Πελλέας και Μελισσάνθη, ένας έρωτας που δεν ευλογήθηκε να δει το φως...

 

"Pelleas and Melisande", Edmund Blair Leighton 

Σαν σήμερα, 30 Απριλίου 1902 κάνει πρεμιέρα η όπερα του Κλωντ Ντεμπισί: "Πελλέας και Μελισσάνθη" στην Opéra Comique του Παρισιού, ένα έργο που κάλλιστα μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος της ατονικότητας.

Η πρεμιέρα υπήρξε επεισοδιακή, η όπερα θεωρήθηκε σκανδαλώδης, οι Βαγκνεριστές προτιμούσαν διαφορετική αισθητική όψη και ο Μαίτερλινκ, στο θεατρικό κείμενο του οποίου στηρίχτηκε το λιμπρέτο, θύμωσε, επειδή ο συνθέτης δεν έδωσε το ρόλο στην σοπράνο σύζυγό του.
Ο Ντεμπισί είχε επιλέξει για το ρόλο τη διάσημη σκωτσέζα υψίφωνο που μεσουρανούσε στη Γαλλία εκείνη την εποχή, Mary Garden, την ονομαζόμενη "Σάρα Μπερνάρ της όπερας".

Ο αδυσώπητος αντίπαλος του Ντεμπισί,  Σαιν Σανς κατακρεούργησε την όπερα, αντίθετα με τον Ρομαίν Ρολάν που την χαρακτήρισε σαν  "μία από τις τρεις, τέσσερις φωτεινές ημέρες στην ιστορία της λυρικής σκηνής"...
Πρόκειται για σύνθεση διάχυτη λυρισμού, χωρίς την Βαγκνερική "ένταση", που κινείται ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το ονειρικό. Για να το πετύχει, ο Ντεμπισί αναθέτει στα τσέλα πεντατονικές κλίμακες και ολοτονικές στα ξύλινα πνευστά, στοιχείο, που κάνει την όπερα πρόδρομο της ατονικότητας.
Παρόλες τις προσπάθειες του Ντεμπισί να απομακρυνθεί από τον Βάγκνερ, στις αρμονίες του "Πελλέα" είναι εμφανής η επιρροή, όπως και στη χρήση των λάιτμοτίφ, που δηλώνουν τις συναισθηματικές εναλλαγές.Στόχος του συνθέτη δεν είναι η δράση, αλλά να δημιουργήσει ατμόσφαιρα, κάτι που επιτυγχάνει με την πολύπλοκη ενορχήστρωσή του.Ο Ντεμπισί εκμεταλλεύεται με μαεστρία το κείμενο του Μαίτερλινκ, η γλώσσα του οποίου κυλά υποβλητικά, υπαινικτικά, υπακούοντας σ’ ένα όραμα που αναδύεται με λέξεις και σιωπές.


Η Υπόθεση:

Τρία είναι τα βασικά πρόσωπα: Η νεαρή αινιγματική Μελισσάνθη, χαμένη στο δάσος την βρίσκει ο κυνηγός Γκολό. Παντρεύονται και την φέρνει στον πύργο του, όπου ανάμεσα στην κοπέλα και τον Πελλέα, τον νεαρό ετεροθαλή αδερφό του Γκολό δημιουργείται μια ακατανίκητη έλξη. Ο έρωτάς τους είναι παρθενικός, αθώος, εφηβικός κατά τα πρότυπα της μεσαιωνικής παράδοσης του έρωτα. Όταν το αντιλαμβάνεται ο σύζυγος, βάζει να τους παρακολουθούν. Σε μια συνάντησή τους, σκοτώνει τον αδερφό του και η Μελλισάνθη τραυματίζεται.  Λίγο αργότερα κι αφού έχει φέρει στον κόσμο το παιδί της, πεθαίνει. Η όπερα κλείνει με το γερο-βασιλιά,  κρατώντας το μωρό αγκαλιά και ψιθυρίζοντας πως μια ζωή τελείωσε, όμως μια καινούργια αρχίζει...

Κι έτσι, με τον Πελλέα του, καταφέρνει ο Κλωντ Ντεμπισί να εκπληρώσει τη βαθιά του επιθυμία να γράψει ένα δράμα που η μουσική να ξεπετάγεται από τις σκιές για να εκφράσει τα μεγάλα, συχνά ανείπωτα αλλιώς...

Carlos Schwabe, "Pelleas and Melisande in window"
(pinterest)

1. Θα ακούσουμε από την 1η Σκηνή της Τρίτης πράξης

"Κάτω από το παράθυρο του πύργου":

Εμφανίζεται η Μελισσάνθη στο  παραθύρι της χτενίζοντας τα λυτά, μακριά μαλλιά της και τραγουδώντας "Mes longs cheveux-Τα μακριά μου μαλλιά".
Περνά ο Πελλέας, που εκστασιασμένος από το κάλλος της τής λέει πως "τραγουδά σαν όμορφο, παράξενο πουλί.
Της ζητά να σκύψει για να μπορέσει να φιλήσει το χέρι της. Εκείνη υπακούει και τα μαλλιά της ξεχύνονται σαν ορμητικός χείμαρρος, λούζοντας τον Πελλέα που μαγεμένος τυλίγεται μέσα σ’ αυτά και τα φιλάει παθιασμένα.

Pelléas et Mélisande: Act III Scene I - "Mes longs cheveux":

2. H 4η σκηνή, της αποκάλυψης του έρωτα, στην Κρήνη των Τυφλών.

Οι δυο νέοι συναντιούνται στην Κρήνη των Τυφλών, τόπο των μυστικών τους συναντήσεων.Είναι το τελευταίο τους σμίξιμο, καθώς ο Πελλέας έχει αποφασίσει να φύγει μακριά.
Είναι η στιγμή, που εξομολογούνται την αγάπη τους και φιλιούνται παθιασμένα.

"C'est le dernier soir -Είναι η τελευταία νύχτα"...

Είναι η στερνή νύχτα... Κάθε τι τελειώνει ...

έπαιξα σ' ένα όνειρο από παγίδες πεπρωμένου ...

Ο Γκολό πετάγεται από το θάμνο που ήταν κρυμμένος και σκοτώνει τον Πελλέα.

Debussy: Pelléas et Mélisande, Act 4 - "C'est le dernier soir":

3. Το φινάλε. Η Μελισσάνθη ξεψυχά αθόρυβα, ήσυχα..Φινάλε της ελπίδας, της συνέχειας της ζωής μέσω του απογόνου.Η άρια του γερο-βασιλιά:

"Je n'ai rien vu...Je n'ai rien entendu" 

"Δεν είδα τίποτα...Δεν άκουσα τίποτα ...

Τόσο γρήγορα φεύγει κανείς, χωρίς τίποτα να πει..."

Η Μελλισάνθη της πρεμιέρας, Mary Garden

Μια ιστορικής σημασίας ηχογράφηση του 1904, με τον Ντεμπισί να συνοδεύει ο ίδιος στο πιάνο την Mary Garden.Μια σπουδαία υψίφωνο, που υποδύθηκε εκπληκτικά την ανιγματική Μελισσάνθη, μέρος ενός έρωτα που δεν ευλογήθηκε στο φως...

Eκτός από τον Ντεμπισί, έμπνευση από το θεατρικό του Μαίτερλνκ άντλησαν  και οι: Φωρέ, Σιμπέλιους και Σαίνμπεργκ. 

Λινα30 April 2020 at 10:27

οι μαγαλοι ερωτες δεν ευλογουνται αγαπημενη μου Ελπιδα.... αλλιως δεν θα ητανε μεγαλοι γιατι θα φθειρονταν στη συμβιωση.. υπεροχα ολα ακομη και το τραγικο τελος! <3
ReplyDelete



ELPIDA NOUSA30 April 2020 at 10:37

Δεν συμφωνώ, αν και μου αρέσει όπως ακούγεται αυτή η "μεγαλοστομικού τύπου" φράση της μη ευλογιας των μεγάλων ερώτων, Λινα μου!
Η Μελισσανθη ειναι ενα αίνιγμα,γι'αυτο και ο Ντεμπισί τήν πλάθει ως ρόλο "εσωτερικό" και καλεί τον ακροατή-θεατή να βρει τον τρόπο να εξωτερικεύσει όσα κρύβει μέσα της.
Το ίδιο και ο Πελλέας...Και οι δυο, άγγελοι, ανήκουν λοιπόν σε μια άλλη, υπερβατική σφαίρα!
Σ'ευχαριστω πολύ για την προσοχή σου και το σχόλιο, καλή μου φίλη!