Ένα "Σονέτο για την Ελένη" από τον "πρίγκηπα των ποιητών"....

 

Ο μεγάλος λυρικός της γαλλικής ποίησης του 16ου αι., Pierre de Ronsard γεννήθηκε σαν σήμερα, 11 Σεπτέμβρη 1524.

Η Βασιλική Αυλή τον αποκαλούσε τιμητικά αναγνωρίζοντας την ποιητική μαεστρία του "Πρίγκηπα των ποιητών".

Το έργο του χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια να δημιουργήσει ποίηση στη γαλλική γλώσσα άξια να συναγωνιστεί τους αρχαίους Έλληνες και Λατίνους.

Χάρη στον Ρονσάρ η γαλλική ποίηση απέκτησε μουσικότητα, ευγένεια και λεπτότητα.

Ο Ρονσάρ υπήρξε βαθύς γνώστης της λατινικής και ελληνικής λογοτεχνίας. Μιλούσε άπταιστα αρχαία ελληνικά, νεαρός μάλιστα είχε μεταφράσει Αριστοφάνη...

Φυσικό ήταν η ελληνομάθειά του να επιδράσει στην ποίησή του. Φανερά μιμούμενος τον Πίνδαρο έγραψε τις περίφημες "Ωδές" του, λάτρευε τον Όμηρο και αυτός ήταν ο λόγος που ξεκίνησε τη συγγραφή ενός επικού έργου, που όμως δεν τέλειωσε ποτέ, ενώ  η θεματογραφία των ποιημάτων του συχνά εμπνεόταν από την αρχαιοελληνική ιστορία και μυθολογία. 

Ήταν το 1578, όταν η Αικατερίνη των Μεδίκων παρήγγειλε στον Ρονσάρ να εμπνευστεί μια ποιητική συλλογή για την κουμπάρα της, Hélène de Fonsèque ως παρηγοριά για την απώλεια του αγαπημένου της στον πόλεμο. 

Ο Ρονσάρ με ερέθισμα από το όνομά της, της γράφει μια σειρά από σονέτα , στα οποία συγκρίνοντάς τη με την Ελένη της Τροίας, υμνεί το άφθαστο κάλλος της...

Ως προς τη φόρμα και το ύφος τους, τα σονέτα μαρτυρούν την επιρροή από κείνα του Πετράρχη για τη Λάουρα, όπου με ευγένεια και λεπτότητα ο ποιητής εκφράζει το θαυμασμό και την αγάπη που του ενέπνευσε η κομψή βαρώνη, η "Ελένη" που με τη χάρη, τη φινέτσα, τη θηλυκότητα και τη λάμψη της, δόνησε το συναισθηματικό του κόσμο με μια πρωτόφαντη ένταση...

Pierre de Ronsard: "Quand vous serez bien vieille - Από τα Σονέτα για την Ελένη":

"Στο τζάκι όταν θα κάθεσαι, βραδιές με το λυχνάρι,

γριούλα πια, ανεμίζοντας και κλώθοντας θα λες

ρίμες μου ψιθυρίζοντας τραγουδιστές παλιές:

"Είχε στα νιάτα μου ο Ρονσάρ την ομορφιά μου εξάρει."

Δεν θα βρεθεί δουλεύτρα σου, μισαποκοιμισμένη

από τη λάτρα του σπιτιού, να μην ξεπεταχτεί

στου ονόματός μου τ’ άκουσμα, κι εσένα ξακουστή

να μη σε πει κι ευλογητή και τρισμακαρισμένη.

Στο χώμα θ’ αναπαύομαι, που με είχαν αποθέσει,

φάντασμα δίχως κόκαλα στους ίσκιους μιας μυρτιάς

και γριά πια εσύ θ’ αναπολείς στην άκρη της εστιάς

τον έρωτά μου εκείνονε που ’χες καταφρονέσει.

Αν με πιστεύεις, τ’ αύριο μην περιμένεις, κόψε

Τα ωραία ρόδα της ζωής, χάρου τα απ’ απόψε."

(Αλέξανδρος Μπάρας: "Προσεγγίσεις στη γαλλική ποίηση / Μεταφράσεις",
εκδ. Πρόσπερος, σελ. 16.)

Το συγκεκριμένο ποίημα του Pierre de Ronsard ντύνει με μια κομψή κι ευγενική μελωδία ο Πρώσος, βελγικής καταγωγής, Louis Théodore Gouvy, ο οποίος πολλάκις ασχολήθηκε με την ποίηση και τη μελοποίησή της.
Αγαπημένος του ποιητής υπήρξε ο Ρονσάρ, καθώς τους συνέδεε η αγάπη και το έντονο ενδιαφέρον για τον κλασικό ελληνικό πολιτισμό. 

Συνέθεσε 2 κύκλους τραγουδιών με ποιήματά του. Το συγκεκριμένο σονέτο είναι το έκτο στη σειρά του "op. 44"  με τίτλο: "Huit Poésies de Ronsard", που εκδόθηκε το 1876. 

Πρόκειται για ληντ, με το οποίο ο συνθέτης καταφέρνει να δηλώσει το τεράστιο ταλέντο του στην απεικόνιση του συναισθήματος με μόνους συμμάχους πιάνο και φωνή.Η πιανιστική συνοδεία υποστηρίζει την φωνή με πλατιές, κοφτές συγχορδίες δίνοντας έμφαση στο λυρισμό του ποιητικού κειμένου.Το δεύτερο 4στιχο στηρίζεται πάνω στην ίδια μελωδία, ενώ τα 3στιχα που ακολουθούν  διαπνέονται από ρομαντισμό και πάθος που εκδηλώνεται σε μια μελωδική πορεία επιζητώντας έντονα την κλιμάκωσή της.

Επειδή ο Gouvy θεωρήθηκε "καλλιτέχνης δύο πολιτισμών"(ανάμεσα σε Γαλλία και Γερμανία)  στο έργο του συναντάμε συνύπαρξη του γαλλικού λυρισμού και κομψότητας με το δυναμισμό και την αισθητική των Γερμανών. Εξάλλου, Μέντελσον, Σούμαν και Αντόλφ Αντάμ υπήρξαν πρότυπά του.
Ευρηματικός μελωδός με επιδέξια αίσθηση του ήχου, μάστορας της ασματικής φόρμας εκτιμήθηκε από τους Μπραμς, Ράινεκε, Γιόαχιμ, ενώ ο Μπερλιόζ σε μια ειρωνικής χροιάς κριτική του τον αποθέωσε για την άφθαστη μουσική του αξία, γράφοντας: 
"Πώς γίνεται ένας μουσικός της σπουδαιότητας του Gouvy να μην είναι ακόμη ευρέως γνωστός στο Παρίσι ενώ είναι άπειρες οι σκνίπες, που ενοχλούν το κοινό με το επίμονο βουητό τους;"

Παλαιότερο κείμενο για τον Pierre de Ronsard μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Pierre de Ronsard, ωδή στην ανθισμένη νιότη!

"Εμέν’ από μικρόν μ’ έτρωγε η έννοια

του Απόλλωνα — ψυχή δε μου ’χε λείψει!

Και σ’ άφθαστα τιμών μ’ ανέβασε ύψη,

σ’ ολυμπική αποθέωσην η εύνοια

βασιλισσών με την αιθέρια ευγένεια,

βασιλιάδων λαμπρών, που ’χανε στύψει

τις δάφνες των πολέμων ή από τύψη

σβήσανε σε κρεβάτια πουπουλένια.

Κι όληνε τη Φραγκιά, την Εγγλιτέρα

ο Στίχος μου στο πόδι ξεσηκώνει

κι οι νέοι μ’ ακολουθούν αυγή κι εσπέρα

να ρουφάνε τη μάντισσα ομιλιά μου.

Κι όμως χαρά δεν έχω. Στα μαλλιά μου

μι’ άσπρη τούφα τα πάντα φαρμακώνει"

Το παραπάνω ποίημα γράφτηκε από τον Κώστα Βάρναλη για ένα μεγάλο λυρικό της γαλλικής λογοτεχνίας, τον ποιητή του 16ου αι. Pierre de Ronsard , "τον πρίγκηπα των ποιητών", όπως τον αποκαλούσε η βασιλική Αυλή, που γεννήθηκε σαν σήμερα, 11 Σεπτέμβρη 1524.

Το έργο του χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια να δημιουργήσει ποίηση στη γαλλική γλώσσα άξια να συναγωνιστεί τους αρχαίους Έλληνες και Λατίνους.

Χάρη στον Ρονσάρ η γαλλική ποίηση απέκτησε μουσικότητα, ευγένεια και λεπτότητα.

Ο Ρονσάρ εισπνέει νέα ζωή, όπου η φύση κατέχει κυρίαρχο ρόλο, το λεξιλόγιο είναι προσεκτικά επιλεγμένο και εκφραστικής δύναμης τέτοιας, ώστε να αποδίδονται πάθος, ευαισθησία, τρυφερότητα...

Μια ποικιλία αναρριχόμενης τριανταφυλλιάς, που οι ειδικοί ονομάζουν "Εδέμ, η πριγκίπισσα των ρόδων", έχει μετονομαστεί με το όνομα του ποιητή "Pierre de Ronsard " - έμπνευση από την πρώτη φράση από το ποίημά του :

"Ωδή στην Κασσάνδρα" : "Mignonne allons voir si la rose"


Είναι το πρώτο ποίημα της συλλογής "Ωδές" και το εμπνεύστηκε όταν έφηβος ακόμα συνάντησε μια όμορφη νεανίδα ονόματι Κασσάνδρα.


Το ποίημα αναφέρεται στη νιότη, που περνά και μαραίνεται όπως το τριαντάφυλλο:

"Μικρούλα, πάμε να δούμε το ανθισμένο ρόδο,
που το ξημέρωμα είχε ανοιγμένο στη λάμψη του ήλιου το φόρεμα το πορφυρό.

Άραγε να'χει χάσει στη βραδινή δροσιά

τη βελουδένια και πτυχωτή του φορεσιά

και της μορφής σου το κοκκίνισμα το αβρό;

Αλίμονό μου!Δες σε πόσο λίγη ώρα, μικρούλα, ξέθωρα έχουνε πέσει τώρα
αλίμονό μου, αλί! τα κάλλη του στο χώμα

Ω, μοχθηρή μητριά κι άκαρδη φύση,

να μην μπορεί τέτοιο λουλούδι να κρατήσει παρά μόνο απ' το χάραμα μέχρι το γιόμα!

Γι' αυτό λοιπόν, μικρούλα μου, αν με πιστεύεις,

τώρα που ακόμη μες στον κόσμο βασιλεύεις

καθώς ακμάζει η πιο χλωρή νεότητά σου,

δρέψε το άνθος της, ανοίξεων τραγούδι,

τα γηρατειά όπως και τούτο το λουλούδι

σκληρά θα μαραζώσουνε την ομορφιά σου.

(Pierre de Ronsard: "Ωδή", "Του Έρωτα και της Αγάπης, μτφ-επιμ. Στρ. Πασχάλης, εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 42)



Ο αναγεννησιακός γάλλος συνθέτης Jehan Chardavoine, θεωρείται ένας από τους πρώτους γνωστούς συντάκτες τραγουδιών.
Δημοφιλέστατη είναι η  "Συλλογή των πιο όμορφων και εξαιρετικών τραγουδιών με τη μορφή voix de ville".
Πρόκειται για συλλογή με κείμενα διαφόρων Γάλλων συγγραφέων και ποιητών με μουσική προσαρμοσμένη στην κύρια μελωδία τους, έτσι ώστε "ο καθένας να μπορεί να την τραγουδήσει σε όποιο μέρος κι αν είναι, τόσο με φωνή όσο και με όργανα".
Δημοσιεύθηκε το 1576, είναι η παλαιότερη συλλογή γαλλικών δημοφιλών τραγουδιών που έχουν ποτέ τυπωθεί και περιλαμβάνει 186 τραγούδια βασισμένα σε στροφικά ποιήματα, ανάμεσά τους και  την Ωδή: "Mignonne allons voir si la rose" του τιμώμενου σήμερα γάλλου ποιητή, Pierre de Ronsard,το οποίο ακούμε σε μια εξαιρετική εκτέλεση:

Jehan Chardavoine: "Mignonne, Allons Voir Si La Rose", Pierre de Ronsard

Το συγκεκριμένο ποίημα του Pierre de Ronsard ντύνει με μια κομψή κι ευγενική μελωδία της νεότητάς του ο Ρίχαρντ Βάγκνερ. Πρόκειται για ληντ, με το οποίο ο γερμανός συνθέτης των επικών μελοδραμάτων καταφέρνει να δηλώσει το τεράστιο ταλέντο του και στην απεικόνιση του συναισθήματος με μόνους συμμάχους πιάνο και φωνή. Μελοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της παραμονής του Βάγκνερ στο Παρίσι τη διετία 1839-1841, όπου ο νεαρός συνθέτης αναζητούσε φήμη και καταξίωση στα κοσμικά σαλόνια της γαλλικής κοινωνίας, κατά τα πρότυπα του Σούμπερτ και των λήντερ του.

Wagner: "Mignonne". Ερμηνεύει η Nathalie Stutzmann:

To 1894 η γαλλίδα Cécile Chaminade εμπνέεται μια ιδιαίτερα εκλεπτυσμένου ύφους σύνθεση βασισμένη στο κείμενο του συμπατριώτη της, Pierre de Ronsard.
Να θυμίσουμε πως η Chaminade θεωρείται από τις σπουδαιότερες γαλλίδες συνθέτριες και πιανίστες. Το ταλέντο της εντυπωσίασε τον Georges Bizet ενώ ο Ambroise Thomas δήλωσε γι' αυτήν πως "δεν είναι μια γυναίκα που συνθέτει, αλλά ένας συνθέτης που είναι γυναίκα". 
Είναι η πρώτη γυναίκα συνθέτιδα που τιμήθηκε με το μετάλλιο της Λεγεώνας της Τιμής.   

Τη σύνθεσή της σε ποίηση του τιμώμενου σήμερα, Pierre de Ronsard, θα ακούσουμε από τον αγαπημένο κοντρατενόρο, Philippe Jaroussky.

Cécile Chaminade - Pierre de Ronsard: "Mignonne"  / Philippe Jaroussky: