχει αποτυπωθεί στο εικαστικό που συνοδεύω το κείμενό μου.

Παλαιότερο κείμενο για τον Χόροβιτς μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Βλαντιμίρ Χόροβιτς, τα μαγικά χέρια!

 

(από: pinterest)

Ποιος να το πιστέψει; Μπορεί  το κοινό να παραληρούσε εκστασιασμένο κάθε φορά που εμφανιζόταν, όμως...ήταν αρκετές οι φορές που κυνηγώντας την τελειότητα ένοιωθε αβέβαιος για την επιδοσή του και δίσταζε την τελευταία στιγμή να εμφανιστεί στη σκηνή, ακυρώνοντας τα ρεσιτάλ του ή τον οδηγούσαν με βία στη σκηνή!

Μιλώ για τον κορυφαίο ρωσοαμερικανό πιανίστα Βλάντιμιρ Χόροβιτς, φίλοι μου, που σαν σήμερα 1η Οκτωβρίου 1903, γεννήθηκε.

To ταλέντο του στη μουσική και η δεξιοτεχνία του στο πιάνο εντοπίστηκαν πολύ νωρίς από τη μητέρα του, επίσης πιανίστα.

Ο νεαρός Βολόντγια, όπως τον φώναζαν χαϊδευτικά καθόταν για ώρες εκστασιασμένος από τον ήχο του πιάνου. Κι όταν εκείνος έπαιρνε τη θέση στο κάθισμα "τα μικροσκοπικά χεράκια του φαίνεται πως ήταν έτσι κατασκευασμένα που χωρίς προσπάθεια μπορούσε να εκτελεί απομακρυσμένες συγχορδίες και αρπίσματα με μοναδική ευκολία".

vmiremusiki

Οι αναλυτές έχουν γράψει πως "το μεγαλύτερο χάρισμά του ήταν η έμφυτη και έντονη μουσικότητά του, η ικανότητά του να απορροφάται και να ταυτίζεται με τα συναισθήματα που τού γεννά η μουσική".

Μια ανάμνηση από την παιδική του ηλικία σε σχέση με το πιάνο έχει αναφερθεί από ξάδερφο του Χόροβιτς που τον θυμόταν να κάθεται με τα πόδια του μόλις να φτάνουν τα πεντάλ του οργάνου και κείνον με όλη του τη σοβαρότητα να εξηγεί καθώς έπαιζε:
"Σ'αυτό το σημείο μπορείτε να δείτε τον ήλιο που λάμπει και τα πουλιά που κελαηδούν. (ο Βλάντιμιρ έπαζε απαλά και με τρυφερότητα). Αναπάντεχα, όταν ο μικρός ταραζόταν και φώναζε: "Μπουμ, μπουμ! Ακούτε τις βροντές; Είναι η καταιγίδα που πλησιάζει!"

Ο ρώσος Χόροβιτς άρχισε να δίνει συναυλίες από την ηλικία των έξι, που αντί χρημάτων λέγεται πως εκείνα τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου έπαιρνε γι' αμοιβή ψωμί με βούτυρο και σοκολάτα...
Πέρασε τα σύνορα της Σοβιετικής Ένωσης κρυφά το 1925 με τα χρήματα για τα πρώτα έξοδα κρυμμένα στις σόλες των παπουτσιών του.
Η γνωριμία του  με τον Αρτούρο Τοσκανίνι έμελλε να σημαδέψει τη ζωή του με κορυφαίες συνεργασίες μαζί του δισκογραφικά και επί σκηνής, αλλά και με μια συγγένεια, αφού ο Χόροβιτς παντρεύτηκε την κόρη του μεγάλου μαέστρου, Βάντα Τοσκανίνι.
Υπήρξε ένας γίγαντας με μαγικά χέρια και την αισθαντική του ερμηνεία να διαπερνά την ανθρώπινη ψυχή και με την άψογη τεχνική του κατάρτιση να καθηλώνει  τους πάντες!

"The hands of Horowitz", Stanley Taub (pinterest)

Οι εκτελέσεις του ήταν πλούσιες σε φαντασία, χρώμα και πάθος. Εκτελούσε "ορχηστρικά", όπως χαρακτηριστικά έχει ειπωθεί. Μέχρι και τον "δύσκολο" Γκλεν Γκουλντ είχε πείσει, ωθώντας τον σε κάποια από τις κριτικές του -παρότι δεν τού έτρεφε και τόση συμπάθεια- να γράψει:  

"Οταν παίζει πιάνο, σκέφτεται ορχηστρικά κι αυτό είναι εξαιρετικής σημασίας.Η τεχνική δεν σχετίζεται με το γρήγορο ή το δυνατό παίξιμο. Δεν πιστεύω ότι οι παράμετροι αφορούν την ένταση ή την ταχύτητα. Το αντίθετο μάλιστα. Αφορούν το βαθμό στον οποίο μπορεί κανείς να κινηθεί μέσα σε στενά όρια διατηρώντας το μέγιστο δυνατό έλεγχο. Και ο Χόροβιτς το κατάφερε". 

"O Xόροβιτς παίζει πιάνο", Eugen Spiro
(lbi.org)

Τον ακούμε  στο Αντάτζιο Σοστενούτο της Σονάτας "Υπό το Σεληνόφως" του Μπετόβεν.

Μια Σονάτα αφιερωμένη σε μια νεαρή μαθήτριά του συνθέτη, τη Giullietta Guissiardi, που μουσικά ρέει "σχεδόν σαν φαντασία", όπως επιθυμεί κατά δήλωσή του ο συνθέτης:Quasi una fantasia...
Από τις πιο δημοφιλείς και αγαπημένες σονάτες του Χόροβιτς, που γέννησε ο έρωτας του Μπετόβεν για τη μικρή του μαθήτρια.
Το  "Adagio Sostenuto", ένα μουσικό ποίημα, που ο μαθητής του Μπετόβεν, Carl Czerny χαρακτήρισε "μια νυχτερινή σκηνή, που απ’το βάθος ακούγεται μια φωνή σπαρακτική", είναι το γνωστότερο μέρος της κι ίσως αυτό που χαρακτηρίζει εντονότερα και το ερωτικό ύφος της.

Πλατιές συγχορδίες στ'αριστερό χέρι ακούγονται σα θρηνητική ηχώ...σα βαθύς αναστεναγμός..., ενώ το δεξί αιωρείται πάνω σε ανάλαφρα τρίηχα...σε μια μαγική εκτέλεση από τον Χόροβιτς...
Μάγος των πλήκτρων,  στις προσταγές των δακτύλων του τ' ασπρόμαυρα κόκκαλα μετατρέπονται σε καταρράκτη χρωμάτων! Έχει μαζί τους μια σχέση μυστηριώδη...τρυφερή και σαρκική συγχρόνως!
Και μεις ακροατές όλοι τυχεροί, που μπορούμε να απολαμβάνουμε τέτοιες θεϊκές ερμηνείες, να ονειρευόμαστε, να αισιοδοξούμε και να ελπίζουμε...Ερμηνείες...μουσικές...πουλιά ταξιδιάρικα που στα φτερά τους πετάμε κι ανεβαίνουμε στους ουρανούς!

L. van Beethoven –  "Moonlight Sonata"Μov. I - Adagio sostenuto / Vladimir Horowitz:

Για τον Χόροβιτς μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ.