Νίτσε - Στράους: "Ζαρατούστρα - Για τις χαρές και τα πάθη..."

 

"Φρίντριχ Νίτσε",  Edvard Munch - 1906

Από τα πρώτα  μουσικά έργα που η έμπνευσή τους αντλήθηκε από φιλοσοφικά δοκίμια και πραγματείες είναι το περίφημο συμφωνικό ποίημα του Ρίχαρντ Στράους: " Τάδε έφη Ζαρατούστρα", βασισμένο στο ομότιτλο έργο του φιλοσόφου, Φρίντριχ Νίτσε.

Ο γερμανός διανοητής σε αυτό έργο  πραγματεύεται την ιδέα της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους, το θέμα του θανάτου και του Υπερανθρώπου. 

Με την προσέγγισή του ο συνθέτης προσπαθεί περισσότερο να "σχολιάσει" τις ιδέες του Νίτσε, παρά να τις αναπαραστήσει μουσικά...
Συνθέτης της  ύστερης ρομαντικής περιόδου, ας θυμηθούμε πως ο Στράους παράλληλα με τις σπουδές του στη Μουσική και την Ιστορία της Τέχνης στο Μόναχο, σπούδασε και Φιλοσοφία. Εκείνη την περίοδο διάβασε πολύ Γκαίτε και Σοπενχάουερ.
Η πνευματική γνωριμία του συνθέτη με το έργο του Νίτσε έγινε το 1872. Η γοητεία που τού άσκησε ήταν διαρκής και έντονη, τόσο ώστε να πάρει την απόφαση να "μουσικοποιήσει" τη Νιτσεϊκή ιδέα. Το συμφωνικό ποίημα παρουσιάστηκε στο κοινό το 1897.

 Όπως αναφέρει ο ίδιος ο Νίτσε στην αυτοβιογραφία του, με τίτλο Ecce Homo, ο "Ζαρατούστρα", που συμβολίζει την ελευθερία του ατόμου που προηγείται της εποχής του, αποτελεί από μόνος του μουσική σύνθεση και σίγουρα, μία από τις προθέσεις του έργου είναι η αναγέννηση της τέχνης της ακρόασης...

Χειρόγραφη επιστολή του Νίτσε προς τον φίλο του και εκδότη,  Heinrich Köselitz,
όπου ανακοινώνει τον τίτλο του νέου του βιβλίου: "Τάδε εφη Ζαρατούστρα"

"Πορτραίτο του Ρ. Στράους", Μαξ Λίμπερμαν

Στο προγραμματικό έργο του Στράους, η αντιπαράθεση της φύσης και της ανθρωπότητας ως δύο εναλλακτικών κόσμων που συγχρόνως αλληλοσυσχετίζονται, όπως ο Νίτσε επισημαίνει στο φιλοσοφικό του πόνημα, μουσικά αποδίδεται με την ακραία αντίθεση δυο κλιμάκων: της Ντο μείζονος, που αντιπροσωπεύει το σύμπαν και της Σι μείζονος, που αντιπροσωπεύει την ανθρωπότητα.

Ο Στράους στοχεύει στην έκφραση δύο εννοιών στο πλαίσιο: εξέλιξη-ανάπτυξη. Η ιδέα της εξέλιξης της ανθρωπότητας από τις πρωταρχικές ρίζες της... συνεχίζει μέσα από ποικίλες μορφές ανάπτυξης, θρησκευτικές και επιστημονικές...φτάνοντας ως την κεντρική ιδέα του "Υπερανθρώπου" του Νίτσε.

Το έργο δομείται σε εννέα τμήματα, καθένα απ' τα οποία τιτλοφορείται από τα αντίστοιχα κεφάλαια του βιβλίου του Νίτσε, που πραγματεύεται ο συνθέτης.

Θα επικεντρωθούμε στο σύντομο, πλην μεγαλειώδες, τέταρτο μέρος με τίτλο: "Von den Freuden und Leidenschaften-Για τις χαρές και τα πάθη", απόσπασμα του οποίου διαβάζουμε παρακάτω:

"...Κάποτε είχες πάθη και τα ονόμαζες κακά. Τώρα όμως έχεις μόνο τις

αρετές σου: γεννήθηκαν από τα πάθη σου.

Τον ύψιστο σκοπό σου τον τοποθέτησες στην καρδιά αυτών των παθών: τότε αυτά έγιναν οι αρετές και οι χαρές σου.

Είτε ήσουν από το γένος των χολερικών είτε από το γένος των φιλήδονων είτε από το γένος των φανατικών της πίστης είτε των φιλέκδικων: στο

τέλος, όλα τα πάθη σου θα γίνονταν αρετές και όλοι οι διάβολοι σου άγγελοι.

Κάποτε είχες άγρια σκυλιά στο κελάρι σου: στο τέλος όμως μεταμορφώθηκαν σε πουλιά και χαριτωμένες τραγουδίστριες.

Από τα δηλητήριό σου διύλισες το βάλσαμο σου· άρμεξες την αγελάδα

Θλίψη — τώρα πίνεις μόνο το γλυκό γάλα των μαστών της.

Και τίποτε κακό δεν θα γεννηθεί στο εξής από σένα, παρά μόνο το
κακό που γεννιέται από τον αγώνα των αρετών σου.."

Ο Ρ. Στράους στο μέρος "Για τις χαρές και τα πάθη" επιλέγει  εύστοχα να κινηθεί σε διονυσιακό πνεύμα. Έτσι, ακούγονται γρήγοροι, ευχάριστοι, χορευτικοί ρυθμοί και επιβλητικά μελωδικά μοτίβα που παραπέμπουν σε βακχικές γιορτές, υπογραμμίζοντας και τις ερωτικές απολαύσεις. 
"Καθώς ακούγονται αυτοί οι ευχάριστοι χοροί, η ψυχή του ατόμου ανεβαίνει στον ουρανό, ενώ ο κόσμος βυθίζεται μακριά του"...
Στης έμπνευσης τη δίνη, μια μαεστρική ενορχήστρωση έρχεται με τους θαυμάσιους συνδυασμούς ηχοχρωμάτων να περιγράψει στοχαστικούς στροβιλισμούς φιλοσόφου και συνθέτη...Χορευτική διάθεση, αλλά και ανατρίχιασμα. Σε μερικά σημεία το τέμπο μοιάζει να ξεφεύγει από τον έλεγχο.Η ένταση αυξάνεται καλώντας τον ακροατή σε μια θορυβώδη φανφάρα. Η ορχήστρα αποδίδει το εκστασιακό συναίσθημα. Τοξοτά, χάλκινα και ξύλινα πνευστά λαμπυρίζουν...

"Δες, πόσο πολύ επιθυμεί το ύψιστο καθεμιά από τις αρετές σου:
θέλει ολόκληρο το πνεύμα σου για να είναι αυτό κήρυκάς της,
θέλει ολόκληρη τη δύναμή σου στην οργή, στο μίσος και στην αγάπη. [...]

Αχ, αδελφέ μου, δεν έχεις δει ακόμη ούτε μια αρετή να συκοφαντεί και να μαχαιρώνει τον εαυτό της;
Ο άνθρωπος είναι κάτι που πρέπει να ξεπεραστεί: και γι' αυτό πρέπει να αγαπάς τις αρετές σου — γιατί απ' αυτές θα χαθείς".
 Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα.

("Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα", Νίτσε, εκδ. Νησίδες, μτφ: Ζ. Σαρίκας, σελ. 35-36)

Η ένταση του μέρους σταδιακά αποδυναμώνεται...Η γαλήνη της νύχτας, κυριαρχεί... Η εκτέλεση συνεχίζεται στο επόμενο τμήμα χωρίς διακοπή.

Richard Strauss: "Also Sprach Zarathustra"

Mov. IV: Von den Freuden und Leidenschaften-Για τις χαρές και τα πάθη"
Διευθύνει ο P. Boulez:

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε (15 Οκτωβρίου 1844), ο οποίος εκτός από φιλόσοφος και άνθρωπος της διανόησης υπήρξε ποιητής, αλλά και λάτρης της μουσικής, πιανίστας και συνθέτης.

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα με αφορμή το Νίτσε. Περιηγηθείτε! 

 

Ο Νίτσε, ο Μπιζέ και ο έρωτας στην Κάρμεν...

 

(Με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του φιλοσόφου Φρήντριχ Νίτσε, 15 Οκτωβρίου 1844)

Ο Νίτσε εκτός από άνθρωπος της διανόησης υπήρξε λάτρης της μουσικής, πιανίστας και συνθέτης!

Aσχολήθηκε με το πιάνο από μικρός και τις πρώτες συνθετικές του απόπειρες τις κάνει λίγο μετά τα δέκα.
Λίγο πριν τα δεκατέσσερα ο Νίτσε θα φιλοσοφήσει περί μουσικής, δείχνοντας το βαθύ του σεβασμό προς την τέχνη αυτή, λέγοντας:

"Είναι η τέχνη που οδηγεί τη σκέψη μας... μάς ανυψώνει, μας κάνει να στρέψουμε το βλέμμα ψηλά.

Μας μιλά διεισδυτικά και καθορίζει τις πιο κρυφές ρωγμές της καρδιάς μας. 

Ενισχύει την ουσία της ύπαρξής μας και οδηγεί στο καλό και το αληθινό..." 

Μεγάλο είδωλό του υπήρξε ο Ρίχαρντ Βάγκνερ με τον οποίο όμως αργότερα ήρθε σε καθολική ρήξη.

Στο βιβλίο του  "Νίτσε εναντίον Βάγκνερ"  εξηγεί γιατί ο φιλόσοφος απογοητεύτηκε και διέκοψε τη φιλία μαζί του....

"Το να γυρίσω την πλάτη μου στον Βάγκνερ ήταν για μένα πεπρωμένο...
Tο να μ' αρέσει κάτι μετά αυτόν, νίκη.
Κανένας ίσως δεν παραμεγάλωσε τόσο επικίνδυνα με τη βαγκνερίτιδα... κανένας δεν αμύνθηκε πιο σκληρά εναντίον της, κανένας δεν χάρηκε τόσο πολύ που την ξεφορτώθηκε...
Μεγάλη ιστορία..."

Το σημείο τριβής τους ήταν ο Χριστιανισμός, με το ποτήρι να ξεχειλίζει μετά τον Βαγκνερικό , "Πάρσιφαλ" , που τον υμνούσε...
Έτσι, ο φιλόσοφος στράφηκε προς Φ.Σούμπερτ και Ζωρζ Μπιζέ, τον οποίο χαρακτήρισε: "Λατίνο Βάγκνερ".

Ήταν 27 Νοεμβρίου του 1881, όταν ο Νίτσε βρέθηκε στο Teatro Politeana της Γένοβα να παρακολουθεί για πρώτη φορά μια παράσταση της "Κάρμεν", όπερα που τον συντάραξε. 

Η Κάρμεν τον είχε σαγηνεύσει, τον είχε εκστασιάσει κι  επιτέλους με την ακρόασή της βίωνε την απαράμιλλη αίσθηση της έκφρασης των ιδανικών και των στόχων του. Απολάμβανε τη διάφανη και συγχρόνως έντονη, ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα που πλάθει η όπερα αυτή με ολάκερη τη δύναμη της ψυχής του κι ένιωθε ξαφνικά την ελπίδα να απελευθερώνεται από τα βάθη της. 

Την  "Κάρμεν" του Μπιζέ θα την ακουσει αμέτρητες φορές ακόμη στο πέρασμα του χρόνου και θα σημειώσει στο βιβλίο του:

"Άκουσα χτες για εικοστή φορά το αριστούργημα του Μπιζέ! Πάλι έμεινα μέχρι τέλους εκεί με γλυκιά κατάνυξη, πάλι δεν έφυγα.Αυτή η νίκη πάνω στην ανυπομονησία μου με εκπλήσσει. Πώς σε τελειοποιεί ένα τέτοιο έργο!Γίνεσαι ο ίδιος "αριστούργημα". Αλήθεια, κάθε φορά που ακούω την "Κάρμεν", φαίνομαι στον εαυτό μου περισσότερο φιλόσοφος, καλύτερος φιλόσοφος....[...]
Ο ήχος της ορχήστρας του Μπιζέ είναι ο μόνος σχεδόν που αντέχω ακόμη. Εκείνος ο άλλος , βάναυσος, Βαγκνερικός ήχος που είναι σήμερα της μόδας, τεχνητός και αθώος μαζί, πόσο κακό μού κάνει!
Τον ονομάζω σιρόκο. Λούζομαι σ' έναν δυσάρεστο ιδρώτα...
Η μουσική του Μπιζέ είναι τέλεια. Έρχεται κοντά σου με ελαφρότητα, ευλυγισία, ευγένεια. Είναι αξιαγάπητη, δεν ιδρώνει.[...] Είναι πλούσια, είναι ακριβής.Χτίζει, οργανώνει, αποπερατώνει...αποτελεί τον αντίποδα της "ατέρμονης μελωδίας".
 Ακούστηκαν ποτέ άλλοτε στη σκηνή πιο επώδυνοι τραγικοί τόνοι;[...]Γίνομαι καλύτερος άνθρωπος όσο μου μιλάει αυτός ο Μπιζέ. Και καλύτερος μουσικός, καλύτερος ακροατής[...]
Χώνω τ'αυτιά μου κάτω απ'αυτή τη μουσική! ακούω τα αίτιά της. Ανατριχιάζω μπροστά σε κινδύνους που συνοδεύουν κάποιο τόλμημα[...]
Κι αυτό το έργο "λυτρώνει".
Δεν είναι μόνο ο Βάγκνερ "λυτρωτής". Μ'αυτό το έργο αποχαιρετά κανείς τον υγρό βορρά, όλο τον ατμό του Βαγκνερικού ιδεώδους. Ήδη η πλοκή σε λυτρώνει απ'αυτο.Αυτή έχει κρατήσει απο τον Μεριμέ τη λογική στο πάθος, τη σκληρή αναγκαιότητα, έχει την ξηρότητα του αέρα. Εδώ μιλάει μια άλλη αισθητότητα, μια άλλη ευαισθησία[...]
Η μουσική του έχει κάτι από το ηλιόλουστο κλίμα του νότου, τον αέρα του, την καθαρότητα του. Αντιλαλεί μια ευαισθησία που μέχρι σήμερα δεν μας είναι γνωστή...
Ζηλεύω τον Μπιζέ που είχε το θάρρος γι'αυτή την ευαισθησία, την πιο νότια, πιο μελαχρινή, πιο καμένη ευαισθησία...[...]
Τέλος, ο έρωτας! Ο έρωτας μεταφρασμένος πίσω στη φύση!Οχι ο έρωτας για μια "ανώτερη παρθένα"!Αλλά ο έρωτας ως fatum, ως αδυσώπητη μοίρα[...]Ο έρωτας που ειναι πόλεμος στα μέσα του...[...]
Δεν ξέρω άλλη περίπτωση που να εκφράζεται το τραγικό στοιχείο, που αποτελει την ουσία του έρωτα τόσο αυστηρά, που να μεταφράζεται τόσο φοβερά σε μια διατύπωση, όπως στην τελευταία κραυγή του Δον Χοσέ, με την οποία τελειώνει το έργο:

"Μπορείτε να με συλλάβετε!
Ναι, την σκότωσα!

Εγώ σκότωσα τη λατρευτή μου Κάρμεν!"

Παρακολουθούμε την συνταρακτική σκηνή του φινάλε στην οποία αναφέρεται  ο φιλόσοφος Νίτσε, με ασυγκράτητο πάθος!

Bizet: "Carmen Act IV, Finale" / Αγνή Μπάλτσα-Χοσέ Καρέρας

Περιηγηθείτε στο μπλογκ.Θα βρείτε πολλά κείμενα για το Νίτσε.

(Στη σύνταξη του κειμένου χρησιμοποιήθηκαν  στοιχεία από το βιβλίο: "Νίτσε-Η περίπτωση Βάγκνερ" μτφ. Ζ.Σαρίκας, εκδ Πανοπτικόν, σελ 17-20)

Νίτσε...Καζαντζάκης...Μάλερ

 

"Ανόσιες μου φάνταζαν βλαστήμιες τα κηρύγματά του, κι ο Υπεράνθρωπός του δολοφόνος του Θεού. 

Κι όμως μια μυστική γοητεία είχε ο αντάρτης ετούτος, μαυλιστικό ξόρκι τα λόγια του, που ζάλιζε και μεθούσε κι έκανε την καρδιά σου να χορεύει. 

Αλήθεια, ένας χορός διονυσιακός ο στοχασμός του, ένας όρθιος παιάνας που υψώνεται θριαμβευτικά στην πιο ανέλπιδη στιγμή της ανθρώπινης κι υπερανθρώπινης τραγωδίας. 

Καμάρωνα, χωρίς να το θέλω, τη θλίψη του, την παλικαριά του και την αγνότητα 

και τις στάλες τα αίματα που περιράντιζαν το μέτωπό του, 

σαν να φορούσε και τούτος, ο Αντίχριστος, αγκάθινο στεφάνι»"

(Ν. Καζαντζάκης, "Παρίσι-Νίτσε ο Μεγαλομάρτυρας")

Το απόσπασμα είναι του Νίκου Καζαντζάκη, του οποίου η πνευματική γνωριμία με το έργο του Γερμανού φιλοσόφου και ποιητή Φρειδερίκου Νίτσε, που σήμερα γιορτάζουμε τη γενέθλια επέτειό του (15 Οκτωβρίου 1844), έγινε τον Οκτώβρη του 1907, όταν ο Καζαντζάκης βρισκόταν στο Παρίσι ως φοιτητής.
Νιτσεϊκές ιδέες εμφανίζονται σε πολλά από τα έργα του Καζαντζάκη, όπως στη μυθιστορηματική αυτοβιογραφία του "Αναφορά στον Γκρέκο", απ’όπου και το απόσπασμα, που το ΚΓ΄ Κεφάλαιο επιγράφεται "Παρίσι - Νίτσε ο Μεγαλομάρτυρας".

Ο Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε εκτός από φιλόσοφος και άνθρωπος της διανόησης υπήρξε ποιητής, αλλά και λάτρης της μουσικής, πιανίστας και συνθέτης!

O Mensch! Gib Acht!

Was spricht die tiefe Mitternacht?

"Ich schlief, ich schlief,

aus tiefem Traum bin ich erwacht:

Die Welt ist tief,

und tiefer als der Tag gedacht.

Tief ist ihr Weh,

Lust tiefer noch als Herzeleid.

Weh spricht: Vergeh!

Doch all' Lust will Ewigkeit,

will tiefe, tiefe Ewigkeit!"

"Μάθατε τώρα το τραγούδι μου; Μαντέψατε τι θέλει; Εμπρός! Εμπρός! Εσείς ανώτεροι άνθρωποι, τραγουδείστε λοιπόν το κυκλικό τραγούδι μου!

Τραγουδείστε τώρα εσείς το τραγούδι που το όνομά του είναι "Άλλη μια φορά", και που το νόημά του είναι "εις τους αιώνας των αιώνων!" —

τραγουδείστε το, εσείς ανώτεροι άνθρωποι, το κυκλικό τραγούδι του Ζαρατούστρα!

Ω άνθρωπε ! Πρόσεξε !

Τι λένε τα βαθιά μεσάνυχτα;

"Κοιμόμουν, κοιμόμουν —

Ξύπνησα από όνειρο βαθύ:

Βαθύς είναι ο κόσμος,

Και βαθύτερος απ' όσο σκέφτηκε η μέρα.

Βαθύς είναι ο πόνος του —

Και η χαρά — βαθύτερη απ' της καρδιάς τον πόνο:

Ο πόνος λέει: αφανίσου!

Ωστόσο κάθε χαρά θέλει αιωνιότητα —

Θέλει βαθιά, βαθιά αιωνιότητα!

("Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα", Νίτσε, εκδ. Νησίδες, μτφ Ζήσης Σαρίκας, σελ. 312)

Ο Κέτιλ Μπγιόρνσταντ (συγγραφέας και συνθέτης) στο μυθιστόρημα του "ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ", σε στιγμιότυπο όπου αναλύεται η 3η του Μάλερ αναφέρει σχετικά:

"-Τι ζωντανά που τα περιγράφεις!Σχεδόν ανατρίχιασα!...
Στο τέταρτο μέρος έρχεται η εξιλέωση ή η ανάσταση.
Αυτή είναι και η πεποίθηση του Μάλερ, μια κατάθεση πίστης.
Το 4ο μέρος "τι μου διηγείται ο άνθρωπος" είναι μια υπέροχη ελεγεία, όπου μια μέτζο σοπράνο τραγουδάει το φημισμένο από το "Τάδε έφη Ζαρατούστρα" του Φ.Νίτσε:"O Mensch! Gib Acht!"...Άνθρωπε πρόσεξε!", δηλαδή...

Η ουσία είναι η εξής:

"Τι μάς λένε τα βαθιά μεσάνυχτα.
Κοιμόμουν.Ξύπνησα από ένα όνειρο βαθύ. 

Ο κόσμος είναι βαθύς, βαθύτερος απ'ό,τι νομίζει η σκέψη.

Άνθρωπε!!Βαθύς είναι κι ο πόνος!

Κι η λαχτάρα βαθύτερη απ'της καρδιάς τον πόνο!

Ο πόνος λέει: θα καταστραφείς!

Μα κάθε λαχτάρα αξίζει την αιωνιότητα

Αξίζει μια βαθιά, πολύ βαθιά αιωνιότητα"

Το παραπάνω απόσπασμα είναι το "Μεθυσμένο τραγούδι ή τραγούδι του μεσονυκτίου" από το βιβλίο του "Τάδε έφη Ζαρατούστρα", που συγκλόνισε τον Καζαντζάκη, κι έχει μελοποιηθεί από πολλούς συνθέτες.
Ο Μάλερ το χρησιμοποιεί στo 4o μέρος της 3ης Συμφωνίας του σαν τραγούδι για φωνή κοντράλτο.Όπως αναφέρει ο ίδιος ο Νίτσε στην αυτοβιογραφία του, με τίτλο Ecce Homo, ο "Ζαρατούστρα" αποτελεί από μόνος του μουσική σύνθεση.

Ακούμε το "Μεθυσμένο τραγούδι" από την Κρίστα Λούντβιχ μια μεγάλη μέτζο, απαράμιλλης εκφραστικότητας, με όγκο φωνής, που όποτε την ακούς έχεις την αίσθηση μιας φωνής "ασώματης"…μια φωνή βαθιά, που δημιουργεί δέος, σεβασμό και περισυλλογή…μια φωνή που το τίμπρο της δίνει απάντηση στο τι είναι κάλλος…

G.Mahler / L. Bernstein / Christa Ludvig: "O Mensch! Gib acht-Μεθυσμένο τραγούδι":

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα  για τον μουσικό Νίτσε.  Περιηγηθείτε! 

"Λόρδος Βύρων-Νίτσε: ο Υπεράνθρωπος Μάνφρεντ"

 

Σαν σήμερα 22 Ιανουαρίου το 1788, γεννιέται ο Λόρδος Βύρωνας, ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές της εποχής του! Αν και χωλός, υπήρξε πολύ όμορφος νεαρός, δεινός γυναικοκατακτητής, ατίθασο πνεύμα, θεμελιωτής του Ρομαντισμού στην Αγγλία, και πολιτικά φιλελεύθερος.

Από τα σημαντικότερα ποιήματά του είναι ο "Μάνφρεντ",  με σαφείς επιρροές από τον "Φάουστ" του Γκαίτε, του οποίου ο Μπάυρον υπήρξε μέγας θαυμαστής.

Πρόκειται για ένα δραματικό ποίημα σε τρεις πράξεις, που γράφτηκε το 1817, την εποχή που, αυτοεξόριστος ο Μπάϋρον, επισκέπτεται τις Ελβετικές Άλπεις. Το σκηνικό του είναι η άγρια και μεγαλειώδης ομορφιά των Άλπεων. Ο μύθος του αναφέρεται στις αγωνίες και εξομολογήσεις ενός σοφού και πλούσιου φεουδάρχη, που καλλιεργώντας τις μαγικές τέχνες επικοινωνεί με τα πνεύματα και αναζητεί τη λύτρωσή του μέσα στο λαβύρινθο των εσωτερικών συγκρούσεων και στη λαχτάρα για αθανασία. Ενα αμάρτημα τον τυραννά, ένα σφάλμα, οι Ερινύες τον συντροφεύουν, ταράσσουν τον ύπνο του και κάνουν τις ημέρες ανυπόφορες. Επιθυμεί τη λήθη, ο θάνατος τη χορηγεί, το γνωρίζει. Απελπισμένος τον αναζητά με την αυτοκτονία. Ίσως λυτρωθεί με μια κατακρήμνιση απ’ τους βράχους του όρους Γιούνγκφράου (Jungfrau).Όμως τον σώζει ένας κυνηγός...
Ο Μάνφρεντ παρουσιάζει ανάγλυφα την εικόνα της βυρώνειας ψυχής: ένα ανήσυχο και βασανισμένο πνεύμα, ένας καταραμένος, αλλά με ευγενικά αισθήματα.

Από τον Μάνφρεντ  εμπνεύστηκαν αρκετοί συνθέτες.

φωτό από: biblionet

Ο Ρόμπερτ Σούμαν πρώτος έγραψε τη σκηνική μουσική (Manfred: Dramatic Poem with Music in 3 Parts-Op. 115)και όπως ο ίδιος δήλωσε: "για κανένα άλλο έργο δεν σπατάλησα τόση αγάπη και  τόσες δυνάμεις, όσο για τον Μάνφρεντ που μου ασκούσε πάντα απίστευτη έλξη".

Η σύνθεση, εκτός από την ουβερτούρα που είναι το πιο δημοφιλές μέρος της, περιλαμβάνει entracte, melodramas, πανέμορφα σόλι και χορωδιακά μέρη.

Να θυμίσουμε πως η "Manferd Overture" είναι σύνθεση που διηύθυνε στο ντεμπούτο του ο Μπερνστάιν. Όπως έχει δηλώσει ο μέγας μαέστρος: "Είναι πολύ δύσκολη γιατί ξεκινά με παύση...κι αν δεν ακολουθήσει συνολικά η ορχήστρα, ολόκληρη η συναυλία βυθίζεται. Έτσι, αποτελεί πάντα τρομερό "εφιάλτη". Εχω ακούσει ότι υπάρχουν κάποιοι που όταν ακούνε αυτά τα πρώτα μέτρα της Εισαγωγής, πέφτουν σε κατάθλιψη..."

Ο Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκυ, κάποια χρόνια αργότερα γράφει την προγραμματική συμφωνική μουσική: "Manfred Symphony" με έμπνευση τον Βυρωνικό ήρωα και καθ' υπόδειξη του Μπαλάκιρεφ. Είναι η μεγαλύτερη σε διάρκεια συμφωνία του Τσαϊκόφσκι και κείνη με τα περισσότερα όργανα στην ορχήστρα.
Παρότι θεωρούσε το είδος της προγραμματικής συμφωνίας κάπως "ελαφρό", ο Τσαϊκόφσκι όπως έγραψε σε επιστολή του κατά τη διάρκεια της σύνθεσης του έργου: "Η συμφωνία αποδεικνύεται τελικά σοβαρή και αρκετά δύσκολη δουλειά. Απαιτεί συγκέντρωση και ενασχόληση αρκετής από την ώρα της μέρας, μερικές φορές δε, νοιώθω τις δυνάμεις μου να εξαντλούνται. Όμως, μια εσωτερική φωνή μού υπενθυμίζει πως ο κόπος μου δεν είναι μάταιος και πως τελικά αυτή η Manfred Symphony ίσως να δώσει το καλύτερο από τα συμφωνικά μου έργα".

 Tchaikovsky: "Manfred Symphony", LSO - Markevitch:

Όμως εγώ σήμερα θέλω να ακούσουμε την έμπνευση του ΦΡΗΝΤΡΙΧ ΝΙΤΣΕ, που ως γνωστόν εκτός από φιλόσοφος υπήρξε και συνθέτης.

Ο Νίτσε το 1872 συνθέτει τον "Manfred -Meditation",  για πιάνο με 4 χέρια και όπως αναφέρει ο εκδότης του είναι το πιο αντι-μουσικό έργο,που άκουσε ποτέ!
Πρόκειται για έναν μουσικό στοχασμό πάνω στον "Υπεράνθρωπό" του που οφείλει πολλά στον Υπεράνθρωπο του Μπάυρον.
Ο φιλόσοφος που ήταν θαυμαστής του ποιητή, είχε εντυπωσιαστεί από τον εισαγωγικό μονόλογο του Μάνφρεντ, εκεί που αποκαλύπτει πως το Δένδρο της Ζωής δεν είναι το Δένδρο της Γνώσης και η θλίψη είναι γνώση και η βαθύτερη γνώση είναι μόνον βαθύτερη θλίψη...
Ο Βυρωνικός ήρωας είναι ανώτερος από τους κοινούς ανθρώπους και στα πάθη και στις δυνάμεις, μυστηριώδης και ζοφερός, αδιάφορος και αυτάρκης, απολιτικός και επαναστάτης, τηρώντας δικό του κώδικα αξιών, διατηρώντας την ανάμνηση ανείπωτης ενοχής, περιφρονώντας φυσικά και υπερφυσικά εμπόδια. Ερωτικός και μάχιμος. Γνώστης και θλιμμένος...

Το έργο είναι -κατά τον Νίτσε- το πρώτο ώριμο μουσικό του έργο. Γι' αυτό έστειλε την παρτιτούρα στον φίλο του, Gustav Krug, ο οποίος την επαίνεσε εξαιρετικά! Αντίθετη άποψη είχε ο Hans von Bülow, που με την αρνητική κριτική του αποκάρδιωσε τον Νίτσε.. Όμως στη συνέχεια όταν άκουσε τα θετικά σχόλια του Φραντς Λιστ, σιγά-σιγά ανέκτησε την εμπιστοσύνη στην καλλιτεχνική αξία της σύνθεσής του...

"Ο Μάνφρεντ στο όρος Γιούνγκφράου",του Φορντ Μάντοξ Μπράουν,
έμπνευση από σκηνή του ποιήματος του Μπάυρον.

"ΜΑΝΦΡΕΝΤ" [απόσπασμα: στις Άλπεις, όπου έχει καταφύγει για να αυτοκτονήσει]

"Ομορφοπούλι! Πόσο όμορφος ο κόσμος όλος λάμπει

μεσ’ στην ενέργεια εν ταυτώ η δοξασμένη πλάση!

Μα οι κυρίαρχοι εμείς στο όνομά μας μόνο

κομμάτι σκόνης, κουρνιαχτός θεότητας κομμάτι,

το ίδιο ακατάλληλοι για το βυθό, για πτήση

ανάμεικτη η ουσία μας συγκρούει τα στοιχειά της

κι η ανάσα μας κατάπτωση και περηφάνεια μόνο

αποπνέει. Παλεύουμε με φτηνοεπιθυμίες

κι είν’ η βουλή μας υψηλή, μα ταπεινά τα θέλω,

ώσπου η θνητότητα σοβεί και καταδυναστεύει

κι οι άνθρωποι-ούτε που το ομολογούν οι ίδιοι στον εαυτό τους

τι είναι και τι σύσπιστοι στο αναμεταξύ τους.

[από απόσταση ακούγεται η φλογέρα του Βοσκού]

Άκου, τις νότες, προσοχή! Της ορεινής φλογέρας

η φυσική η μουσική. Των γεναρχών οι μέρες

Εδώ δεν είναι μύθευμα-

ποιμενική ανάπλαση είναι των προπατόρων.

Άκου, αυλούς που αντιλαλούν μέσα στο φρέσκο αέρα

και κουδουνίσματα έρχονται, γλυκόλαλες καμπάνες

από τα διαβατάρικα-και σμίγουν-τα κοπάδια.

για τέτοια απηχήματα δίψασε η ψυχή μου.

Μήγαρις ήμουνα και γω αόρατο ένα πνεύμα

Κάποιου αντίλαλου γλυκού, μια ζωντανή φωνούλα,

μία ανάσα αρμονική, ασώματη ευτυχία

που μ’ έκανε να γεννηθώ και να πεθάνω αντάξια,

ευλογημένη μουσική που μ’ έκανε να υπάρξω!"

("Μάνφρεντ", μτφ. Αθ.Οικονόμου, Οδός Πανός, σελ. 33-34)

Friedrich Nietzsche: "Manfred-Meditation":

Για τον Λόρδο Μπάυρον υπάρχουν αρκετά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Πηγές: "Μάνφρεντ", μτφ. Αθ.Οικονόμου, Οδός Πανός, https://ellas2.wordpress.com

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)22 January 2021 at 10:42

Καλησπέρα, Ελπίδα μου! Εξαιρετική αφιέρωση για την γέννηση αυτού του σπουδαίου Άγγλου ποιητή, πολιτικού, φιλέλληνα και στοχαστή Λόρδου Μπάιρον που θεωρείται απ' τις εξέχουσες μορφές της Βρετανικής φιλολογίας! Tο αμάρτημά του Μάνφρεντ ήταν η εμμονή του στην αγάπη μιας γυναίκας που δεν έπρεπε ν' αγαπήσει και νιώθει ένοχος για τα αμαρτήματα που διέπραξε μαζί της. Κάποιοι κριτικοί θεωρούν ότι είναι κάπως αυτοβιογραφικό μια και ένας αποτυχημένος γάμος του αλλά και κατηγορίες αιμομιξίας τον εξόρισαν απ' την βρετανική κοινωνία.
Σούμαν, Τσαϊκόφσκυ, Νίτσε! Συνθέτες με πάθος ήταν αδύνατον να μην εμπνευσθούν απ' την τραγωδία του Μάνφρεντ.
Ευχαριστούμε πολύ, αγαπημένη μου φίλη για το έξοχο αυτό άρθρο σου! ❤
ReplyDelete



ELPIDA NOUSA22 January 2021 at 11:14

Σπουδαιος ποιητής, δεινός φιλέλληνας, κορυφαίος ρομαντικός της εποχής του, αλλά και δεινος εραστης, τις αμαρτίες του ίσως πλήρωσε με τον σύντομο, πολυκύμαντο βίο του, Αζη μου για να συνεχισω τη στοχαστική σου τοποθετηση πανω στον "αυτοβιογραφικο" Μανφρεντ του Μπαυρον! Ευχαριστω απο καρδιας ,αγαπημενη μου φιλη για την αναγνωση, καθως και για τα επαινετικά λογια σου, κυριως όμως για το υπέροχο σχόλιό σου!
Πολύ δυνατη η Βυρωνική πενα, υψηλής ποιητικής εκφρασης το αποτελεσμα, φυσικό ήταν να εμπνευσει και τους τρεις ιδιοφυείς μουσικούς δημιουργους!
Καλη μας νυχτα και καλό ξημερωμα, γλυκια μου φιλη!! ❤
Delete

Φ.ΝΙΤΣΕ-Ρ.ΣΤΡΑΟΥΣ: "Τάδε έφη Ζαρατούστρα"

 

(Το δημοφιλές συμφωνικό ποίημα έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 27 Νοέμβρη 1897)

Ο Στράους διάβασε με προσοχή το έργο του Φρίντριχ Νίτσε.Μην ξεχνάμε πως εκτός από Μουσική και Ιστορία Τέχνης, είχε σπουδάσει και Φιλοσοφία.
Ο συνθέτης παίρνει το έργο του Νίτσε και το αποδίδει σε οκτώ μουσικά τμήματα, με εισαγωγή και επίλογο. Μέσα από αυτά, θέλει να μεταφέρει την ουσία της φιλοσοφικής προσέγγισης του συμπατριώτη του.

Όπως ο Νίτσε θέλησε, ως ανθρώπινα όντα, να επανεξετάσουμε το σύστημα αξιών μας και, αντί να πιστέψουμε τυφλά σε έναν θεό, να αρχίσουμε να είμαστε υπεύθυνοι για τις δικές μας ενέργειες, έτσι και ο Στράους συλλαμβάνει την ιδέα και ερμηνεύει ξεκάθαρα:

η ιδέα της εξουσίας που κατέχει ο άνθρωπος και η ατομική θεότητα μέσα σε όλους μας υπονοούνται σε ένα πολύ καλά σχεδιασμένο έργο, όπου εκφράζεται η αντιπαράθεση της φύσης και της ανθρωπότητας ως δύο εναλλακτικών κόσμων που όμως συσχετίζονται και αλληλεξαρτώνται.  

Κάτι, που αποδίδεται με την ακραία αντίθεση των τονικοτήτων της Ντο με την Σι μείζονες, κλίμακες.

Ο Ζαρατούστρα είναι από τα εμβληματικότερα έργα κι ο Ρίχαρντ Στράους επιλέγει 9 κεφάλαια από το μυθιστόρημα του Νίτσε, που αναδεικνύουν τις μεγάλες στιγμές του φιλοσοφικού ταξιδιού του ζωροάστρη προφήτη και την αδιάκοπη πάλη ανάμεσα στις δυνάμεις του καλού και του κακού:

• Ανατολή ή Πρόλογος
• Οι οπτασιαστές της μελλούσης ζωής
• Η μεγάλη επιθυμία
• Οι χαρές και τα πάθη
• Το τραγούδι των τάφων
• Για την επιστήμη
• Ο αναρρωνύων
• Το τραγούδι του χορού
• Το τραγούδι της νύχτας

Στα μέρη αυτά, ο Στράους στοχεύει στη μουσική ανάπτυξη των συναισθημάτων, που ο ίδιος επεσήμανε ως ακολουθία: "αφοσίωση-αμφιβολία-απελπισία-ελευθερία".

Δημοφιλέστερο μέρος είναι η Εισαγωγή-Ανατολή.

Είναι εκείνο που χρησιμοποιήθηκε από τον Κιούμπρικ στην ταινία του: "2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος". 

 

Mια ταινία όπου εκφράζεται η ιδέα της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους...το μεγάλο ταξίδι του ανθρώπου προς τα όρια του σύμπαντος αλλά και του εαυτού του.

Ο Κιούμπρικ ξεκινά την "οπτική εξέλιξη"  υπό τους ήχους της εισαγωγής-Ανατολής του "Τάδε έφη Ζαρατούστρα" του Στράους...
Εμφανίζει τον άνθρωπο-πίθηκο, που ανακαλύπτει το κόκκαλο, το πρώτο όπλο της Ιστορίας. Η εξέλιξη όμως αυτή θα ξυπνήσει τα πιο επιθετικά ένστικτα του προϊστορικού ανθρώπου, που γίνεται βίαιος, τραχύς, άγριος, ασυγκράτητος  και εξουσιαστικός.

Αν και είναι ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα μουσικά αποσπάσματα της μουσικής ιστορίας, θεωρώ πως υπάρχουν περισσότερα για τον Ζαρατούστρα απ 'ότι τα πρώτα θριαμβευτικά δύο λεπτά.
Ετσι, προτείνω να ακούσουμε και το 4ο μέρος: "Για τις χαρές και τα πάθη"...

Εδώ, ο Στράους εκφράζει μία από τις κεντρικές θέσεις του έργου του Νίτσε, σύμφωνα με την οποία "ο άνθρωπος είναι πράγμα και πρέπει να υπερκεραστεί":

Ετσι μίλησε ο Ζαρατούστρα: "Για τις χαρές και τα πάθη"

"Αδελφέ μου, αν έχεις μια αρετή και είναι η δική σου αρετή, τότε αυτήν
δεν την έχεις κοινή με κανέναν.
Ασφαλώς, θέλεις να την πεις με το όνομά της και να την χαϊδέψεις· θέλεις
να την πιάσεις από το αφτί και να διασκεδάσεις μαζί της.
Και, για κοίτα! Τώρα έχεις το όνομά της κοινό με το λαό και έγινες
λαός και κοπάδι με την αρετή σου!
Καλύτερα θα 'κανες να πεις: "ανείπωτο και δίχως όνομα είναι αυτό
που προκαλεί βάσανο και γλυκύτητα στην ψυχή μου και αυτό που είναι επίσης
η πείνα των σπλάχνων μου".
Ας είναι πολύ ψηλά η αρετή σου για την οικειότητα των ονομάτων: και
αν πρέπει να μιλήσεις γι' αυτήν, να μη ντραπείς να ψελλίσεις γι' αυτήν.
Έτσι μίλα και ψέλλιζε: "αυτό είναι το δικό μου αγαθό, το αγαπώ,
μου αρέσει απόλυτα έτσι, έτσι μόνο θέλω το αγαθό.
Δεν το θέλω σαν τον νόμο ενός θεού, δεν το θέλω σαν ανθρώπινο
καταστατικό και αναγκαιότητα: δεν πρέπει να είναι για μένα οδοδείκτης
για υπεργήινες χώρες και παραδείσους.
Είναι μια γήινη αρετή αυτή που αγαπώ: λίγη οξύνοια υπάρχει σ' αυτήν
και το ελάχιστο από το κοινό λογικό.
Αλλά αυτό το πουλί έφτιαξε την φωλιά του σε μένα: γι' αυτό το αγαπώ
και το χαϊδεύω — τώρα κάθεται σε μένα πάνω στα χρυσά αβγά του."
Έτσι πρέπει να ψελλίζεις και να παινεύεις την αρετή σου.
Κάποτε είχες πάθη και τα ονόμαζες κακά. Τώρα όμως έχεις μόνο τις
αρετές σου: γεννήθηκαν από τα πάθη σου.
Τον ύψιστο σκοπό σου τον τοποθέτησες στην καρδιά αυτών των παθών:
τότε αυτά έγιναν οι αρετές και οι χαρές σου.
Είτε ήσουν από το γένος των χολερικών είτε από το γένος των φιλήδονων
είτε από το γένος των φανατικών της πίστης είτε των φιλέκδικων: στο
τέλος, όλα τα πάθη σου θα γίνονταν αρετές και όλοι οι διάβολοι σου, άγγελοι.
Κάποτε είχες άγρια σκυλιά στο κελάρι σου: στο τέλος όμως μεταμορφώθηκαν
σε πουλιά και χαριτωμένες τραγουδίστριες.
Από τα δηλητήριό σου διύλισες το βάλσαμο σου· άρμεξες την αγελάδα
Θλίψη — τώρα πίνεις μόνο το γλυκό γάλα των μαστών της.
Και τίποτε κακό δεν θα γεννηθεί στο εξής από σένα, παρά μόνο το
κακό που γεννιέται από τον αγώνα των αρετών σου. 
***
Αδελφέ μου, αν έχεις τύχη, τότε έχεις μια αρετή και τίποτε παραπάνω
 έτσι περνάς πιο εύκολα το γεφύρι.
Είναι διάκριση να έχεις πολλές αρετές, αλλά και δύσκολη μοίρα.
 και
κάποιοι πήγαν στην έρημο και αυτοκτόνησαν, επειδή είχαν κουραστεί να
είναι οι μάχες και τα πεδία των μαχών των αρετών.
Αδελφέ μου, είναι ο πόλεμος και η μάχη κακά πράγματα; Αναγκαίο
όμως είναι αυτό το κακό, αναγκαίος είναι ο φθόνος και η δυσπιστία και η
συκοφαντία ανάμεσα στις αρετές σου.
Δες, πόσο πολύ επιθυμεί το ύψιστο καθεμιά από τις αρετές σου: θέλει
ολόκληρο το πνεύμα σου για να είναι αυτό κήρυκάς της, θέλει ολόκληρη τη
δύναμή σου στην οργή, στο μίσος και στην αγάπη.
Κάθε αρετή ζηλεύει την άλλη, και η ζήλια είναι φρικτό πράγμα. Ακόμη
και οι αρετές μπορούν να χαθούν από την ζήλια.
Όποιον περικυκλώνει η φλόγα της ζήλιας, αυτός στρέφει στο τέλος,
σαν τον σκορπιό, εναντίον του εαυτού του το δηλητηριώδες κεντρί του.
Αχ, αδελφέ μου, δεν έχεις δει ακόμη ούτε μια αρετή να συκοφαντεί και
να μαχαιρώνει τον εαυτό της;
Ο άνθρωπος είναι κάτι που πρέπει να ξεπεραστεί: και γι' αυτό πρέπει
να αγαπάς τις αρετές σου - γιατί απ' αυτές θα χαθείς"


[ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΝΙΤΣΕ: ΕΤΣΙ ΜΙΛΗΣΕ Ο ΖΑΡΑΤΟΥΣΤΡΑ, Μετάφ: Ζήσης Σαρίκας ]

***

R.Strauss : "Also sprach Zarathustra-IV:Για τις χαρές και τα πάθη" 

Fritz Reiner-Chicago Symphony Orchestra

Νίτσε, με σεβασμό στη μουσική...

 

(πηγή φωτο: symphoniarevista)

"Το να γυρίσω την πλάτη μου στον Βάγκνερ ήταν για μένα πεπρωμένο... Tο να μ' αρέσει κάτι μετά αυτόν, νίκη.
Κανένας ίσως δεν παραμεγάλωσε τόσο επικίνδυνα με τη βαγκνερίτιδα... κανένας δεν αμύνθηκε πιο σκληρά εναντίον της, κανένας δεν χάρηκε τόσο πολύ που την ξεφορτώθηκε...
Μεγάλη ιστορία! Αν ήμουν μοραλιστής, ποιος ξέρει πώς θα την ονόμαζα! Ίσως αυτοϋπερνίκηση...Αλλά ο φιλόσοφος δεν αγαπάει τους μοραλιστές... δεν αγαπάει ούτε τις όμορφες λέξεις..."
(F. Nietzche)

[Η αναφορά στο παραπάνω απόσπασμα γίνεται με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του φιλοσόφου Φρήντριχ Νίτσε (15 Οκτωβρίου 1844), που θαύμαζε ως είδωλό του το Ρ. Βάγκνερ αρχικά, κι εξηγεί στο "Νίτσε εναντίον Βάγκνερ" γιατί ο φιλόσοφος απογοητεύτηκε και διέκοψε τη φιλία μαζί του...]

Το σημείο τριβής τους ήταν ο Χριστιανισμός, με το ποτήρι να ξεχειλίζει μετά τον Βαγκνερικό , "Πάρσιφαλ", που τον υμνούσε...
Ετσι, ο φιλόσοφος στράφηκε προς Μπιζέ και Σούμπερτ.

Και για να προλάβω τους Βαγκνερικούς, εννοείται πως κανείς αντικειμενικά σκεπτόμενος μουσικόφιλος δεν γυρίζει την πλάτη στον μεγαλοφυή, χαρισματικότατο Βάγκνερ, δεν αμφισβητεί την πολυσχιδή προσωπικότητά του, (μουσικός, λιμπρετίστας, ποιητής, σκηνοθέτης, αρχιτέκτων κλπ...), κάποιες όμως από τις ιδέες του, ύψωσαν το κόκκινο πανί...

Όμως, σήμερα το θέμα μας είναι ο Νίτσε, που όπως θα γνωρίζετε, εκτός από άνθρωπος της διανόησης υπήρξε λάτρης της μουσικής, πιανίστας και συνθέτης!
Aσχολήθηκε με το πιάνο από μικρός και τις πρώτες συνθετικές του απόπειρες τις κάνει λίγο μετά τα δέκα.
Λίγο πριν τα δεκατέσσερα ο Νίτσε θα φιλοσοφήσει περί μουσικής, δείχνοντας το βαθύ του σεβασμό προς την τέχνη αυτή, λέγοντας:

"Είναι η τέχνη που οδηγεί τη σκέψη μας... μάς ανυψώνει, μας κάνει να στρέψουμε το βλέμμα ψηλά. Μας μιλά διεισδυτικά και καθορίζει τις πιο κρυφές ρωγμές της καρδιάς μας. Ενισχύει την ουσία της ύπαρξής μας και οδηγεί στο καλό και το αληθινό..." 

Ας απολαύσουμε μια σύνθεσή του για πιάνο από το "Albumblatt", που μεταφράζεται ως "άλμπουμ από φύλλα", ένας τίτλος που συνηθιζόταν μεταξύ των Γερμανών συνθετών για αέρινες, διάφανες συνθέσεις σύντομου χαρακτήρα.
Ένα εξαιρετικό παράδειγμα του αυτοσχεδιαστικού ύφους του Νίτσε, που δεικνύει έναν άνθρωπο με οξυμένη αντίληψη της μουσικής σύνθεσης.

Friedrich Nietzsche: "Albumblatt"

"Εχω αναγκη η μελαγχολία μου να ακουμπήσει στην άκρη της τελειότητας.
 Γι' αυτό, υπάρχει η Μουσική..."

O μέγας φιλόσοφος, ων σπουδαστής του πιάνου βυθίστηκε κυριολεκτικά στον κόσμο του Μπετόβεν και του Σούμαν. Ακολούθησε τη μουσική με μια μοναχική αφοσίωση που θα ξεχώριζε αργότερα τα φιλοσοφικά του γραπτά. Κατά τη διάρκεια της εφηβείας του συνέθεσε σονάτες, φαντασίες, καθώς και πιο φιλόδοξα έργα όπως μια Λειτουργία, ένα Χριστουγεννιάτικο Ορατόριο  κι ένα Miserere -εξαιρετικά ειρωνικό αλήθεια- από κάποιον που μελλοντικά θα δήλωνε πως "Ο Θεός είναι νεκρός"...

Στο μπλογκ υπάρχουν κι άλλα κείμενα για τον Νίτσε. Περιηγηθείτε!  

"Δυο λαϊκοί χοροί από τον Νίτσε"

 

O Nίτσε και η αδελφή του

Άσχετα με την μετέπειτα σχέση τους, κατά την παιδική τους περίοδο ήσαν αγαπημένα αδέρφια.
Μιλώ για τον Φρήντριχ Νίτσε και την αδερφή του, Τερέζα-Ελίζαμπεθ.

Με αφορμή το ημερολόγιο και τη σαν σήμερα επέτειο του θανάτου της (8 Νοεμβρίου 1935) θυμήθηκα μια σύνθεση του μεγάλου φιλοσόφου, που όπως γνωρίζετε εκτός από άνθρωπος της διανόησης υπήρξε λάτρης της μουσικής, πιανίστας και συνθέτης!
Aσχολήθηκε με το πιάνο από μικρός και τις πρώτες συνθετικές του απόπειρες τις κάνει λίγο μετά τα δέκα.
Έτσι, έφηβος ων, συνθέτει δυο έργα για πιάνο εμπνευσμένα από τη λαϊκή μουσική της Πολωνίας και της Ουγγαρίας, που ενθουσίασαν την αδερφή του κι έτσι τις τα αφιέρωσε.

Πρόκειται για τα: "Unserer Altvordern eingedenk-Έχοντας επίγνωση των προγόνων, Μαζούρκα και Τσάρντας"

[Λέγεται πως η προφορά, αλλά και γλωσσικός τύπος του επωνύμου της οικογένειας(Nietzky) έκανε πολλούς να μιλούν για Πολωνική καταγωγή, κάτι που ίσως να είχε επηρεάσει την εποχή εκείνη το Νίτσε και να τον είχε στρέψει στη μελέτη της λαϊκής μουσικής της χώρας αυτής, αλλά και τις μουσικές παραδόσεις άλλων, όμορων χωρών...
Εξάλλου, το θέμα της Πολωνικής ταυτότητας είχε και μελλοντικά απασχολήσει το φιλόσοφο-συνθέτη, κάτι που επαναλάμβανε συχνά:

"Οι πρόγονοί μου ήταν Πολωνοί ευγενείς ονόματι Nietzky, τύπος που γερμανοποιήθηκε.

Είμαι πολωνός, χωρίς σταγόνα "κακού" αίματος. 

Η Γερμανία είναι μεγάλο έθνος μόνο επειδή στις φλέβες των ανθρώπων της 

κυλά τόσο Πολωνικό αίμα"

(The Philosophy of F. Nietzsche, H.Mencken)]

*****

<<Unserer Altvordern eingedenk : Mazurka - Czardas>>

1) Friedrich Nietzsche - Mazurka:

2) Friedrich Nietzsche - Aus der Czarda:

Λίγο πριν τα δεκατέσσερα ο Νίτσε θα φιλοσοφήσει περί μουσικής, δείχνοντας το βαθύ του σεβασμό προς την τέχνη αυτή, λέγοντας:

"Είναι η τέχνη που οδηγεί τη σκέψη μας... μάς ανυψώνει, μας κάνει να στρέψουμε το βλέμμα ψηλά.

Μας μιλά διεισδυτικά και καθορίζει τις πιο κρυφές ρωγμές της καρδιάς μας. 

Ενισχύει την ουσία της ύπαρξής μας και οδηγεί στο καλό και το αληθινό..." 

ΝΙΤΣΕ: "Νύχτα Αγίου Συλβέστρου-Παραμονή Πρωτοχρονιάς"

 

"Γιορτή Αγίου Συλβέστρου-Παραμονή Πρωτοχρονιάς", καρτ ποστάλ

Τελευταία μέρα του χρόνου σήμερα και στη Δύση γιορτάζουν τον Άγιο Συλβέστρο, τον φωτεινό αυτό Πάπα της Ρώμης, που εμείς οι ορθόδοξοι θα γιορτάσουμε στις 2 του Γενάρη. 

Ο Άγιος Συλβέστρος υπήρξε άνθρωπος βαθιάς πίστης και αφοσίωσης, ξεχωριστός για το φιλανθρωπικό του έργο και τα θαύματα που τον καθιέρωσαν στη συνείδηση των ανθρώπων. Μέσα από τη σοφία και την πίστη του, μπόρεσε να στρέψει πολλούς στον δρόμο του Χριστού, ανάμεσά τους και τον Μέγα Κωνσταντίνο, μεταμορφώνοντας τη ροή της ιστορίας με τη δύναμη της πνευματικής του καθοδήγησης.

Η τελευταία του πνοή, την 31η Δεκεμβρίου του 335 μ.Χ., σφράγισε τη ζωή του με αιώνια δόξα, και γι’ αυτό οι Δυτικοί τιμούν σήμερα τη μνήμη του, ως φάρο φωτός και αρετής που συνεχίζει να λάμπει μέσα στον χρόνο.

Ο Πάπας Συλβέστρος απομακρύνει το δράκο και ξαναδίνει ζωή στους νεκρούς, Maso di Banco

Σήμερα όμως  είναι και η τελευταία ημέρα του χρόνου...Έτσι -κυρίως σε γερμανόφωνες χώρες- η Παραμονή της Πρωτοχρονιάς ονομάζεται "Συλβέστερ".

Στην Βραδιά του Συλβέστερ, την Παραμονή της Νέας χρονιάς είναι αφιερωμένο το έργο για βιολί και πιάνο του Φρήντριχ Νίτσε, σύνθεση-αναπόληση της γιορτινής αυτής μέρας των παιδικών του χρόνων.

Ο Νίτσε, όπως γνωρίζουμε, εκτός από άνθρωπος της διανόησης υπήρξε λάτρης της μουσικής…
Ήταν πιανίστας και συνθέτης!
Ο μεγάλος άνδρας του πνεύματος  φιλοσόφησε για τη μουσική, ["Η ζωή χωρίς μουσική θα ήταν ένα λάθος", η πασίγνωστη ρήση του], που πίστευε πως είναι τέχνη που ανυψώνει, ανατάσσει, ηρεμεί, και γαληνεύει την τραχύτητα πνεύματος και ενστίκτων...

Παρότι ο Νίτσε σε μεγάλο βαθμό ήταν μουσικά αυτοδίδακτος, έδωσε αρκετά ενδιαφέροντα έργα...
Όπως το συγκεκριμένο που -λόγω ημέρας- σας προτείνω, αφιερωμένο στην Παραμονή της Πρωτοχρονιάς, την "ημέρα του αγίου Συλβέστρου".

Είναι η πρώτη εκτεταμένη σύνθεση του Νίτσε και την αφιέρωσε στον Κρουγκ, παιδικό του φίλο της γνωστής μουσικής οικογένειας, στους κόλπους της οποίας διδάχτηκε πολλά ο φιλόσοφος περί μουσικής.
Γράφτηκε τα Χριστούγεννα του 1871, βασισμένη σε μοτίβα που ο Νίτσε είχε συνθέσει προγενέστερα και κυρίως σε συνθέσεις για πιάνο για τέσσερα χέρια που έπαιζε με τον φίλο του, Κρουγκ..
Την παρτιτούρα έστειλε και στον Βάγκνερ (περιμένοντας την κριτική του) ως δώρο για την σύζυγο Κόζιμα, που ανήμερα τα Χριστούγεννα είχε τα γενέθλιά της.
Η αποδοχή από το ζεύγος Βάγκνερ και ιδιαίτερα τον αυστηρό Ρίχαρντ ήταν ικανοποιητική...
Όπως φαίνεται, ο Νίτσε  διέθετε ιδιαίτερες δυνατότητες στη σύνθεση, κάτι που ένθερμα βεβαίωσε και ο μαέστρος Hans von Bülow.



ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ, αγαπημένοι φίλοι! Με υγεία, όμορφες μελωδίες και καλή καρδιά! Με χαμόγελα, ελπίδα και καλή διάθεση!
Η νέα χρονιά ας γεμίσει την καρδιά μας ζεστασιά, αρμονία, φως, ποιότητα, πολιτισμό!!

Friedrich Nietzsche - Eine Sylvesternacht: