Georges Bizet: Ο θάνατος που γέννησε την αθανασία...

Έφυγε νωρίς, τόσο νωρίς, που η μουσική δεν πρόλαβε να του πει το τελευταίο "ευχαριστώ".
Ο Georges Bizet, ο παθιασμένος δημιουργός που χάρισε στον κόσμο την υπέροχη "Carmen", πέθανε ξαφνικά στις 3 Ιουνίου 1875, μόλις στα τριάντα έξι του χρόνια.
Ήταν η μέρα που σχεδόν ειρωνικά σηματοδότησε την αρχή της δόξας του έργου του, αλλά και το τέλος της ζωής του.

Zωρζ Μπιζέ(1860)

Τους τελευταίους μήνες, ο Μπιζέ ένιωθε εξαντλημένος. Δεν ήταν η εργασία που τον είχε καταβάλλει, αλλά η πικρία που του προκάλεσε η ψυχρή υποδοχή της "Κάρμεν" του. 

Οι κριτικοί τον είχαν κατηγορήσει για "ανηθικότητα", οι θεατές είχαν αποδοκιμάσει, και ο ίδιος, ευαίσθητος και βαθιά εσωστρεφής, ένιωσε να καταρρέει κάτω από το βάρος της αδικίας. Αποσύρθηκε στη γαλήνη της εξοχής, κοντά στον ποταμό Μαρν, αναζητώντας λίγη ανάπαυση. Κι εκεί τον πρόλαβε ο θάνατος, ήσυχα, απροσδόκητα, σαν την τελευταία πνοή που σβήνει μαζί με τη νύχτα...
Πολλοί έκαναν λόγο για φυσική συνέπεια μιας ψυχής που κάηκε από την ίδια της τη δημιουργική φλόγα. Τρεις μόλις μήνες πριν, είχε ολοκληρώσει το αριστούργημά του, χωρίς να γνωρίζει ότι η "Carmen" θα γινόταν το έργο που θα του πρόσφερε την αθανασία.
Ο κόσμος της μουσικής, που τότε γύριζε την πλάτη του, σύντομα θα αναγνώριζε το μεγαλείο του. Η Κάρμεν θα ταξίδευε στα μεγαλύτερα θέατρα του κόσμου, συγκινώντας και μαγεύοντας γενιές ακροατών.

Στις 5 Ιουνίου 1875, μετά την κηδεία στην εκκλησία Αγίας Τριάδας της Μονμάρτης, με χιλιάδες ανθρώπους να παρευρίσκονται, ο Μπιζέ τάφηκε προσωρινά στο Κοιμητήριο της περιοχής.
Στον τάφο, ο συνθέτης και μέντοράς του Σαρλ Γκουνό εκφώνησε τον επικήδειο λόγο, συνοψίζοντας το παράπονο όλων:

"Ο Ζωρζ Μπιζέ πέθανε σε ηλικία τριάντα επτά ετών, τη στιγμή που, μετά από είκοσι χρόνια υπομονετικής και θαρραλέας προσπάθειας, απολάμβανε επιτέλους εκείνη την εκτίμηση που σημαίνει ακόμη περισσότερα από την ίδια την επιτυχία, εκείνη που αποδίδεται μόνο στους αληθινούς καλλιτέχνες και που οδηγεί στην απονομή του τίτλου του Δασκάλου. Στην αρχή αυτής της επίπονα ένδοξης πορείας, ο θάνατος τον χτύπησε…"

Τα λόγια του Γκουνό αντήχησαν τη συγκίνηση και το θαυμασμό, αντήχησαν σαν ύστατη αναγνώριση προς έναν καλλιτέχνη που πρόλαβε να αγγίξει την αιωνιότητα πριν ακόμη τη γευτεί..

Στο κοιμητήριο Père-Lachaise, όπου αναπαύεται σήμερα, ο τάφος του στέκει λιτός, επιβλητικός. Υπέροχο γλυπτό μνημείο, ένας αληθινός φόρος τιμής στον σπουδαίο Γάλλο συνθέτη Ζωρζ Μπιζέ, στον οποίο ο κόσμος της μουσικής οφείλει τόσα πολλά. Εξαιρετική η σύλληψη του γλύπτη να συνοδεύσει την προτομή του Μπιζέ με μια λύρα τυλιγμένη σε στεφάνι από φύλλα δάφνης, σκαλισμένη πάνω στη μαρμάρινη πλάκα, ένα σύμβολο που υπογραμμίζει την καλλιτεχνική του φύση, την αθάνατη προσφορά του στη μουσική, αλλά και τον σεβασμό όλων μας προς τη μνήμη του.

Η στήλη φέρει την επιγραφή:
"Στον Ζωρζ Μπιζέ, την οικογένειά του και τους φίλους του, 1838-1875"

Πάνω από την επιγραφή δεσπόζει ένα χάλκινο δάφνινο στεφάνι που περιβάλλει τη λύρα, ενώ στις πλευρές του μνημείου είναι χαραγμένοι οι τίτλοι έξι από τα σημαντικότερα έργα του συνθέτη:
L’Arlésienne, Patrie, Carmen, Les Pêcheurs de perles, La Jolie Fille de Perth και Djamileh.

Στη μνήμη του Ζωρζ Μπιζέ επιλέγω να ακούσουμε ένα από τα πιο λυρικά και συγκινητικά αποσπάσματα, το περίφημο ντουέτο "Au fond du temple saint-Στα βάθη του ιερού ναού" από την όπερα "Les Pêcheurs de perles-Αλιείς Μαργαριταριών", που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1863, όταν ο συνθέτης ήταν μόλις 24 ετών.
Πρόκειται για μια μουσική σελίδα που μιλά για τη δύναμη της μνήμης, για δεσμούς που αντέχουν στον χρόνο. Γι' αυτό και θεωρώ ταιριάζει ιδανικά σαν μουσικός απόηχος δίπλα στον τάφο του συνθέτη... Δεν θρηνεί τον θάνατο, αλλά υμνεί ό,τι επιβιώνει πέρα από αυτόν...την τέχνη, τη φιλία, τις μνήμες... 

Το ντουέτο ερμηνεύουν οι δύο φίλοι, Ναδίρ και Ζουργκά, οι οποίοι ανακαλούν μια παλιά συνάντηση με μια μυστηριώδη γυναίκα, μια ιέρεια καλυμμένη με πέπλο, της οποίας η ομορφιά τούς είχε γοητεύσει βαθιά. Για να προστατεύσουν τη φιλία τους από την αντιζηλία, είχαν δώσει όρκο να την απαρνηθούν.
Η συγκίνηση δεν πηγάζει τόσο από το ερωτικό στοιχείο, αλλά κυρίως από τη νοσταλγική ανάμνηση μιας κοινής εμπειρίας και από τον βαθύ δεσμό που ενώνει τους δύο άνδρες. Η μουσική ξεκινά σαν ψίθυρος που έρχεται από το παρελθόν και σταδιακά αναπτύσσεται σε μια από τις ωραιότερες εκφράσεις λυρισμού του γαλλικού ρομαντισμού.

Πολλοί μουσικολόγοι θεωρούν ότι στο ντουέτο αυτό διακρίνεται ήδη η εξαιρετική μελωδική ιδιοφυΐα του Μπιζέ, η οποία λίγα χρόνια αργότερα θα βρει την πληρέστερη έκφρασή της στο αριστούργημα "Κάρμεν", που τον έκανε αθάνατο...

Georges Bizet: "Les Pêcheurs de perles / Au fond du temple saint"

"Στα βάθη του ιερού ναού,

στολισμένη με χρυσάφι και άνθη,

προβάλλει μια γυναίκα...

Νομίζω πως ακόμη τη βλέπω.

Το πλήθος, γονατισμένο,

την κοιτά με δέος και θαυμασμό

και ψιθυρίζει:

"Δείτε... είναι η θεά!"

[...]

Αυτή τη μέρα που έρχεται να μας ενώσει,

πιστός στον όρκο μου,

θα σ' αγαπώ σαν αδελφό..."

Η ηχογράφηση με Luciano Pavarotti και Nicolai Ghiaurov έχει χαρακτηριστεί "θρυλική" και παραμένει σημείο αναφοράς ως σήμερα:

"Ημέρα Όπερας": Από τη φλόγα της "Κάρμεν" στη λάμψη της "Νυχτερίδας"...

Η Παγκόσμια Ημέρα Όπερας γιορτάζεται στις 25 Οκτωβρίου, ημέρα γέννησης του Ζωρζ Μπιζέ και του Γιόχαν Στράους Υιού.

Η 25η Οκτωβρίου, ενώνει συμβολικά τους δύο μεγάλους δημιουργούς που μέσα από διαφορετικούς δρόμους, την όπερα και την οπερέτα, ύμνησαν τη δύναμη του μουσικού θεάτρου.
Ο Μπιζέ με το πάθος και το δράμα της "Κάρμεν", ο Στράους με τη φινέτσα και τη χαρά της "Νυχτερίδας", εκφράζουν τις δύο όψεις του ίδιου καλλιτεχνικού οράματος...τη μουσική ως σημαντικό μέρος του θεάτρου. 

Παρά τις διαφορετικές αισθητικές προσεγγίσεις, η "Κάρμεν"  και η "Νυχτερίδα" συνδέονται ως χαρακτηριστικά παραδείγματα μουσικού θεάτρου του 19ου αιώνα, όπου η μουσική και ο χορός δεν περιορίζονται σε συνοδευτικό ρόλο, αλλά υποστηρίζουν ενεργά την πλοκή, αναδεικνύουν τις ανθρώπινες σχέσεις και κάνουν τη σκηνική παρουσία μέσο έκφρασης συναισθημάτων.

Συγκεκριμένα:

Και τα δύο έργα απεικονίζουν αστικά περιβάλλοντα και κοινωνικές σχέσεις. Στην Κάρμεν, η δράση διαδραματίζεται σε ισπανική πόλη με εργάτες και στρατιώτες, σκιαγραφώντας την καθημερινή ζωή και τις κοινωνικές τάξεις, ενώ στη Νυχτερίδα, η κοινωνική ελίτ της Βιέννης γίνεται το σκηνικό για τις περιπέτειες, τα παιχνίδια και τις σκανδαλιές των χαρακτήρων. Παρά τη διαφορά ύφους -δραματικό στην πρώτη, κωμικό στη δεύτερη- και τα δύο έργα αντανακλούν τη ζωή της πόλης και τις σχέσεις των ανθρώπων μέσα σ' αυτήν.

Και στα δύο έργα κεντρικό θέμα είναι ο έρωτας, που καθοδηγεί την πλοκή με διαφορετικούς τρόπους. Στην "Κάρμεν", ο έρωτας είναι παθιασμένος, εκρηκτικός και μοιραίος, ενώ στη "Νυχτερίδα", εμφανίζεται μέσα από παρεξηγήσεις, μασκαρέματα και φάρσες, με χιουμοριστική διάθεση. Μέσα απ' αυτά τα έργα, ο Μπιζέ και ο Στράους εξερευνούν διαφορετικές όψεις του ίδιου συναισθήματος, αποδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της ζωής.

Η μουσική και ο χορός παίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της πλοκής και την ανάδειξη των χαρακτήρων. Στην Κάρμεν, τσιγγάνικες μελωδίες και χοροί όπως η seguidilla ενισχύουν τη δράση και την ένταση, ενώ στη Νυχτερίδα, τα βαλς και οι πόλκες δημιουργούν κίνηση, ρυθμό και αίσθηση γιορτής. Και στις δύο περιπτώσεις, η μουσική γίνεται κινητήριος δύναμη που ζωντανεύει την πλοκή.

Τέλος, και οι δύο δημιουργοί δίνουν μεγάλη σημασία στη σκηνική ζωντάνια και την θεατρικότητα των χαρακτήρων. Στην Κάρμεν, η ένταση και η τραγικότητα κορυφώνονται στη σκηνή της ταυρομαχίας, ενώ στη Νυχτερίδα, η κωμική σύγχυση φτάνει στο αποκορύφωμά της μέσα από μεταμφιέσεις και ανατροπές ώσπου τέλος οι παρεξηγήσεις να ξεκαθαρίζουν..

• Στην "Κάρμεν", η σκηνή της ταυρομαχίας συνοδεύεται από το μοτίβο της μοίρας που διακόπτεται απότομα αρκετές φορές για να δηλώσει το μοιραίο της αναμέτρησης μεταξύ Δον Χοσέ και Κάρμεν, που ακολουθεί. Δραματικές δοξαριές στα έγχορδα, έντονοι ρυθμοί και αρμονικές αντιθέσεις υπογραμμίζουν την αγωνία και τραγικότητα της σκηνής. Ο Δον Χοσέ παρακαλεί την όμορφη τσιγγάνα να επιστρέψει σ' αυτόν. Μάταια...Κι ενώ ακούγονται ζητωκραυγές από την αρένα η Κάρμεν πετάει περιφρονητικά το δαχτυλίδι που της είχε δώσει. Εκείνος θολωμένος τη μαχαιρώνει, και καθώς ο νικητής Εσκαμίγιο επευφημείται από το πλήθος, η Κάρμεν αφήνει την τελευταία της πνοή...
  
  

• 
  Αντίστοιχα, στη "Νυχτερίδα", στο φινάλε της Γ’ Πράξης, στη μεγάλη σκηνή της αποκάλυψης και της αποκατάστασης της τάξης, ακούγεται έντονη, γρήγορη μουσική χορευτικού ρυθμού που ενισχύει το κωμικό στοιχείο, την αίσθηση χάους, τις ανατροπές αλλά και τη χαρά. Όλα ερίχαν ξεκινήσει από μια φάρσα: μετά από έναν αποκριάτικο χορό, ο Δρ. Φάλκε βρέθηκε να περιφέρεται στους δρόμους, μασκαρεμένος με κοστούμι νυχτερίδας. Υπεύθυνος για τη φάρσα ήταν ο φον Άιζενστάιν, τον οποίο ο Φάλκε αποφασίζει να εκδικηθεί κατά τη διάρκεια του χορού που παραθέτει ο Ρώσος πρίγκιπας Ορλόφσκι. Άφθονο ποτό, ζαλισμένοι ήρωες και πλήθος μεταμφιέσεων δημιουργούν εορταστική ατμόσφαιρα, παρασύροντας τους χαρακτήρες σε μια σειρά κωμικών καταστάσεων που κορυφώνονται στη φυλακή, όπου τελικά οι παρεξηγήσεις ξεκαθαρίζουν. Όλοι τραγουδούν ευτυχισμένοι το "Τραγούδι της Σαμπάνιας", καθώς δέχονται ότι η άσχημη συμπεριφορά τους οφείλεται στην επίδραση του αφρώδους οίνου, που κατανάλωσαν. 

Απολαύστε τα δύο αυτά μέρη, που αποδεικνύουν πώς η μουσική και η δράση συνυπάρχουν αρμονικά, δημιουργώντας ένα ολοκληρωμένο θεατρικό αποτέλεσμα. 

Σήμερα, 25 Οκτωβρίου, που γιορτάζεται ως "Ημέρα Όπερας" τα δύο αυτά αριστουργήματα του παγκόσμιου μουσικού ρεπερτορίου μάς υπενθυμίζουν την αξεπέραστη δύναμη της μουσικής να εκφράζει βαθιά συναισθήματα και να ζωντανεύει χαρακτήρες. Μας δείχνουν πώς δύο διαφορετικές μορφές μουσικού θεάτρου μπορούν να συνυπάρξουν στην ίδια "σκηνή συναισθημάτων", αποκαλύπτοντας την καθολική γλώσσα της μουσικής που αγγίζει τον θεατή ανεξαρτήτως εποχής, ύφους και τόπου.

Bizet: "Carmen, Act IV":

Strauss II: Die Fledermaus, Act III - Finale:

"Η σαμπάνια είναι η εξήγηση,

Τρα-λα, λα-λα-λα-λα-λα-λα,

Για την παράβασή σου,

Τρα-λα, λα-λα-λα-λα-λα-λα.

Κι αν και σ’ αγαπώ πολύ,

Πρέπει να είμαι προσεκτική, σαφώς,

Να βεβαιωθώ ότι και όταν πίνεις,

Μόνο εμένα σκέφτεσαι.

Μαζί, λοιπόν,

Θα μοιραστούμε την γλυκιά αίσθηση

των φυσσαλλίδων που ξεσηκώνουν

και της γλυκύτατης μέθης.

Πιείτε, πιείτε, πιείτε!"

Στο φύσημα του φλάουτου, μια "Κάρμεν"...

"Carmen, Βizet", από δημοσίευση σε γαλλικό περιοδικό το 1875

 "Αντιλαλεί μια ευαισθησία...Τον έρωτα ως fatum, ως αδυσώπητη μοίρα...Η μουσική του έχει κάτι από το ηλιόλουστο κλίμα του νότου, τον αέρα του, την καθαρότητα του".

Αυτά γράφε ο Φρήντριχ Νίτσε για την όπερα "Κάρμεν" του Ζωρζ Μπιζέ, που έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα, 3 Μαρτίου 1875, λίγο καιρό πριν το θάνατο του δημιουργού της και πριν εκείνος προλάβει να γευτεί και απολαύσει το μέγεθος της αποδοχής της!

Ο φιλόσοφος, φιλόμουσος και συνθέτης, Νίτσε απολάμβανε τη διάφανη και συγχρόνως έντονη, ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα που πλάθει η όπερα αυτή, ο Μπραμς που είχε δει και ακούσει την όπερα πάνω από είκoσι φορές είχε δηλώσει κατενθουσιασμένος πως θα πήγαινε ως τα πέρατα της γης για να συγχαρεί και να σφίξει το χέρι του Μπιζέ, ενώ ο Τσαϊκόφσκι την είχε επαινέσει ως σπάνια δημιουργία προφητεύοντας πως σε μια δεκαετία θα γινόταν "η πιο δημοφιλής όπερα σε ολόκληρο τον κόσμο".
Και πράγματι έγινε! Ενα αριστούργημα, η "Κάρμεν", η πιο δημοφιλής "ισπανική" όπερα που όμως δε γράφτηκε από Ισπανό, αλλά από Γάλλο συνθέτη!!

Η Κάρμεν, ένα ανυπότακτο πουλί, μια γυναίκα σαγηνευτική, αισθησιακή, ριψοκίνδυνη, απροκάλυπτα ερωτική, ακαταμάχητη και σκληρά ηδονική!

Πολλοί είναι οι συνθέτες που το μουσικό ταπεραμέντο της ηρωίδας του Μπιζέ σαγήνευσε την ψυχή τους κι ερέθισε την έμπνευσή τους, ώστε την χρησιμοποίησαν ως πυρήνα σε δικές τους δημιουργίες.

Μια τέτοια έμπνευση σάς καλώ να απολαύσουμε σήμερα..

Από τα πλέον δημοφιλή έργα του ρομαντικού ρεπερτορίου για το φλάουτο είναι εκείνο του διάσημου γάλλου φλαουτίστα, συνθέτη και οργανοποιού, François Borne: "Fantasie Brillante" για φλάουτο και πιάνο, βασισμένη σε θέματα από την Κάρμεν.

Την οργανική δυωδία συνέθεσε το 1875, μόλις 3 μήνες πριν από το θάνατό του. Ο Borne στήνει έναν απαράμιλλης μουσικότητας διάλογο ανάμεσα στο ξύλινο πνευστό, (την τεχνική του οποίου γνώριζε καλά), και το έγχορδο, πάνω σε μια μελωδική γραμμή, όπου διατρέχουν όλα  τα μοτίβα από τις πασίγνωστες μουσικές σκηνές της όπερας. 

Mέρη:

Εισαγωγή σύντομη
Allegro Moderato
Andante Moderato
Habanera
Chanson de Bohème
Final

Μοτίβα πληθωρικά, δυναμικού χαρακτήρα, αλλά και ζοφερής διάθεσης,  όπου κυρίως το φλάουτο αναδεικνύεται με μια σειρά δεξιοτεχνικών χειρονομιών.

Εκθαμβωτική παρτιτούρα υψηλής καλλιτεχνικής αξίας, βασισμένη στο θρύλο της ελεύθερης, ανεξάρτητης και άπιστης τσιγγάνας που ενέπνευσε το λογοτεχνικό αριστούργημα του Προσπέρ Μεριμέ, πάνω στο οποίο ο Μπιζέ έχτισε το αξιομνημόνευτο οπερατικό του οικοδόμημα, που πάντα η ακρόασή του προκαλεί ταραχή και συγκινησιακό παραλήρημα. Ένα έργο που επίσης από τον Νίτσε χαρακτηρίστηκε "όπερα των οπερών", για την οποία ο Μπιζέ μόχθησε πολύ, μελετώντας εις βάθος κάθε χαρακτήρα της, μεγάλο ή μικρότερο...

François Borne: "Fantaisie brillante sur Carmen" / Emmanuel Pahud:

"Αρλεζιάνα": μια αληθινή ιστορία, ένα graffiti και η Τέχνη που μεγαλουργεί!

(από: www.a-fresco.com)

(από: a-fresco.com)

Στην πόλη της Γαλλίας, Beziers υπήρχε ένα κτίσμα που αρχιτεκτονικά έμοιαζε με το Flatiron στο Μανχάταν της Ν.Υόρκης. 

Το 2015 ένας από τους διασημότερους street artists, ο  ο ταλαντούχος Patrick Commecy φιλοτέχνησε τις τρεις προσόψεις του με μια τεράστια τοιχογραφία που τιτλοφορήθηκε: "L' Arlesienne".

Σε αυτό το σπίτι τον 19ο αι. ζούσε η Marie Cauffopé, αρραβωνιασμένη με τον νεαρό φοιτητή, Φρανσουά, ανιψιού του γνωστού Γάλλου ποιητή, συγγραφέα και λεξικογράφου, Φρεντερίκ Μιστράλ.
Όμως, όπως απεδείχθη, η Μαρί απατούσε τον Φρανσουά, που όταν το ανακάλυψε απελπισμένος ανέβηκε στην οροφή του πατρικού σπιτιού του και πήδησε, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί.

Η νεαρή άπιστη γυναίκα παντρεύτηκε μετά και διέμενε στο σπίτι στην Βeziers.

Αυτή την τραγική ιστορία του ανιψιού του με την άπιστη Μαρί μετέφερε ο Φρεντερίκ Μιστράλ  στο φίλο του Αλφόνς Ντωντέ, ο οποίος την μεταπλάθει σε δράμα που στήνεται στην Αρλ της αγροτικής Προβηγγίας και συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο του: "Γράμματα από το μύλο μου".

Η Μαρί γίνεται Αρλεζιάνα(γυναίκα της Αρλ), που στη συνέχεια εμπνέει τον Ζωρζ Μπιζέ την ομώνυμη σκηνική μουσική, ένα έργο έρωτα και τραγω­δίας, παρεμφερές με την αληθινή ιστορία:

(από: www.a-fresco.com)

Ένας αγρότης, ο Φρεντερίκ, ξετρελαίνεται με μια γυναίκα της Αρλ (ο χαρακτήρας του τίτλου, ο οποίος δεν εμφανίζεται ποτέ επί σκηνής). Η μητέρα του όμως τον πείθει να παντρευτεί μια άλλη κοπέλα και τελικά, από την απελπισία του ο νέος χάνει τη ζωή του πέφτοντας από τη στέγη του σπιτιού του.

Ο street artist, Patrick Commecy, παντρεύοντας στοιχεία αλήθειας και μύθου δημιουργεί και κοσμεί με την έμπνευσή του, "Αρλεζιάνα", τις τρεις προσόψεις του κτίσματος που έμεινε η Μαρί στο Beziers:
Στο μπαλκόνι του ορόφου η άπιστη γυναίκα, και στο ισόγειο που φιλοξενεί -υποτίθεται- ένα καφέ της εποχής βλέπουμε τους δυο φίλους Ντωντέ και Μιστράλ να κάθονται στο τραπεζάκι πίνοντας κρασί και να συνομιλούν, ενώ αριστερά όρθιος και εντός του καταστήματος διακρίνεται ο Ζωρζ Μπιζέ.
Στο τζάμι της εξώπορτας είναι κολλημένη η αφίσα από τη 2η Σουίτα του συνθέτη: "Αρλεζιάνα".

Στο παρακάτω βίντεο βλέπετε τις λεπτομέρειες της τοιχογραφίας επενδεδυμένο με μέρος από το εκρηκτικό "farandole" της 2ης Σουίτας.

Και δω ακούμε ολοκληρωμένο το εκρηκτικό "farandole", εμπνευσμένο από τη ζωηρή χορευτική μελωδία της Προβηγκίας που συ­νήθως συνοδεύεται από φλάουτο και τύμπανο σε μια ιδιαίτερα οργιαστική ερμηνεία από τον Κάραγιαν!
Μια μελωδία τρομερά ενεργητική και ξεσηκωτικό ρυθμό! Η δε ερμηνεία του Κάραγιαν, με χορευτικό οίστρο!!

Bizet: L'Arlesienne No. 2, Farandole / Karajan:

Nα θυμίσουμε επίσης πως το έργο του Ντωντέ αποτέλεσε την βάση της όπερας "L’arlesiana" του Φραντσέσκο Τσιλέα, απ' όπου ακούμε τον Γιόνας Κάουφμαν στον θρήνο του Φρεντερίκ:

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμη τη γενέθλια επέτειο του Ζωρζ Μπιζέ (25 Οκτωβρίου 1838).

(Οι φωτο ειναι από http://www.a-fresco.com/)

Ο Νίτσε, ο Μπιζέ και ο έρωτας στην Κάρμεν...

 

(Με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του φιλοσόφου Φρήντριχ Νίτσε, 15 Οκτωβρίου 1844)

Ο Νίτσε εκτός από άνθρωπος της διανόησης υπήρξε λάτρης της μουσικής, πιανίστας και συνθέτης!

Aσχολήθηκε με το πιάνο από μικρός και τις πρώτες συνθετικές του απόπειρες τις κάνει λίγο μετά τα δέκα.
Λίγο πριν τα δεκατέσσερα ο Νίτσε θα φιλοσοφήσει περί μουσικής, δείχνοντας το βαθύ του σεβασμό προς την τέχνη αυτή, λέγοντας:

"Είναι η τέχνη που οδηγεί τη σκέψη μας... μάς ανυψώνει, μας κάνει να στρέψουμε το βλέμμα ψηλά.

Μας μιλά διεισδυτικά και καθορίζει τις πιο κρυφές ρωγμές της καρδιάς μας. 

Ενισχύει την ουσία της ύπαρξής μας και οδηγεί στο καλό και το αληθινό..." 

Μεγάλο είδωλό του υπήρξε ο Ρίχαρντ Βάγκνερ με τον οποίο όμως αργότερα ήρθε σε καθολική ρήξη.

Στο βιβλίο του  "Νίτσε εναντίον Βάγκνερ"  εξηγεί γιατί ο φιλόσοφος απογοητεύτηκε και διέκοψε τη φιλία μαζί του....

"Το να γυρίσω την πλάτη μου στον Βάγκνερ ήταν για μένα πεπρωμένο...
Tο να μ' αρέσει κάτι μετά αυτόν, νίκη.
Κανένας ίσως δεν παραμεγάλωσε τόσο επικίνδυνα με τη βαγκνερίτιδα... κανένας δεν αμύνθηκε πιο σκληρά εναντίον της, κανένας δεν χάρηκε τόσο πολύ που την ξεφορτώθηκε...
Μεγάλη ιστορία..."

Το σημείο τριβής τους ήταν ο Χριστιανισμός, με το ποτήρι να ξεχειλίζει μετά τον Βαγκνερικό , "Πάρσιφαλ" , που τον υμνούσε...
Έτσι, ο φιλόσοφος στράφηκε προς Φ.Σούμπερτ και Ζωρζ Μπιζέ, τον οποίο χαρακτήρισε: "Λατίνο Βάγκνερ".

Ήταν 27 Νοεμβρίου του 1881, όταν ο Νίτσε βρέθηκε στο Teatro Politeana της Γένοβα να παρακολουθεί για πρώτη φορά μια παράσταση της "Κάρμεν", όπερα που τον συντάραξε. 

Η Κάρμεν τον είχε σαγηνεύσει, τον είχε εκστασιάσει κι  επιτέλους με την ακρόασή της βίωνε την απαράμιλλη αίσθηση της έκφρασης των ιδανικών και των στόχων του. Απολάμβανε τη διάφανη και συγχρόνως έντονη, ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα που πλάθει η όπερα αυτή με ολάκερη τη δύναμη της ψυχής του κι ένιωθε ξαφνικά την ελπίδα να απελευθερώνεται από τα βάθη της. 

Την  "Κάρμεν" του Μπιζέ θα την ακουσει αμέτρητες φορές ακόμη στο πέρασμα του χρόνου και θα σημειώσει στο βιβλίο του:

"Άκουσα χτες για εικοστή φορά το αριστούργημα του Μπιζέ! Πάλι έμεινα μέχρι τέλους εκεί με γλυκιά κατάνυξη, πάλι δεν έφυγα.Αυτή η νίκη πάνω στην ανυπομονησία μου με εκπλήσσει. Πώς σε τελειοποιεί ένα τέτοιο έργο!Γίνεσαι ο ίδιος "αριστούργημα". Αλήθεια, κάθε φορά που ακούω την "Κάρμεν", φαίνομαι στον εαυτό μου περισσότερο φιλόσοφος, καλύτερος φιλόσοφος....[...]
Ο ήχος της ορχήστρας του Μπιζέ είναι ο μόνος σχεδόν που αντέχω ακόμη. Εκείνος ο άλλος , βάναυσος, Βαγκνερικός ήχος που είναι σήμερα της μόδας, τεχνητός και αθώος μαζί, πόσο κακό μού κάνει!
Τον ονομάζω σιρόκο. Λούζομαι σ' έναν δυσάρεστο ιδρώτα...
Η μουσική του Μπιζέ είναι τέλεια. Έρχεται κοντά σου με ελαφρότητα, ευλυγισία, ευγένεια. Είναι αξιαγάπητη, δεν ιδρώνει.[...] Είναι πλούσια, είναι ακριβής.Χτίζει, οργανώνει, αποπερατώνει...αποτελεί τον αντίποδα της "ατέρμονης μελωδίας".
 Ακούστηκαν ποτέ άλλοτε στη σκηνή πιο επώδυνοι τραγικοί τόνοι;[...]Γίνομαι καλύτερος άνθρωπος όσο μου μιλάει αυτός ο Μπιζέ. Και καλύτερος μουσικός, καλύτερος ακροατής[...]
Χώνω τ'αυτιά μου κάτω απ'αυτή τη μουσική! ακούω τα αίτιά της. Ανατριχιάζω μπροστά σε κινδύνους που συνοδεύουν κάποιο τόλμημα[...]
Κι αυτό το έργο "λυτρώνει".
Δεν είναι μόνο ο Βάγκνερ "λυτρωτής". Μ'αυτό το έργο αποχαιρετά κανείς τον υγρό βορρά, όλο τον ατμό του Βαγκνερικού ιδεώδους. Ήδη η πλοκή σε λυτρώνει απ'αυτο.Αυτή έχει κρατήσει απο τον Μεριμέ τη λογική στο πάθος, τη σκληρή αναγκαιότητα, έχει την ξηρότητα του αέρα. Εδώ μιλάει μια άλλη αισθητότητα, μια άλλη ευαισθησία[...]
Η μουσική του έχει κάτι από το ηλιόλουστο κλίμα του νότου, τον αέρα του, την καθαρότητα του. Αντιλαλεί μια ευαισθησία που μέχρι σήμερα δεν μας είναι γνωστή...
Ζηλεύω τον Μπιζέ που είχε το θάρρος γι'αυτή την ευαισθησία, την πιο νότια, πιο μελαχρινή, πιο καμένη ευαισθησία...[...]
Τέλος, ο έρωτας! Ο έρωτας μεταφρασμένος πίσω στη φύση!Οχι ο έρωτας για μια "ανώτερη παρθένα"!Αλλά ο έρωτας ως fatum, ως αδυσώπητη μοίρα[...]Ο έρωτας που ειναι πόλεμος στα μέσα του...[...]
Δεν ξέρω άλλη περίπτωση που να εκφράζεται το τραγικό στοιχείο, που αποτελει την ουσία του έρωτα τόσο αυστηρά, που να μεταφράζεται τόσο φοβερά σε μια διατύπωση, όπως στην τελευταία κραυγή του Δον Χοσέ, με την οποία τελειώνει το έργο:

"Μπορείτε να με συλλάβετε!
Ναι, την σκότωσα!

Εγώ σκότωσα τη λατρευτή μου Κάρμεν!"

Παρακολουθούμε την συνταρακτική σκηνή του φινάλε στην οποία αναφέρεται  ο φιλόσοφος Νίτσε, με ασυγκράτητο πάθος!

Bizet: "Carmen Act IV, Finale" / Αγνή Μπάλτσα-Χοσέ Καρέρας

Περιηγηθείτε στο μπλογκ.Θα βρείτε πολλά κείμενα για το Νίτσε.

(Στη σύνταξη του κειμένου χρησιμοποιήθηκαν  στοιχεία από το βιβλίο: "Νίτσε-Η περίπτωση Βάγκνερ" μτφ. Ζ.Σαρίκας, εκδ Πανοπτικόν, σελ 17-20)

Ζαν Καλμάν: μια υπεραιωνόβια "Αρλεζιάνα"...

 

Έζησε 122 χρόνια και 164 ημέρες!
Πρόκειται για το μακροβιότερο πρόσωπο στην ιστορία, την Ζαν Καλμάν, που γεννήθηκε στην Αρλ σαν σήμερα 21 Φλεβάρη του 1875.
Η μακροζωία της -όπως η ίδια έλεγε- οφειλόταν στη χρήση αποκλειστικά και μόνο ελαιόλαδου, ενώ με αυτό άλειφε και το δέρμα της. Επίσης καθημερινά έπινε οπωσδήποτε ένα ποτηράκι κρασί και κατανάλωνε περί το 1 κιλό σοκολάτας την εβδομάδα!

Καταχωρημένη στο Βιβλίο Γκίνες, μας αφηγείται αυτό το απόγευμα μια ευτράπελη ιστορία:

"Το 1965, μην έχοντας απογόνους, η Καλμάν παραχώρησε σαν ενοίκιο το διαμέρισμά της σε κάποιο δικηγόρο, τον Φρανσουά Ραφρέ και συμφώνησε να της δίνει ενοίκιο ενός μήνα μέχρι το θάνατό της.
Ο Ραφρέ όμως πέθανε πριν από εκείνην, το 1995 και η σύζυγός του συνέχισε να πληρώνει το ενοίκιο".

Η ζωή της έγινε ντοκυμαντέρ, αλλά και η ίδια συμμετείχε στην ταινία "Βαν Γκογκ", μια ταινία-αφιέρωμα στη ζωή του μεγάλου ολλανδού ζωγράφου, που έζησε και μεγαλούργησε στην Αρλ, καθώς το εκτυφλωτικό φως της πόλης τον συνεπήρε!

Η αρλεζιάνα υπεραιωνόβια Ζαν Καλμάν, μάς δίνει έμπνευση να θυμηθούμε την πανέμορφη "Αρλεζιάνα" του Ζωρζ Μπιζέ, σουίτα μπαλέτου βασισμένη στο ομώνυμο θεατρικό του Αλφόνσου Ντωντέ.

Στη μουσική του ο Μπιζέ χρησιμοποίησε λαϊκές, χαρούμενες μελωδίες της Προβηγκίας.

To έργο αναφέρεται στην αγάπη του γεωργού Φρεντερίκ, για ένα κορίτσι από την Αρλ. Η μητέρα του όμως τον πείθει να παντρευτεί μια άλλη κοπέλα και τελικά, από την απελπισία του ο Φρεντερίκ σκοτώνεται πέφτοντας από τη στέγη του σπιτιού του.

Μετά το θάνατο του Μπιζέ δημιουργήθηκε και μια δεύτερη Σουίτα από τον Ερνέστ Ζιρό.

Eίμαι σίγουρη πως οι περισσότεροι "λαχταράτε" το εκρηκτικό "farandole", εμπνευσμένο από τη ζωηρή χορευτική μελωδία της Προβηγκίας που συ­νήθως συνοδεύεται από φλάουτο και τύμπανο.

Το απολαμβάνουμε σε μια ιδιαίτερα οργιαστική ερμηνεία από τον Κάραγιαν!
Μια μελωδία τρομερά ενεργητική και ξεσηκωτικό ρυθμό! Η δε ερμηνεία του Κάραγιαν, με χορευτικό οίστρο!!

Bizet: L'Arlesienne No. 2, Farandole / Karajan:

Περισσότερα για την "Αρλεζιάνα" του Μπιζέ μπορείτε να διαβάσετε σε άλλα κείμενά μου εδώ και εδώ.

"Ο Μονέ και η άρια του ταυρομάχου"

 

Claude Monet

  

[Kαλημέρα ιμπρεσιονιστικής αισθητικής για τα σημερινά γενέθλια του Κλωντ Μονέ (14 Νοεμβρίου 1840)...]

"Μερικές φορές η διάθεσή του είχε απότομες αλλαγές...Και τότε η ζωή γινόταν αφόρητη στο σπίτι...Κλεινόταν για ώρες στο δωμάτιό του ή μπορούσαν να κυλήσουν και μέρες χωρίς να δώσει σημεία ζωής...Την ώρα του δείπνου μαζευόμασταν στο τραπέζι σιωπηλά , με φόβο ακόμα και να μιλήσουμε μεταξύ μας...Την ολοκληρωτική σιωπή έσπαζαν μονάχα οι ήχοι από τα πιρούνια και τα κουτάλια, που προκαλούσε το άγγιγμά τους με τα πορσελάνινα πιάτα..."

"Bebe Jean-Pierre", Monet

Αυτά σημειώνει στο βιβλίο του: "Claude Monet ce mal connu" ο Jean-Pierre Hoschedé, όπου καταγράφονται οι αναμνήσεις του για τον ζωγράφο, όπως τον έζησε στο Ζιβερνί, αλλά και στο κάστρο των Montgeron.

Η μητέρα του Ζαν Πιερ, Άλις, υπήρξε μοντέλο του Μονέ…
Οι κακές γλώσσες κάνουν λόγο και για παράνομο ερωτικό δεσμό μεταξύ τους…

Το πορτραίτο δεξιά είναι του μικρού Ζαν Πιερ, φιλοτεχνημένο από τον Μονέ το 1878...

Και συνεχίζει ο Ζαν Πιερ:

"Είχε όμως -κι αυτό ήταν συχνό φαινόμενο- και τις καλές, χαρούμενες μέρες του!
Τότε, το δείπνο ήτανε γιορτή! 
Γελαστός άνοιγε τη πόρτα της σάλας κι τραγουδούσε την άρια που αγαπούσε περισσότερο...
Την "άρια του Ταυρομάχου" από την "Κάρμεν" του Μπιζέ...
Άλλες πάλι φορές, μουρμούριζε αυτοσχεδιάζοντας πάνω στο ίδιο μελωδικό μοτίβο... 
Κάτι σαν: "Ας πάμε στο τραπέζι! Όλοι, εμπρός στο τραπέζι να γευτούμε τα νόστιμα, ψητά περιστεράκια..Λα λα λα λα..."

Η άρια του Ματαντόρ, φαίνεται πως ήταν η αγαπημένη του ιμπρεσιονιστή ζωγράφου και μάλιστα την μουρμούριζε προ φαγητού!
Την ακούμε από τον πολυαγαπημένο ρώσο βαρύτονο Dmitri Hvorostovsky. Ενα καλλιτέχνη με απαράμιλλο όγκο και ομορφιά φωνής, χαρακτηριστικό σκούρο ηχόχρωμα, που δυστυχώς χάσαμε πέρυσι πολύ νωρίς και πρόωρα...

"Torreador's song", Carmen-Bizet

Παλιότερα κείμενά μου για τον ιμπρεσιονιστή Μονέ μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ. Επίσης μπορείτε να ακούσετε σχετική εκπομπή στο κανάλι μου στο Youtube με θέμα: "Το θαύμα του Κλωντ Μονέ"

Με αφετηρία την Αρλ..., Ζωρζ Μπιζέ

 

"The Garden at Arles", van Gogh

Το ταλέντο του στη μουσική φάνηκε νωρίς...Υπήρξε ιδιαίτερα διακεκριμένος πιανίστας αλλά προτίμησε να ασχοληθεί με τη σύνθεση...

Η πρώτη γεύση επιτυχίας ήρθε με το Μεγάλο Βραβείο της Ρώμης, το 1857...Όχι όμως για πολύ, καθώς ελάχιστα είναι τα έργα που παρουσιάστηκαν επιτυχώς κατά τη διάρκεια της σύντομης ζωής του. Η πιο γνωστή του όπερα είναι η "Κάρμεν",   ίσως η πιο δημοφιλής "ισπανική" όπερα που όμως δε γράφτηκε από Ισπανό, αλλά από Γάλλο συνθέτη!!

Ακόμη κι αυτή όμως είχε παταγώδη αποτυχία...
Πολλοί υποστηρίζουν πως η ανακοπή καρδιάς που επήλθε λίγους μήνες αργότερα οφείλεται στην μεγάλη στεναχώρια του από την αποτυχημένη παράσταση...

 Ίσως από τα λίγα έργα του γεννημένου σαν σήμερα 25 Οκτωβρίου 1838, Ζωρζ Μπιζέ, που το κοινό αποδέχτηκε με μεγαλύτερο ενθουσιασμό μετά από αναθεωρήσεις του δημιουργού, είναι η "Αρλεζιάνα", σύνθεση, που λαμπρύνει το εκτυφλωτικό φως της υπέροχης Αρλ!!!


Η Προβηγκιανή πόλη, φίλοι μου, φαίνεται δεν μάγεψε μόνο τον Βαν Γκογκ, που απεικόνισε πλήθος από τις γωνιές της!
Ο ζωγράφος -ως γνωστόν- είχε μετοικήσει στην Αρλ όχι μόνο για την ομορφιά της, αλλά κυρίως για το φως της, τη μοναδική διαύγεια, και τα χρώματα!


Ο Μπιζέ εμπνέεται σκηνική μουσική για το δράμα "Αρλεζιάνα" του Aλφόνς Ντωντέ, ένα έργο έρωτα και τραγω­δίας στην αγροτική Προβηγκία βασισμένο σε αληθινή ιστορία.
Ένας αγρότης, ο Φρεντερίκ, ξετρελαίνεται με μια γυναίκα της Αρλ (ο χαρακτήρας του τίτλου, ο οποίος δεν εμφανίζεται ποτέ επί σκηνής). Η μητέρα του όμως τον πείθει να παντρευτεί μια άλλη κοπέλα και τελικά, από την απελπισία του ο νέος χάνει τη ζωή του πέφτοντας από τη στέγη του σπιτιού του. Μετά το θάνατό του, ο καθυστερημένος διανοητικά αδερφός του, Ινοσάν, ανακτά τη νοη­μοσύνη του ως εκ θαύματος.

Ο Μπιζέ πλάθει μουσική με ισχυρά, ενεργητικά θέματα, εμπνευσμένα από τις λαϊκές μελωδίες της Προβηγκίας.

Ο Μπιζέ μετά την χλιαρή υποδοχή του έργου, δεν το έβαλε κάτω κι έτσι αναθεωρώντας έδωσε την αριστουργηματική 4μερή Σουΐτα, που έγινε αμέσως δημο­φιλής:

Prelude - Minuet - Adagietto - Carillon

Σήμερα προτείνω να επικεντρωθούμε στο τέταρτο μέρος με τον τίτλο: "Καριγιόν"*.

*Καριγιόν στα γαλλικά σημαίνει "καμπάνες" και με αυτό το όνομα είναι γνωστό ένα μουσικό όργανο που αποτελείται από ένα σύστημα με εκκλησιαστικές καμπάνες. Λειτουργεί με γλωσσίδια εξωτερικά, που τίθενται σε λειτουργία με τα πλήκτρα.

Ο Μπιζέ θέλοντας να μιμηθεί τις κωδωνοκρουσίες των καμπανών της εκκλησίας στην Αρλ, χρησιμοποιεί ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο από 3 νότες εκτελεσμένο σαν οστινάτο από τα γαλλικά κόρνα. Εναλλασσόμενες αποχρώσεις δυναμικής (pianissimo-fortissimo)ενισχύουν τη ενεργητικότητα του μέρους αυτού.

Bizet : "L'Arlésienne Suite n°1 / Carillon- Διευθύνει o Karajan:

Η 2η Σουίτα δημιουργήθηκε μετά το θάνατο του Μπιζέ, από τον Ερνέστ Ζιρό, έναν από τους συνεργάτες του. Χρησιμοποίησε τρία κομμάτια από το πρωτότυπο του Μπιζέ, προσθέτοντας το "Μενουέτο" από την όπερα του: "Η Ωραία Κόρη του Περθ".

Από τη 2η σουίτα απολαμβάνουμε το ανάλαφρο, γεμάτο λεπτότητα και βουκολικής φύσης, "Μινουέτο".

Το μουσικό χαλί στρώνεται από την αιθέρια άρπα να πατήσει το παρατεταμένο θέμα του φλάουτου, πριν το μελωδικό ξέσπασμα της ορχήστρας.

Bizet: L'Arlesienne No. 2, Menuet/ Κάραγιαν

Eίμαι σίγουρη πως οι περισσότεροι "λαχταράτε" το εκρηκτικό "farandole", εμπνευσμένο από τη  ζωηρή χορευτική μελωδία της Προβηγκίας που συ­νήθως συνοδεύεται από φλάουτο και τύμπανο.
Σας το αφιερώνω με όλη την αγάπη μου σε μια ιδιαίτερα οργιαστική ερμηνεία  από τον Κάραγιαν!

Bizet: L'Arlesienne No. 2, Farandole / Karajan

Περισσότερες λεπτομέρειες για την "Αρλεζιάνα" μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Ο BIZET και η "Έκδοση της Κάρμεν" (U-Carmen eKhayelitsha)

 

Στη μνήμη του αγαπημένου ΖΩΡΖ ΜΠΙΖΕ που έφυγε σαν σήμερα, θα σας καληνυχτίσω, αγαπημένοι φίλοι, με το τελευταίο έργο του, μα συγχρόνως και το πιο δημοφιλές του οπερατικού ρεπερτορίου: "ΚΑΡΜΕΝ".
Έκανε πρεμιέρα το 1875, γνωρίζοντας παταγώδη αποτυχία.Πολλοί ισχυρίζονται πως αυτό ήταν και η αιτία του πρόωρου θανάτου του συνθέτη, μόλις τρεις μήνες μετά, από συγκοπή καρδιάς.

Η ηρωίδα του Μπιζέ είναι μια τσιγγάνα. Μια μοιραία γυναίκα, που ξεπήδησε μέσα απ'τις σελίδες της ομώνυμης νουβέλας του Προσπέρ Μεριμέ και που λατρεύτηκε μέσα από τα εμπνευσμένα μουσικά θέματα του ταλαντούχου μουσουργού.
Ο Μπιζέ βρίσκει την ευκαιρία να υμνήσει τον έρωτα, το πάθος, την ανάγκη του ανθρώπου να αγαπήσει και να αγαπηθεί, αλλά και την ανάγκη του να ζήσει ελεύθερος!

Ετσι, πλάθει τον πρώτο ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΟ ρόλο της όπερας!

Πρωτοποριακή η συνθετική προσέγγιση του Μπιζέ για την εποχή της, δίχασε κοινό και κριτικούς.
Η Κάρμεν αποκαλύπτει την διάσταση ανάμεσα στα "πρέπει" και τα "θέλω".Φέρνει το θεατή αντιμέτωπο με τη ρήξη σάρκας και λογικής.


"U-Carmen eKhayelitsha" :

Η ιστορία της Κάρμεν έχει μεταφερθεί κατά καιρούς και στον κινηματογράφο(ατόφια ή σε παραλλαγή...Ας θυμηθούμε τη "Στέλλα" του Κακογιάννη...) όπως άριες, μοτίβα και ρετσιτατίβι της όπερας έχουν χρησιμοποιηθεί και μεμονωμένα σε ταινίες.

Το 2005 ο βρετανός σκηνοθέτης Μαρκ Ντόρνφορντ-Μέι παρουσιάζει τη δική του κινηματογραφική εκδοχή, που τιτλοφορείται:"U-Carmen Ekhayelitsha", γυρισμένη στις φτωχογειτονιές της Καγιελίτσα, στα περίχωρα του βιομηχανικού Κέιπ Τάουν και βασισμένο στην Κάρμεν του Μπιζέ, με το λιμπρέτο εξολοκλήρου μεταφρασμένο στη γλωσσική διάλεκτο "Xhosa".

Μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το θυελλώδες πάθος της αρχετυπικής ηρωίδας σε ένα ολότελα διαφορετικό πολιτισμικό περιβάλλον, τιμώντας όμως στο έπακρο τόσο την πηγή προέλευσης, όσο και την ιδιαιτερότητα του υποβαθμισμένου αστικού τοπίου μιας συνοικίας μαύρων που προσπαθεί να ορθοποδήσει μετά το Απαρτχάιντ.
Τον απαιτητικότατο ρόλο της Καρμενσίτα υποδύεται η Pauline Malefane κι είναι απλά συγκλονιστική!

Προτείνω να την ακούσουμε στη διάσημη "ΧΑΜΠΑΝΕΡΑ", την άρια "L’amour est un oiseau rebelle", οι στίχοι της οποίας καταδεικνύουν το χαρακτήρα της αντισυμβατικής ηρωίδας: "Πουλί της επανάστασης η αγάπη, που κανείς δεν μπορεί να το δαμάσει!"

Η μελωδία, που εκφράζει τις απόψεις της προκλητικής γυναίκας για τη φύση του έρωτα, προέρχεται από το τραγούδι του ισπανού συνθέτη Sebastian Yradier, "El Arreglito ", που ο Μπιζέ μεταμόρφωσε μέσα από ιδιότυπη εναρμόνιση.
Βασίζεται σε μια κατιούσα χρωματική κλίμακα που ακολουθείται από παραλλαγές της ίδιας φράσης, πρώτα σε μινόρε και στη συνέχεια σε ματζόρε τρόπο υπονοώντας έτσι μέσα από την αντίθεση, τις αντιξοότητες του συναισθήματος της αγάπης που εκφράζεται στους στίχους, που επαναλαμβάνω είναι μεταφρασμένοι στη γλώσσα Χόσα, μια διάλεκτο που μιλιέται από νοτιοαφρικάνικες φυλές, και αποτελεί κατηγορία των γλωσσών Μπαντού.

Η χρωματισμένη πολιτικά, ταινία που τιμήθηκε με τη Χρυσή Άρκτο στο Βερολίνο, κυκλοφόρησε στην Ελλάδα σε DVD με τον τίτλο: "Η Εκδοση της Κάρμεν".

H άρια "L’amour est un oiseau rebelle" ξεκινά στο 1:30:

"H αγάπη είναι ελεύθερο πουλί, 

κανείς δεν μπορεί να το δαμάσει.

Μάταια κάποιος το καλεί 

αν δεν θέλει να τού αποκριθεί.

Τίποτα δεν οφελεί...

Ο ενας(εραστής) είναι ομιλητικός

κι ο άλλος σιωπηλός

Εγώ, αυτόν τον άλλο προτιμώ

Λέξη δεν είπε, μα μ' ευχαριστεί

Η αγάπη!Ω, η αγάπη 

έχει τσιγγάνικη καρδιά

Αν δεν μ'αγαπάς, σ'αγαπώ εγώ

μα αν σ'αγαπώ, πρόσεχε καλά!"

[Ο,τι αναφέρεται στην ταινία είναι από τους ιστοτόπους flix.gr. και cine.gr. Τα υπόλοιπα, αποτελούν προσωπικές εκτιμήσεις, που κατά καιρούς έχουν δημοσιευτεί στο προσωπικό μου blog και ηλεκτρονικά περιοδικά με τα οποία συνεργάζομαι].


Για την "Κάρμεν" του Μπιζέ μπορείτε να διαβάσετε πολλά παλαιότερα άρθρα. Περιηγηθείτε! 

"Τα παιδία παίζει", ...μουσικά...

 

"Παιδικά παιχνίδια", Pieter Bruegel the Elder


[Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για το Παιδί]

Είναι αρκετές οι φορές που οι συνθέτες εμπνεύστηκαν από τον τρυφερό κόσμο των παιδιών...Καθώς σήμερα η μέρα είναι αφιερωμένη στα παιδιά,  λέω να μοιραστούμε κάποια έργα που έχουν ως έμπνευση παιδικά παιχνίδια...

Έργα που διακρίνονται για τον τρυφερό λυρισμό τους, αλλά και την ιδιαίτερα ανάλαφρη και παιχνιδιάρικη γραφή τους.

1. "Συμφωνία των παιχνιδιών"

Oι πηγές των χειρογράφων είναι ανεπαρκείς, γι'αυτό και η σύγχυση των μελετητών σχετικά με την πατρότητα της "Παιχνιδιάρικης Συμφωνίας"...
Άλλοι υποστηρίζουν ως συνθέτη του έργου τον Λεοπόλδο Μότσαρτ, άλλοι τον Γιόζεφ ή τον αδερφό του Μίχαελ Χάυντν, αν και επικρατέστερος θεωρείται  ο Έντμουντ Άνγκερερ ...
Πάντως -όπως θα διαπιστώσετε- πρόκειται για μια απολαυστικότατη, ζωντανή, χαριτωμένη, με διάχυτη παιδικότητα, σύνθεση, με ευφάνταστη χρηση παιχνιδιών, για παιδιά ή όσους νοιώθουν παιδιά, που τελικά, λίγο ενδιαφέρει η ταυτότητα του συνθέτη...

"Toy Symphony":

2. Claude Debussy: "Children’s Corner. Suite"

Για τη μικρή του κόρη Κλωντ Έμμα, την αγαπημενη του Σουσού, ο Ντεμπισί συνεθεσε την σουΐτα του:  "Παιδική γωνιά", εμπνευσμενη  από τα παιχνίδια του μικρού κοριτσιού(Jimbo, το μικρό ελεφαντάκι της, την ξανθομαλλούσα κούκλα της ή την πάνινη αραπίνα κούκλα της, τη γνωστή Golliwog, που έκανε την εμφάνισή της το 19ο αι. σε βιβλία και καταστήματα παιχνιδιών) και μνήμες από τη δική του παιδική ηλικία. 

Τα 5 μέρη της σουίτας: 

1. Doctor Gradus ad Parnassum(διακωμωδεί τις ανιαρές ασκήσεις για πιάνο του Κλεμέντι)
2. Jimbo's Lullaby
3. Serenade for the Doll
4. The Snow is Dancing
5. The Little Shepherd
6. Golliwogg's Cakewalk

Debussy: "Children’s Corner":

3. Georges Bizet: "Jeux d’enfants- παιδικά παιχνίδια"

Πρόκειται για 12 μινιατούρες για πιάνο ντουέτο , από τα οποία  5 μέρη, ο Μπιζέ τα μετέγραψε και για ορχήστρα, αργότερα.
Μια κούνια, μια σβούρα, μια κούκλα ή ξύλινα αλογάκια, μια τρομπέτα μ'ένα τύμπανο ή σαπουνόφουσκες, είναι μερικά από τα παιδικά παιχνίδια για τα οποία ο Μπιζέ, που τόσο λάτρευε τα παιδιά, να απεικονίσει στις μελωδικές γραμμές του..

Bizet: "Jeux d’enfants":

4. Victor Herbert: "Eμβατήριο των παιχνιδιών"

Το πιο δημοφιλές και θεαματικότατο, πέρα από επιτυχημένο, έργο του Βικτόρ Χέρμπερτ είναι το "Babes in Toyland-Στην Παιγνιδούπολη", που έκανε πρεμιέρα στην  Όπερα του Σικάγο το 1903. Αγκαλιάστηκε αμέσως ως εξαιρετικό δείγμα oπερέτας για παιδιά και πιο γνωστό μέρος της σύνθεσης είναι το  "Eμβατήριο των παιχνιδιών".
Η φήμη του έργου είναι εφάμιλλη του περίφημου "Μάγου του Οζ", ενώ το βρίσκουμε  σε πολλές εκδοχές-μεταφορές, θεατρικές και κινηματογραφικές. 

Victor Herbert: "March of the Toys":

5. Τσαϊκόφσκυ:"The Nutcracker - "March of the Toy Soldiers"

Ίσως το πιο αγαπημένο παιχνίδι είναι ο κινούμενος μολυβένιος στρατιώτης, που λειτουργεί ως καρυοθραύστης και χαρίζεται ως Χριστουγεννιάτικο δώρο από τον παιχνιδοποιό Ντροσελμάγιερ-νονό της μικρής Κλάρας. Στο όνειρο της μικρής, ο Καρυοθραύστης όπως και όλα τα παιχνίδια ζωντανεύουν και την μεταφέρουν σε έναν μαγικό, παραμυθένιο κόσμο.
Χαρακτηριστικό  είναι πως ο Τσαϊκόφσκυ με την άφθαστη ευρηματικότητά του επιστρατεύει παιχνιδοτρομπέτες, παιχνιδοτύμπανα, παιχνιδοκούκους και παιχνιδοκύμβαλα, όλα προορισμένα να παιχτούν επί σκηνής από τους μικρούς ερμηνευτές στην εναρκτήρια σκηνή της Χριστουγεννιάτικης γιορτής, απ΄ όπου θα παρακολουθήσουμε το "March of the Toy Soldiers".

The Nutcracker - "March of the Toy Soldiers":

Σχετικά με το EIKAΣΤΙΚΟ: Παιδικά παιχνίδια", Pieter Bruegel the Elder:

Πρόκειται για έναν από τους δημοφιλέστερους πίνακες του Πίτερ Μπρίγκελ του πρεσβύτερου πάνω στο θέμα, με πολλούς συμβολισμούς και προεκτάσεις.
Η ελαιογραφία απεικονίζει την πλατεία ενός χωριού, όπου ομάδες παιδιών παίζουν περίπου 80 παιδικά παιχνίδια. Ο καλλιτέχνης σε αυτή την αριστουργηματική, πολυπρόσωπη αναπαράσταση  με τις άπειρες λεπτομέρειες, πέρα από κάθε αλληγορική πρόθεση, μας δίνει πλήθος πληροφοριών για τα παιδικά παιχνίδια και γενικότερα τον τρόπο ψυχαγωγίας των παιδιών του 16ου αιώνα.

Τα παιδιά, αγαπημένοι φίλοι, είναι το μέλλον και η ελπίδα του κόσμου!
Ας ευχηθούμε κι ας προσπαθήσουμε  να μεγαλώνουν σε ένα ασφαλές, ειρηνικό περιβάλλον κι εκτός από τα αυτονόητα, τροφή, σπίτι, ηρεμία, πνευματική και καλλιτεχνική καλλιέργεια, ας έχουν και χρόνο για παιχνίδι, που' ναι απαραίτητη απασχόληση για την ανάπτυξή τους, κυρίως τη συναισθηματική.
Εκεί, διοχετεύουν την ενέργειά τους, εκφράζουν τη δημιουργικότητά τους, αναπτύσσουν τη φαντασία και τις δεξιότητές τους...

 

Παλαιότερο κείμενο με αφορμή την Ημέρα για το Παιδί μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)20 November 2020 at 08:54

Ένα κι ένα διαλεχτά τα μουσικά κομμάτια που επέλεξες, Ελπίδα μου, για την ημέρα των παιδιών! Η χαριτωμένη συμφωνία- όποιος κι αν είναι ο συνθέτης της - μας ξεσηκώνει να βρούμε παιχνίδια να παίξουμε. Η πανδύσκολη "Παιδική Γωνιά" του Ντεμπυσί με τα τόσα χαριτωμένα θέματα κι ευφάνταστους τίτλους σε μεταφέρει πράγματι σε κάποια γωνίτσα με τόσα παιχνίδια, όπως και οι μελωδίες του Μπιζέ. Και η μουσική του Herbert, ζωντανή και με ενέργεια!
Αχ, αυτός ο Καρυοθραύστης με το υπέροχο των παιχνιδιών-στρατιωτών! Πόσο το αγαπώ! Και τι πανέμορφο βίντεο με τα παιδάκια-χορευτές να χαμογελούν ευτυχισμένα!
Το εικαστικό εξαιρετικής ομορφιάς και σίγουρα πολύ δύσκολο εγχείρημα του Πίτερ Μπρίγκελ! Πώς κατάφερε να συμπεριλάβει τόσα πολλά στοιχεία στον πίνακά του, χωρίς να δείχνει κουραστικός ή φορτωμένος! Μεγάλη δεξιότητα!
Ευχαριστούμε πολύ, Ελπίδα μου αγαπημένη για την τόσο όμορφη ανάρτηση προς τιμήν των παιδιών, που είναι η ελπίδα του κόσμου, η ανάσα του, η ζωή του.
Καλησπέρα με αισιοδοξία! ❤

ReplyDelete

Elpida Nousa 20 November 2020 at 19:27

Εγω πρεπει να σ'ευχαριστησω, αγαπημενη μου Αζη για την επίσκεψη και το σχολιασμό σου στην αναρτηση μου και μάλιστα με ευστοχοτατες παρατηρησεις για καθεμια από τις μουσικές επιλογες μου ...
Ναι, η Ημερα των παιδιων, μού εφερε στο νου το παιχνιδι και τα οφέλη του..
Πόσο είναι απαραιτητο στην συναισθηματικη, ψυχικη και πνευματική τους ολοκληρωση, αν και ακομα και σημερα κάποια παιδιά δεν καρπώνται του δικαιωματος στο παιχνίδι και την ανεμελια...
Ειναι θαυμαστο το πώς οι μουσικοι με την άφθαστη ευρηματικοτητά τους αποτυπωνουν καποια απο τα παιχνιδια και τη χαρα που αυτά προσφερουν στην παιδικη ψυχή!
Ο Μπριγκελ, εξαιρετικός δεξιοτεχνης, απεικονιζει θαυμαστες λεπτομερειες, μα κυριως "σχολιαζει και καταγγελει" καταστασεις και συνθηκες της εποχής του, ευφυως!
Ναι, τα παιδιά ειναι η ανασα μας, η ελπίδα, το φως στο τουνελ που διανυει η ανθρωποτητα!
Σ'ευχαριστω από καρδιάς, γλυκιά μου φιλη!Την αγαπη μου!Καλο βραδακι, παντα με αισιοδοξια, αν και τα στοιχεια πιέζουν πολύ για το αντιθετο...❤❤

"Vladimir Horowitz: κορυφαίος πιανίστας και ευρηματικός μεταγραφέας"

 

Ο Χόροβιτς παίζει σε ένα από τα αγαπημένα πιάνα του, δώρο της εταιρίας Steinway & Sons(turnerskeyboards)

[Στη μνήμη του κορυφαίου Βλάντιμιρ Χόροβιτς, που σαν σήμερα 5 Νοέμβρη του 1989 έφυγε από τη ζωή]


To ταλέντο του στη μουσική και η δεξιοτεχνία του στο πιάνο εντοπίστηκαν πολύ νωρίς από τη μητέρα του, επίσης πιανίστα.
Ο ρώσος Χόροβιτς άρχισε να δίνει συναυλίες από την ηλικία των έξι, που αντί χρημάτων  λέγεται πως εκείνα τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου έπαιρνε γι' αμοιβή ψωμί με βούτυρο και σοκολάτα...
Πέρασε τα σύνορα της Σοβιετικής Ένωσης κρυφά το 1925 με τα χρήματα για τα πρώτα έξοδα κρυμμένα στις σόλες των παπουτσιών του.
Η γνωριμία του  με τον Αρτούρο Τοσκανίνι έμελλε να σημαδέψει τη ζωή του με κορυφαίες συνεργασίες μαζί του δισκογραφικά και επί σκηνής, αλλά και με μια συγγένεια, αφού ο Χόροβιτς παντρεύτηκε την κόρη του μεγάλου μαέστρου, Βάντα Τοσκανίνι.

Τα χέρια του, μαγικά κι οι ερμηνείες του έκαναν το κοινό να παραληρεί κάθε φορά που εμφανιζόταν...
Εκείνο που κάποιος αδυνατεί να πιστέψει είναι πως ο Χόροβιτς αρκετές φορές κυνηγώντας την τελειότητα ένοιωθε αβέβαιος για την επίδοσή του και δίσταζε την τελευταία στιγμή να εμφανιστεί στη σκηνή. Έτσι, ή ακύρωνε τα ρεσιτάλ του ή τον οδηγούσαν με τη βία στη σκηνή!

Tα χέρια του Χόροβιτς,( i.pinimg)

Για την τεχνική, την ευλυγισία και την απαράμιλλη εκφραστικότητά του έχει κριθεί από την Ιστορία της μουσικής.
Θα ήθελα όμως να γράψω δυο λόγια σχετικά, γιατί έχουν ειπωθεί πολλά για την διαφορετική δακτυλοθεσία του. Ο Χόροβιτς τοποθετούσε τα δάκτυλά του στο πληκτρολόγιο με τις παλάμες οριζόντιες σχεδόν, αντί κάθετες και τα δάκτυλα να στηρίζονται στον καρπό. Όμως είχε μακριά δάκτυλα, που τού επέτρεπαν δεξιοτεχνικά περάσματα.
Ήταν επίσης εκκεντρικός εκτελεστής, αναμφισβήτητα με προτεραιότητα στη μουσικότητα.
Οι εκτελέσεις του ήταν πλούσιες σε φαντασία, χρώμα, πάθος στον τρόπο που εξέφραζε τις ιδέες του και το πώς εκείνος αντιλαμβανόταν την παρτιτούρα.
Εκτελούσε "ορχηστρικά"...
Χαρακτηριστικά ο Γκλεν Γκουλντ στο βιβλίο του: "Σκέψεις για τη Μουσική" αναφέρει:
"Οταν παίζει πιάνο, σκέφτεται ορχηστρικά κι αυτό είναι εξαιρετικής σημασίας. Το ίδιο προσπαθώ και γω...Η τεχνική δεν σχετίζεται με το γρήγορο ή το δυνατό παίξιμο.Δεν πιστεύω ότι οι παράμετροι αφορούν την ένταση ή την ταχύτητα.Το αντίθετο μάλιστα. Αφορούν το βαθμό στον οποίο μπορεί κανείς να κινηθεί μέσα σε στενά όρια διατηρώντας το μέγιστο δυνατό έλεγχο. Και ο Χόροβιτς το κατάφερε".

Αντιλαμβανόμαστε τη σπουδαιότητα της κριτικής του Γκουλντ αν θυμηθούμε πως ο καναδός καλλιτέχνης είχε δημοσίως τοποθετηθεί με αρνητικά συναισθήματα απέναντι στον Χόροβιτς, όπως και το αντίστροφο.

Ο Χόροβιτς εκτός από βιρτουόζος του πιάνου υπήρξε και ταλαντούχος μεταγραφέας.
Πασίγνωστες είναι οι δεξιοτεχνικότατες: "Variation on a theme of Bizet's Carmen", που εκτελούσε σχεδόν πάντα και μετά από θερμές παρακλήσεις των θαυμαστών του σαν encore.

To θέμα που χρησιμοποιεί είναι το πολύχρωμο "Gypsy Dance" από την 2η  πράξη της Μπιζεϊκής όπερας και σε αυτές τις παραλλαγές ο Χόροβιτς εμφανίζει το επίπεδο της δεξιοτεχνίας του και της εκφραστικής δύναμής του. Ο ρυθμός γρηγορότερος από την εκδοχή του Μπιζέ, άλλοτε σε ύφος παιχνιδιάρικο κι άλλοτε ρυθμικά άγριο πλάθει μια ταραχώδη ατμόσφαιρα μέσα από χρωματικές μετατροπίες. Λίγο πριν την καντέντσα οι τόνοι ηρεμούν και η κίνηση περιορίζεται στις χαμηλότερες θέσεις του πιάνου για να ακολουθήσουν σταδιακές κορυφώσεις ως την τελική, λαμπρή coda.
Εξαιρετικά δύσκολο έργο για έναν πιανίστα, οι ειδικοί το χαρακτηρίζουν κράμα  των απαιτητικότατων "Μεγάλων σπουδών" του Λιστ και "Ισλαμέι", σύνθεση που και ο ίδιος ο δημιουργός της, Μπαλακίρεφ, που ήταν εξαιρετικός πιανίστας, είχε παραδεχθεί ότι αντιμετώπιζε προβλήματα στην εκτέλεση του, ενώ ο Σκριάμπιν είχε τραυματισθεί στο δεξί χέρι του μελετώντας το έργο.


Την παρτιτούρα των Παραλλαγών δεν είχε παρουσιάσει ποτέ ο Χόροβιτς, καθώς δεν επιθυμούσε τη δημοσίευση του έργου. Γράφτηκαν από άλλους, ακούγοντας τις ηχογραφήσεις του.

Ας τον απολαύσουμε στο παρακάτω βίντεο, όπου κανείς μπορεί να παρατηρήσει και την "ιδιαίτερη" δακτυλοθεσία του κορυφαίου πιανίστα:

Horowitz: "Carmen Variations"

Ένα από τα αγαπημένα πιάνα του θρυλικού πιανίστα, που χρησιμοποίησε σε πολλές συναυλίες και ηχογραφήσεις του ήταν δώρο της εταιρίας Steinway & Sons, γνωστό ως "Model CD 503", με το οποίο έχει αποτυπωθεί στο εικαστικό που συνοδεύω το κείμενό μου.

Παλαιότερο κείμενο για τον Χόροβιτς μπορείτε να διαβάσετε εδώ.