Άντερσεν - Ντεμπισί: "Τι είδε ο Δυτικός Άνεμος;"

Η 2 του Απρίλη έχει καθιερωθεί σαν "Ημέρα Παιδικού Βιβλίου", αφού αυτή τη μέρα του 1805 γεννήθηκε ο μεγάλος Δανός παραμυθάς, Χανς Κρίστιαν Άντερσεν.
Από μικρός ξεχώριζε για την πλούσια και ζωηρή φαντασία του. Λέγεται πως πολλές φορές περπατούσε στους δρόμους και φαινόταν να ονειροβατεί. 

Αγαπούσε το διάβασμα και γοητευόταν από το θέατρο, τόσο που πέρασε μια σύντομη περίοδο της ζωής του ως ηθοποιός. Στις παρέες του λάτρευε να απαγγέλλει ποιήματα και χάρη στην ωραία φωνή του, να τραγουδά. Σπούδασε μουσική, την οποία όμως αναγκάστηκε να εγκαταλείψει όταν μια ασθένεια του στέρησε μέρος της φωνητικής του έκτασης.
Στα πρώτα βήματα της καριέρας του ασχολήθηκε με την ποίηση, αλλά τελικά τον θυμόμαστε κυρίως σαν έναν από τους σπουδαιότερους δημιουργούς παραμυθιών, που με τις ιστορίες του μάγεψε γενιές αναγνωστών σε όλο τον κόσμο.

Στο παραμύθι του "Ο Κήπος του Παραδείσου" στεκόμαστε σήμερα, μια μικρή, αλληγορική ιστορία, που συνδυάζει μυθολογικά, ηθικά και φανταστικά στοιχεία.
Ο κύριος ήρωας του παραμυθιού είναι ένας πρίγκιπας-ψυχή που ψάχνει να βρει τον δρόμο προς τον Παράδεισο, αναζήτηση που συμβολίζει την αιώνια ζωή, την ηθική τελειότητα και την πνευματική ολοκλήρωση. Στην πορεία του αντιμετωπίζει δοκιμασίες, πειρασμούς και εμπόδια, που σφυρηλατούν τον χαρακτήρα και την πίστη του. Όταν τελικά φτάνει, ανακαλύπτει έναν κήπο γεμάτο απόλυτη ομορφιά, γαλήνη και φως, που αποπνέει την αγνότητα και την τελειότητα της ψυχής. Το παραμύθι μεταφέρει έτσι το μήνυμα ότι μόνο η υπομονή, η αρετή και η καθαρότητα της ψυχής οδηγούν στην πνευματική ολοκλήρωση.

"Ζέφυρος", Γ.Τσαρούχης

Στο παραμύθι, εμφανίζονται κι οι άνεμοι σαν αγγελιοφόροι της φύσης. Η σχέση του ήρωα μαζί τους συμβολίζει τις δοκιμασίες και τις προκλήσεις, που πρέπει να ξεπεράσει για να φτάσει στην πνευματική τελειότητα, καθώς οι άνεμοι τον καθοδηγούν, τον δοκιμάζουν και ενισχύουν την πορεία του προς την ολοκλήρωση.

Θα διαβάσουμε ένα απόσπασμα-αναφορά στο Ζέφυρο, το Δυτικό άνεμο, γνωστό και ως Πουνέντε. Στη μυθολογία ήταν γιος της Ηούς και του Αστραίου, άνεμος συνήθως απαλός, ήπιος, συνδεδεμένος με το ελαφρύ, ανοιξιάτικο αεράκι. Aπεικονίζεται να κρατά λουλούδια και ως ανάλαφρος άνεμος, νέος, αγένειος και φτερωτός:

-"Από τη Δύση έρχεται και είναι ο αγαπημένος μου απ' όλους. Μυρίζει θάλασσα και φέρνει ένα απαλό δροσερό αεράκι"
-"Μήπως είναι ο μικρός Ζέφυρος;" ρώτησε ο πρίγκιπας.
-"Ναι, είναι ο Ζέφυρος", απάντησε η ηλικιωμένη γυναίκα, "αλλά δεν είναι πια τόσο μικρός".
Ο Ζέφυρος έμοιαζε με δυνατό άντρα του δάσους. Φορούσε μαλακό σκουφάκι και στηριζόταν σε ένα εβένινο ραβδί.
-"Από πού έρχεσαι;" τον ρώτησε η μητέρα του.
-"Από τα άγρια δάση!" απάντησε. "Εκεί όπου οι αγκαθωτοί θάμνοι φτιάχνουνε φράχτες γύρω από κάθε δέντρο, όπου τα νερόφιδα λιάζονται στα βρεγμένα χόρτα, και οι άνθρωποι μοιάζουν αχρείαστοι".
-"Και τι έκανες εκεί;"
-"Κοίταξα τον τεράστιο ποταμό, είδα πως τα νερά του χτυπούσαν στα βράχια και πετούσαν πιτσιλιές στον ουρανό.Ταξίδεψα με τα σύννεφα για να σχηματίσω το ουράνιο τόξο. Είδα τον άγριο βούβαλο να κολυμπά στο νερό, την αγριόπαπια, που πετούσε στα ρηχά και εγώ φυσούσα θύελλες ώστε τα αρχέγονα δέντρα να στροβιλιστούν κι αυτά σαν ξυλόφλουδες...
-"Και δεν έκανες τίποτε άλλο;" ρώτησε η μάνα του.
-"Έκανα πιρουέτες στις σαβάνες, χάιδεψα τ' άγρια άλογα και τίναξα καρύδες από τα ψηλά δέντρα! Ω, ναι, έχω πολλά να διηγηθώ απ'όσα είδα! Αλλά δεν χρειάζεται να λέει κανείς τα πάντα", είπε και φίλησε τη μητέρα του θερμά, που σχεδόν την έριξε προς τα πίσω. Πράγματι, ήτανε άγριο παιδί..."

"Zέφυρος", ανάγλυφο από τον Πύργο των Ανέμων στη Ρωμαϊκή Αγορά

Στο παραμύθι του Άντερσεν, ο Ζέφυρος δεν είναι απλώς ένας απαλός ανοιξιάτικος άνεμος, όπως είδαμε. Είναι ένα πνεύμα της φύσης με διπλή υπόσταση. Φέρνει τη δροσιά, τη μυρωδιά της θάλασσας και την ευχάριστη αίσθηση ελαφρότητας, αλλά ταυτόχρονα έχει άγρια δύναμη, ικανός να στροβιλίσει δέντρα, να φυσήξει θύελλες και να κινηθεί ανάμεσα σε ποτάμια, σαβάνες και δάση. Αυτή η διττή φύση -ήπια και δυναμική, σκιαγραφεί την εικόνα ενός ανέμου, που είναι απαλός και δροσερός, αλλά ταυτόχρονα άγριος και απρόβλεπτος.

Ακριβώς αυτή η διττή φύση του, η αίσθηση αιθέριας κίνησης και εσωτερικής ζωτικότητας είναι που αιχμαλώτισε τη φαντασία του Κλωντ Ντεμπισί στο Πρελούδιό του "Ce qu'a vu le vent d'ouest - Ό,τι είδε ο δυτικός άνεμος" και περιλαμβάνεται στο Πρώτο Βιβλίο Πρελουδίων του, που συνέθεσε στις αρχές του 1910.

Είναι γνωστό ότι ο Γάλλος συνθέτης έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη για τα παραμύθια του Άντερσεν. Έτσι, πολλοί μελετητές θεωρούν πως για το συγκεκριμένο Πρελούδιο η έμπνευση προήλθε από την ανάγνωση του παραμυθιού, το οποίο είχε εκδοθεί δύο χρόνια νωρίτερα.
Παράλληλα, αρκετοί υποστηρίζουν ότι πρόκειται για το πιο τεχνικά απαιτητικό πρελούδιο ολόκληρης της συλλογής.

Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Ντεμπισί έδινε μεγάλη σημασία στη σειρά των Πρλουδίων του. Έτσι, θεωρείται ότι το έβδομο "Ce qu'a vu le vent d'ouest" , μαζί με το προηγούμενο και το επόμενο κομμάτι, δημιουργούν την πιο έντονη δραματική αντίθεση της συλλογής.
Το έκτο "Des pas sur la neige-Ίχνη στο χιόνι" αποπνέει θλίψη και μοναξιά, το όγδοο "La fille aux cheveux de lin-Κορίτσι με λιναρένια μαλλιά" ζεστασιά και ηρεμία, ενώ το ενδιάμεσο "Ce qu'a vu le vent d'ouest" ξεχωρίζει με την ταραχώδη και δυναμική του ένταση, που έχει χαρακτηριστεί ως "λυτρωτική βία".

Στην αρχή, η μουσική κυλά σαν απαλή πνοή, σαν ο Ζέφυρος να μεταμορφώνεται σε ήχο. Σύντομα όμως αποκτά πάθος και απρόβλεπτη δύναμη, θυμίζοντας τις θυελλώδεις περιπέτειες του ανέμου στον "Κήπο του Παραδείσου".
Έτσι, η μουσική του Ντεμπισί ζωντανεύει σαν άνεμος. Η φύση και η φαντασία σμίγουν, δημιουργώντας ατμόσφαιρα αέναης κίνησης και ονειρικής μαγείας.

Debussy: Prelude VII(Book 1) "Ce qu'a vu le vent d'ouest":

Να θυμίσουμε πως τα "Πρελούδια" του Κλωντ Ντεμπισί είναι μια συλλογή σε 2 βιβλία από 24 κομμάτια για σόλο πιάνο, σε ελεύθερη μορφή, αντίθετα δηλαδή από τα αυστηρά πρότυπα των Πρελουδίων του Μπαχ. Κάθε πρελούδιο έχει και έναν ευφάνταστα απρόσμενο τίτλο, έναν λεκτικό οδηγό για τον ερμηνευτή, που όμως δεν έχει σκοπό να φυλακίσει την εκφραστικότητά του, γι'αυτό και αναγράφεται από το συνθέτη στο τέλος της παρτιτούρας, κάτι σαν προσωπική ανάμνηση, σαν ομιχλώδες αναθύμημα, θολή αναπόληση...,χωρίς να, επηρεάζει τον ερμηνευτή εκ των προτέρων, επιτρέποντάς του να εμβαθύνει εκείνος στα σημεία που αγγίζουν την ψυχή του περισσότερο και να δώσει προσωπικές αποχρώσεις στην ερμηνεία του.

*Κείμενα για τον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν υπάρχουν πολλά στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Sisley - Debussy: "Ίχνη στο Χιόνι", η σιωπή του χειμώνα σε χρώμα και ήχο...

Alfred Sisley: "La neige à Louveciennes", 1878(Musée d’Orsay)

Ο Άλφρεντ Σίσλεϊ έφυγε από τη ζωή στις 29 Ιανουαρίου 1899, φτωχός και σχεδόν λησμονημένος. Ο θάνατός του, από καρκίνο του λάρυγγα, ήρθε σιωπηλά, όπως ακριβώς κύλησε και η ζωή του, χωρίς δημόσια αναγνώριση, μέσα σε έναν χειμώνα που έμοιαζε να αντανακλά την εσωτερική του μοναξιά. Λίγους μήνες νωρίτερα είχε χάσει και τη σύντροφό του, γεγονός που σκίασε τα τελευταία του χρόνια με μια βαθιά αίσθηση απώλειας και εγκατάλειψης.

Alfred Sisley

Γεννημένος το 1839 στο Παρίσι από Άγγλους γονείς, ο Σίσλεϊ βρέθηκε από νωρίς ανάμεσα σε δύο κόσμους. Η βρετανική του καταγωγή τού χάρισε μια λεπτή, ατμοσφαιρική ευαισθησία απέναντι στη φύση, ενώ η γαλλική του παιδεία τον έφερε στον πυρήνα του ιμπρεσιονιστικού κινήματος. Συμπορεύτηκε με τον Μονέ και τον Ρενουάρ χωρίς ποτέ να επιδιώξει λάμψη ή πρωτοκαθεδρία. Σε αντίθεση με άλλους ιμπρεσιονιστές, δεν στράφηκε στον άνθρωπο ούτε στη ζωηρή καθημερινότητα της πόλης. Η ζωγραφική του ανήκει πρωτίστως στη φύση και ιδιαίτερα στη φύση του χειμώνα.

Για τον Άλφρεντ Σίσλεϊ η χειμερινή φύση δεν υπήρξε ένα απλό, ζωγραφικό μοτίβο, αλλά ένας εσωτερικός τόπος στοχασμού. Το χιόνι, η παγωμένη σιωπή της υπαίθρου και το λιγοστό, διάχυτο φως του χειμώνα τού πρόσφεραν το ιδανικό πλαίσιο για να αποδώσει τη μελαγχολία, τη μοναξιά και τη σιωπηλή ποίηση του τοπίου. Η εσωστρεφής και στοχαστική του ιδιοσυγκρασία εναρμονιζόταν βαθιά με αυτή τη λιτή, μυστηριακή όψη της φύσης, πολύ περισσότερο απ’ ό,τι με τη λαμπερή ζωντάνια των ηλιόλουστων μεσογειακών σκηνών που ενέπνεαν άλλους ιμπρεσιονιστές ζωγράφους.

Ακολουθώντας το παράδειγμα του Κλοντ Μονέ, ο Σίσλεϊ επέστρεφε συχνά στη ζωγραφική χιονισμένων τοπίων. Για τους ιμπρεσιονιστές, το χιόνι υπήρξε ένα ιδανικό πεδίο παρατήρησης των ανεπαίσθητων μεταβολών του φωτός. Στους πίνακές του δεν εμφανίζεται ποτέ ως άψυχο, επίπεδο λευκό. Μέσα από μικρές και λεπτές πινελιές αποκτά βάθος και παλμό, αντανακλώντας γαλάζιους, γκρι και λιλά τόνους που μεταμορφώνουν την παγωμένη επιφάνεια σε μια ζωντανή, ατμοσφαιρική εμπειρία.

Οι χειμώνες που πέρασε στο Louveciennes -ένα προάστιο του Παρισιού όπου έζησαν και εργάστηκαν πολλοί ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι, όπως ο Μονέ, ο Πισαρό και ο Ρενουάρ- γέννησαν μερικές από τις πιο χαρακτηριστικές του χιονισμένες σκηνές. 

Sisley: "La neige à Louveciennes", Phillips Collection, 1874

Στο έργο "La neige à Louveciennes - Χιόνι στο Louveciennes", που φιλοτέχνησε το 1878, η λευκότητα κυριαρχεί. Το τοπίο απλώνεται παγωμένο και σιωπηλό, καλυμμένο από ένα παχύ στρώμα χιονιού που σβήνει τις λεπτομέρειες και αμβλύνει τα όρια του χώρου. Η φύση μοιάζει έρημη, εγκαταλειμμένη, βυθισμένη σε μια ακινησία όπου ο χρόνος φαίνεται να έχει ανασταλεί. Μέσα σε αυτή τη σιωπηλή απεραντοσύνη, το βλέμμα περιπλανιέται χωρίς αντίσταση, μέχρι που συναντά ένα αχνό ίχνος ζωής.
Μια μικροσκοπική ανθρώπινη φιγούρα, ντυμένη με σκούρο πανωφόρι, διασχίζει διστακτικά το χιονισμένο τοπίο, σπάζοντας την απόλυτη ερημιά. Η παρουσία της ανεπαίσθητη, εντείνει αντί να αναιρεί τη μοναξιά του χώρου. Ένας στενός δρόμος χαράσσεται μέσα στο λευκό και χάνεται στο βάθος, οδηγώντας το βλέμμα προς το άγνωστο. Η προοπτική δεν λειτουργεί σαν οργανωτικό στοιχείο της σύνθεσης, αλλά σαν ποιητικό εργαλείο που προσκαλεί τον θεατή σε μια εσωτερική διαδρομή, προς τη σιωπή και τον στοχασμό.  Τα ήρεμα, ισορροπημένα χρώματα συνθέτουν μια λεπτή αρμονία, αποκαλύπτοντας την ευαίσθητη και στοχαστική φύση του καλλιτέχνη.

Η καλλιτεχνική αυτή ευγένεια συνδέεται άρρηκτα με τη βρετανική καταγωγή του Σίσλεϊ. Κατά τα χρόνια που έζησε στην Αγγλία, αλλά και στις μεταγενέστερες επισκέψεις του, γνώρισε σε βάθος το έργο των Κόνσταμπλ και Τέρνερ. Η ποιητική τους ματιά στη φύση, η έμφαση στην ατμόσφαιρα, στο φως και στις μεταβαλλόμενες καιρικές συνθήκες άφησαν βαθύ αποτύπωμα στη ζωγραφική του, ενισχύοντας τη δική του αντίληψη του χιονιού ως φορέα σιωπής, φωτός και εσωτερικής συγκίνησης.

Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι ορισμένοι μελετητές διακρίνουν μια λεπτή γέφυρα ανάμεσα στη ζωγραφική του Σίσλεϊ και στη μουσική του Κλωντ Ντεμπισί. Η ελαιογραφία "Χιόνι στο Louveciennes", που σήμερα εκτίθεται στο Musée d’Orsay στο Παρίσι, έχει θεωρηθεί από αρκετούς σαν η πηγή έμπνευσης για το περίφημο πρελούδιο του Ντεμπισί "Des pas sur la neige - Ίχνη στο χιόνι". Ο συνθέτης, με τη φαντασία και τη μουσική του να λειτουργούν ως στοχαστικοί ιχνηλάτες, κατορθώνει να μεταφράσει την οπτική σιωπή του πίνακα σε ηχητικό τοπίο, όπου κάθε νότα μοιάζει με αποτύπωμα πάνω στο απάτητο χιόνι.

Η σύνθεση, αποτελεί το έκτο κομμάτι από το Πρώτο Βιβλίο των Πρελουδίων του Ντεμπισί και συντέθηκε κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα. Το έργο έχει δυαδική μορφή, με τα δύο μέρη, Α και Β, να κατανέμονται ισόρροπα στη συνολική του έκταση. Η μουσική κινείται ανάμεσα στον Μιξολύδιο και τον Δώριο τρόπο, με μοτιβικές επαναλήψεις που δημιουργούν μια αίσθηση θλίψης, στασιμότητας και ερημιάς.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν τα μεμονωμένα χτυπήματα στην υψηλή περιοχή του πιάνου, τα οποία εκτελούνται με το σταύρωμα του αριστερού χεριού πάνω από το δεξί. Οι ήχοι αυτοί παραπέμπουν άμεσα στα ίχνη των πατημασιών που χαράσσονται στιγμιαία πάνω στο λευκό χιόνι, πριν σβηστούν από τον χρόνο και τη σιωπή. Οι παράφωνες συγχορδίες, βυθισμένες σε ένα εύθραυστο δυναμικό πεδίο ανάμεσα στο morendo και το pianissimo, λειτουργούν ως ψυχρή ηχητική έκφραση μοναξιάς, απομόνωσης και εσωτερικής ερήμωσης.

Μια σύντομη coda έρχεται να ολοκληρώσει αυτή την παγωμένη εικόνα: το τοπίο αδειάζει, ο ήχος υποχωρεί, και απομένει μόνο η αίσθηση του ψύχους, της παγωνιάς και της εγκατάλειψης, σιωπηλά, ανεπαίσθητα ίχνη πάνω στο απέραντο λευκό του χιονιού…

Debussy: "Prelude Book I, Des pas sur la neige":

Το έργο ερμηνεύει ο Walter Gieseking, πιανίστας κατ'εξοχήν Ντεμπισιακός με τις ερμηνείες του να ξεχωρίζουν για την καθαρότητα και την ακρίβεια στην απόδοση, τους χρωματικούς τόνους και τις  συναισθηματικές αναγνώσεις...

Βιναρέτα Σίνγκερ: η γνωριμία της με τον Ντεμπισί...

"Winnaretta Singer", Jacques-Émile Blanche

Η Winnaretta Singer γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 8 Ιανουαρίου 1865, στη Νέα Υόρκη. Κόρη του επιχειρηματία και εφευρέτη της ραπτομηχανής, Ισαάκ Σίνγκερ, η Βιναρέτα θα μείνει στην ιστορία ως μαικήνας των τεχνών και προστάτιδα των δημιουργών.

Το σαλόνι της δεν υπήρξε απλός χώρος υποδοχής. Ήταν ένας ζωντανός κόσμος μουσικής και φαντασίας, ένα από τα σπουδαιότερα κέντρα καλλιτεχνικής ζωής της εποχής της. Η μεγάλη αίθουσα μπορούσε να φιλοξενήσει έως και διακόσιους καλεσμένους, με τις νότες να γεμίζουν κάθε γωνιά και να αιχμαλωτίζουν τις αισθήσεις. Παράλληλα, μια μικρότερη αίθουσα έδινε τη δυνατότητα για ιδιωτικά ρεσιτάλ. Τα δύο πιάνα και το όργανο περίμεναν να αποδώσουν τη μουσική που αγαπούσε.

Ο γάμος της το 1893 με τον πρίγκιπα Edmond de Polignac, ερασιτέχνη συνθέτη, την έφερε σε επαφή με την ελίτ της γαλλικής κοινωνίας, αλλά κυρίως της άνοιξε έναν κόσμο δημιουργικότητας και καλλιτεχνικής ανταλλαγής. Η μουσική για τη Βιναρέτα ήταν τρόπος ύπαρξης, μυστική γλώσσα και καταφύγιο. Το πάθος της για την τέχνη των ήχων, που κληρονόμησε από τη μητέρα της, ήταν βαθιά, προσωπική ανάγκη της.

Δεν ήταν τυχαίο ότι πλήθος συνθετών αφιέρωσαν σε κείνη και στον σύζυγό της έργα τους, αναγνωρίζοντας τη γενναιοδωρία της αλλά και τη σπάνια κατανόηση με την οποία προσέγγιζε τη μουσική δημιουργία. Στο σαλόνι των Polignac πρωτοπαρουσιάστηκαν συνθέσεις που θα σημαδέψουν τη μουσική του 20ού αιώνα.

Ανάμεσα στους συχνότερους επισκέπτες ξεχώριζε ο Κλωντ Ντεμπισί. 

O Nτεμπισί το 1905, αρχή γνωριμίας με ζεύγος Πολινιάκ

Η γνωριμία του Γάλλου συνθέτη με το ζεύγος Πολινιάκ πραγματοποιήθηκε σε σαλόνι που υποστήριζε νέους δημιουργούς, πιθανότατα σε εκείνο της Meg de Saint‑Marceaux στο Παρίσι, γύρω στο 1905. Από κείνη τη στιγμή ξεκίνησε η μακρά και καρποφόρα συνεργασία τους. Η μουσική του Ντεμπισί παρουσιάζονταν σχεδόν κάθε μήνα στο σαλόνι των Πολινιάκ, με αρκετές πρεμιέρες να λαμβάνουν χώρα στο ονομαστό σαλόνι τους.

Η Βιναρέτα Σίνγκερ θαύμαζε τον Κλωντ Ντεμπισί σε πολλά επίπεδα και όχι μόνο για τη μουσική του ιδιοφυΐα. Εκτιμούσε τη λεπτότητα, τη φαντασία και την ποιητικότητα των συνθέσεών του, καθώς και την ικανότητά του να δημιουργεί ατμόσφαιρα. Την απλότητα και τη σεμνότητά του, που συνέβαλλαν σε έναν διάλογο μουσικής και πνεύματος χωρίς επιτήδευση, τις θεωρούσε ιδιαίτερα γοητευτικές. Υποκλινόταν μπροστά στην καινοτομία και τον πειραματισμό του, καθώς είχε πάντα ανοιχτά αυτιά σε οτιδήποτε πρωτοποριακό. Θαύμαζε τον τρόπο με τον οποίο ο Ντεμπισί αναμόρφωνε την αρμονία, τον ρυθμό και την υφή της μουσικής, ανοίγοντας νέους δρόμους για τη μουσική του 20ού αιώνα.

Η παρουσία του Ντεμπισί στην οικία Πολινιάκ, εντυπωσίαζε πάντα. 
"Παρότι Γάλλος, ερχόταν με μια ιταλική φινέτσα, με κοντή μύτη, σγουρά μαύρα μαλλιά, βαθουλωτά μάτια και μικρή γενειάδα… Με λίγη φαντασία, τα χαρακτηριστικά του θύμιζαν τον Φαύνο της αρχαιότητας", έγραφε η ίδια η Βιναρέτα.

Η Βιναρέτα αγαπούσε βαθιά το "Πρελούδο στο απομεσήμερο ενός Φαύνου" του Ντεμπισί και δεν έχανε ευκαιρία να το εκτελεί στο πιάνο.

Ένα από τα πιο αγαπημένα της στιγμιότυπα ήταν όταν το πρωτοπαρουσίασαν μαζί με τον Ricardo Viñes στην εκδοχή για δύο πιάνα και οι αιθέριες νότες του Ντεμπισί αιωρούνταν μέσα στους χώρους της οικίας, ανάμεσα σε ψίθυρους θαυμασμού, γέλια και ατελείωτη συγκίνηση...

Ήταν μια στιγμή όπου η μουσική βιωνόταν σαν ζωντανή εμπειρία, ένας διάλογος ανάμεσα στο πιάνο, στην ψυχή των εκτελεστών και στην καρδιά των παριστάμενων.
Εκείνη η σχέση με τον Ντεμπισί, γεμάτη σεβασμό και κοινή αγάπη για την ουσία της μουσικής, έκανε την ατμόσφαιρα της οικίας των Πολινιάκ, μοναδική. Κάθε νότα ήταν σαν φως, κάθε παύση σαν ανάσα, και η ίδια η Βιναρέτα, σαν προστάτιδα και μαικήνας, ένωνε όλα αυτά τα στοιχεία σε έναν κόσμο όπου η τέχνη και η ζωή συγχωνεύονταν αδιάσπαστα.

Debussy: "Prélude à l'après-midi d'un Faune", 

Martha Argerich - Stephen Kovacevich (εκδοχή για 2 πιάνα)

 Η συνεργασία των δύο πιανιστών θεωρήθηκε από κοινό και μουσικό τύπο: "σύμπραξη υψηλού επιπέδου"

Κείμενα για τη Βιναρέτα Σίνγκερ υπάρχουν κι άλλα στο μπλογκ. Περριηγηθείτε!

Χειμώνα, δεν είσαι τίποτ’ άλλο παρά ένας απατεώνας...

"Ο δρόμος προς το Ζιβερνί τον χειμώνα",  Κλωντ Μονέ

Η μοναδική σύνθεση του Κλωντ Ντεμπισί για χορωδία a cappella είναι ο κύκλος "Τρία Τραγούδια του Καρόλου της Ορλεάνης- Trois Chansons de Charles d’Orléans", βασισμένος σε ποιήματα του ομώνυμου Γάλλου δούκα, σημαντικής λογοτεχνικής μορφής του 15ου αι.
Οι ευχές μου για έναν καλό μήνα και έναν δημιουργικό χειμώνα συνοδεύονται από το πρώτο εκ των τριών ποιημάτων, με τον τίτλο "Χειμώνα, δεν είσαι τίποτ’ άλλο παρά ένας απατεώνας".

Στο ποίημα, ο ποιητής απευθύνεται στο Χειμώνα, τον χλευάζει και τον καταγγέλλει ως "απατεώνα", αντιπαραβάλλοντάς τον με την τρυφερότητα και τη γενναιοδωρία της άνοιξης και του καλοκαιριού:

"Χειμώνα, δεν είσαι παρά απατεώνας

το καλοκαίρι είναι γλυκό κι ευγενικό,

το μαρτυρούν ο Μάης κι ο Απρίλης

που το συντροφεύουν βράδυ και πρωί.

Το καλοκαίρι ντύνει κάμπους και δάση

με πράσινη χλόη και χίλιες αποχρώσεις,

όπως το ορίζει η φύση.

Μα εσύ, Χειμώνα, κουβαλάς χιόνι,

ανέμους, χαλάζι και βροχή

θα ’πρεπε να εξοριστείς…"

Η ειρωνική αυτή επίπληξη προς την εποχή του ψύχους λειτουργεί ως αφετηρία ενός λεπτού στοχασμού. Ο Χειμώνας -απατεώνας κατά τον αφηγητή- διαθέτει πράγματι μια αξιοσημείωτη ικανότητα να εμφανίζεται απρόσμενα, φορτωμένος χιόνι, καταιγίδες και ανέμους, διαψεύδοντας συστηματικά την επαναλαμβανόμενη ελπίδα ότι "φέτος θα είναι πιο ήπιος". Ένας εποχικός "ταχυδακτυλουργός" που μας ωθεί να ανασύρουμε βεβιασμένα παλτά, ομπρέλες, κασκόλ και γάντια από τα συρτάρια.
Ωστόσο, μέσα σε αυτήν τη φαινομενική "απάτη" κρύβεται μια ουσιώδης αλήθεια. Χωρίς τις παγωμένες μέρες του Χειμώνα, δεν θα αναγνωρίζαμε την αξία του Μάη και του Απρίλη, δεν θα αισθανόμασταν την αγαλλίαση του πρώτου φωτός, ούτε την εύφορη υπόσχεση της αναγέννησης της φύσης. Ο Χειμώνας μάς υποχρεώνει να στραφούμε προς τα ενδότερα, να επιβραδύνουμε, να εσωτερικεύσουμε. Μας θυμίζει ότι η προσωρινή "εξορία" μπορεί να γίνει πρόσφορο έδαφος αυτογνωσίας.
Ίσως λοιπόν, ο αποκαλούμενος "απατεώνας" χειμώνας να είναι τελικά φορέας της βαθύτερης σοφίας ότι η φωτεινότητα του κόσμου γίνεται ορατή μόνο επειδή προηγήθηκε το σκοτάδι...

Το επιλεγμένο εικαστικό έργο (Ο δρόμος προς το Ζιβερνί τον χειμώνα) ανήκει στον Κλωντ Μονέ, του οποίου η αισθητική συνάδει με τη μουσική του Ντεμπισί.
Και οι δύο δημιουργοί μοιράζονται κοινή ατμόσφαιρα φωτός, όπου η λεπτότητα κυριαρχεί. Στην τέχνη τους, η παρατήρηση της φύσης μετατρέπεται σε ποιητική εμπειρία, δημιουργώντας έναν κόσμο ονειρικό, όπου κάθε απόχρωση και κάθε ήχος συντονίζεται με μια διακριτική, εσωτερική αρμονία.

Κατ'εμέ ο πίνακας αφήνει μια μαγική εντύπωση, με τον τρόπο που ο ιμπρεσιονιστής ζωγράφος αποτύπωσε ένα ροδί ηλιοβασίλεμα, όπου ζεστές ανταύγειες ξεπροβάλλουν μέσα από το χειμωνιάτικο ψύχος. Παρατηρείστε τον τρόπο που ο Μονέ αποκαλύπτει τη "θαλπωρή", που κρύβεται ακόμη και στο πιο παγωμένο χειμωνιάτικο τοπίο.

Kαλό απόγευμα, καλή εβδομάδα, καλό κι ευλογημένο μήνα, εκλεκτοί φίλοι!
Ας χαμογελάσουμε στον απατεώνα Χειμώνα, φορώντας τα παλτά μας με στυλ και απολαμβάνοντας τις κρυφές ζεστασιές που μόνο εκείνος ξέρει να φανερώνει...

Debussy: "Yver, vous n'estes qu'un villain":

Camille Claudel: το μεγάλο κύμα και η τρικυμία της ψυχής της ...

 

Camille Claudel: "The Wave - Το Κύμα"

CAMILLE

"Μ’ έριξε μ’ ένα του βλέμμα

'Ενα απ’ τα θύματα κι εγώ

Ήταν όλα ένα ψέμα, με πήγε ως τον ουρανό

Τι ηδονή, τι παραμύθι, να είμαι η ξεχωριστή

Η γυναίκα της ζωής του, η μοναδική

Μια γυναίκα δίχως σκέψη

στο συναίσθημα αν μπλέξει

κάνει ό,τι δε χωράει η λογική

Για του έρωτα το δώρο

το βαρύ πληρώνει φόρο

που αιώνες διαρκεί…"

(Ευσταθία: "Γένους θρυλικού - Αφιερωμένο στην Camille Claudel, απόσπασμα)

Σαν σήμερα, 19 Οκτωβρίου1943 ταξιδεύει για το ουράνιο φως η ταλαντούχα Γαλλίδα γλύπτρια, Καμίλ Κλοντέλ.

Γεννημένη στη νότια Γαλλία, έδειξε την κλίση της στη γλυπτική από πολύ νεαρή ηλικία, κάτι που αναγνωρίστηκε από τον φίλο της οικογένειας, γλύπτη Alfred Boucher, με προτροπή του οποίου η Καμίλ μεταβαίνει στο Παρίσι για σπουδές. Μαθητεύει στο εργαστήριο του Ωγκίστ Ροντέν, γίνεται μοντέλο και μούσα του και μεταξύ τους αναπτύσσεται μια παθιασμένη -πλην ταραχώδης- ερωτική σχέση.

Τα έργα της Καμίλ Κλοντελ εντυπωσιάζουν και διεγείρουν έντονα συναισθήματα με την καινοτόμα και πρωτοποριακή τέχνη τους, που αναδύει την "ψυχή" της γλυπτικής, απελευθερώνοντάς τη από τα καθιερωμένα θεματικά και φορμαλιστικά πλαίσιά της. Σμιλεύει τα γλυπτά της απαλά, δίνοντας μορφές που αναδύονται θεϊκά μέσα από το τραχύ ακατέργαστο υλικό...Σμιλεύει "μπρούντζο που χορεύει, μάρμαρο που κλαίει, πέτρα που αγαπάει...", όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Ουρουγουανός, Εδουάρδο Γκαλεάνο στο βιβλίο του.

Η σχέση της Κλοντέλ με τον Ροντέν τερματίζεται το 1898, ενώ είναι εμφανείς οι ψυχολογικές της διαταραχές . Καταστρέφει πολλά από τα έργα της και στρέφεται ενάντια στον πρώην αγαπημένο της κατηγορώντας τον για κλοπή δικών της ιδεών, που χρησιμοποίησε σε δημιουργίες του.
Αρχίζει να απομονώνεται και η ψυχική της υγεία παραμένει άστατη.
Η ταλαντούχα γλύπτρια πέρασε τριάντα χρόνια εγκλεισμού στο Ψυχιατρείο, μέχρι το θάνατό της στις 19 Οκτωβρίου του 1943...


Απ' ότι φαίνεται, δεν υπήρξε μονάχα Μούσα του Ροντέν...

C. Claudel: "La Valse"

Παζλ για δυνατούς λύτες η ζωή της, συμπεριλαμβανομένης και της "σχέσης" της με τον γάλλο συνθέτη, Κλωντ Ντεμπισί.
Είναι πιθανό οι δυο τους να είχαν γνωριστεί μέσω του Μαλλαρμέ, κοινού φίλου του συνθέτη και του αδερφού της Καμίλ.

Σίγουρα μαζί είχαν επισκεφτεί το καλοκαίρι του 1899 τη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού προκειμένου να παρακολουθήσουν παραστάσεις της ορχήστρας γκαμελάν της Ιάβας.

Είναι πολύ δύσκολο να δοθεί τεκμηριωμένη απάντηση για τυχόν ερωτική σχέση μεταξύ τους, πάντως ο Godet υποστήριζε πως η Καμίλ άκουγε εκστασιασμένη τον Κλωντ να παίζει πιάνο για κείνη, ενώ ο συνθέτης με τη σειρά του είχε συχνά εκφράσει το θαυμασμό του για τα έργα της.
Γνωρίζουμε δε, πως ένα αντίγραφο του γλυπτού της: "La Valse" είχε ο Ντεμπισί πάνω στο πιάνο του, θέση που κράτησε μέχρι το θάνατο του μουσουργού.

Hokusai: "The Great Wave off Kanagawa"

Συνθέτης και γλύπτρια θαύμαζαν την ιαπωνική τέχνη της ξυλογραφίας ουκίγιο-ε και τις δημιουργίες του Χοκουσάι.

Ο Ντεμπισί έτρεφε μεγάλη εκτίμηση προς τον Χοκουσάι, το έργο του οποίου γνώρισε στα φοιτητικά του χρόνια.
Σε παλαιοπωλείο της Ρώμης είχε ανακαλύψει ένα αντίγραφο του "Μεγάλου κύματος της Καναγκάουα", που μέχρι το τέλος της ζωής του κοσμούσε τον τοίχο στο σαλόνι του.
Ίδια εκτίμηση έτρεφε και η Κλαμίλ για τον ιάπωνα καλλιτέχνη.

Camille Claudel: "The Wave - Το Κύμα"

Επηρεασμένη από το "Μεγάλο Κύμα", όπως και ο Ντεμπισί, παρουσιάζει στο Salon του 1897, το "The Wave". Σμιλεύει στο υλικό της τρεις μικρές γυναικείες φιγούρες με λυγισμένα τα γόνατά τους και πιασμένες απ' τα χέρια, που τρομαγμένες αντικρύζουν το τεράστιο κύμα από μάρμαρο που ετοιμάζεται να σκάσει πάνω από τα κεφάλια τους. Κάποιοι υποστηρίζουν πως το σύμπλεγμα της γλύπτριας μπορεί να θεωρηθεί ως μια εικόνα του πεπρωμένου της. Όπως οι γυναίκες του γλυπτού της, έτσι και κείνη προσπαθεί να αποφύγει και να γλυτώσει τη συντριβή.

Παρόμοιο σε χρώμα και μορφή με τη διάσημη ξυλόγλυπτη εκτύπωση του Χοκουσάι, το "The Wave" είναι ένα διακοσμητικό έργο που δίνει προτεραιότητα στο φως και προαναγγέλλει τη μεταγενέστερη σειρά της Κλοντέλ -"Chimney pieces"- της, στην οποία οι συνδυασμοί των υλικών παίζουν θεμελιώδη ρόλο.

Το Συμφωνικό ποίημα του Κλωντ Ντεμπισί: "La Mer":

Το συνέθεσε στις ακτές της Μάγχης, ταλαιπωρημένος από την κοινωνική κατακραυγή λόγω της σχέσης του με την Έμμα Μπαρντάκ.

Καθένα από τα μέρη του έργου πλάθει μια ηχητική εικόνα της θάλασσας...

• Το πρώτο μέρος ονομάζεται "Από την αυγή ως το μεσημέρι στη θάλασσα" .
  Ο μουσικός λόγος κλιμακώνεται συμβολίζοντας την διαδρομή του φωτός, από την αχνή παρουσίαση της αυγής ως την εκθαμβωτική λάμψη του μεσημεριού.

• Το δεύτερο μέρος τιτλοφορείται "Παιχνίδια των κυμάτων". Εδώ, κυριαρχεί μία απλή, μαγευτική μελωδία, σαν το τραγούδι των σειρήνων, πάνω σε έντονους ρυθμούς, ενώ διάχυτα ηχοχρώματα ζωντανεύουν εικόνες του νερού, του ανέμου και του φωτός.

• Στο τρίτο μέρος που έχει τον τίτλο "Διάλογος του ανέμου με τη θάλασσα" παρατηρούμε τα κρουστά να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Θορυβώδη και ζωηρά δηλώνουν την απειλή της τρικυμίας που μαίνεται. Το μοτίβο από το τραγούδι των σειρήνων ακούγεται αποσπασματικά σε μια στιγμή γαλήνης, αλλά χάνεται αμέσως μέσα σε εκρηκτικά ηχητικά ξεσπάσματα.

Το απολαμβάνουμε σε μια εξαιρετική ηχογράφηση του 1957 από την Ορχήστρα Concertgebouw υπό τον περίφημο Ολλανδό μαέστρο Eduard van Beinum:

Debussy: "La Mer"

Για την Κ. Κλοντέλ υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Θεόφιλος Γκωτιέ: η λουστραρισμένη ομορφιά της γλώσσας του...

 

Πορτραίτο του νεαρού Θεόφιλου Γκωτιέ,
(Auguste de Châtillon)

30 Αυγούστου του 1811 γεννήθηκε σε μια κωμόπολη της νοτιοδυτικής Γαλλίας ο ρομαντικός ποιητής, Θεόφιλος Γκωτιέ.

Υπήρξε μέγας χειριστής της γλώσσας και ασχολήθηκε -εκτός από την ποίηση-, με τη συγγραφή θεατρικών έργων, μυθιστορημάτων, όπως επίσης με τη δημοσιογραφία και τη λογοτεχνική κριτική. Πέθανε εντελώς ξαφνικά στις 23 Οκτωβρίου του 1872 σε ηλικία 61 ετών μετά από μακροχρόνια καρδιακή νόσο. Ενταφιάστηκε με τιμές στο Κοιμητήριο της Μονμάρτης.

Εκτιμήθηκε ευρέως από ανθρώπους του πνεύματος(Μπωντλέρ, Μαλλαρμέ, Μπαλζάκ, Φλωμπέρ, Όσκαρ Ουάιλντ, Έλιοτ κ.α) οι οποίοι υπογράμμισαν τη τελειότητα της μορφής των έργων του, κάνοντας λόγο για "λουστραρισμένη ομορφιά της γλώσσας".

"Πεταλούδες στο χρώμα του χιονιού
σε σμήνη πετάξτε πάνω από τη θάλασσα. 

Όμορφες, λευκές πεταλούδες,

πότε θα μπορέσω να διαβώ παρόμοιο γαλάζιο μονοπάτι;

Ξέρεις, ωραία των ωραίων,

μπαγιαδέρα μου με τα μαύρα μάτια,

αν μπορούσες να μου δανείσεις τα φτερά σου

πες, ξέρεις πού θα πήγαινα;

Χωρίς να φιλήσω ούτε ένα ρόδο

μέσα από δάση και κοιλάδες,

στα μισόκλειστα -θα πετούσα- χείλη σου, 

λουλούδι της ψυχής μου, και θα πέθαινα εκεί"

(Théophile Gautier: "Les Papillons", μτφ. δική μου)

 Ο Γκωτιέ στο παραπάνω ποίημα της νεότητάς του μεταφράζει την αγάπη σε μια συναρπαστική, σχεδόν μεθυστικά ηδονική εμπειρία που τον εκτρέπει από τη πραγματικότητα και του δίνει φτερά να πετάξει...Το ποίημα αποτελεί μικρό δείγμα της άρνησής του να συμβαδίσει με τους σύγχρονους υλιστικούς καιρούς του.

Το ποίημα ξεχειλίζει από συναίσθημα και διακρίνεται για τη μουσικότητα και το λεκτικό του ρυθμό, στοιχείο που δικαιολογεί τον αυξημένο αριθμό μελοποιήσεων... 

O Ντεμπισί την εποχή μελοποίησης του ποιήματος

1. To 1881 ο δεκαεννιάχρονος Kλωντ Ντεμπισί εμπνέεται από την τρυφερή ποίηση του Γκωτιέ, κοινωνεί και μεταλαμπαδεύει πληθώρα συναισθημάτων αναδεικνύοντας τον τρυφερό και ρομαντικό χαρακτήρα της ποιητικής δημιουργίας. Στον τύπο ενός νυχτερινού με ιμπρεσιονιστικές πινελιές, ο νεαρός γάλλος συνθέτης καταφέρνει με τις νότες και τις αρμονίες του να μεταφέρει τον πλούσιο σε συναισθηματικές εικόνες ποιητικό λόγο του Γκωτιέ ο οποίος ξεχειλίζει τρυφερότητα και συναισθηματική ευγένεια... 

Ένα κομψοτέχνημα η δημιουργία του, μαρτυρά την έμφυτη ικανότητά του να συνθέτει σε μουσικές εικόνες σπάνιας γλαφυρότητας και λεπταίσθητης αμεσότητας, περιφέροντας τον ακροατή ως σιωπηλό μέτοχο στη συγκίνηση και τη σκέψη του ποιητή.

Το μελοποιημένο ποίημα ηχογραφήθηκε oκτώ δεκαετίες μετά την εποχή σύνθεσής του. Συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ "Mélodies De Jeunesse" σε ερμηνεία της Sandrine Piau. Eύρωστη η φωνή της γαλλίδας υψιφώνου, με εκλεπτυσμένη έκφραση και εκφραστική γλυκύτητα:

"Les Papillons", Claude Debussy - Sandrine Piau:

Ο Σωσόν την εποχή μελοποίησης του ποιήματος

2. Το 1883 ο Ernest Chausson δημοσιεύει τον κύκλο τραγουδιών "Sept mélodies, op. 2", ανάμεσά τους και το αριστοτεχνικό "Les Papillons", στο οποίο ξεχωρίζει η έντονη χρήση της αντίθεσης της δυναμικής προκειμένου να εκφραστεί το δυνατό συναίσθημα.

Το πιάνο συνεισφέρει σε υπερθετικό βαθμό στη δημιουργία της ατμόσφαιρας του ποιητικού κειμένου, με τον γοργό ρυθμό να αποτυπώνει το φτερούγισμα των πεταλούδων.
Το ακούμε από την σπουδαία Τζέσυ Νόρμαν. 
Υπέροχο ηχόχρωμα και ευαίσθητη ερμηνεία. Μέσω της υποδειγματικής μουσικής αφήγησής της υπογραμμίζει το νόημα των λέξεων, νιώθοντας βαθιά την κάθε μουσική φράση και την εσωτερικότητα της γραφής του τιμώμενου σήμερα, Θεόφιλου Γκωτιέ.

"Les Papillons", Ernest Chausson - Jessye Norman:

Ηχούν λεπταίσθητες, Ντεμπισιανές αρμονίες στο αίθριο της Αλάμπρα...

 

"Patio  de Lindaraja", Alhambra

Τα εξωτικής ομορφιάς αίθρια της Αλάμπρα είναι από τις εμβληματικότερες εικόνες της Γρανάδας.
Το "Patio  de Lindaraja" μπορεί να μην είναι τόσο δημοφιλές  όσο το "Αίθριο με τις Μυρτιές" ή η "Αυλή των Λεόντων", όμως είναι κι αυτό, εκθαμβωτικού κάλλους. Μια καταπράσινη όαση στο εσωτερικό του "κόκκινου"* παλατιού.(*Al Hambra=Το κόκκινο, στα αραβικά)

Η αυλή περικλείεται από τοξωτούς κίονες και περίτεχνες στοές, από τις οποίες ο επισκέπτης έχει μια σαρωτική θέα της πόλης, στοιχείο που έδωσε στο αίθριο το όνομά του. Moναστική αίσθηση κυριεύει τον ταξιδιώτη, η οποία ενισχύεται  από το σχεδιασμό του κήπου με το μαρμάρινο σιντριβάνι στη μέση και τη συνεχή, γάργαρη ροή του νερού, σύμβολο γαλήνης, αναδημιουργίας, ενέργειας και αναγέννησης.

Lindaraja ήταν και το όνομα μιας Μαυριτανής νεράιδας, που ζούσε στην Αλάμπρα, λέει ο θρύλος...

Το χειρόγραφο της παρτιτούρας ανακαλύφθηκε μετά το θάνατο του Κλωντ Ντεμπισί, γι' αυτό ορισμένοι μουσικοί ερευνητές ισχυρίζονται πως αποτελεί σχεδίασμα για ένα εκτενέστερο ορχηστρικό έργο.

Πρόκειται για την πρώτη "ισπανικού ύφους" σύνθεσή του, που τιτλοφορείται: "Lindaraja" (αναφορά στην περίτεχνη αυλή στην Αλάμπρα) και ξετυλίγεται πάνω στο ρυθμό της χαμπανέρα, επιρροή από την "Habanera" του Μ. Ραβέλ και συνέθεσε ο Ντεμπισί την άνοιξη του 1901.

Η εμπειρία του Nτεμπισί από την Ισπανία ήταν μηδαμινή. Ένα μόνο απόγευμα πέρασε τα σύνορα, ταξίδεψε περίπου τρία μίλια μέχρι το Σαν Σεμπαστιάν, παρακολούθησε μια ταυρομαχία και επέστρεψε στο Σεν Ζαν ντε Λουζ για το δείπνο, λένε. Αυτό ήταν όλο, κι όλο! 

Κι όμως! 

Είδε, άκουσε, οσμίστηκε την Ιβηρική πιο καθαρά, πιο βαθιά από πολλούς ταξιδιώτες που περπάτησαν τη χερσόνησο για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Χαρακτηριστική είναι η σχετική δήλωση του Manuel de Falla: 
"Ο Κλωντ έγραψε ισπανική μουσική χωρίς να γνωρίζει τη γη της Ισπανίας. Όμως τη γνώριζε  από το διάβασμά του, από εικόνες, από τραγούδια και από χορούς που χορεύουν αληθινοί Ισπανοί χορευτές". 

Μικρή απόδειξη των λόγων του είναι αυτή η χαμπανέρα "Lindaraja", σύνθεση για  δύο πιάνα, που ακούγοντάς τη μάς πείθει ότι όποιες και αν ήταν οι πηγές-εμπνεύσεις του γάλλου συνθέτη, εξωτερικές ή εσωτερικές, η Ισπανία χαιρετίζει ζωντανή και κυριαρχεί στην έμπνευση και τη δημιουργία του.

O Nτεμπισί είχε δει τη φωτογραφία του Patio  de Lindaraja σε Γαλλικό περιοδικό της εποχής, με τον ενθουσιασμό να εκτοξεύεται και από κει και πέρα τη φαντασία του να αναλαμβάνει όλα τα υπόλοιπα...

Ρυθμική απαλότητα χαρακτηρίζει τη σύνθεση, στο πλαίσιο της οποίας μελωδικές ιδέες αδιάλειπτης ρυθμικής ροής εμφανίζονται η μία μετά την άλλη να ξετυλίγουν τη μαγεία της λάμψης του Κήπου με τη σπανιόλικη ομορφιά, τη μουσική των νερών του, τ' αρώματα των λουλουδιών του...

Ιδιαίτερο το χρώμα της σύνθεσης, με διαλεκτικά μοτίβα ανάμεσα στα δυο πιάνα, που υποβάλλουν την εντύπωση εξωτικών λικνισμάτων από την μαυριτανή νεράιδα, Lindaraja, με τα αέρινα πέπλα της. Ένας χορός, που λαμβάνει χώρα στο ανθοστολισμένο αίθριο τη Αλάμπρα, υπό το λυκόφως...
Με λεπτές αρμονικές αποχρώσεις, ο αυτοσχέδιος χαρακτήρας του έργου είναι δεδομένος, και δομικά αποκαλύπτεται η ενδιαφέρουσα συνθετική σκέψη του Ντεμπισί.

Μουσικές, από χέρια που χαϊδεύουν απαλά τα πλήκτρα, ακούμε απόψε... Τέσσερα χέρια, σαν περίτεχνες γιρλάντες, που διακοσμούν ηχητικά τα αραβουργήματα στο Ανδαλουσιανό παλάτι, με υλικά που πλάθουν ατμόσφαιρες εξωτισμού, να λικνιστούν όνειρα παραμυθένια...

Debussy: "Lindaraja, L.97"

Εκτελούν οι αδερφές, Katia και Marielle Labèque, ένα από τα δημοφιλέστερα
πιανιστικά ντούο, που διακρίνονται για το κομψό και φινετσάτο παίξιμό τους:

Eduard Manet: η στενή φιλία και συνεργασία με τον Μαλαρμέ...

 

Mallarme's portrait, Manet

O ζωγράφος βρίσκεται στο ατελιέ του. Περιμένει τον ποιητή από στιγμή σε στιγμή.. Ακούει τα βήματα στη σκάλα και σε λίγο το χτύπημα στην πόρτα...

Eduard Manet self portrait

-"Μπονζούρ, μεσιέ Στεφάν!", λέει ο Εντουάρ Μανέ μ' ένα αμυδρό χαμόγελο να εμφανίζεται στα χείλη, που η καμπύλη τους σχηματίστηκε φευγαλέα. Τα μάτια ωστόσο, καθόλου απαθή, σπινθηροβολούσαν!

-"Μπονζούρ, Εντουάρ! Άργησα;"
-"Όχι!...Κάθισε!"

Ο Μανέ πρόταξε το χέρι και τού έδειξε το χαμηλό καναπέ... Έστρωσε κάπως καλύτερα το ριχτάρι και ανασήκωσε τα μαξιλάρια στην πλάτη για να καθίσει ο Στεφάν Μαλαρμέ αναπαυτικά, που εν τω μεταξύ είχε ανάψει το πούρο του...

Ο ζωγράφος πήρε έναν σχετικά μικρό καμβά και τον έβαλε στο καβαλέτο. Είπε στο μοντέλο του να ποζάρει με όσο το δυνατόν χαλαρότερη διάθεση. Εκείνος έγειρε στο πλάι κι ακούμπησε στα μαξιλάρια. Φορούσε το σκούρο πανωφόρι του και στην τσέπη του είχε χώσει το αριστερό του χέρι.
Το δεξί, κρατούσε το πούρο. Νέφη καπνού σωρεύονταν πάνω του...
Μια κομψή χειρονομία, τα ακουμπισμένα δάχτυλα στα απλωμένα χαρτιά με τις άσχετες σημειώσεις... Και το βλέμμα βυθισμένο σ' έναν άγνωστο-γνωστό κόσμο ...
Ο Μανέ κυνήγησε εκείνα τα μάτια...Μάτια που τρέχανε ...σκέψεις που κάλπαζαν σαν ατίθασα άλογα ... Το συνοφρυωμένο, αυστηρό στην όψη πρόσωπο αντανακλούσε την πνευματική του λαχτάρα να "ξεπεράσει" την πραγματικότητα, να βρει καταφύγιο στον τόπο του ιδεατού...

Ο Μανέ με απαράμιλλη δεξιοτεχνία "βούρτσιζε" την επιφάνεια του καμβά. Σκιαγραφούσε τον ποιητή με γρήγορες, ατημέλητες κινήσεις. Τον έκανε να μοιάζει ολοζώντανος...Οι καλλιτεχνικές πινελιές του τον αιχμαλώτισαν στο στιγμιαίο όραμά του...

[Ε.Ν]

Ο Edouard Manet γνώρισε τον γάλλο συμβολιστή ποιητή και κριτικό, Stephan Mallarme το 1873 στο σαλόνι της πιανίστριας, ποιήτριας και γνωστής για το καλλιτεχνικό σαλόνι της, Νίνα ντε Καλιάς. Από την πρώτη στιγμή φάνηκε η χημεία μεταξύ τους. Πολλά τα κοινά ενδιαφέροντά τους. Οι συζητήσεις τους ατελείωτες ενθουσίασαν και τους δυο άντρες, που δεν άργησαν να γίνουν στενοί φίλοι. Κι έτσι παρέμειναν μέχρι το θάνατο του Manet.

"Kοράκι του Πόε", εικονογράφηση Μανέ

Ο ζωγράφος εντάχθηκε στη μεγάλη καλλιτεχνική παρέα του Μαλαρμέ, τους Mardistes...
Κάθε Τρίτη (από τη γαλλική λέξη Mardi=Τρίτη) λογοτέχνες, ποιητές, ζωγράφοι, μουσικοί συναντιούνταν στο διαμέρισμα του ποιητή, με τη συντροφιά να "ποιεί λογής τέχνη"..


Σήμερα, τρία χρόνια μετά την πρώτη τους συνάντηση τον είχε καλέσει στο ατελιέ να ποζάρει ώστε να φιλοτεχνήσει το πορτρέτο του. Ήταν ο προσωπικός του τρόπος να τού εκφράσει την ευγνωμοσύνη του για το κολακευτικό άρθρο που ο Μαλαρμέ είχε δημοσιεύσει σε ένα αγγλικό περιοδικό. Σε αυτό το άρθρο ο ποιητής εγκωμίαζε τη ζωγραφική του Μανέ, χρίζοντάς τον "ηγέτη" του ιμπρεσιονιστικού κινήματος.

"Kοράκι του Πόε", εικονογράφηση Μανέ

Η φιλία τους θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, σπάνια.
Οι δύο άντρες συναντιόντουσαν καθημερινά και συζητούσαν περί ζωγραφικής ή λογοτεχνίας, ανέλυαν τις νέες τάσεις αισθητικής... Οι διάλογοί τους πνευματώδεις ακόμα κι όταν η θεματική τους άγγιζε την ελαφρότητα, όπως απόψεις για τις γάτες ή τη γυναικεία μόδα. Δεν έμενε τίποτε ασχολίαστο από τους δυο ανήσυχους καλλιτέχνες που για όλα είχαν να διατυπώσουν και αναπτύξουν ενδιαφέρουσες θέσεις.



Ένα χρόνο πριν, το 1875 συνεργάστηκαν στο αφηγηματικό ποίημα του Έντγκαρ Άλαν Πόε, "Το Κοράκι".
Ο Μαλαρμέ είχε μεταφράσει το έργο στη γαλλική γλώσσα και ο Μανέ το εικονογράφησε.




Ο Μαλαρμέ σηκώθηκε από τον καναπέ, παρότι είχε βολευτεί....Είχε όμως ολοκληρωθεί η εικαστική σύνθεση του φίλου του κι ανυπομονούσε να δει το αποτέλεσμα.
Ενθουσιάστηκε με το πορτρέτο! Δεν ήταν στυλιζαρισμένο κι αυτό του άρεσε περισσότερο. Ήταν -θα'λεγε κανείς- απεικόνιση των σκέψεων του μοντέλου, με μια διαδικασία, σχεδόν αφαιρετική. Γι' αυτό θαύμαζε την τέχνη του Μανέ. Αποτύπωνε τη στιγμή της αντανάκλασης του εικονιζόμενου, της καθαρής παρουσίας του, της παρούσας καθαρότητάς του...

Eduard Manet: "L'après-midi d'un Faune- Malarme"

Δεν πέρασε πολύ διάστημα και ο Mαλαρμέ ζήτησε από τον γάλλο ζωγράφο και φίλο του να συνδράμει στην εικονογράφηση του μακροσκελούς ποιήματός του: "Το απόγευμα ενός φαύνου"...

"Σε μύθο ανοίγουν οι ωραίες πόθο σου τρανό!

...Φαύνε, ξεφεύγει η φαντασία το χρώμα το κυανό

Των κρύων ματιών τής πιο σεμνής σαν μια πηγή δακρύων.

Μα η άλλη, στεναγμός ποιών αισθημάτων ανομοίων,

Σαν άνεμος θερμός στα στήθη σου τα τριχωτά!

Τί αντίθεση! όταν μες στο καύμα που λιποθυμά

Αδιάσειστο και πνιγερό, η αυγή δροσοπαλεύει,

Άλλο νερό δεν ψιθυρίζει απ’ ό,τι πια κυριεύει

Ο αυλός μου τ’ άλσος που ποτίζει αρμονικά..."

("Το απόγευμα ενός φαύνου", Στ. Μαλαρμέ, μτφ.Γ. Σ. Πατριαρχέας)

Ο Μανέ δέχτηκε με χαρά...Διάβασε το ποίημα που περιέγραφε τη ζέστη ενός καλοκαιρινού μεσημεριού, όταν ο τραγοπόδαρος Φαύνος της μυθολογίας αποκοιμιέται και παραδίνεται στο μεθύσι των ονείρων. Ονειρεύεται τις αέρινες νύμφες των λαγκαδιών τη Αρκαδίας, την έκπαγλη Σύριγγα... 

Η εκτύπωση του βιβλίου, που κυκλοφόρησε σε λιγοστά αντίτυπα υπήρξε ξεχωριστή. Γράφτηκε με ειδικά σχεδιασμένη γραμματοσειρά Ελζεβίρ και ο Μανέ για την εικονογράφησή του σχεδίασε τέσσερεις ξυλογραφίες - στολίδια, που τυπώθηκαν σε μαύρο χρώμα και επιχρωματίστηκαν σε αποχρώσεις του ροζ με το χέρι από τον ίδιο τον ζωγράφο για περιορισμό των εξόδων έκδοσης.

Eduard Manet: "L'après-midi d'un Faune- Malarme"

Δεν πέρασε πολύ διάστημα κι από το ποίημα εμπνεύστηκε ένας άλλος Mardiste μια εξαίσια ιμπρεσιονιστική σύνθεση, που θεωρείται απαρχή της σύγχρονης μουσικής περιόδου.

Ο Κλωντ Ντεμπισί παρουσιάζει το 1894 το ομότιτλο συμφωνικό του ποίημα με το αρχικό μοτίβο που εκτελεί το φλάουτο, ν'αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα του μουσικού ρεπερτορίου.
Όπως χαρακτηριστικά παρατήρησε ο Πιερ Μπουλέζ: "το φλάουτο του φαύνου έφερε νέα πνοή στην μουσική τέχνη".
Η σύνθεση ευτύχησε να χορογραφηθεί από τον Βάσλαβ Νιζίνσκι το 1912 στο Παρίσι με τα ρωσικά μπαλέτα του Ντιαγκίλεφ.

"Αυτές τις νύμφες, θα τις διαιωνίσω

Τόσο φως, Μες στην ατμόσφαιρα, ελαφρό αναφτέρωμα σαρκός

Απ’ του ύπνου την πυκνότητα.

Όνειρο έχω εγώ αγαπήσει;.."

("Το απόγευμα ενός φαύνου", Στ. Μαλαρμέ, μτφ.Γ. Σ. Πατριαρχέας)

Eπειδή το έργο σάς το έχω παρουσιάσει στην πρωτότυπη γραφή του και σε κλασικές μεταγραφές σε παλαιότερα άρθρα, σήμερα προτείνω να το ακούσουμε σε μια σύγχρονη εκδοχή του από το άλμπουμ "Prelude" του Βραζιλιάνου, Eumir Deodato.

Ένας από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες της βραζιλιάνικης σκηνής, ο Ντεοντάτο έχει χαρακτηριστεί "Πατέρας της jazz bossanova".
Με τη μεταγραφή του οδηγεί τον ακροατή στον ονειρικό κόσμο της ποιητικής που κάποτε σκάρωσε ο συμβολιστής Μαλαρμέ και εικονογράφησε ο ιμπρεσιονιστής Μανέ, που έδωσε και την αφορμή -με τη γενέθλια επέτειό του- να το απολαύσουμε...

"H νέγρα υπηρέτρια", Μanet
(λεπτομέρεια από την "Olympia" του)

Η επιλογή του βραζιλιάνου καλλιτέχνη έγινε και για έναν άλλο λόγο. 

Ο Εντουάρ Μανέ πριν την τελική απόφαση να ασχοληθεί με τη ζωγραφική θέλησε να γίνει ναυτικός. Μετά την αποτυχία του στις εξετάσεις για την εισαγωγή στη Ναυτική Ακαδημία και έφηβος μπαρκάρει για το Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας. Οι εμπειρίες που αποκομίζει κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, όπως κι από την πολύμηνη παραμονή του στο Ρίο είναι έντονες και καταγράφονται σε αρκετά από τα μεταγενέστερα έργα του (ας θυμηθούμε φιγούρες έγχρωμων στους πίνακές του με δημοφιλέστερη την νέγρα υπηρέτρια που προσφέρει ένα μπουκέτο λουλούδια στην ξαπλωμένη περίφημη "Ολυμπία" του).

Ο Μανέ επιστρέφοντας από τη Λατινική Αμερική ανακοινώνει στην οικογένειά του πως θα ασχοληθεί με τη ζωγραφική. 

Η μεταγραφή του Ντεοντάτο είναι ξεχωριστή, ποικιλόμορφη εμπειρία, που αναδεικνύει και τη μοναδική ικανότητά του -χωρίς να αλλοιώνει την αρχική έμπνευση- να παντρεύει τζαζ ηχοχρώματα με ψυχεδελικό ροκ και κλασική.
Το φλάουτο φυσικά, αλλά και η τρομπέτα όπως και διάφορα ιδιαίτερα κρουστά διαμορφώνουν ένα ηχητικό τοπίο ονείρου...

Eumir Deodato: "Prelude to an Afternoon of a Faun":

Ο Εντουάρ Μανέ γεννήθηκε στο Παρίσι, 23 Ιανουαρίου 1832.

Παλαιότερα κείμενα σχετικά με τον Μανέ μπορείτε να διαβάσετε εδώ, εδώ και εδώ

Ραβέλ - Ντεμπισί: Διαμάχες και αντιπαλότητες...

(φωτο από: halidonmusic)

Δύο από τις μεγαλύτερες μορφές της γαλλικής μουσικής των τελών του 19ου και αρχών του 20ου αι., είναι οι Κλωντ Ντεμπισί και Μωρίς Ραβέλ. Δέχτηκαν σχεδόν ίδιες επιρροές, ωστόσο το ύφος και οι συνθετικές τεχνικές τους παρουσιάζουν διαφορές.

Κάθε μουσικόφιλος γνωρίζει πως ο Ραβέλ έχει παρομοιαστεί με "Ελβετό ωρολογοποιό" λόγω της ακρίβειας στην παρτιτούρα του, την ξεκάθαρη πρόθεση κάθε σημείου και μουσικής υπόδειξης στο πεντάγραμμό του. Ο Ντεμπισί αντίθετα, δεν φαίνεται να υπηρετεί το χρόνο και το ρυθμό με ακρίβεια. Πολλές από τις συνθέσεις του ακολουθούν μια πιο ελεύθερη γραμμή στο ξετύλιγμά τους γι' αυτό και οι αναλυτές συγκρίνοντάς τους σχολιάζουν πως: "...βλέπεις πάντα τις μεμονωμένες σταγόνες βροχής στις ομίχλες του Ραβέλ, ενώ ο Ντεμπισί καλεί τον ακροατή να κοιτάξει πέρα στο θολωμένο από την υγρασία, μουσικό του κήπο".

Ο ένας θαύμαζε τον άλλον για τα μουσικά του επιτεύγματα. Πιο εκδηλωτικός και εξωστρεφής στους επαινετικούς χαρακτηρισμούς ήταν ο Ραβέλ. Είχε αποκαλέσει τον Ντεμπισί "τη μεγαλύτερη ιδιοφυΐα στην ιστορία της γαλλικής μουσικής", ενώ είχε εκφράσει την επιθυμία "να πεθάνει απαλά νανουρισμένος στην τρυφερή και ηδονιστική αγκαλιά του "Πρελούδιου στο απομεσήμερο ενός φαύνου".

Ο θαυμασμός τους βέβαια, δεν τούς εμπόδιζε να τοποθετούνται αρνητικά, όταν διαπίστωναν -σύμφωνα με τη δική τους αισθητική πάντα- κάποια παρατυπία.
Όπως π.χ κάποτε ο Ραβέλ επέκρινε την ενορχήστρωση του Ντεμπισί στην "Θάλασσα"  λέγοντας σχεδόν αλαζονικά: "Αν βρω χρόνο θα την ξαναενορχηστρώσω".


Όμως ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή:

"Συγκέντρωση των μελών της Ομάδας Απάτσι", Georges d'Espagnat 
(ο Ραβέλ ακουμπισμένος στο πιάνο δεξιά)

Ο Ραβέλ υπήρξε μέλος της ιστορικής παρέας των "Απάτσι"(προοδευτικής καλλιτεχνικής ομάδας που διαμορφώθηκε στο Παρίσι, στις αρχές του 20ού αι.). Ήταν η εποχή που παρουσιάστηκε η όπερα του Ντεμπισί: "Πελλέας και Μελισάνθη". Ο καθηγητής Ντυμπουά απαγόρευσε ρητά στους μαθητές του Ωδείου να την παρακολουθήσουν. Ο Ραβέλ, οπαδός της νέας μουσικής και υπέρμαχος τη ελεύθερης έκφρασης, παρακάμπτοντας τις οδηγίες Ντυμπουά παρακολούθησε και τις δεκατέσσερις παραστάσεις της όπερας...

Ήταν ο ενθουσιασμός για τις καινοτομίες αυτές, που έφερε κοντά τον Ντεμπισί με τον κατά 12 χρόνια νεότερό του, Ραβέλ και η φιλία τους, παρότι ποτέ δεν υπήρξε στενή, κράτησε τουλάχιστον μια δεκαετία.
Ο Ντεμπισί έγινε ο "μέντορας-καθοδηγητής" κατά μία έννοια του Ραβέλ, αν και ο δεύτερος δεν υπήρξε ποτέ τόσο αυθόρμητος εκφραστικά και "ατημέλητος" συνθετικά όπως ο πρώτος, αλλά προσέγγιζε με προσοχή την εκάστοτε φόρμα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ενορχήστρωση.

Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα τί ήταν εκείνο που κάλυψε με μαύρα σύννεφα τη σχέση τους, που έγινε αιτία να διακοπεί η δεκαετής φιλία...

Κάποιοι μιλούν για την προσβολή που ένοιωσε ο Ντεμπισί όταν ο Ραβέλ αγνόησε τις συμβουλές του να αφήσει ως είχε το "Κουαρτέτο Εγχόρδων" του και εφάρμοσε στη σύνθεση τις αλλαγές που υπέδειξε ο δάσκαλός του, Γκαμπριέλ Φωρέ.

Κάποιοι άλλοι κάνουν λόγο ακόμα και για ζήλεια που έκαιγε τα σωθικά του Ντεμπισί, καθώς έβλεπε να ανεβαίνει το αστέρι του Ραβέλ και ενοχλείτο από τους ψιθύρους στους κοινούς κύκλους πως "ο μέντορας έγινε μαθητής...."

Μια τελευταία και ίσως ως η πιθανότερη αιτία προβάλει η υποστήριξη -κυρίως οικονομικά-  που παρείχε ο Ραβέλ στη Λίλυ, την πρώτη σύζυγο του Ντεμπισί, όταν εκείνος την εγκατέλειψε για την ερωμένη και μετέπειτα σύζυγό του, Έμμα Μπαρντάκ...

Φαινόμενο της εποχής λοιπόν η "κόντρα" Ντεμπισί-Ραβέλ, με τους πρωταγωνιστές να παρασύρουν σε διαμάχες και αντιπαλότητες τους κριτικούς και το κοινό για την υπεροχή του ενός έναντι του άλλου.

Καθώς όμως λένε "ουδέν κακόν αμιγές καλού", έτσι κι από αυτές τις αντιπαραθέσεις γεννήθηκαν δυο αριστουργήματα της μουσικής τέχνης, έργα των δυο Γάλλων συνθετών για άρπα.

Το 1905 ανατέθηκε στον Μωρίς Ραβέλ από τον μουσικό οίκο Erard να συνθέσει ένα έργο για άρπα. Πρόθεση του οίκου ήταν με αυτό τον τρόπο να απαντήσει στην ανταγωνίστρια εταιρεία Pleyel που πρόσφατα και για την παρουσίαση του νέου μοντέλου της χρωματικής άρπας είχε αναθέσει στον Κλωντ Ντεμπισί τη δημιουργία μιας αντίστοιχης σύνθεσης.

Ο Ραβέλ και η αρπίστρια Lily Laskine
κατά τη διάρκεια παρουσίασης της σύνθεσης: "Introduction et allegro"

Ο Ραβέλ στο πολύ σύντομο χρονικό διάστημα των μόλις οκτών ημερών συνέθεσε την "Introduction et allegro" μια μινιατούρα κονσέρτου για άρπα, κλαρινέτο, φλάουτο και κουαρτέτο εγχόρδων.
Πάντα θυμόταν πως καθώς ετοιμαζόταν για τις καλοκαιρινές διακοπές του, η σύνθεση ήταν το αποτέλεσμα "οκτώ ημερών επίμονης εργασίας και τριών άγρυπνων νυχτών".

Λίγους μήνες νωρίτερα ο Ντεμπισί είχε ολοκληρώσει το "Danse sacrée et danse profane", σύνθεση για άρπα και κουαρτέτο εγχόρδων.

Θα απολαύσουμε και τα δυο με την αμερικανίδα αρπίστρια, Ann Mason Stockton.

1. Ravel: "Introduction et allegro":

Σύντομης έκτασης η εισαγωγή βασίζεται σε δυο μουσικά θέματα που παρουσιάζονται το πρώτο από τα ξύλινα πνευστά και το δεύτερο από τα τοξοτά, στρώνοντας ένα λαμπρό, ηχητικά, χαλί να πατήσει και να ξετυλίξει το δικό της μέρος, η άρπα.
Αντίθετα το Αλέγκρο ξεκινά με ένα σόλο της άρπας και στη συνέχεια εισέρχονται τα υπόλοιπα όργανα σε μια μελωδική γραμμή που κορυφώνεται με την καντέντσα του εγχόρδου οργάνου. Η σύνθεση ολοκληρώνεται μετά την επανεμφάνιση των αρχικών θεμάτων με μια αστραφτερής αθωότητας γαλήνια κατακλείδα όπου πρωταγωνιστεί και πάλι η άρπα με το θεϊκό της ηχόχρωμα, το τόσο ερεθιστικό για τη φαντασία.

2. Debussy: "Danse sacrée et danse profane":

Αν και η δημιουργία περιλαμβάνει δύο χορούς, η επιλογή να εκτελούνται χωρίς διακοπή, ενισχύει την ενότητα της σύνθεσης. Το "ιερό" και το "βέβηλο" παρουσιάζονται αντιθετικά ως έκφραση πνεύματος-σώματος, υλικού-άυλου, ουράνιου-γήινου. H μουσική του δεν ακολουθεί κανόνες, αναδύεται μέσα από τις σκιές πετυχαίνοντας την επιθυμία του Ντεμπισί να "τραγουδήσει το εσωτερικό του τοπίο με την απλότητα ενός παιδιού".
Ο πρώτος χορός αποπνέει αρχαία χάρη, φωτεινότητα, μεγαλοσύνη πνευματική, ένα πολύχρωμο -αρμονικά- τοπίο, που προκαλεί δέος και αίσθηση μυστηρίου.

Ο δεύτερος χορός ξεκινά με ένα απαλό βαλς, λιτό δομικά, που θυμίζει κάτι από "Γυμνοπαιδίες" του Σατί. Η άρπα δημιουργεί εκλάμψεις εξωτικής, ηδονιστικής υφής που συνδυαστικά με τα έγχορδα σκιαγραφούν διάφανα ονειροπολήματα πλημμυρισμένα αστερόσκονη. Τα τελευταία μέτρα με αύξηση της δυναμικής ξυπνούν τον αφημένο στο φευγαλέο όνειρο και μαγικό παραλήρημα, ακροατή.

"Στην καρδιά και στην πόλη να βρέχει...", σταγόνες Βερλαίν στις νότες γνωστών συνθετών...

 

"Η Μουσική πάνω απ'όλα!"
(Πωλ Βερλαίν)

Ο Πωλ Βερλαίν ξεκίνησε ως ποιητής των σαλονιών, πέρασε από τη φάση των ερωτικών και άλλων υπερβολών για να καταλήξει χωρίς να το θέλει, ο ηγέτης της "παρακμιακής σχολής" κάνοντας γνωστούς τους "καταραμένους ποιητές". Συνδέθηκε με τη σχολή του παρνασσισμού, χαρακτηρίζεται ως λυρικός ποιητής που σημάδεψε τη μετάβαση από το ρομαντισμό στο συμβολισμό και διακρίνεται για τo μουσικό αποτέλεσμα της γραφής του.

Πλούσια η εργογραφία του, ο ποιητής υιοθέτησε ένα μοναδικό, δικό του ύφος και εξέφρασε με λυρισμό και γλαφυρότητα τις έντονες εμπειρίες του.

Τα ταραχώδη συμβάντα στο βίο του, το ποτό, οι ουσίες, και η ρέμπελη ζωή κλόνισαν την υγεία του με αποτέλεσμα, τον σχετικά πρόωρο θάνατό του, σε ηλικία μόλις 51 ετών στο Παρίσι, στις 8 Γενάρη 1896.
Θάφτηκε δυο μέρες αργότερα στο Cimetière des Batignolles.

1. Η ποίηση του Βερλαίν επηρέασε βαθιά τη μουσική του Kλωντ Ντεμπισί.

Κι οι δυο τους εμπνεύστηκαν από την λεπτότητα και την απόχρωση των μορφών, στοιχεία τα οποία έθεσαν ως βάση για μια νέα μορφή στην προϋπάρχουσα τέχνη.

Απόψε θα σας καληνυχτίσω με ένα μελοποιημένο από τον Κλωντ Ντεμπισί ποίημά του με τίτλο: "Il Pleure dans mon Coeur".

 Ανήκει στον κύκλο τραγουδιών με ποιήματα του Βερλαίν κι έχει τίτλο: "Ariettes oubliées-Ξεχασμένα Τραγούδια".

"Να κλαίει μες στην καρδιά μου

και στην πόλη να βρέχει...

Ποια να' ν' αυτή που τρέχει

η πίκρα ως την καρδιά μου;

Ω, γλυκός ήχος της βροχής

απ 'τις σκιές και κατά γης!

Για τον καημό μιανής ψυχής

ω, το τραγούδι της βροχής!

Δίχως αιτία να βρέχει,

-μα η καρδιά δεν αντέχει

Σε πρόδωσε κανείς;

Όχι, Άδικα πονείς.

Αχ, ποια άλλη θλίψη, ανίσως

δεν το ξέρεις γιατί

-δίχως αγάπη ή μίσος-

η θλίψη σου κρατεί;"

(μτφ: Τέλλος Άγρας, Νέα Εστία, τεύχος 167)

Debussy : "Ariettes Oubliées: Il Pleure dans mon Coeur"

2. Μια πιο σκοτεινή και -τολμώ το χαρακτηρισμό- πιο έντονης βεριστικής διάθεσης είναι η εκδοχή του ποιήματος σε μελοποίηση του Γκαμπριέλ Φωρέ.
Τα ηχοχρώματα καθόλου παστέλ, αντανακλούν τη μελαγχολική βροχή, την υγρασία της άθλιας ζωής του Βερλαίν, όταν διέμενε με τον Μπωντλαίρ στο βόρειο Λονδίνο το φθινόπωρο του 1872, περίοδο που γράφτηκε το ποίημα. Αρμονίες και εκφραστικές ενδείξεις μεταφέρουν ολάκερη την κατάθλιψη του ποιητή, του βυθισμένου στα νερά της απελπισίας. To πιάνο αποτυπώνει τη ρυθμική, μονότονη βροχή, ενώ ο σολίστ περιγράφει ένα κενό συναισθήματος...Τιτλοφορήθηκε "Spleen" και συμπεριλήφθηκε στη σύνθεση του Φωρέ: "4 Mélodies, Op. 51"

Fauré: "4 Mélodies, Op. 51 - 3. Spleen":

3. Το ίδιο ποίημα αποτέλεσε θεματικό υλικό για την πιανιστική μινιατούρα του Zoltán Kodály: "Il pleut dans la ville".

Είναι το τρίτο από τα "Seven Pieces for Piano, op. 11".

Κανείς διακρίνει την επίδραση της γαλλικής τέχνης (συγκεκριμένα του Ντεμπισιανού ύφους)  στην καλλιτεχνική ανάπτυξη του νεαρού Ζόλταν, και μαρτυρά την  εκτίμηση του ούγγρου συνθέτη προς τον ιμπρεσιονιστή γάλλο δημιουργό.

Kodaly - Il pleut dans la ville:

4. To 1895 o Φρέντερικ Ντήλιους μελοποιεί Βερλαίν και δημοσιεύει τη σύνθεσή του σ'ένα κύκλο τραγουδιών με τίτλο: "Lieder - Dichtungen von P. Verlaine".

Πρώτο από τα ποιήματα του γάλλου ποιητή είναι το "l pleut dans la ville". Ατμοσφαιρική σύνθεση για φωνή και πιάνο, αναδύει την ευαισθησία και συγκίνηση ενός παθιασμένου νεαρού ρομαντικού… Κανείς, στα μοτίβα και τις αρμονίες, διακρίνει αμυδρές ανταύγειες από Γκριγκ.Απολύτως φυσικό λόγω της μακροχρόνιας φιλίας τους...

Delius: "Drei Lieder, 1."lI pleut dans la ville":

5. Αναγνωρίσιμα ιμπρεσιονιστική είναι η μελοποίηση του μέλους της ομάδας των Απάτσι, Florent Schmitt.

Σε εκλεκτικό στυλ, βαθιά προσωπική, με πάθος, πνευματικότητα, λαμπυρίζει από αρμονικό λεξιλόγιο...Λεπτεπίλεπτη, μια σύνθεση της οποίας ο δημιουργός ακολουθεί πλήρως το γαλλικό ιδίωμα.
Αργή διαδοχή πληθωρικών συγχορδιών και μελωδικές ιδέες, που διέπεται από μελαγχολικό λυρισμό και κομψότητα, υποβάλλουν την εντύπωση μιας βροχερής σκηνής με πρόσωπα σε απόγνωση και απελπισία...

Florent Schmitt: "3 Mélodies, Op. 4, ΙΙ. ll pleut dans la ville":

To κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr.

Στο μπλογκ υπάρχουν κι άλλα κείμενα-αναφορές σε μελοποιημένα ποιήματα του Βερλαίν. Περιηγηθείτε!