Εmilie du Chatelet: Η Μούσα του Βολταίρου που διεκδίκησε τη φωνή της στην Επιστήμη...

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, αξίζει να θυμηθούμε μορφές που τόλμησαν να διεκδικήσουν τη θέση τους στον κόσμο της γνώσης σε εποχές όπου αυτό θεωρούνταν σχεδόν αδύνατο. Μία από τις πιο λαμπρές, αλλά για χρόνια υποτιμημένες προσωπικότητες της ευρωπαϊκής διανόησης υπήρξε η Émilie du Châtelet, μια γυναίκα που συνδύασε το πάθος για την επιστήμη, τη φιλοσοφία και τις τέχνες, αφήνοντας ένα αποτύπωμα που ξεπερνά τα όρια της εποχής της.

17 Δεκεμβρίου του 1706 στο Παρίσι, σε μια αριστοκρατική οικογένεια γεννήθηκε η Émilie, μοναδικό κορίτσι ανάμεσα σε έξι αγόρια. Το σπίτι της συχνά επισκέπτονταν λόγιοι και επιστήμονες. Από μικρή φανέρωσε τη φωτεινή της διάνοια και γνώρισε την αστρονομία απ' όταν ήταν μόλις δέκα ετών. Με τα γράμματα, συγχρόνως διδάχτηκε ξιφασκία και ιππασία, ενώ στα δώδεκα μιλούσε άπταιστα λατινικά, ελληνικά, ιταλικά και γερμανικά. Αργότερα, οι γνώσεις αυτές θα τη βοηθούσαν να μεταφράσει στα γαλλικά έργα αρχαίας φιλοσοφίας και θεατρικά.

Η Εμιλί αγαπούσε τη μουσική και το θέατρο. Έπαιζε τσέμπαλο, τραγουδούσε άριες από όπερες, χόρευε και ήταν ερασιτέχνης ηθοποιός. Η επιστήμη όμως ήταν η μεγάλη της αγάπη. Η συνάντησή της με το Βολταίρο άνοιξε έναν κόσμο πνευματικής συνεργασίας και πλούτου ιδεών.

Εκείνος σημειώνει: "Είχα κουραστεί από τη τεμπέλικη, γεμάτη καβγάδες ζωή του Παρισιού, από τα βασιλικά προνόμια, τις ίντριγκες και τις δολοπλοκίες ανάμεσα στους μορφωμένους. Το 1733 συνάντησα μια σπουδαία νεαρή κυρία που σκεφτόταν σχεδόν όπως εγώ..."

Η Ντε Σατελέ τον κάλεσε να ζήσει στο εξοχικό της, όπου διαμόρφωσαν ένα εργαστήριο και μελετούσαν φυσική και μαθηματικά. Εκεί ήταν που η γυναίκα τόλμησε να αμφισβητήσει τις θεωρίες του Νεύτωνα, διαφοροποιώντας την ιδέα ότι η ενέργεια χάνεται και αναπληρώνεται από τον παντοδύναμο Θεό, δείχνοντας το θάρρος και τη διανοητική της ανεξαρτησία. Ο Βολταίρος θαύμασε την τόλμη της απέναντι στο "ιερό τέρας" των μαθηματικών, αναγνωρίζοντας την εκπληκτική δύναμη, την προσπάθεια και την αφοσίωσή της στις μελέτες, και μάλιστα παρά το γεγονός ότι ήταν γυναίκα.

Σε έναν υγιή πνευματικό ανταγωνισμό, το 1738 συμμετείχαν στον διαγωνισμό της Ακαδημίας του Παρισιού για τη φύση της φωτιάς. Τα δοκίμιά τους έλαβαν τιμητική διάκριση, και η Ντε Σατελέ έγινε η πρώτη γυναίκα που δημοσίευσε επιστημονική εργασία στην Ακαδημία, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στην ιστορία της επιστήμης. 

Πέθανε σε ηλικία 42 ετών, λίγο μετά τη γέννηση της κόρης της, από επιπλοκές στον τοκετό. 

Μετά τον θάνατό της, ο Βολταίρος έγραψε: 
"Έχασα έναν καρδιακό φίλο, έναν σπουδαίο άνθρωπο, του οποίου το μόνο λάθος ήταν ότι γεννήθηκε γυναίκα. Όλο το Παρίσι λυπάται και τιμά. Ίσως να μην της αποδόθηκε η δικαιοσύνη που άξιζε όσο ζούσε".

Παρά τη σύντομη ζωής της, άφησε σημαντικό επιστημονικό και φιλοσοφικό έργο, συμπεριλαμβανομένης της περίφημης μετάφρασης και σχολίων της στο "Principia Mathematica" του Νεύτωνα, που παραμένει σημείο αναφοράς έως σήμερα.

Στην προμετωπίδα του βιβλίου του Βολταίρου "Στοιχεία της φιλοσοφίας του Νεύτωνα"(διπλανή εικόνα) απεικονίζεται ο φιλόσοφος καθισμένος, σκυμμένος πάνω από το χειρόγραφό του, να μεταφράζει και να σχολιάζει το εμπνευσμένο έργο του Νεύτωνα. Το κείμενό του φωτίζεται από ένα φαινομενικά θεϊκό φως που πηγάζει από τον ίδιο τον Νεύτωνα, σύμβολο της επιστημονικής γνώσης και της πνευματικής αυθεντίας. Το φως αυτό αντανακλάται στον Βολταίρο μέσω μιας μούσας, της πνευματικής του συντρόφου Εμιλί Ντε Σατελέ, καθώς στην πραγματικότητα εκείνη ήταν που μετέφρασε το έργο του Νεύτωνα και συνεργάστηκε στενά μαζί του για την κατανόηση και τη διάδοση των νευτώνειων ιδεών, συμβάλλοντας καθοριστικά στη μεταφορά της επιστημονικής γνώσης στη Γαλλία του Διαφωτισμού.


Η Μουσική έμπνευση:

Η ζωή και τα γραπτά της Μαρκησίας Émilie du Châtelet ενέπνευσαν την όπερα "Émilie" της Φινλανδής συνθέτριας Kaija Saariaho. Το έργο αναδεικνύει τα επιτεύγματα της σπουδαίας μαθηματικού και φυσικού, της πρώτης γυναίκας που απέκτησε διεθνή επιστημονική αναγνώριση, χάρη και στις πρωτοποριακές της μελέτες για τη φύση της φωτιάς. Το λιμπρέτο υπογράφει ο συγγραφέας Amin Maalouf.

Η ιδέα της όπερας γεννήθηκε όταν η Saariaho, σε συζήτηση με τη σοπράνο Karita Mattila, οραματίστηκε την εικόνα της τραγουδίστριας να στέκεται μόνη στη σκηνή, με έντονη και παθιασμένη παρουσία. Η εικόνα αυτή αποτέλεσε το πρώτο έναυσμα για τη δημιουργία του μονοδράματος. Στη συνέχεια, η συνθέτις διάβασε τη βιογραφία της Émilie du Châtelet και άρχισε να καταγράφει τις σκέψεις της, πριν επικοινωνήσει με τον λιμπρετίστα. Μέσα από μια μακρά ανταλλαγή ιδεών που διήρκεσε πολλούς μήνες, διαμορφώθηκε το λιμπρέτο και ξεκίνησε η διαδικασία της σύνθεσης.

Η μορφή του μονοδράματος επέτρεψε στη Σααριάχο να πειραματιστεί με νέο σκηνικό και μουσικές λύσεις, αφού η παρουσία ενός μόνο χαρακτήρα απαιτεί διαφορετικές δραματικές και μουσικές προσεγγίσεις από μια παραδοσιακή όπερα πολλών πρωταγωνιστών. Μέσα από αυτό, δημιούργησε ένα πλήρες, πλούσιο πορτρέτο της Emilie, με τις αντιφάσεις, τα πάθη και την ανθρώπινη πολυπλοκότητά της, προσεγγίζοντας τόσο την έντονη ερωτική της ζωή όσο και την αφοσίωσή της στη γνώση και την επιστήμη.

Η όπερα αποτελείται από εννέα συνεχόμενες σκηνές, χωρίς διάλειμμα, κάθε μία με τίτλο που αντιστοιχεί στο θέμα της, όπως Προαίσθημα, Θάνατος, Βολταίρος, Φωτιά, Επιστήμη, Γυναίκα.
Οι μουσικές επιλογές είναι αντιφατικές και ευέλικτες ρυθμικά, αντανακλώντας τις σκέψεις και τα συναισθήματα της Emilie. Τα μέρη που αναφέρονται στη προσωπική της ζωή είναι εκφραστικά, εκρηκτικά, ενώ τα μέρη που σχετίζονται με το έργο της γίνονται με διαφανείς ορχηστρικές υφές, μικροτονικές αρμονίες και εκτεταμένη χρήση των οργάνων σε λεπτομερείς ηχητικές αποχρώσεις.

Η μουσική συνδυάζει ζωντανή ορχήστρα και ηλεκτρονικά στοιχεία με κεντρικό ρόλο το τσέμπαλο, αναφορά στην ίδια την Emilie που έπαιζε το συγκεκριμένο όργανο. Η Κάια Σααριάχο για την τεχνική και τις ηχητικές δυνατότητες του οργάνου άντλησε έμπνευση από τον Ραμώ και τον Ντομένικο Σκαρλάτι. Η φωνή της τραγουδίστριας συχνά υποβάλλεται σε επεξεργασία, προκειμένου να αναδειχθεί η πολυπλοκότητα του χαρακτηρα της Emilie. Το έργο αποτυπώνει τόσο τα ανθρώπινα πάθη της φιλοσόφου, όσο και την αφοσίωσή της στην επιστήμη, συμπεριλαμβανομένης της μετάφρασης και των σχολίων της στο Principia Mathematica του Νεύτωνα κατά τους τελευταίους μήνες της ζωής της.

Η όπερα "Émilie" χαρακτηρίστηκε "αξεπέραστη σε αισθητική", καθώς συνδυάζει τις αρετές της μουσικής του 20ού αιώνα με την προσωπική φωνή της Saariaho, δημιουργώντας το πορτρέτο μιας γυναίκας που έζησε και αγάπησε με πάθος, αλλά ταυτόχρονα υπηρέτησε την επιστήμη με εξαιρετική αφοσίωση.

Αργότερα η Κάια Σααριάχο δημιούργησε μια σουίτα που περιλαμβάνει τα βασικά θέματα της όπερας:

• τον φόβο της Εμιλί για τον θάνατο κατά τον τοκετό (ο οποίος επαληθεύτηκε),
• την τεράστια συμβολή της στη διάδοση της επιστήμης και, τέλος,
• ένα σχόλιο ενάντια στη συστηματική παραγκώνιση των γυναικών και της συνεισφοράς τους στην ιστορία.

Kaija Saariaho: "Émilie Suite":

Η ιστορία της Émilie du Châtelet θυμίζει ότι η επιστήμη, η τέχνη και η γνώση προχώρησαν χάρη και σε γυναίκες που συχνά χρειάστηκε να αγωνιστούν διπλά για να ακουστεί η φωνή τους. Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι μόνο μια επέτειος τιμής, αλλά και μια ευκαιρία να επαναφέρουμε στο φως τέτοιες μορφές, αναγνωρίζοντας τη συμβολή τους στην ιστορία της σκέψης και του πολιτισμού...

***

Για την Ημέρα της Γυναίκας υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Στη γραμμή αναζήτησης πάνω αριστερά, πληκτρολογήστε "Γυναίκα" και θα εμφανιστούν όλα τα σχετικά άρθρα.

Francesca Campana: μια "μαέστρα" στην τέχνη του μπαρόκ...

  Με αφορμή την "Ημέρα της Γυναίκας"

Η γυναίκα κάποτε...

Σύμφωνα με χαρακτηρισμό του φημισμένου ποιητή Fulvio Testi, η "Francesca Campana υπήρξε τραγουδίστρια που διακρίθηκε για τη λαμπρότητα της φωνής της, αλλά και περίφημη τσεμπαλίστρια και συνθέτις".

Ηταν το 1629 -και μόλις 20 χρονών- όταν η ταλαντούχα καλλιτέχνιδα δημοσίευσε ένα βιβλίο με δώδεκα "Άριες για μία, δύο και τρεις φωνές".
Με αφορμή τη δημοσίευση εμφανίστηκε ενώπιον του τοπικού άρχοντα δίνοντάς του το πρωτότυπο του βιβλίου της με την αφιέρωση:

"Το αφιερώνω στην Εξοχότητά σας γιατί, αν κατηγορηθώ -ως γυναίκα-
ότι είμαι πολύ τολμηρή που το κάνω,
τουλάχιστον πρέπει να επαινεθώ ως συνετή για την αφιέρωση,
αφού με την έγκριση ενός πρίγκηπα όπως εσείς,
αποκτώ μοναδική αξία για τις συνθέσεις μου". 

Μέσω του γάμου της η Καμπάνα συνδέθηκε με τον διάσημο συνθέτη Λουίτζι Ρόσι , αφού παντρεύτηκε τον αδερφό του και έτσι κινήθηκε στους υψηλότερους μουσικούς και πολιτιστικούς κύκλους της Ρώμης. 

Μια συστατική επιστολή για τον δούκα Ντ' Έστε αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα εικόνα για τη θέση της γυναίκας και δη της γυναίκας-μουσικού στην κοινωνία της εποχής: 

"Αν η Υψηλότης σας επιθυμεί γυναίκες καλλιτέχνιδες στην Αυλή σας, θα πρότεινα μερικές από τις καλύτερες στη Ρώμη, ανάμεσά τους και πρώτη στη σειρά την δεσποσύνη Campana. Πρόκειται για "μαέστρα"  στην τέχνη, γιατί συνθέτει μόνη της, τραγουδά σαν άγγελος και παίζει θεϊκά . Εχει το προσωπικό της στυλ κι επιθυμεί να βρεθεί στην υπηρεσία κάποιου ευγενούς. Είναι μια γυναίκα μετρημένη".

Η Συλλογή της με "Άριες για μία, δύο και τρεις φωνές" είναι γραμμένες σε στροφική μορφή, με την ευρηματική δημιουργό να αξιοποιεί δυναμική και ηχόχρωμα, όπως και άλλα δραματικά χαρακτηριστικά, προκειμένου να εκφράσει πλήρως το νόημα του κειμένου. Τολμηρή αρμονικά, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει ακόμα και παραφωνία προκειμένου να αναδείξει λεπτομέρειες και περιγράψει εικόνες που διαμορφώνουν οι στίχοι. 

Με τη συλλογή αυτή, η Καμπάνα κατέχει την αξιοσημείωτη θέση της πρώτης δημοσιευμένης  μουσικής συλλογής αποκλειστικά γραμμένη από γυναίκα συνθέτη.

Γυναίκες ευλογημένες, όποιο ρόλο κι αν υπηρετούμε!
Μάνα, κόρη, σύζυγος, ερωμένη,γιαγιά, γυναίκα του περιθωρίου!
Γυναίκα βασανισμένη, ταλαίπωρη, άρρωστη, γυναίκα, που παλεύει σκληρά!
Γυναίκα της Τεχνης, του ονείρου, της ομορφιάς...
Γυναίκα του μόχθου, του αγώνα, αλλά και της ελπίδας!  

[Πρέπει να αναφέρουμε πως οι γυναίκες συνθέτριες ήταν σπάνιο φαινόμενο τον 16ο-17ο αιώνα, που έζησε η Campana. Υπήρχαν κάποιες, οι περισσότερες μοναχές, που έγραφαν μουσική για τις μοναστικές συναυλίες και τελετές. Στη δημόσια μουσική σκηνή όμως, οι γυναίκες ήταν ελάχιστες. Πιο γνωστές απ' αυτές είναι η Barbara Strozzi και η Francesca Caccini. (Και για τις δύο μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ)].

Χρόνια μας Πολλά με την άρια  για 3 φωνές "Fanciulla vezzosa-Γοητευτικό Κορίτσι" από τη συλλογή της χαρισματικής Francesca Campana, μιας γυναίκας που άνοιξε νέους δρόμους στην μουσική της εποχής της.
Πρόκειται για έξοχο δείγμα της μεγάλης εκφραστικής δύναμης της δημιουργού , η οποία ως "μαέστρα" του είδους χρωματίζει με τις κατάλληλες φιγούρες το συναισθηματικό κόσμο του "γοητευτικού κοριτσιού" των στίχων. Ο χαρακτήρας των θεμάτων είναι ανάλαφρος, ενώ εμφανής είναι επίσης η ρυθμική ζωντάνια της σύνθεσης με υφή, που διαπνέεται από εξωστρεφή και χαρμόσυνη διάθεση.

"Arie a una, due e tre voci - Fanciulla vezzosa":

***

Για την Ημέρα της Γυναίκας υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Στη γραμμή αναζήτησης πάνω αριστερά, πληκτρολογήστε "Γυναίκα και θα εμφανιστούν όλα τα σχετικά άρθρα.

Ethel Smith: "Πράξεις, όχι λόγια!"

 

Η Ethel Smyth σε μια συνάντηση της Ένωσης Γυναικών, 1912.
 classicfm

Χρόνια Πολλά στις γυναίκες όλης της γης! Στις γυναίκες που παλεύουν και μάχονται σκληρά ν' αποδείξουν την αξία και την προσφορά τους!

Η Έθελ Σμιθ είναι από τις χαρακτηριστικές περιπτώσεις που ανοιχτά έθιξαν το θέμα της ισότητας των φύλων και διατράνωσε τα πιστεύω της με πράξεις κι όχι λόγια!

Η βρετανίδα καλλιτέχνις δεν έμεινε στην ιστορία μόνο για τις μουσικές της ικανότητες, αλλά και για τους αγώνες της για την ισότητα των δυο φύλων.

Με πολύ µεγάλο πείσµα και υποµονή κατάφερε να αναδειχθεί ως συνθέτης και µαέστρος, αλλά και ως ακτιβίστρια, γνωστή για τη συμβολή της στους αγώνες για την ψήφο των γυναικών.

Το 1910 έγραψε τη φεμινιστική μουσική σύνθεση: "Εμβατήριο των Γυναικών", που αφιερώθηκε στην Ένωση Γυναικών και καθιερώθηκε ως ύμνος του Κινήματος για την διεκδίκηση της γυναικείας ψήφου.

Η εποχή της (19ος αι.) χαρακτηρίζεται από τις έντονες διεκδικήσεις των γυναικών για ίση αντιµετώπιση με τους άνδρες.

"Υμνος, αλλά και προτροπή για μάχη" περιέγραψαν οι εφημερίδες τη σύνθεση αυτή της Σμιθ, που υφολογικά ακολουθεί τον τύπο του λήντ για φωνή και πιάνο. Συνετέθη πάνω σε στίχους της Cicely Hamilton, με το μοτίβο της να είναι εμπνευσμένο από παλιά παραδοσιακή μελωδία της Ν. Ιταλίας .

Η Σμιθ το 1912 φυλακίστηκε για την ενεργή συμμετοχή της στους αγώνες για την ψήφο της Γυναίκας μαζί με άλλες ακτιβίστριες. Η συνθέτις κατά τη διάρκεια διαδήλωσης είχε σπάσει το τζάμι της οικίας του υπουργού.

Στη φυλακή την επισκέφτηκε κι ο μαέστρος Thomas Beecham, ο οποίος αναφέρει πως "οι γυναίκες τραγουδούσαν αγέρωχες το "The March of the Women", ενώ η Έθελ Σμιθ από το παραθυράκι του κελιού της τίς διηύθυνε με την οδοντόβουρτσά της".

Η συνθέτις αναθεώρησε τον Ύμνο αρκετές φορές.

1. Θα τον ακούσουμε στη χορωδιακή επεξεργασία του με συνοδεία ορχήστρας:

Ethel Smyth: "The March of the Women":

2. To "March of the Women" χρησιμοποιήθηκε επίσης στην Ουβερτούρα της φεμινιστικής όπεράς της: "The Boatswain's Mate" σε δικό της λιμπρέτο που αφορά μια χήρα ιδιοκτήτρια πανδοχείου, ανεξάρτητη, προοδευτική φύση, που έχει κουραστεί να απορρίπτει προτάσεις γάμου πιστεύοντας πως μια γυναίκα δεν χρειάζεται την προστασία και καθοδήγηση ενός άνδρα...

Η όπερα χαρακτηρίστηκε ως η πιο "εύγευστη" κωμική όπερα της Σμιθ, με τους κριτικούς να αποδέχονται πως η συνθέτις είχε "βαθιά κατανόηση των Μοτσάρτιων μελωδικων δομών και γνώριζε πώς να στήνει τους τραγουδιστούς διαλόγους όπως εκείνος".

Ethel Smyth: "The Boatswain's Mate, Overture":

***

Για την Ημέρα της Γυναίκας υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Στη γραμμή αναζήτησης πάνω αριστερά, πληκτρολογήστε "Γυναίκα" και θα εμφανιστούν όλα τα σχετικά άρθρα.

Εγκώμιο στη δύναμη και την αφοσίωση της Γυναίκας μέσα από τη "Λεονόρα" του Μπετόβεν ...

 

8 Μαρτίου: Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας

Με αφορμή την Ημέρα, σήμερα τιμούμε τη δύναμη, την αφοσίωση και την πίστη που μια γυναίκα μπορεί να δείξει στον αγαπημένο της. Εκείνη που αψηφά κάθε κίνδυνο, που παλεύει για το κοινό τους μέλλον και δεν υποχωρεί μπροστά στις δυσκολίες. Η γυναίκα είναι συνώνυμο θάρρους, αγάπης και ανιδιοτέλειας, εκείνη που μπορεί να σηκώσει το βάρος της προστασίας, της ελπίδας και της πίστης, με καρδιά ανοιχτή και ψυχή γενναία.

Σας προσκαλώ σε μια μουσική συνάντηση με την αφοσιωμένη "Λεονόρα" του Μπετόβεν.

Οι γυναίκες είμαστε μοναδικές, ελεύθερες να εκφράσουμε ό,τι και όσα νιώθουμε, μάς κάνουν να αγωνιούμε, να χαιρόμαστε ή μάς θλιβουν...
Κι αυτο το τελευταίο, μην το λαμβάνουμε ως τρωτό, μα ως στοιχείο που ισχυροποιεί την ευάλωτη -για πολλούς- φύση μας.
Η θηλυκότητα δεν είναι συνώνυμη της αδυναμίας.Είναι θέση της προσωπικότητάς μας, συνώνυμη της τρυφερότητας και της δοτικότητάς μας...

Είμαστε το βασικό θεμέλιο ανάμεσα σε κείνα που ο Καζαντζάκης απαρίθμησε: "Ψωμί, Κρασί, Φωτιά, ΓΥΝΑΙΚΑ"!

Δεν είναι τυχαίο που ποιητές, ζωγράφοι, γλύπτες και μουσικοί ανά τους αιώνες υποκλίθηκαν στο μεγαλείο της γυναικείας φύσης. Αυτή η φύση γίνεται μέσο έκφρασης του ανθρώπινου πάθους, οδηγεί στην υπέρβαση των δυσκολιών και γεννά όνειρα δημιουργικά, φέρνοντας τον άνθρωπο σε επαφή με το πραγματικό νόημα της ζωής.

Στο πλαίσιο αυτό, η μουσική και η λογοτεχνία συναντώνται στην ιστορική μορφή της Λεονόρας από την όπερα "Φιντέλιο" του Μπετόβεν.
Η Λεονόρα είναι η γυναίκα που αψηφά τον κίνδυνο και ρισκάρει τη ζωή της για να σώσει τον άνδρα που αγαπά. Στη σκηνή της κορύφωσης, απελευθερώνει τον Φλορεστάν με τα ίδια της τα χέρια, ενώ το κοινό υμνεί τις αρετές της πιστής, αφοσιωμένης, ριψοκίνδυνης και γενναίας γυναίκας.
άθε μουσικό στοιχείο, κάθε ερμηνευτική λεπτομέρεια, συντελεί στη δημιουργία της δραματικής έντασης και της συγκίνησης που χαρακτηρίζει το έργο.

Παρατηρείστε στο 3:00 όπου η Λεονόρα λύνει τις αλυσίδες και τις πετά μακριά, πώς ξεσπά το πλήθος σε μουσικές επευφημίες:

"Οποιος έχει δίπλα του ένα τέτοιο σύντροφο καρδιάς,

τόσο αφοσιωμένο, αξίζει τον απόλυτο σεβασμό μας!

Δυνατά ας ακουστεί ο επαινετικός ύμνος

αυτής που είναι ο σωτήρας του συζύγου της!",

ψάλλει η χορωδία!

Beethoven: "Fidelio-O Gott! Welch ein Augenblick!" / Wiener Staatstoper- L. Bernstein:

Όποιος έχει δίπλα του έναν τέτοιο σύντροφο καρδιάς, τόσο αφοσιωμένο και γενναίο, αξίζει τον απόλυτο σεβασμό και την αναγνώριση. Δυνατά ας ακουστεί ο ύμνος σε κείνη που είναι σωτήρας, προστάτης και φάρος της αγάπης!

Να υπενθυμίσουμε ότι η όπερα πρωτοπαρουσιάστηκε υπό τον τίτλο "Λεονόρα" σε διάφορες εκδοχές χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Μόλις το 1814, με βελτιωμένη μορφή και νέο τίτλο "Φιντέλιο", σημείωσε θρίαμβο, χαρίζοντας στον Μπετόβεν τη δικαίωση που ανέμενε και την αίσθηση ότι είχε δημιουργήσει ένα αθάνατο μνημείο πίστης, αγάπης και ηρωισμού. Ο θρίαμβος της όπερας ανακούφισε το συνθέτη, που αναφώνησε το περιβόητο:
"Αυτή η όπερα θα μου χαρίσει το φωτοστέφανο του μάρτυρα!"

***

Για την Ημέρα της Γυναίκας υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Στη γραμμή αναζήτησης πάνω αριστερά, πληκτρολογήστε "Γυναίκα" και θα εμφανιστούν όλα τα σχετικά άρθρα.

"Evita Peron: η Αγία της Αργεντινής"

Ήταν 7 Μαΐου 1919, όταν στο χωριό Los Toldos της Αργεντινής γεννιότανε το εξώγαμο ενός γαιοκτήμονα και μιας παρακατιανής καλλονής.

Το όνομά της Μαρία-Εύα.

Όμορφο κορίτσι η Εβίτα, όπως τη φώναζαν χαιδευτικά, 15 χρονών αρχίζει να εργάζεται ως μοντέλο και ηθοποιός.

Σ'ένα φιλανθρωπικό γκαλά για τους σεισμοπαθείς του Σαν Χουάν γνωρίζει τον Χουάν Περόν, τότε υπουργό εργασίας της Αργεντινής.

Η φιλολαϊκή πολιτική και οι ιδέες του για κοινωνική δικαιοσύνη συνεπήραν την Εβίτα, που τον ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα!
Σύζυγος πια του προέδρου γίνεται για το λαό η "Αγία Εβίτα"!

Μεταξύ αυτής και του λαού "υπογράφεται" ένα ειλικρινές συμβόλαιο.
Η Εβίτα ήταν δική τους!
Επιβλέπει προσωπικά τα προβλήματά τους, φροντίζει τους ανέργους, τις μοναχικές γυναίκες, δίνει υποτροφίες, χτίζει σχολεία, νοσοκομεία..., δίνει ψήφο στις Αργεντίνες, σύνταξη στους ηλικιωμένους...
Φροντίζει για μια "Αργεντινή ανθρώπινη και αξιοπρεπή!"
Μέχρι σήμερα παραμένει το εθνικιστικό σύμβολο της υπεράσπισης των φτωχών και της εργατικής τάξης.
Η αγία της φτωχολογιάς!...Αγαπήθηκε πολύ, όπως πολύ μισήθηκε κιόλας από ορισμένους...
Η Εβίτα, αντικείμενο λατρείας για τους φτωχούς αργεντίνους!
Έτσι είναι!Οι δυναμικές προσωπικότητες ή λατρεύονται ή μισιούνται!
Πάντως από τη μεριά αυτών που αγαπήθηκε, έζησε την απόλυτη αποθέωση!

Ο sir Andrew Loyd Weber υπογράφει ένα μιούζικαλ για τη ζωή της, γεμάτο συγκίνηση!
Ο ρόλος της Εβίτα ιδιαίτερος και απαιτητικός!
 Μια φράση, που συνδέεται με την απώλεια της γυναίκας-σύμβολο, μια φράση που δεν την ξεχνάς δίνει ένα από τα ωραιότερα και συγκινητικότερα τραγούδια στην ιστορία των μιούζικαλς!

"Don't cry for me, Argentina!"

Το τραγούδι πρωτοτραγούδησε η Julie Covington στο αγαπημένο μιούζικαλ του Webber.
Μια ερμηνεία με πολλά βιμπράτι, γεμάτη πάθος και σεβασμό στο πρόσωπο της Εβίτας!...
Ακούς και χάνεσαι στη θάλασσα του ήχου της!
Μοιάζει να'χει ρουφήξει κάθε σταλιά ευαισθησίας από κάθε νότα της μελωδίας του βρετανού συνθέτη!

Η Εβίτα έχει περάσει πια στη σφαίρα του μύθου!
Η ζωή της έγινε και ταινία κινηματογραφική με πρωταγωνίστρια τη Μαντόνα...Δεν με ενθουσίασε...Δεν διέκρινα το πάθος της μεγάλης κυρίας της Αργεντινής...
Μια καλογυαλισμένη παραγωγή, που όμως μετέφερε χλιαρά την ένταση και το πάθος που υπήρξε στη ζωή της πρωταγωνίστριας...Ίσως, γιατί η Μαντόνα και το μουσικό είδος που εκπροσωπεί, δεν είναι αντίστοιχου διαμετρήματος...

Μέρος του κειμένου έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό iporta.gr

Louise Farrenc:Λαμπρή σταδιοδρομία σε μια "απαγορευτική" εποχή, για γυναίκες...

 

ΧΡΟΝΙΑ μας ΠΟΛΛΑ, ΓΥΝΑΙΚΕΣ!...

Γυναίκες ευλογημένες, όποιο ρόλο κι αν υπηρετούμε!

Μάνα, κόρη, σύζυγος, ερωμένη, γιαγιά, γυναίκα του περιθωρίου!!..Γυναίκα βασανισμένη, ταλαίπωρη, άρρωστη, γυναίκα, που παλεύει σκληρά!!..

Γυναίκα του μόχθου, του αγώνα, αλλά και της ελπίδας!

Γυναίκα του ονείρου, της ομορφιάς, της Τέχνης..!

*****

Με μια αξιόλογη, ταλαντούχα γυναίκα, συμβάλλω στην Ημέρα της Γιορτής μας:

Louise Farrenc (1804-1875)

Γαλλίδα συνθέτις, πιανίστα, δασκάλα και μουσικοπαιδαγωγός με ταλέντο υψηλής τάξης που φάνηκε σε πολύ νεαρή ηλικία.

Η πρώτη γυναίκα που διορίζεται στη θέση μόνιμου καθηγητή στο Ωδείο του Παρισιού - μια θέση που κράτησε επί τριάντα χρόνια.

Μαθήτρια του Κλεμέντι, βιρτουόζος πιανίστα, παιδαγωγός και συνθέτιδα.

Άτομο αναγνωρισμένου κύρους παρότι για μια δεκαετία αμειβόταν λιγότερο από τους άντρες συναδέλφους της.

Κάτι, για το οποίο πάλεψε να αλλάξει και απαιτούσε να λαμβάνουν και οι γυναίκες ίση αμοιβή.

Αυτό συνέβη μετά την θριαμβευτική πρεμιέρα του nonneto της, κατά την οποία έλαβε μέρος και ο διάσημος βιολιστής Joseph Joachim.

Χαρακτηριστικό, πως δεν της επιτρεπόταν να διδάξει σε άντρες μαθητές, ενώ άριστες, γίνονταν μαθήτριες ΜΟΝΟ ανδρών καθηγητών!

Επιτυχημένοι απόφοιτοι μαθητές της ήταν απρόθυμοι να την συμπεριλάβουν στο βιογραφικό τους. Ωστόσο, αυτή ήταν η μόνη γυναίκα της εποχής της, καθηγήτρια ενορχήστρωσης, που η θητεία της κράτησε για τριάντα χρόνια!

Σε μια εποχή, που οι γυναίκες "απαγορευόταν" να ασχολούνται με τη σύνθεση, είχε την τύχη να παντρευτεί τον Αριστίντ Φαρένκ, φλαουτίστα και επιτυχημένο εκδότη, ο οποίος εξέδωσε τα περισσότερα έργα της.

Μάλλον ο λόγος, που δεν αναγνωρίστηκε ευρύτερα για τις εξαιρετικές μελωδίες της είναι ότι αγνόησε παντελώς την όπερα , που στη Γαλλία εκείνης της εποχής κατείχε τα πρωτεία.

Όμως η Λουίζ λάτρευε την ενόργανη - συμφωνική μουσική!

Ίσως και το ότι μετά τον απροσδόκητο θάνατο της κόρης της, βιρτουόζου πιανίστας , αποσύρθηκε για ένα μεγάλο διάστημα, παραμέλησε τη σύνθεση και αφοσιώθηκε στη διδασκαλία, είναι ένας δεύτερος λόγος.

Louise Farrenc από τον  Luigi Rubio (1835)

Τη δεκαετία 1820-1830 έγραψε αποκλειστικά για πιάνο , ενώ αργότερα επεκτάθηκε και σε συνθέσεις για ορχήστρα. Το έργο της περιλαμβάνει 50 περίπου συνθέσεις.

Εκτός από το nonneto, πολύ γνωστό της έργο είναι η 3η Συμφωνία της, που ευτύχησε να την ακούσει το 1849 από την Ορχήστρα του Κονσερβατουάρ, καθώς και οι "Ρωσικες άριες".

Ο Σούμαν θαύμαζε τη "μελωδική της ευρηματικότητα" και ο Μπερλιόζ τη "δεινότητά της στην ενορχήστρωση". Μάλιστα πολλές φορές την εξήρε για το "σπάνιο ταλέντο της στην ενορχήστρωση και τις καλογραμμένες παρτιτούρες της"!

Οι κριτικοί θαύμαζαν την υψηλή ποιότητα των εργασιών της, λίγοι όμως κατανοούσαν πως πίσω τους κρυβόταν μια γυναίκα!

Ακούμε την 3η Συμφωνία της σε σολ ελ., ένα από τα ωραιότερα έργα της, που αν κανείς δεν γνωρίζει το δημιουργό, κάλλιστα θα στοιχημάτιζε πως γράφτηκε από τον Μπερλιόζ ή τον Μέντελσον...Άψογα δομημένο έργο και εντυπωσιακά ενεργητικό!

Η έναρξη αργή και σύντομη, το θέμα της δίνεται από το μελαγχολικό όμποε, που στη συνέχεια παίρνουν τα τοξοτά, με την ένταση να κορυφώνεται στην θυελλώδη ​​coda της...

Το κλαρινέτο παίρνει το βασικό θέμα και ανοίγει την αυλαία του αργού, λυρικού, δεύτερου μέρους, που κοσμείται συνοδευτικά από τα χάλκινα και ξύλινα πνευστά σε χαμηλούς τόνους...

Τα κόρνα(14:27) έχουν προηγουμένως στρώσει το μουσικό τους χαλί να πατήσει η λυρική μελωδία...

Διακοσμητικές τρίλιες, (25:14) και ιδιαίτερες φιγούρες συνθέτουν την τρίτη κίνηση. Μοναδική εκφραστικότητα και ευελιξία, που παραπέμπουν σε Σοπεν-ιστική ή Σουμαν-ίστικη γραμμή...

Louise Farrenc : "Symphony n°3 in sol min. op. 36". 

Εκτελεί η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Γαλλικής Ραδιοφωνίας. 

Στο πόντιουμ ο φινλανδός Μίκο Φρανκ:

***

Για την Ημέρα της Γυναίκας υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Στη γραμμή αναζήτησης πάνω αριστερά, πληκτρολογήστε "Γυναίκα" και θα εμφανιστούν όλα τα σχετικά άρθρα.

Von Paradis, μια "πιανίστα στο σκοτάδι", με αφορμή την Ημέρα Μπράιγ

 

Παγκόσμια Ημέρα Μπράιγ, σήμερα, καθώς η 4η Ιανουαρίου είναι η ημέρα γεννήσεως του Λουί Μπράιγ κι έτσι τιμάται η συνεισφορά του στους τυφλούς και τα άτομα  με δυσκολία στο διάβασμα και τη γραφή.

Ο Μπράιγ  εφηύρε ένα σύστημα γραφής και ανάγνωσης για τυφλούς με τελείες, που οι συνδυασμοί τους αντιστοιχούν στα γράμματα και τους αριθμούς.

Φοίτησε στο Παρίσι, στο πρώτο σχολείο τυφλών, μαθήτρια του οποίου υπήρξε η επίσης τυφλή Maria Theresia von Paradis, κόρη του γραμματέα της συνονόματης αυτοκράτειρας, απ’όπου και το βαφτιστικό της όνομα.

Η Paradis γεννήθηκε το 1759 στη Βιέννη όπου και σταδιοδρόμησε ως πιανίστα, αοιδός και συνθέτις, υπερβαίνοντας τα προβλήματα που της προκάλεσε η απώλεια της όρασής της σε νηπιακή ηλικία.
Λένε, πως δεκάχρονη μπορούσε να παίζει στο όργανο το Stabat Mater του Περγκολέζι και να το τραγουδά.
Χρηματοδοτούμενη από την αυτοκράτειρα που εντυπωσιάστηκε από το ταλέντο της μαθήτευσε δίπλα σε ονομαστούς δασκάλους της εποχής, ανάμεσά τους και τον Σαλιέρι που την δίδαξε σύνθεση.

Το βιεννέζικο κοινό λάτρεψε την "τυφλή γόησσα", όπως την αποκαλούσε, και διάσημοι συνθέτες άρχισαν να της αφιερώνουν έργα τους.
Αρχικά, ο δάσκαλός της Σαλιέρι τής αφιέρωσε το μοναδικό κοντσέρτο του για όργανο. Στη συνέχεια ο Χάυντν το κοντσέρτο του για πιάνο σε σολ μείζονα και ακολούθησε ο Μότσαρτ, που εντυπωσιασμένος από το ταλέντο της συνέθεσε γι αυτήν ένα κοντσέρτο για πιάνο (πιθανόν το Κ.456) παραμένοντας έκτοτε φίλος και θαυμαστής της μέχρι το θάνατό του.

Το 1783 η Von Paradis ξεκίνησε μεγάλη περιοδεία σε ευρωπαϊκές πόλεις.

Στο Λονδίνο έπαιξε για τον βασιλιά Γεώργιο Γ’, ενώ στο Παρίσι εμφανίστηκε στις δημόσιες συναυλίες του κύκλου Concert Spirituel.
Εκεί γνώρισε και τον άνθρωπο που άλλαξε τη ζωή της: τον πρωτοπόρο δάσκαλο τυφλών Valentin Haüy που τη βοήθησε να αντιμετωπίζει τα πρακτικά προβλήματα της καθημερινότητας και που ίδρυσε στο Παρίσι το πρώτο σχολείο τυφλών, μαθητής του οποίου όπως αρχικά είπαμε υπήρξε ο επινοητής του συστήματος γραφής και ανάγνωσης, Louis Braille.

Επίσης για την von Paradis επινοήθηκε ένας πίνακας σύνθεσης που της επέτρεπε να σημειώνει νότες χωρίς να χρησιμοποιεί χαρτί. Έτσι, συνέθεσε το πρώτο της έργο, ένα κύκλο 12 τραγουδιών για φωνή και πιάνο, που είχε τεράστια επιτυχία, ειδικότερα το "Μorgenlied eines armen Mannes".
Το ληντ βασίστηκε σε ποίημα του γερμανού Johann Timotheus Hermes, μέρος της δημοφιλούς "ψυχολογικής" νουβέλας του: "Sophiens Reise von Memel nach Sachsen- Το ταξίδι  της Σόφι από το Mέμελ στη Σαξονία".
Πρόκειται για στροφικό θρήνο απλούστατης δομής, που όμως συγκινεί με το απαράμιλλα ελεγειακό ύφος του.

"Μorgenlied eines armen Mannes":

Από την εργογραφία της Paradis δεν διασώθηκαν, παρά ελάχιστα ακόμη έργα, όπως η περίφημη "Sicilienne" που έχουν ερμηνεύσει και ηχογραφήσει διάσημοι σολίστ σε διάφορες εκδοχές.

Aπλή, κομψή, απαλλαγμένη από περιττά στολίδια, αποπνέει γαλήνια χάρη και εύθραυστη ομορφιά.



Ακούμε την εκδοχή για τσέλο και πιάνο. Σολίστ η Ζακλίν ντι Πρε:

"Sicilienne" / Jacqueline du Pré 

Η Von Paradis δίνει έμπνευση στη γαλλίδα λογοτέχνιδα Michèle Halberstadt να συγγράψει το μυθιστόρημά της: "Πιανίστα στο σκοτάδι". Πρόκειται για μυθοπλασία βασισμένη στην ζωή της τυφλής καλλιτέχνιδας και την γοητεία που σύμφωνα με την πλοκή ασκεί πάνω  στη βιρτουόζο πιανίστα ο γιατρός-υπνωτιστής και μουσικός, Μέσμερ.

amazon

"Δεν γνώριζε το χρώμα τ'ουρανού, ούτε το σχήμα που έχουν τα σύννεφα.Δε γνώριζε τί σημαίνει γαλάζιο ή κόκκινο, σκούρα ή απαλή απόχρωση.Ζούσε στο σκοτάδι. Αυτή είναι η ακριβής έκφραση να την περιγράψει.
Μπορεί να διακρίνει το φως από τη ζέστη, από τη μυρωδιά, μερικές φορές ακόμη και από τον ήχο: το τρεμόπαιγμα ενός κεριού, το τσίμπημα της φωτιάς...[...] 
Περιμένει τη σιωπή ν' ακουστεί το βράδυ. Ευτυχώς γι 'αυτήν, η ακρόαση είναι εκείνο που τής φτιάχνει τη διάθεση. Διακρίνει ήχους που κανείς δεν ακούει: το τζάμι που τρέμει όταν φυσάει ο δυτικός άνεμος...τη γλώσσα της γάτας που γλύφει το τρίχωμά της για να παραμένει καθαρή...[...]
Αυτό που κινεί το αίμα στις φλέβες  της είναι οι διακυμάνσεις - το φάσμα των ήχων, η κλίμακα των συναισθημάτων. Καταφέρνει να ξεχωρίζει την αγωνία απ'τον φόβο, το απαλό θρόισμα από το φύσημα του ανέμου, την ευγένεια από την ειλικρίνεια...Νιώθει, τρέμει. Δονείται, συγκινείται, αναστατώνεται.
[...]Είναι περήφανη για τα λεπτά δάχτυλά της, τα πάντα κομμένα νύχια της, που τα τροχίζει καθημερινά[...]το κλειδί του πιάνου είναι πάντα στην τσέπη της.Είναι το πιάνο της, το δικό της πιάνο. Κατάδικό της. Έχει κλειδώσει τον κόσμο της, μέσα του. Επτά νότες που αιωρούνται στο άπειρο για κείνους που επιθυμούν να τις κυριαρχήσουν. [...]
Παίζει ακούραστα, τα μάτια της ανοίγουν σαν δύο κρύσταλα, που δεν αντανακλούν πλέον κάτι, ούτε καμπύλες, ούτε χρώματα. Το βλέμμα της είναι κενό, σαν παράθυρο με τα παραθυρόφυλλα κλειστά από εκείνο το πρωινό, που ξύπνησε τυφλή...
[...]

"Η Μαρία Θηρεσία αγνοούσε τις ιατρικές φιλοδοξίες του Φραντς Άντον Μέσμερ...

Το μόνο που γνώριζε γι 'αυτόν ήταν η μεγάλη του φήμη  ως πάτρονας των τεχνών. 

Τον είχε ακούσει να παίζει με ορχήστρες και τον θυμόταν σαν έναν μέτριο πιανίστα.

Αλλά εκείνο το απόγευμα, καθισμένη ανάμεσα στους γονείς της κοντά στο κιόσκι στην αριστερή πλευρά του κήπου, δεν μπορούσε παρά μόνο να θαυμάσει τους εξαίσιους  αυτοσχεδιασμούς του στην γυάλινη αρμόνικα.

Ήταν το όργανο υπεύθυνο για τον ιδιαίτερο ήχο, ή μήπως ήταν ο τρόπος εκτέλεσης, 

που εκείνος ακολουθούσε; 

Μια αίσθηση γαλήνης την κυρίευσε. Μάλλον απ'το συνδυασμό αέρα, γυαλιού και νερού.Η Μαρία Θηρεσία έγειρε προς τα πίσω το κεφάλι της...Αφέθηκε με όλες τις αισθήσεις της...

Είχε ξεπεράσει κάθε αμηχανία ή συστολή σε επίπεδα πανικού, που πάντα ένιωθε όταν περιβαλλόταν από αγνώστους, τα βλέμματα των οποίων αισθανόταν να την τρυπούν... 

Παραδομένη -λες- σε μια παραζάλη, σχεδόν υπνωτισμένη, σαν μέσα της να είχε μαγικά κάποιος διοχετεύσει μια μυστήρια, απόκρυφη δύναμη

[...]  

Τα χέρια της έτρεμαν όπως  κάποιες φορές στην εκκλησία όταν στη διάρκεια της προσευχής ένοιωθε την επικοινωνία με το θείο! 

Η συναυλία τελείωσε, αλλά έτρεμε τόσο που, δεν μπορούσε να χειροκροτήσει.

Ζήτησε από τους γονείς της να της φέρουν λίγο κρύο νερό.

Ήταν ιδρωμένη και οι άκριες των ματιών της, υγρές...

[απόσπασμα από το μυθιστόρημα "The Pianist in the Dark"
της Michèle Halberstadt, μτφ. δική μου]

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο Μουσικό Περιοδικό Τar.gr

Francesca Caccini, το "αηδόνι" της Αυλής των Μεδίκων

 

Με vintage διάθεση ο σημερινός χαιρετισμός, αγαπημένοι φίλοι και μια γυναίκα που άνοιξε νέους δρόμους στην μουσική της εποχής της!

"Πορτρέτο γυναίκας", Πάλμα Βέκιο 
(εικάζεται πως απεικονίζεται η Κατσίνι)

Η Φραντσέσκα Κατσίνι γεννήθηκε στη Φλωρεντία σαν σήμερα, 18 Σεπτέμβρη 1587 σε ένα σπίτι που έσφυζε από μουσική, καθώς ο πατέρας της Τζούλιο Κατσίνι ήταν πρωτεργάτης του νέου είδους της όπερας κατά το πρώιμο μπαρόκ.
Η Φραντσέσκα υπήρξε χαρισματικότατη, ήταν η "ντίβα" του μπαρόκ της εποχής της, με θεσπέσια φωνή που γι' αυτό την χαρακτήρισαν "γλυκό αηδόνι".
Έγραφε ποιήματα, έπαιζε λαούτο, άρπα, τσέμπαλο και θεόρβη, και διέπρεψε και ως δασκάλα μουσικής.  Με την διδασκαλική ιδιότητα τη βρίσκουμε στην  Αυλή των Μεδίκων με την Δούκισσα Χριστίνα της Λωραίνης να είναι μέγιστη οπαδός και υποστηρικτής της.
Στο σαλόνι της γνώρισε πολλούς καλλιτέχνες, διανοούμενους και επιστήμονες, ανάμεσά τους και τον Γαλιλαίο, ο οποίος είχε κληθεί από τη Δούκισσα να διδάξει τον γιο της Κόζιμο. Ο επιστήμων και φιλόσοφος θαύμασε τη μουσική της.

Επιπροσθέτως, η Φραντσέσκα θεωρείται η πιο καλά αμειβόμενη μουσικός της Αυλής.

Φήμη απέκτησε πολύ νωρίς, παιδίσκη ακόμη, γύρω στα δώδεκα όταν συμμετείχε σε σκηνές της όπερας του Πέρι: "Ευριδίκη", με αξιοσημείωτη ερμηνευτική απόδοση που τής έδωσε και το προσωνύμιο: "La Cecchina = μικρή Φραντζεσκίνα", με το οποίο  παρέμεινε γνωστή μέχρι το θάνατό της.

Anton Domenico Gabbiani: "Μουσικοί στην Αυλή των Μεδίκων"
(εικάζεται πως η δεύτερη από δεξιά στην απεικόνιση είναι η Κατσίνι)

Ανάμεσα στα έργα της φυσικά ξεχωρίζουμε την όπερα-μπαλέτο που τιτλοφορείται:
"Η Απελευθέρωση του Ruggiero" κι αυτό διότι είναι το έργο που εκτός του μουσικού ενδιαφέροντος που παρουσιάζει,  χαρακτηρίζει τη δημιουργό του ως την "πρώτη γυναίκα που συνέθεσε μια όπερα πλήρους κλίμακας". 

Η όπερα παρουσιάστηκε κατά την επίσκεψη του πρίγκιπα της Πολωνίας στο Φλωρεντινό καρναβάλι του 1625 και κατέχει επίσης πρωτιά ανάμεσα στις όπερες που παρουσιάστηκαν στο εξωτερικό, συγκεκριμένα στη Βαρσοβία, απόφαση του πρίγκιπα που ενθουσιάστηκε στην πρεμιέρα της.

H όπερα έχει τον πλήρη τίτλο: "Η Απελευθέρωση του Ρουτζέρο από το νησί της Aλτσίνα" και το λιμπρέτο της στηρίζεται στο εκτενές ιπποτικό επικό ποίημα του Λουντοβίκο Αριόστο, "Μαινόμενος Ορλάνδος".
H Kατσίνι αλλάζει την αρχική ιστορία του έπους προκειμένου να υπογραμμίσει τη σπουδαιότητα των γυναικών στην ιστορία.

H δράση της όπερας τοποθετείται στο νησί της κακιάς μάγισσας Αλτσίνα, που έχει αιχμαλωτίσει τον ιππότη Ρουτζέρo, κάνοντάς τον με τα ξόρκια της να πιστεύει πως είναι νέα και όμορφη και όχι γριά και άσχημη, όπως πραγματικά είναι. Μια άλλη όμως ισχυρή μάγισσα, η Μελίσα, βλέπει το μέλλον του ιππότη, πως είναι αρραβωνιασμένος με μια κοπέλα και τής έχει δώσει λόγο γάμου. Έτσι, αποφασίζει να σώσει τον Ρουτζέρο. Τα καταφέρνει παρόλες τις δυνάμεις που καταβάλλει η Αλτσίνα, αναγκάζοντας τη δεύτερη να εγκαταλείψει το νησί. Την ώρα της αναχώρησής της όλοι οι άνθρωποι που είχε  φυλακίσει εκείνη και με τα μάγια της τούς είχε μεταμορφώσει σε δέντρα και βράχους, επιστρέφουν στην κανονική τους μορφή. Είναι η στιγμή που κι άλλες μάγισσες καταφθάνουν πάνω σε δελφίνια, τα φυτά τραγουδούν με ανθρώπινη φωνή, ενώ τεράστια πλοία  από κόκκαλα φάλαινας βγάζουν φτερά και πετούν ψηλά.
Πρόκειται πραγματικά για ένα μαγευτικό θέαμα, καθώς η σύνθεση ανήκει στο είδος του "Balletto in Musica" με μέρη όπερας, δράματος και χορού που τελειώνει με ένα μεγάλο ballo a cavallo, δηλαδή χορό πάνω σε άλογα,  όπως ήταν δημοφιλές στη Φλωρεντία από τα μέσα του 1610 και μετά.

Η όπερα ακολουθεί την παράδοση του ιντερμέδιου του προηγούμενου αιώνα, με χορωδίες, σόλο άριες και ρετσιτατίβι.

Ακούμε αποσπάσματα:

Francesca Caccini "La liberazione di Ruggiero dall'isola di Alcina" :

Τα στοιχεία για την υπόθεση της όπερας αντλήθηκαν από stageagent.

Barbara Strozzi: εμπνευσμένη και δυναμική συνθέτρια...

 Με αφορμή την "Ημέρα της Γυναίκας"

Η Barbara Strozzi υπήρξε μια τεράστιας φήμης Ιταλίδα τραγουδίστρια και συνθέτρια του πρώιμου μπαρόκ.
Γεννήθηκε στη Βενετία το 1619 και πέθανε στην Πάδοβα το 1677.
Νόθα κόρη -μάλλον- ενός καταξιωμένου ποιητή και διανοούμενου της Γαληνοτάτης Βενετίας και μιας υπηρέτριάς του. Ο πατέρας της την αναγνώρισε και φρόντισε για την σωστή μόρφωσή της, όταν κατάλαβε την κλίση της στη μουσική τέχνη.
Έτσι ανέθεσε την εκπαίδευση της στον Francesco Cavalli, ενώ τής στάθηκε ουσιαστικά στην έκδοση της πρώτης συλλογής της το 1644 παρέχοντάς της όλα τα κείμενα που χρειαζόταν, αλλά και τις απαραίτητες γνωριμίες μέσω των πολλών διασυνδέσεών του.

Η Στρότσι ανήκει στις λίγες  γυναίκες της εποχής που έκαναν καριέρα συνθέτριας και κατέκτησαν δημόσια αναγνώριση. Εξέδωσε αρκετούς τόμους έργων κοσμικής και εκκλησιαστικής, οργανικής ή φωνητικής μουσικής, γεγονός που φανερώνει τη μεγάλη παραγωγικότητα και επιτυχία της.

Καθώς ήταν η μοναδική κληρονόμος της περιουσίας του πατέρα της, χωρίς έννοιες για τα προς το ζην, αφοσιώθηκε πλήρως στην τέχνη της(αν και υπήρξαν και περίοδοι στερήσεων στο βίο της). 

Ίδρυσε την Accademia degli Unisoni με πολλές υψηλές προσωπικότητες στους κόλπους της. Το ταλέντο της στο τραγούδι επαινούνταν από πολλούς και η φωνή της παρομοιαζόταν με αυτή του Αμφίονα και του Ορφέα, καθώς και με τον ήχο της αρμονίας των σφαιρών.

Το σπουδαίο όμως είναι πως παρότι το περιβάλλον που μεγάλωσε ήταν ανδροκρατούμενο, η Μπάρμπαρα Στρότσι  κατάφερε να διακριθεί και να κερδίσει την αποδοχή των ανδρών συναδέλφων της με την εξαιρετικής ποιότητας μουσική της, αλλά και την μεγάλη αποφασιστικότητά της ως προς την έκδοση των έργων της θέτοντας τα θεμέλια για τις γυναίκες που επεδίωκαν παρόμοια καριέρα. Μην ξεχνάμε πως οι περισσότερες γυναίκες της εποχής της ήταν υποχρεωμένες να χρησιμοποιούν ανδρικό ψευδώνυμο για να εκδώσουν τα έργα τους. Όμως εκείνη δεν δέχτηκε ποτέ κάτι τέτοιο. Πάντα υπέγραφε η ίδια τις δημιουργίες της, καθιστώντας την μία από  τις πρώτες γυναίκες συγγραφείς κοσμικής μουσικής.

Επίσης αδιαφορώντας για τα ήθη της εποχής, έγινε από επιλογή ανύπανδρη μητέρα τριών παιδιών.

Αξίζει ακόμη να αναφέρουμε πως αρκετοί από τους τόμους των συλλογών της ήταν αφιερωμένοι σε γυναίκες.
Ο πρώτος τόμος στη δούκισσα της Τοσκάνης, Βικτώρια ντέλα Ρόβερε, ο πέμπτος στην Άννα των Μεδίκων και ο όγδοος στη δούκισσα του Μπράουνσβαϊγκ, Σοφία.

Η 7η συλλογή της: "Diporti di Euterpe"(1659) περιλαμβάνει καντάτες και αριέτες, και αφιερώθηκε στο Βενετσιάνο Δόγη, Νικολό Σαγκρέντο.

Προτείνω να ακούσουμε την έντονα δραματική και συναισθηματική σε ύφος, καντάτα: "Lagrime mie" για φωνή και μπάσο κοντίνουο, η οποία βασίζεται σε ποίημα του Pietro Dolfino.
Περιγράφει την οδύνη και απόγνωση ενός άντρα για την αγαπημένη του.
Ο νέος εκλιπαρεί για το θάνατο, καθώς δεν μπορεί να έχει την κοπέλα που αγαπά, αφού ο πατέρας της -που αντιδρά στην αγάπη τους- την κρατά φυλακισμένη.

Συγκλονιστική είναι η αρχική φράση "Δάκρυά μου, γιατί κρατιέστε πίσω", που επαναλαμβάνεται στη μέση αλλά και στο τέλος της σύνθεσης. Το αξιοθαύμαστο  είναι ο μουσικός τρόπος που η Στρότσι περιγράφει τα δάκρυα, που κυλούν διστακτικά, μέσω μιας κατιούσας βηματικής κίνησης της μελωδίας από ένα ψηλό φωνητικό ρεγκίστρο, πάνω σε στατική αρμονία. Οι φθόγγοι μεγάλης διάρκειας εναλλάσσονται με φθόγγους σύντομης και οι τρίλιες εντείνουν την περιγραφή των δακρύων. 

Barbara Strozzi: "Diporti di Euterpe, Op.7 - - Lagrime mie":

"Δάκρυα μου, γιατί κρατιέστε πίσω; 
Γιατί δεν αφήνετε να ξεσπάσει ο  πόνος ο μεγάλος
που  την ανάσα μου κόβει και πιέζει την καρδιά μου; 

Η Λυδία, η πολυλατρευτή μου, 
φυλακίστηκε απ' πατέρα της τον αυστηρό. 
Ανάμεσα σε δύο τοίχους 
η όμορφη αθώα μου αγαπημένη, κλεισμένη.

Εκεί, όπου ακτίνα ήλιου δεν μπορεί να φτάσει. 
κι αυτό θλίβει με  περισσότερο 
και προκαλεί βαρύ τον πόνο 
γιατί η αγάπη μου για μένα, υποφέρει...

Γιατί, λυπημένα μάτια μου, δεν κλαίτε; 
Δάκρυά μου, γιατί κρατιέστε πίσω; ..."

Εξαιρετικές και οι συνθέσεις της, ιερής μουσικής.
Ο  πέμπτος  τόμος των συλλογών της έχει τίτλο: "Sacri Musicali Affetti", και αφιερώθηκε στην Άννα των Μεδίκων, με τη συνθέτρια να επιβραβεύεται από την Aρχιδούκισσα με μια χρυσή κασετίνα  διακοσμημένη με το πορτρέτο της και ρουμπίνια, και ένα χρυσό κολιέ με πολύτιμους λίθους. 
Μάλιστα τα κουτσομπολιά της εποχής, που έδιναν κι έπαιρναν για τη φλογερή ανύπανδρη μητέρα, έλεγαν πως "η Signora Strozzi τα αναδείκνυε δεόντως και "κοκορευόταν" φορώντας τα ανάμεσα στα δύο τροφαντά της, όμορφα στήθη..."

Από τη συλλογή θα ακούσουμε το μοτέτο: "Mater Anna", με το οποίο η Στρότσι αποτίει φόρο τιμής στην μητέρα της Παναγίας, Άννα και συγχρόνως στην απόγονο του Οίκου των Μεδίκων, λάτρη και πάτρονα των τεχνών, Άννα:

Η μητέρα Άννα έφερε τον απόγονο της υπόσχεσης, 

που όλοι ευλογούν.

Η γλυκιά Άννα, η  πιο ευσεβής,  για όλους κάρπισε

τα πιο όμορφα φρούτα, απ'όπου ο γλυκός Ιησούς.

Μητέρα Άννα, γλυκιά Άννα, πόσο ευλογημένη είναι η μήτρα σου

και η Οικία του Δαβίδ απ' όπου ήρθες.

Ακούστε, έθνη, αυτό το απροσδόκητο θαύμα,

ακούστε την Άννα που λέει: 

"Χαίρομαι γιατί από τη στείρα μήτρα μου προήλθε ο Θείος σπόρος!"

Barbara Strozzi:"Sacri Musicali Affetti-Mater Anna":

***

Για την Ημέρα της Γυναίκας υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Στη γραμμή αναζήτησης πάνω αριστερά, πληκτρολογήστε "Γυναίκα" και θα εμφανιστούν όλα τα σχετικά άρθρα.

Pierre de Ronsard, ωδή στην ανθισμένη νιότη!

"Εμέν’ από μικρόν μ’ έτρωγε η έννοια

του Απόλλωνα — ψυχή δε μου ’χε λείψει!

Και σ’ άφθαστα τιμών μ’ ανέβασε ύψη,

σ’ ολυμπική αποθέωσην η εύνοια

βασιλισσών με την αιθέρια ευγένεια,

βασιλιάδων λαμπρών, που ’χανε στύψει

τις δάφνες των πολέμων ή από τύψη

σβήσανε σε κρεβάτια πουπουλένια.

Κι όληνε τη Φραγκιά, την Εγγλιτέρα

ο Στίχος μου στο πόδι ξεσηκώνει

κι οι νέοι μ’ ακολουθούν αυγή κι εσπέρα

να ρουφάνε τη μάντισσα ομιλιά μου.

Κι όμως χαρά δεν έχω. Στα μαλλιά μου

μι’ άσπρη τούφα τα πάντα φαρμακώνει"

Το παραπάνω ποίημα γράφτηκε από τον Κώστα Βάρναλη για ένα μεγάλο λυρικό της γαλλικής λογοτεχνίας, τον ποιητή του 16ου αι. Pierre de Ronsard , "τον πρίγκηπα των ποιητών", όπως τον αποκαλούσε η βασιλική Αυλή, που γεννήθηκε σαν σήμερα, 11 Σεπτέμβρη 1524.

Το έργο του χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια να δημιουργήσει ποίηση στη γαλλική γλώσσα άξια να συναγωνιστεί τους αρχαίους Έλληνες και Λατίνους.

Χάρη στον Ρονσάρ η γαλλική ποίηση απέκτησε μουσικότητα, ευγένεια και λεπτότητα.

Ο Ρονσάρ εισπνέει νέα ζωή, όπου η φύση κατέχει κυρίαρχο ρόλο, το λεξιλόγιο είναι προσεκτικά επιλεγμένο και εκφραστικής δύναμης τέτοιας, ώστε να αποδίδονται πάθος, ευαισθησία, τρυφερότητα...

Μια ποικιλία αναρριχόμενης τριανταφυλλιάς, που οι ειδικοί ονομάζουν "Εδέμ, η πριγκίπισσα των ρόδων", έχει μετονομαστεί με το όνομα του ποιητή "Pierre de Ronsard " - έμπνευση από την πρώτη φράση από το ποίημά του :

"Ωδή στην Κασσάνδρα" : "Mignonne allons voir si la rose"


Είναι το πρώτο ποίημα της συλλογής "Ωδές" και το εμπνεύστηκε όταν έφηβος ακόμα συνάντησε μια όμορφη νεανίδα ονόματι Κασσάνδρα.


Το ποίημα αναφέρεται στη νιότη, που περνά και μαραίνεται όπως το τριαντάφυλλο:

"Μικρούλα, πάμε να δούμε το ανθισμένο ρόδο,
που το ξημέρωμα είχε ανοιγμένο στη λάμψη του ήλιου το φόρεμα το πορφυρό.

Άραγε να'χει χάσει στη βραδινή δροσιά

τη βελουδένια και πτυχωτή του φορεσιά

και της μορφής σου το κοκκίνισμα το αβρό;

Αλίμονό μου!Δες σε πόσο λίγη ώρα, μικρούλα, ξέθωρα έχουνε πέσει τώρα
αλίμονό μου, αλί! τα κάλλη του στο χώμα

Ω, μοχθηρή μητριά κι άκαρδη φύση,

να μην μπορεί τέτοιο λουλούδι να κρατήσει παρά μόνο απ' το χάραμα μέχρι το γιόμα!

Γι' αυτό λοιπόν, μικρούλα μου, αν με πιστεύεις,

τώρα που ακόμη μες στον κόσμο βασιλεύεις

καθώς ακμάζει η πιο χλωρή νεότητά σου,

δρέψε το άνθος της, ανοίξεων τραγούδι,

τα γηρατειά όπως και τούτο το λουλούδι

σκληρά θα μαραζώσουνε την ομορφιά σου.

(Pierre de Ronsard: "Ωδή", "Του Έρωτα και της Αγάπης, μτφ-επιμ. Στρ. Πασχάλης, εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 42)



Ο αναγεννησιακός γάλλος συνθέτης Jehan Chardavoine, θεωρείται ένας από τους πρώτους γνωστούς συντάκτες τραγουδιών.
Δημοφιλέστατη είναι η  "Συλλογή των πιο όμορφων και εξαιρετικών τραγουδιών με τη μορφή voix de ville".
Πρόκειται για συλλογή με κείμενα διαφόρων Γάλλων συγγραφέων και ποιητών με μουσική προσαρμοσμένη στην κύρια μελωδία τους, έτσι ώστε "ο καθένας να μπορεί να την τραγουδήσει σε όποιο μέρος κι αν είναι, τόσο με φωνή όσο και με όργανα".
Δημοσιεύθηκε το 1576, είναι η παλαιότερη συλλογή γαλλικών δημοφιλών τραγουδιών που έχουν ποτέ τυπωθεί και περιλαμβάνει 186 τραγούδια βασισμένα σε στροφικά ποιήματα, ανάμεσά τους και  την Ωδή: "Mignonne allons voir si la rose" του τιμώμενου σήμερα γάλλου ποιητή, Pierre de Ronsard,το οποίο ακούμε σε μια εξαιρετική εκτέλεση:

Jehan Chardavoine: "Mignonne, Allons Voir Si La Rose", Pierre de Ronsard

Το συγκεκριμένο ποίημα του Pierre de Ronsard ντύνει με μια κομψή κι ευγενική μελωδία της νεότητάς του ο Ρίχαρντ Βάγκνερ. Πρόκειται για ληντ, με το οποίο ο γερμανός συνθέτης των επικών μελοδραμάτων καταφέρνει να δηλώσει το τεράστιο ταλέντο του και στην απεικόνιση του συναισθήματος με μόνους συμμάχους πιάνο και φωνή. Μελοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της παραμονής του Βάγκνερ στο Παρίσι τη διετία 1839-1841, όπου ο νεαρός συνθέτης αναζητούσε φήμη και καταξίωση στα κοσμικά σαλόνια της γαλλικής κοινωνίας, κατά τα πρότυπα του Σούμπερτ και των λήντερ του.

Wagner: "Mignonne". Ερμηνεύει η Nathalie Stutzmann:

To 1894 η γαλλίδα Cécile Chaminade εμπνέεται μια ιδιαίτερα εκλεπτυσμένου ύφους σύνθεση βασισμένη στο κείμενο του συμπατριώτη της, Pierre de Ronsard.
Να θυμίσουμε πως η Chaminade θεωρείται από τις σπουδαιότερες γαλλίδες συνθέτριες και πιανίστες. Το ταλέντο της εντυπωσίασε τον Georges Bizet ενώ ο Ambroise Thomas δήλωσε γι' αυτήν πως "δεν είναι μια γυναίκα που συνθέτει, αλλά ένας συνθέτης που είναι γυναίκα". 
Είναι η πρώτη γυναίκα συνθέτιδα που τιμήθηκε με το μετάλλιο της Λεγεώνας της Τιμής.   

Τη σύνθεσή της σε ποίηση του τιμώμενου σήμερα, Pierre de Ronsard, θα ακούσουμε από τον αγαπημένο κοντρατενόρο, Philippe Jaroussky.

Cécile Chaminade - Pierre de Ronsard: "Mignonne"  / Philippe Jaroussky: