Ο θρύλος του Δράκοντα: Άη-Γιώργης και μυθικός Περσέας...

 

"San Giorgio e la principessa", Antonio Cicognara

Ο Άγιος Γεώργιος γεννήθηκε στην Καππαδοκία της Μ. Ασίας στα χρόνια του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, μεγάλου διώκτη των χριστιανών. Κατατάχτηκε στο ρωμαϊκό στρατό κι  έφτασε στο αξίωμα του χιλίαρχου. Ως τροπαιοφόρος  άγιος και ελευθερωτής συγκεντρώνει πολλές θαυμάσιες διηγήσεις και θρύλους, ανάμεσα στις οποίες δεσπόζει εκείνος που αναφέρεται στην εξόντωση του δράκοντα και της σωτηρίας της βασιλοπούλας.

Σύμφωνα με το θρύλο, την πηγή απ' όπου έπαιρναν νερό οι κάτοικοι της Σιλήνας στη Λιβύη, την φύλαγε ένας δράκος, που  άφηνε το νερό να τρέχει μόνον όταν έβρισκε κάποιον άνθρωπο να φάει. Κάθε φορά αυτός που θα θυσιαζόταν οριζόταν μέσω κλήρου.
Ολόκληροι στρατοί είχαν αντιταχθεί με αυτό το τέρας, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
Ο κλήρος έφερε και τη σειρά της κόρης του βασιλιά.

 August Macke: "Heiliger Georg"

Τότε, λέει η παράδοση εμφανίστηκε έφιππος ο Άη Γιώργης, σκότωσε το τρομερό τέρας και έσωσε την ζωή της νεαρής γαλαζοαίματης.

Στον παραπάνω θρύλο του Αγίου Γεωργίου, που σώζει τη βασιλοπούλα από το τέρας και στη συνέχεια στήνεται γιορτή από τους κατοίκους της Σιλήνας για να τού εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους, στηρίζεται η σύνθεση του αγαπημένου βρετανού Σερ Έντουαρντ Ελγκαρ: "Banner of St. George -Το Λάβαρο του Αγίου Γεωργίου" .

Γράφτηκε κατόπιν παραγγελίας το 1897 για τους εορτασμούς του Ιωβηλαίου έτους της Βασίλισσας Βικτωρίας της Αγγλίας.
Το έργο, για χορωδία και ορχήστρα, ακολουθεί τον τύπο της καντάτας και το λιμπρέτο είναι βασισμένο σε μακροσκελές ποίημα του Shapcott Wensley.
Eκτυλίσσεται σε δυο σκηνές κι έναν επίλογο.
Από τη δεύτερη σκηνή θα ακούσουμε το χορωδιακό: "Δυνατά κλαίνε οι άνθρωποι, Έρχεται ο δράκος!

Elgar: "Banner of St. George-Loud cry the people, the dragon comes"

"Δυνατά κλαίνε οι άνθρωποι, Έρχεται ο δράκος!":

Καθώς από πολλούς υποστηρίζεται ότι οι Βιβλικές ιστορίες βασίζονται στην ανάπλαση-προσαρμογή μύθων από την αρχαία ελληνική μυθολογία, στην προκειμένη περίπτωση ίσως θα μπορούσαμε να συνδέσουμε το επεισόδιο της δρακοντοκτονίας του Αγίου Γεωργίου με την αντίστοιχη του μυθικού Περσέα.

"Ο Περσέας σκοτώνει το τέρας κι ελευθερώνει την Ανδρομέδα", Piero di Cosimo

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία η Ανδρομέδα ήταν κόρη του Κηφέα, βασιλιά των Κηφήνων και της Κασσιόπης και πεντάμορφη! Οι γονείς της καμάρωναν για το κάλλος της κόρης τους και καυχήθηκαν πως η Ανδρομέδα ήταν ομορφότερη από τις Νηρηίδες, τις κόρες του Ποσειδώνα.

"Perseus and Andromeda", Giuseppe Cesari

Ο θεός της θάλασσας εξοργισμένος για να τούς εκδικηθεί,  προκάλεσε καταιγίδα, πλημμύρισε την Αιθιοπία, κι έστειλε ένα θαλάσσιο τέρας, που κατασπάραζε τους πάντες, ανθρώπους και ζώα. Μόνο ένας τρόπος υπήρχε για να σωθεί η χώρα, όπως απεφάνθη το Μαντείο: να θυσιαστεί η όμορφη Ανδρομέδα στο τέρας. Έτσι την έδεσαν σε ένα βράχο της θαλάσσιας ακτής, αφημένη στο έλεος του κτήνους.
Εκείνη τη στιγμή ο ήρωας Περσέας, γιος του Δία και της Δανάης, που επέστρεφε από τη σφαγή της Μέδουσας είδε τους γονείς της κοπέλας που παρακολουθούσαν από την ακτή βουτηγμένοι στην απόγνωση. Κοιτάζοντας την Ανδρομέδα, ο Περσέας θαμπώθηκε από την απαράμιλλη ομορφιά της!
Οι γονείς του υποσχέθηκαν πως αν κατάφερνε να τη σώσει, θα του τήν έδιναν γυναίκα του.Ο Περσέας δέχτηκε κι όταν μετά απο λίγο το τέρας αναδύθηκε από τη θάλασσα με το στόμα ορθάνοιχτο, έτοιμο να κατασπαράξει τη νεαρή Ανδρομέδα, το γενναίο παλικάρι το σκότωσε!

Tη σκηνή της δρακοντοκτονίας από τον Περσέα που έτσι σώζεται και η Ανδρομέδα, αποτυπώνει στην 4η Πράξη της λυρικής του τραγωδίας "Persée" ο Ζαν Μπατίστ Λυλλί, σύνθεση του 1682 και σε λιμπρέτο του Φιλίπ Κινώ.

Η πράξη διαδραματίζεται στην Αιθιοπική ακτή, όπου έχει ξεσπάσει καταιγίδα από τον οργισμένο Ποσειδώνα που ζητά να θυσιαστεί στο θαλάσσιο δράκοντα η κόρη του βασιλιά, Ανδρομέδα. Μπροστά στα απελπισμένα μάτια του βασιλιά, οι Τρίτωνες αλυσοδένουν την κοπέλα στο βράχο.
Ομως, την τελευταία στιγμή εμφανίζεται ο Περσεας που όλο ορμή ρίχνεται στο τέρας και το σκοτώνει.

Η καταιγίδα κοπάζει και οι Αιθίοπες πανηγυρίζουν τη νίκη τραγουδώντας: "Le monstre est mort-Το τέρας είναι νεκρό".

"Το τέρας είναι νεκρό.

Ο Περσέας νίκησε. 

Ο Περσέας είναι ατρόμητος. 

Όταν η αγάπη γεννιέται στην καρδιά,

τίποτε δεν είν' αδύνατο" 

Jean-Baptiste Lully: "Persée. Act IV, Le monstre est mort":

Έλγκαρ: "Η Σύναξη των Αποστόλων"

 

Domenico Ghirlandaio: "Η κλήση των πρώτων Αποστόλων" 

 

Ο Domenico Ghirlandaio στη μεγαλοπρεπή και τεράστιων διαστάσεων τοιχογραφία  του: "Η κλήση των πρώτων Αποστόλων" που φιλοτέχνησε το 1481 για την Καπέλα Σιξτίνα, παρουσιάζει τρία σχετικά επεισόδια με φόντο τα βράχια και τη λίμνη της Γαλιλαίας. Αριστερά, ο Χριστός καλεί τον Σίµωνα Πέτρο και τον αδελφό του Ανδρέα, που βρίσκονται ακόµα µέσα στη βάρκα τους να τραβούν τα δίχτυα τους και δεξιά καλεί τους γιους του Ζεβεδαίου, Ιωάννη και Ιάκωβο, επίσης ψαράδες γι'αυτό και κείνοι βρίσκονται εντός της βάρκας τους. Μπροστά τους τοποθετείται ο πατέρας τους σκεφτικός, καθώς εκπλήσσεται από την απόφαση των γιων του να ακολουθήσουν τον Ιησού.

Σε πρώτο πλάνο και στο μέσον, ο Χριστός ευλογεί τον Πρωτόκλητο Ανδρέα και τον Πέτρο, που και οι δυο έχουν γονατίσει με σεβασμό και ταπεινότητα. 
Τις αφηγηµατικές σκηνές πλαισιώνουν  πλήθος ανδρών και γυναικών, που παρακολουθούν τα θαυμαστά συμβάντα.

Βαθιά θρησκευόμενος, ο Έντουαρντ Έλγκαρ ήταν αναθρεμμένος σύμφωνα με τα πρότυπα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
Ο πατέρας του, του οποίου ο Έλγκαρ υπήρξε για χρόνια βοηθός, ήταν οργανίστας της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου στο Γουόρσεστερ. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έγραψε τα πρώτα λειτουργικά έργα του βασισμένα στη Ρωμαιοκαθολική παράδοση, (Μοτέτα, Ave Verum, Ave Maria).

Aνάμεσα στα μεγάλα έργα της μέσης περιόδου του Έλγκαρ είναι ένα από τα κορυφαία ορατόριά του: "Οι Απόστολοι", που συνέθεσε το 1903 για το Μουσικό Φεστιβάλ του Μπέρμιγχαμ. 

Πρόκειται για σύνθεση μεγάλης κλίμακας για σολίστ, χορωδία και ορχήστρα με θέμα που - όπως ο ίδιος ο Έλγκαρ είχε δηλώσει- είχε σκεφτεί απ' όταν ήταν ακόμη έφηβος. 

Το "The Apostles" βασίζεται σε επιλεγμένα κείμενα από τη Βίβλο και Ευαγγελικές Γραφές και περιγράφει μουσικά  τους μαθητές του Ιησού, τη πρόσκλησή τους, τα θαύματα και τις μαρτυρίες τους, κι ολοκληρώνεται με τη σύλληψη, τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού.

Είναι έργο αφηγηματικού χαρακτήρα σε δύο μέρη και επτά μικρότερες ενότητες, που εκτελούνται χωρίς διακοπή.

Στη μεγάλη ορχήστρα του, ο Έλγκαρ είχε την ιδιοφυή σκέψη να προσθέσει και το εβραΐκό "σοφάρ",  προκειμένου να προσδώσει την αίσθηση της ιερής Συναγωγής...

"The Calling of the Apostles Peter and Andrew", Duccio di Buoninsegna 

Με αφορμή τη σημερινή μέρα, 30 Ιουνίου που η Εκκλησία μας γιορτάζει τη Σύναξη των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων, που ξεχωρίζουν μέσα στην Ιστορία της σαν οι υπέρλαμπροι αστέρες της πνευματικής ζωής, θα ακούσουμε το πρώτο από τα επτά μέρη, που τιτλοφορείται: "Η Κλήση των Αποστόλων" και ακούγεται αμέσως μετά τον σύντομο πρόλογο, μια μουσική περιγραφή του άυλου Πνεύματος του Θεού.

Το εναρκτήριο θέμα που ακούγεται από τα όμποε και τα αγγλικά κόρνα, σκιαγραφεί το χάραμα της μέρας στα εδάφη της Παλαιστίνης. Ακολουθεί ένα γλυκό, λυρικό μοτίβο από την άρπα(που παίζει σημαντικότατο ρόλο στην παρτιρούρα) πλαισιωμένη από τα τοξοτά να περιγράφουν την ιερή στιγμή της προσευχής του Χριστού. Το σοφάρ υπογραμμίζει την αρχή της φωνητικής παρουσίας με τη χορωδία να ξεκινά την αφήγηση. Η ένταση σιγά σιγά κορυφώνεται με τρομπέτες και άλλα λαμπρά χάλκινα δηλώνοντας την εκθαμβωτική ανατολή του ήλιου, το ξετύλιγμα της μέρας κι έναν-έναν να  επιλέγονται οι Απόστολοι.

"Και λέγει αυτοίς· δεύτε οπίσω μου και ποιήσω υμάς αλιείς ανθρώπων...Ακολούθει μοι"

Με αυτά τα λόγια προσκάλεσε δίπλα του τους μαθητές Του ο Ιησούς, να γίνουν αλιείς ανθρώπων...Διάλεξε ταπεινούς ψαράδες. Κι όπως μέχρι τώρα έπιαναν ψάρια από τα σκοτεινά βάθη της θάλασσας, έτσι από κείνη τη στιγμή μαζί Του, θα αλίευαν ανθρώπους από τα σκοτεινά βάθη που ρίχνουν τους ανθρώπους τα μίση και οι κακίες.

Elgar: "The Apostles, Op. 49: Prologue":

Elgar: "The Apostles, Op. 49: Part I, The Calling of the Apostles":

Sir Ε. ELGAR: "Banner of St. George"

 

     

Ραφαήλ: "San Giorgio e il drago", Λούβρο

Ο Άγιος Γεώργιος γεννήθηκε στην Καππαδοκία της Μ. Ασίας στα χρόνια του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, μεγάλου διώκτη των χριστιανών. Κατατάχτηκε στο ρωμαϊκό στρατό κι  έφτασε στο αξίωμα του χιλίαρχου.
Ως τροπαιοφόρος  άγιος και ελευθερωτής συγκεντρώνει πολλές θαυμάσιες διηγήσεις και θρύλους, ανάμεσα στις οποίες δεσπόζει εκείνος που αναφέρεται στην εξόντωση του δράκοντα και της σωτηρίας της βασιλοπούλας.
Σύμφωνα με το θρύλο, την πηγή απ' όπου έπαιρναν νερό οι κάτοικοι της Σιλήνας στη Λιβύη, την φύλαγε ένας δράκος, που  άφηνε το νερό να τρέχει μόνον όταν έβρισκε κάποιον άνθρωπο να φάει. Κάθε φορά αυτός που θα θυσιαζόταν οριζόταν μέσω κλήρου.
Ολόκληροι στρατοί είχαν αντιταχθεί με αυτό το τέρας, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
Ο κλήρος έφερε και τη σειρά της κόρης του βασιλιά.
Τότε, λέει η παράδοση εμφανίστηκε έφιππος ο Άη Γιώργης, σκότωσε το τρομερό τέρας και έσωσε την ζωή της νεαρής γαλαζοαίματης.

Λόγω της ιπποτικής συμπεριφοράς του, θεωρήθηκε Αγιος προστάτης της Αγγλίας και  Άγιος των ιπποτών της Στρογγυλής Τράπεζας.

***

"San Giorgio e il drago", Ραφαήλ

Πρόκειται για ελαιογραφία σε ξύλο, χρονολογίας 1504, που εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου.

Καβάλα στο άσπρο άλογο ο τροπαιοφόρος Άγιος Γεώργιος ετοιμάζεται να δώσει όλο γενναιότητα με το σπαθί του το καίριο χτύπημα στον φοβερό δράκο, ενώ έχουν προηγηθεί χτυπήματα με λόγχες.
Τις βλέπουμε σπασμένες, πεσμένες στο έδαφος και μία μπηγμένη στο σώμα του δράκου.
Την ένταση των στιγμών υπογραμμίζει η στάση του αλόγου που χλιμιντρίζει ανασηκωμένο στα δυο πισινά πόδια,  και ο μανδύας του Αγίου που ανεμίζει.
Στο φόντο, απέραντο, καταπράσινο λιβάδι και λόφοι, ενώ δεξιά φεύγει τρέχοντας από τρόμο, η διασωθείσα βασιλοπούλα.

***

Η ΜΟΥΣΙΚΗ: Sir Ε. ELGAR: "Banner of St. George"

Τον παραπάνω θρύλο του Αγίου Γεωργίου, που σώζει τη βασιλοπούλα από το τέρας και στη συνέχεια στήνεται γιορτή από τους κατοίκους της Σιλήνας για να τού εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους, στηρίζεται η σύνθεση του αγαπημένου βρετανού Σερ Έντουαρντ Ελγκαρ: "Banner of St. George-Το Λάβαρο του Αγίου Γεωργίου" .

Γράφτηκε κατόπιν παραγγελίας το 1897 για τους εορτασμούς του Ιωβηλαίου έτους της Βασίλισσας Βικτωρίας της Αγγλίας.

Ας θυμηθούμε πως ο Έλγκαρ ήταν αναθρεμμένος σύμφωνα με τα πρότυπα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ο πατέρας του, του οποίου ο Έλγκαρ υπήρξε για χρόνια βοηθός, ήταν οργανίστας της  εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου στο Γούστερ. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έγραψε τα πρώτα λειτουργικά έργα του βασισμένα στη Ρωμαιοκαθολική παράδοση, (Μοτέτα, Ave Verum, Ave Maria) που αργότερα εντάχθηκαν στο χορωδιακό εκκλησιαστικό ρεπερτόριο.
Έτσι, μπορούμε να κάνουμε λόγο για σχετική εμπειρία.

Η σύνθεσή του, είχε συγκρατημένη υποδοχή, όμως επαινέθηκε για αυθεντική, ραφινάτη βρετανική ποιότητα.
Το επίπεδο της έμπνευσής του, υψηλό, κι εμφανής η  ικανότητά του στην ενορχήστρωση.
Ως σύνθεση ενίσχυσε το μουσικό ανάστημα του Έλγκαρ και έθεσε βάσεις για την θριαμβευτική υποδοχή των "Παραλλαγών Enigma", δύο χρόνια αργότερα.

Το έργο, για χορωδία και ορχήστρα, ακολουθεί τον τύπο της καντάτας κι αναπτύσσεται σε δυο σκηνές και επίλογο.
Το λιμπρέτο, που είναι βασισμένο σε μακροσκελές ποίημα του Shapcott Wensley, ενισχύει η μουσική, προσδίδοντας δύναμη και δραματική ένταση στα σημεία που απαιτείται.
Χαρακτηριστικό το φινάλε, τύποις δοξαστικό , όπου ο ευγενής ιππότης-Άγιος  αναχωρεί, ενώ ψάλλεται ένας δοξαστικός ύμνος, σχεδόν  ιαχή με τίτλο: "It comes from the misty ages" (23:35).

"It comes from the misty ages,

The banner of England’s might,

The blood-red cross of the brave St George,

That burns on a field of white!"

Ισχυρός ο συμβολισμός-παραλληλισμός με τη δύναμη της Αγγλίας, μια και ο "αιματόχρωμος  σε λευκό φόντο" σταυρός του Αγίου Γεωργίου αποτελεί σημαία κι έμβλημα για τους Βρετανούς.
Ολάκερο το θεματικό υλικό σε έξαρση, με τις κρούσεις των κυμβάλων να υπογραμμίζουν φράσεις θριάμβου και λαμπρότητας!

Καλή ακρόαση!

Edward Elgar: "The Banner of St George, op. 33" for Chorus and Orchestra

Σερ Έντουαρντ Έλγκαρ: το Όνειρο του Γερόντιου

"My idea is that there is music in the air,

music all around us. Τhe world is full of it and you simply take as much as you require"

""

"Θεωρώ πως υπάρχει μουσική στον αέρα, μουσική παντού γύρω μας.

Ο κόσμος είναι γεμάτος μουσική και απλά μπορείς να πάρεις όση θέλεις"

(Edward Elgar)

O Έλγκαρ το 1900

Για ένα μεγάλο διάστημα η Αγγλία δεν κατάφερνε να αναδείξει μουσικές ιδιοφυίες, αντίθετα με χώρες όπως Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία ή Ρωσία. Απέναντι σε όλες αυτής της καταγωγής μουσικές προσωπικότητες, η Αγγλία επεδείκνυε με βαριά καρδιά τον ..."Γερμανό"  Χαίντελ...

Μέχρι τη στιγμή που εμφανίστηκε ο τιμώμενος σήμερα, σερ Έντουαρντ Έλγκαρ. Ο ταλαντούχος μουσουργός ήρθε για να "σώσει την τιμή της χώρας", είπαν πολλοί...

Γεννήθηκε σ'ένα χωριό έξω από το Γουόρσεστερ, το μικρό Λόουερ Μπρόουντχιθ.
Έχοντας μεγαλώσει κυριολεκτικά μέσα  στη μουσική(ο πατέρας του ήταν έμπορος και χορδιστής μουσικών οργάνων και επαγγελματίας μουσικός) ο Εντουαρντ έγινε ένας θαυμάσιος βιολιστής και θα τον λέγαμε αυτοδίδακτο στη μουσική θεωρία μελετώντας παρτιτούρες των Μπαχ και Μπετόβεν.

Καμάρι, λοιπόν των Άγγλων...

Βέβαια, το να είναι κάποιος άγγλος συνθέτης έχει τα θετικά, αλλά  και τα αρνητικά του.
Ο Έλγκαρ αναγκάστηκε να υπομείνει πλήθος από αγγλικές προκαταλήψεις, όπως τις βαθιά ριζωμένες ταξικές μεροληψίες, αλλά κυρίως την παγιωμένη εχθρότητα προς τους καθολικούς.
Βαθιά θρησκευόμενος, ο Έλγκαρ ήταν αναθρεμμένος σύμφωνα με τα πρότυπα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
Ο πατέρας του, του οποίου ο Έλγκαρ υπήρξε για χρόνια βοηθός, ήταν οργανίστας της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου στο Γουόρσεστερ. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έγραψε τα πρώτα λειτουργικά έργα του βασισμένα στη Ρωμαιοκαθολική παράδοση, (Μοτέτα, Ave Verum, Ave Maria) που αργότερα εντάχθηκαν στο χορωδιακό εκκλησιαστικό ρεπερτόριο.

"To όνειρο του Γερόντιου"

Μην ξεχνάμε και το περίφημο: "Όνειρο του Γεροντίου" σε μορφή ορατορίου, που με εξαίρεση κάποιους συναδέλφους του Έλγκαρ που το χαρακτήρισαν πως "βρωμάει λιβάνι", οι μουσικοκριτικοί το επαίνεσαν ως τη "μεγαλύτερη βρετανική σύνθεση στη μορφή του ορατορίου που άνοιξε  νέο και σπουδαίο κεφάλαιο στην αγγλική χορωδιακή παράδοση, την οποία απελευθέρωσε από τη "Χαιντελιανή" υπόστασή της".
Εξάλλου, χαιρετίστηκε με λαμπρούς επαίνους και από τον Ρίχαρντ Στράους, που όταν το  άκουσε  απεφάνθη για τον Έλγκαρ: "Είναι ο πρώτος Άγγλος προοδευτικός συνθέτης και αρχηγός της Νέας Αγγλικής Σχολής".

Το "Όνειρο του Γερόντιου", σύνθεση του 1900, αποτελεί την "Προσευχή ενός ετοιμοθάνατου" με πληθώρα συμβολισμών και βασίζεται σε  Ρωμαιοκαθολικό κείμενο του καρδινάλιου Χένρυ Νιούμαν, που προκάλεσε "αναστάτωση" στα αγγλικανικά βρετανικά ήθη, καθώς τονίζεται η σημασία της Εκκλησίας στη σωτηρία των μελών της.

O Νιούμαν  στο μακροσκελές κείμενό του αποτυπώνει την καθολική πίστη της Κοινωνίας των Αγίων, η οποία περιλαμβάνει τους Χριστιανούς στη γη, τους Αγγέλους και τους Αγίους στον ουρανό, και τις Ψυχές στο Καθαρτήριο.
Ο φύλακας άγγελος του Γεροντίου τον συνοδεύει καθ 'όλη τη διάρκεια του "ταξιδιού" του.  Οδηγεί την ψυχή του Γεροντίου μπροστά στον θρόνο του Θεού για κρίση.

Η βαθιά φιλοσοφημένη σημείωση στην παρτιτούρα:

Η αφιέρωση του Έλγκαρ έγινε με τα αρχικά: "AMDG"  δηλαδή "Ad maiorem Dei gloriam-Στη μεγαλύτερη δόξα του Θεού", ακολουθώντας την πρακτική του Γ.Σ.Μπαχ , που αφιέρωνε τα έργα του: "SDG", "Soli Deo gloria-Δόξα μόνο στον Θεό".

Ο Έλγκαρ κάτω από αυτή την αφιέρωση πρόσθεσε τη φράση του Βιργίλιου: "Quae lucis miseris tam dira cupido?- Τι είναι λοιπόν αυτή η τόσο άγρια επιθυμία των δυστυχισμένων για φως;"

Ο Έλγκαρ συμπλήρωσε το χειρόγραφο της παρτιτούρας  με μια φράση απο το "Σουσάμι και τα Κρίνα" του Τζον Ράστιν:
" η ζωή μου ήταν ατμός...Όμως αυτό(το έργο) αξίζει τη μνήμη σας".


Χάρη στο μεγαλειώδες ορατόριό του "Το όνειρο του Γεροντίου", αφιερωμένο στον καρδινάλιο Xένρυ Νιούμαν, που ήταν και ο συντάκτης του ποιητικού κειμένου, ο Έλγκαρ θεωρήθηκε ένας από τους σπουδαιότερους καθολικούς μουσικούς με προσωπικό ανεξάρτητο ύφος.

Θα ακούσουμε το τελευταίο μέρος όπου η Ψυχή απομακρύνεται από το σώμα...
Η χορωδία των Ψυχών ψάλλει "Κύριε, είσαι το καταφύγιό μας", στίχους από τον 90ό Ψαλμό του Δαυίδ.  Ακολουθεί μια παρατεταμένης διάρκειας κατανυκτική ψαλμωδία. Είναι ο Άγγελος που καλεί την Ψυχή να αφεθεί στο λυτρωμό: "Softly and gently, dearly-ransomed soul"...
Χορωδία Αγγέλων και Ψυχών συνοδεύουν σε ένα ιδιαίτερης εκφραστικότητας μέρος, όπου  ξεχωρίζει για τον βαθμό αυτονομίας των φωνών. Η πρωτότυπη μελωδία ανατίθεται σε υψίφωνη, που συνοδεύεται από ευκίνητες ρυθμικά φωνές, με πληθώρα χρωματικών περασμάτων σε ήπια δυναμική, που διαμορφώνουν έναν ιδιαιτέρως πυκνό αρμονικό ρυθμό!

Άγγελος:

"Μαλακά και απαλά, λυτρωμένη ψυχή,

στα πιο αγαπημένα χέρια τώρα σε τυλίγω[...]

Αντίο, αλλά όχι για πάντα, Αδερφέ μου,

Να είσαι γενναίος και υπομονετικός στο κρεβάτι της θλίψης.

Θα περάσει γρήγορα η νύχτα της δίκης σου,

θα' ρθω και θα σε ξυπνήσω αύριο.

Αποχαιρέτισε!"

Χορωδία Αγγέλων και Ψυχών:

"Είσαι το καταφύγιο μας

Αινείται τους Αγιότερους 

Αμήν"

Κείμενο και μουσική αποκαλύπτουν το αληθινό Φως, τον ελεήμονα Θεό, που λυτρώνει την ψυχή. Ενας μεταφυσικού χαρακτήρα διαλογισμός, μια πρόσκληση του ακροατή να δοξάσει το Θεό και να προετοιμαστεί για τη δική του κρίση με σταθερή ελπίδα στο έλεός Του.

Εlgar: "The Dream of Gerontius-Softly and Gently" 

Άγγελος: Janet Baker

 Τη Hallé Orchestra διευθύνει ο Sir John Barbirolli:

Ο σερ Έλγκαρ πέρασε στην αιωνιότητα σαν σήμερα, 23 Φλεβάρη 1934 σε ηλικία 77 χρονών.

Παλαιότερα κείμενα με αναφορές στον σερ 'Ελγκαρ μπορείτε να διαβάσετε εδώ, εδώ και εδώ.

O 'Eλγκαρ στην Ιταλία...Παρότι βόρειος, πιστός εκφραστής της Μεσογειακής ομορφιάς!

 

Ο Έλγκαρ στην Ιταλία (αρχείο Amazon UK)

Θελκτικοί τόποι που λούζονται στο φως...Μεσαιωνικό χρώμα, απότομα βράχια, γραφικοί κολπίσκοι, μινιατουρίστικες αμμώδεις παραλίες, πανοραμικά μονοπάτια συνθέτουν την Ιταλική ριβιέρα, τόπο επιλογής πολλών, για τις διακοπές τους.
Χωριά σκαρφαλωμένα σε γκρεμούς, ορμίσκοι και ακρωτήρια πλάθουν το μουσικό παραμύθι στη φαντασία του βρετανού Εντουαρντ Έλγκαρ, όταν επιλέγει μια περιοχή του Νότου στη Λυγουρία της Ιταλικής ριβιέρας για να περάσει με την οικογένειά του τις διακοπές του, το 1904.

Ο γεννημένος σαν σήμερα 2 Ιουνίου 1857 συνθέτης, με βάση το Αλάσσιο στον κόλπο της Γένοβα, εξορμούσε καθημερινά στα γειτονικά πανέμορφα χωριουδάκια εξερευνώντας το φυσικό τοπίο, μα και το πλούσιο ιστορικό παρελθόν της περιοχής.
Τις εντυπώσεις του από το ταξίδι αυτό μεταφέρει ο Έλγκαρ στην παρτιτούρα του και τής δίνει τον τίτλο: "Στο Νότο" με υπότιτλο το προσωνύμιο της ιταλικής κωμόπολης που διέμενε: "Αλάσσιο".

Κυρίως προσπαθεί να σκιτσάρει τη συναισθηματική αντίθεση που δημιουργείται βλέποντας κανείς τα ερειπωμένα κτίσματα, τον αρχαίο ρωμαϊκό δρόμο, αλλά συγχρόνως και τη μαγευτική θέα προς τη θάλασσα, που είχε, όπως έλεγε ο ίδιος, χαραχτεί ανεξίτηλα στη μνήμη και την ψυχή του.

Φοίνικες, πεύκα, ελαιόδεντρα, πορτοκαλεώνες και αρωματικά αμπέλια δεσπόζουν στο τοπίο της περιοχής γι'αυτό και τα υμνεί στο ποίημά του ο Αλφρεντ Τένυσσον με τίτλο: "The Daisy", στροφή από το οποίο δανείζεται ο Έλγκαρ και θέτει εισγωγικά στην παρτιτούρα του:

"...what hours were thine and mine

in lands of palm and southern pine..."

Η σύνθεση, μια ουβερτούρα κονσέρτου σε μορφή συμφωνικού ποιήματος αφιερώθηκε από τον Έλγκαρ στον φίλο του, προστάτη των τεχνών και μαικήνα του, Frank Schuster.

Το έργο διακρίνεται για τις μεταβολές της διάθεσης και την πολύχρωμη ενορχήστρωση.

Με θριαμβική χροιά το εναρκτήριο θέμα, στοχεύει -κατά δήλωση του Έλγκαρ- να υμνήσει τη χαρά της ζωής, το κρασί, πολύτιμο προϊόν του Νότου!
Στη συνέχεια, τα ξύλινα, όμποε, φαγκότα, κλαρινέτα (4:47...5:02...5:25) ηγούνται της κύριας μελωδίας, υπονοώντας το τραγούδι του βοσκού που φυλάει το κοπάδι του, σε ένα διάλογο με τα τοξοτά. Ακολουθεί ένα ζωηρό, χειμαρρώδες ρυθμικά  θέμα, κάτι σαν ενθουσιώδης, χαριτωμένη ασχολία παιδιών.
Στο μεσαίο μέρος, το εκτεταμένο legato σόλο της βιόλας(10:50) είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό γιατί έρχεται σε εκφραστική  και αρμονική αντίθεση με όλο το υπόλοιπο έργο.Το μελαγχολικής χροιάς όργανο κινείται πάνω σε ένα λιτό μουσικό χαλί που στρώνει η αιθέρια άρπα.
Νύξεις από χάλκινα κρουστά και κόρνα(14:30) αναπαριστούν τις πολεμικές συγκρούσεις που επικράτησαν στην περιοχή στο πέρασμα των αιώνων.
Τα θέματα παρουσιάζονται με ανακατεμένη σειρά σε μια μουσική ανακεφαλαίωση, με τη σύνθεση να ολοκληρώνεται από μια σκερτσόζικη coda που ζωγραφίζει το λουσμένο στον ήλιο  Μεσογειακό Νότο και τις αναμνήσεις από το υπέροχο ταξίδι που φτάνει στο τέλος του, μεταφερμένο μουσικά από ένα φρενήρες και ενθουσιώδες roll στα τύμπανα.

Μενουχίν-Ελγκαρ(αρχείο Warner Classics)

Για την ιστορία να πούμε πως πρόκειται για περίοδο χειμερινών διακοπών του Έλγκαρ.
Εκείνη την εποχή, συνηθιζόταν οι κάτοικοι της Β.Ευρώπης  να "ξεφεύγουν" του κρύου χειμώνα επιλέγοντας για τη διαμονή τους θέρετρα της Μεσογείου.

Όπως αναφέρει στο ημερολόγιό της η Alice Elgar, σύζυγος του συνθέτη, ο καιρός εκείνο το χειμώνα στο Αλάσσιο δεν ήταν αυτός που προσδοκούσαν. Όμως αυτό δεν στάθηκε εμπόδιο στη σύνθεση της λαμπρής ουβερτούρας κονσέρτου, που θα την απολαύσουμε από την Royal Philharmonic Orchestra υπό την δ/νση του Yehudi Menuhin.

Μην ξεχνάμε πως ο Μενουχίν θαύμαζε απεριόριστα 2 συνθέτες του 20ου αι.: τον Μπάρτοκ και τον Έλγκαρ, με τον οποίο συνδέθηκε βαθειά, όταν 16χρονος ερμήνευσε στο Λονδίνο παρουσία του Έλγκαρ το κονσέρτο του για βιολί, προκαλώντας το θαυμασμό του συνθέτη για την απαράμιλλη τεχνική και εκφραστικότητά του!

Sir Edward  Elgar: "In the South-Alassio  concert overture, Op. 50" / Δ/νση: Μενουχίν

"Ένας ΣΤΕΝΑΓΜΟΣ για μια τρανή μπαγκέτα"

 

Καμμιά φορά ρημάζεις στην συνειδητοποίηση της φθαρτότητάς μας...

και σου ξεφεύγει ο ΣΤΕΝΑΓΜΟΣ...

Πέφτεις στο κρεβάτι κι αφουγκράζεσαι το όνειρο που 'ρχεται...
μπορεί να γράφει εύθραστο έξω απ'το κιβώτιο, που το μεταφέρει..

"Μου μοιάζει!",σκέφτεσαι...και κει ένας άλλος ΣΤΕΝΑΓΜΟΣ φαντάζει...

Ακροβατείς ανάμεσα στο "αχ" και την ελπίδα.

Φτερακίσματα τα παραθυρόφυλλα της καρδιάς...
χτυπάνε στο ρυθμό του φθινοπώρου και μοναχικές ψιχάλες
κρατούν σεκόντο στις ψυχές του κόσμου.

Του κόσμου του φθαρτού...

Κι ενθυμείσαι της Αλεξάνδρειας το γέννημα

"Ο ΣΤΕΝΑΓΜΟΣ του κόσμου του φθαρτού

εν τη φθαρτή μου φύσει αντηχεί,

αλλ’ είναι στεναγμός γλυκύς, υψούται ως ευχή".

Aρθρώνει λέξεις σε ποίημα το "αχ!!!"

ζωγραφεί αισθήματα στον καμβά της ψυχής...

φεγγοβολήματα για νικητές.

ΣΤΕΝΑΓΜΕ με χέρια βελούδου και σάρκα γλαυκή...
Τα "αχ σου", αξίζουνε μια μελωδία για ΤΡΑΝΟΥΣ!

Ε.Ν

(αφιερωμένο σε μια τρανή μπαγκέτα, που άφησε τεράστιο κενό με την απώλειά της...)

Kαλό του Παράδεισο!

Έφυγε από κοντά μας ξημερώματα Κυριακής, 2 Οκτώβρη του 2016 ο αγαπημένος βρετανός βιολονίστας και μαέστρος Sir Neville Marriner, ιδρυτής της περίφημης Ακαδημίας του Αγίου Μαρτίνου των Αγρών... 

Η προσέγγισή του στην ανάγνωση της παρτιτούρας με ιδιαίτερη αισθητική, και το  ερμηνευτικό του επίπεδο υψηλότατο, με βαθιά μουσικότητα, δυναμισμό και σαφή διάρθρωση των μουσικών φράσεων, ως προς το τέμπο  και τη δυναμική τους. 

Ο ταλαντούχος μαέστρος διακρίθηκε για την με υποδειγματική καθαρότητα και  διαύγεια  απόδοση της μελωδικής γραμμής των συνθέσεων.

<<Ε.Elgar:Sospiri, Op. 70>>

 Θα τον αποχαιρετίσουμε με ένα αντάτζιο σε εκτέλεση από την ορχήστρα που ίδρυσε και διευθύνει ο ίδιος.

Το «Sospiri, Op. 70» έγραψε ο Έντουαρντ Έλγκαρ για ορχήστρα εγχόρδων, άρπα και όργανο λίγο πριν από την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου με σκοπό να το ενσωματώσει στο περίφημο «Salut d'Amour» με αλλαγή στον τίτλο ως «Στεναγμός της Αγάπης».

Όταν όμως συνειδητοποίησε πως η σύνθεση έβγαζε μια ένταση και απίστευτη δραματικότητα επέλεξε τη λέξη ΣΤΕΝΑΓΜΟΣ και μάλιστα στη ιταλική της απόδοση «Sospiri», αφού η μουσικότητα της ιταλικής γλώσσας ανέδυε στο μέγιστο το συναίσθημα της οδύνης της απώλειας….

<<Sir Neville Marriner- Elgar:Sospiri, Op. 70>>

Ath Samaras2 October 2016 at 14:43

Ένα συγκλονιστικά "Δυνατό Αντίο" στο Μεγάλο Μαέστρο..!
Συμμετέχω στα βαριά συναισθήματα..!
ReplyDelete

Replies

ELPIDA NOUSA3 October 2016 at 05:55

Ευχαριστω, Θανση!Ηταν τελείως αυθόρμητο...Το ελάχιστο για έναν εξαιρετο αρχιμουσικό και με ανεπαναληπτο ήθος!Αυτο νομιζω ειναι που τον έκανε ξεχωριστο!Όλοι λυπηθηκαμε πάρα πολύ! Ευτυχως οι θαυμασιες ηχογραφησεις του παραμενουν μοναδική παρακαταθηκη!...
Καλό απόγευμα!Delete