Παγκανίνι - Ροσίνι: Μια φιλία που έλαμψε μέσα από τις εμπνεύσεις που πυροδότησε...

Η μουσική σκηνή της Ιταλίας τον 19ο αιώνα γνώρισε σημαντικές καινοτομίες, οι οποίες οφείλονταν σε στενές σχέσεις και συνεργασίες μεταξύ κορυφαίων δημιουργών.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η φιλία μεταξύ του Νικολό Παγκανίνι και του Τζοακίνο Ροσίνι. 

Η σχέση αυτή δεν περιορίστηκε σε κοινωνικές ή προσωπικές επαφές, αλλά επηρέασε καθοριστικά την καλλιτεχνική τους πορεία, συνδέοντας τη βιρτουοζιτέ του βιολιού με τη λυρικότητα και τη δραματικότητα της ιταλικής όπερας. Μέσα από κοινές εμπειρίες, συνθέσεις και εμφανίσεις, η συνεργασία τους άφησε ανεξίτηλο στίγμα στη μουσική του 19ου αιώνα, αναδεικνύοντας την αμοιβαία επιρροή και την καλλιτεχνική αλληλεγγύη που χαρακτήριζε αυτή την εποχή.

Ο Παγκανίνι και ο Ροσίνι γνωρίστηκαν το καλοκαίρι του 1818 στη Μπολόνια. Η φιλία τους εδραιώθηκε το 1821, όταν ο Παγκανίνι ανέλαβε τη διεύθυνση της όπερας του Ροσίνι "Matilde di Shabran" στη Ρώμη, μετά τον αιφνίδιο θάνατο του αρχικού μαέστρου. Η ενέργεια αυτή εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τον Ροσίνι, ενισχύοντας τη μεταξύ τους σχέση, κάνοντάς τον να ομολογήσει πως "η μία από τις τρεις φορές που είχε κλάψει στη ζωή του ήταν όταν πρωτάκουσε τον Παγκανίνι να παίζει βιολι". 

Μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της φιλίας τους ήταν η κοινή τους συμμετοχή σε φιλανθρωπική εκδήλωση κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού της Ρώμης. Μεταμφιεσμένοι σε γυναίκες, περιφέρονταν στην πόλη παίζοντας κιθάρες και τραγουδώντας για να συγκεντρώσουν χρήματα, δείχνοντας την αφοσίωσή τους στην τέχνη και στην κοινωνία.

Η συνεργασία τους είχε σημαντικό αντίκτυπο στη μουσική τους. 

• Ο Παγκανίνι το 1828 συνέθεσε τις "Variations on I Palpiti" για βιολί, βασισμένες στην άρια "Di tanti palpiti" από την όπερα "Tancredi" του Ροσίνι.

Το έργο αναδεικνύει την τεχνική δεξιοτεχνία του Παγκανίνι, με γρήγορα περάσματα και εντυπωσιακά σόλι στις ψηλότερες περιοχές του βιολιού. Για να επιτευχθεί η πιο λαμπερή ηχοχρωματική αίσθηση που επιθυμούσε, ο Παγκανίνι το εκτέλεσε σε σκορντατούρα, οπότε ο σολίστ πρέπει να κουρδίσει τις χορδές ένα ημιτόνιο ψηλότερα, ενισχύοντας τον φωτεινό και ζωντανό ήχο του οργάνου. Παράλληλα ο Παγκανίνι τιμά τη μελωδική γραφή του Ροσίνι, με μακριές λυρικές γραμμές και τραγουδιστές φράσεις. Χρησιμοποιεί επίσης τεχνικές όπως το pizzicato στο αριστερό και τις αρμονικές για να προσθέσει χρώμα και εκφραστικότητα, προσφέροντας παράλληλα μια συναρπαστική δραματική αίσθηση που φέρνει το ύφος της όπερας στο σόλο βιολί.

Μέσα απ' αυτό το έργο, συνδυάζει τη δυναμική βιρτουοζιτέ με την όμορφη, μελωδική αίσθηση της όπερας.

Paganini: "Variations on I Palpiti":

• Mια δεκαετία νωρίτερα ο Παγκανίνι είχε συνθέσει το "Mose-Fantasy", μια φαντασία για βιολί βασισμένη στο θέμα "Dal tuo stellato soglio" από την όπερα "Mosè in Egitto" του Ροσίνι.

Το έργο αναδεικνύει τη μοναδική δεξιοτεχνία του Παγκανίνι, καθώς χρησιμοποιεί μόνο την κάτω χορδή του βιολιού για να δημιουργήσει ήχους που μιμούνται άλλα όργανα, όπως τσέλο ή κιθάρα. Περιλαμβάνει γρήγορα περάσματα, διπλές χορδές, αρμονικές και αριστερό pizzicato, δείχνοντας την εκφραστική ποικιλία του οργάνου. Παράλληλα, η φαντασία τιμά την όπερα του Ροσίνι, μεταφέροντας τις μελωδίες και τη δραματική ένταση της φωνής στο βιολί, συνδυάζοντας τεχνική δεξιοτεχνία με εκφραστική μουσικότητα.

Paganini: "Mose-Fantasy":

• Αν και ο Παγκανίνι ήταν ήδη καθιερωμένος ως βιολιστής και συνθέτης, η φιλία και η μουσική γλώσσα του Ροσίνι ενίσχυσαν περαιτέρω την έκφρασή του. Η εξαιρετική ικανότητα του Ροσίνι στη μελωδία και την αρμονία επηρέασε το έργο του Παγκανίνι, ακόμα και πριν από τη στενή τους προσωπική γνωριμία, καθώς ο Παγκανίνι ενσωμάτωσε στοιχεία του ιταλικού μπελκάντο.

Το "Violin Concerto No. 1" παρουσιάζει σαφείς επιρροές από το στυλ του Ροσίνι.
Oι μεγάλες τρίτες, οι χρωματικές αρμονίες και οι λυρικές, σχεδόν "φωνητικές" μελωδίες αναδεικνύουν τη σύνδεση μεταξύ της όπερας και του σόλο βιολιού. Το έργο περιλαμβάνει επίσης έντονα βιρτουοζικά περάσματα, ενώ η δραματική ένταση και οι διακυμάνσεις στην έκφραση θυμίζουν τον τρόπο με τον οποίο ο Ροσίνι χτίζει την κορύφωση στις όπερές του. Με αυτόν τον τρόπο, το κοντσέρτο συνδυάζει την τεχνική δεξιοτεχνία του Παγκανίνι με την εκφραστική, τραγουδιστική ποιότητα του μπελκάντο.

Απολαύσε το εκρηκτικό Rondo από τη Hilary Hahn:

Paganini: "Violin Concerto No. 1-Rondo"

Ωστόσο, η φιλία του Παγκανίνι με τον Ροσίνι δεν περιοριζόταν μόνο στη μουσική. Μοιράζονταν στιγμές χαλάρωσης και δημιουργικότητας, όπως όταν ο Ροσίνι φιλοξένησε τον Παγκανίνι και τον κιθαριστή Μάουρο Τζουλιάνι στη βίλα του στη Ρώμη. Οι τρεις τους, γνωστοί ως "μουσική τριανδρία", περνούσαν τον χρόνο τους ανταλλάσσοντας ιδέες και εμπειρίες και διοργανώνοντας αξέχαστες μουσικές βραδιές στην έπαυλη του Ροσίνι. Εκεί έπαιζαν ως τρίο, ντουέτα ή σόλι, αυτοσχεδιάζοντας, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα χαράς, έμπνευσης και αδιάκοπης μουσικής δημιουργίας. Κάθε νότα ήταν εύθυμη γιορτή με πινελιές μουσικής φαντασίας, αναδεικνύοντας την αφοσίωση και την αμοιβαία έμπνευση που χαρακτήριζε τη φιλία τους.

Η φιλία και η συνεργασία μεταξύ Παγκανίνι και Ροσίνι αποτέλεσαν καθοριστικό παράγοντα για την εξέλιξη της μουσικής τους. Μέσα από τις κοινές τους εμπειρίες και τις συνθέσεις τους κατάφεραν να αφήσουν ένα διαρκές αποτύπωμα στη μουσική του 19ου αιώνα, αναδεικνύοντας πώς η αμοιβαία επιρροή και η δημιουργική αλληλεγγύη μπορούν να εμπλουτίσουν και να ενισχύσουν την καλλιτεχνική έκφραση.

[Το κείμενο γράφτηκε στη μνήμη του σπουδαίου βιρτουόζου και συνθέτη Νικολό Παγκανίνι. Πέθανε στις 27 Μαΐου του 1840. Η Εκκλησία αρνήθηκε την ταφή του "δούλου του Σατανά" και η σορός του παρέμεινε επί μήνες στο φέρετρο στα υπόγεια του νοσοκομείου...Μετά από χρόνια δόθηκε άδεια ταφής κι έπειτα από πολλές περιπέτειες ο Παγκανίνι θάφτηκε και αναπαύεται στην Πάρμα.]

 

 

Ο Παγκανίνι και το "Γέλιο του Διαβόλου"...

(pinterest)

Ήταν 27 Οκτωβρίου του 1782, στη Γένοβα. Εκείνο το βράδυ, λένε, ο άνεμος φυσούσε παράξενα πάνω από τη θάλασσα και μια ασυνήθιστη ησυχία τύλιγε την πόλη...Σαν η φύση να ήξερε ότι κάτι αλλόκοσμο ερχόταν στη ζωή.
Το παιδί που γεννήθηκε εκείνη τη νύχτα έμελλε να γίνει ο άνθρωπος που θα έκανε το βιολί να γελά και να κλαίει, να ψιθυρίζει και να ουρλιάζει. 

Ο Νικολό Παγκανίνι δεν έπαιζε το βιολί, το κατακυρίευε. Με δάχτυλα που έμοιαζαν να λυγίζουν πέρα από τα ανθρώπινα όρια και με βλέμμα που φώτιζε σαν πυρετός, μάγεψε και τρόμαξε το κοινό του.
Άλλοι τον έλεγαν άγγελο, άλλοι δαίμονα. Κάποιοι ορκίζονταν πως, όταν έπαιζε, η σκιά του μεγάλωνε πίσω του και χόρευε ανεξάρτητα. Είτε ευλογημένος είτε καταραμένος, ο Παγκανίνι έφερε το βιολί στα άκρα του ανθρώπινου δυνατού και ίσως ακόμη παραπέρα.



Από παιδί έδειξε ένα ταλέντο, σχεδόν υπεράνθρωπο. Η τεχνική του αρτιότητα, η εκρηκτική δεξιοτεχνία και η εκφραστική του τόλμη άλλαξαν για πάντα την τέχνη του βιολιού. Οι ακροατές του έμεναν εκστατικοί, άλλοι μιλούσαν για θεϊκό χάρισμα, άλλοι για διαβολική σύμπραξη.

Η φυσική του όψη -ισχνή, με βαθουλωμένα μάτια και μυστηριώδη αύρα- ενίσχυε τον μύθο. Έεγαν πως είχε πουλήσει την ψυχή του στον διάβολο για να αποκτήσει τις δεξιοτεχνικές του ικανότητες. Είτε μαγεία είτε ιδιοφυΐα, ο Παγκανίνι κατάφερε να μεταμορφώσει το βιολί σε όργανο υπερβατικό, ικανό να γελά, να θρηνεί και να υπνωτίζει.

Ανάμεσα στα εικοσιτέσσερα περίφημα "Caprices" του Παγκανίνι, το "Νο.13" ξεχωρίζει για τον ιδιόμορφο χαρακτήρα του, παιχνιδιάρικο, σαρκαστικό και ταυτόχρονα σκοτεινό, σαν μια μουσική φάρσα με μεταφυσικό υπόβαθρο. Δεν είναι τυχαίο πως έχει μείνει γνωστό με το παρατσούκλι "Γέλιο ή Χαχανητό του Διαβόλου", ένα γέλιο που πάλλεται ανάμεσα σε ευθυμία και απειλή.

Το έργο ανοίγει με σειρές από αστραπιαίες τρίλιες -μικρές δονούμενες νότες που μοιάζουν να αναπηδούν στον αέρα σαν νευρικά ρίγη ή ειρωνικά ξεσπάσματα. Είναι σαν το ίδιο το βιολί να αποκτά φωνή και να γελά, άλλοτε παιγνιωδώς, άλλοτε με μια δόση σατανικής ειρωνείας. Κάθε φράση στροβιλίζεται γύρω από αυτή την κεντρική ιδέα, μετατρέποντας την τεχνική δεξιοτεχνία σε θεατρική χειρονομία.

Πίσω όμως από την επιφανειακή σπιρτάδα κρύβεται ένας κόσμος πιο σκοτεινός. Το μεσαίο τμήμα, με την απότομη αλλαγή αρμονίας, ρίχνει μια σκιά πάνω στο γελαστό προσωπείο, ένα πέρασμα σχεδόν δραματικό, σαν υπόμνηση ότι το "γέλιο του διαβόλου" δεν είναι ποτέ αθώο.

Η μουσική απαιτεί ακρίβεια, αλάνθαστη τεχνική και απόλυτη αυτοκυριαρχία. Οι τρίλιες πρέπει να λάμπουν χωρίς να χάνονται στο χάος. Και είναι αυτή ακριβώς η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην εκρηκτική δεξιοτεχνία και τον παιγνιώδη σαρκασμό που κάνει το Caprice No. 13 τόσο γοητευτικό, τόσο "παγκανινικό".

Ο Παγκανίνι, με τη σχεδόν υπερφυσική του δεξιοτεχνία και τη θρυλική σκηνική παρουσία του, έθρεψε τον μύθο του "δαιμονισμένου βιολιστή". 

Στο Caprice No. 13, ο θρύλος αυτός μοιάζει να παίρνει ήχο και μορφή, μια μουσική μεταμόρφωση του ανθρώπινου γέλιου σε κάτι που ταλαντεύεται ανάμεσα στο γήινο και το υπερφυσικό.

Μία από τις αρτιότερες εκτελέσεις είναι αυτή από τον Jascha Heifetz. Ο σπουδαίος βιρτουόζος βιολιστής συνδυάζει εντυπωσιακή δεξιοτεχνία με βαθύ μουσικό συναίσθημα. Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο επίδειξη τεχνικών ικανοτήτων, αλλά ζωντανή ανάδειξη της "υπερβατικής" ποιότητας που κρύβεται πίσω από τον μύθο του έργου.

Paganini: "Caprice N.13 - Devil's laughter":

Παγκανίνι: από το "πέρασμα της μαύρης γάτας" στην "Καρμανιόλα"...

 

"Ο Παγκανίνι ως αγόρι μελετά βιολί",
Giovanni Pezzotta (από: lacarrara.it)

Ο πατέρας του ήθελε να γίνει μουσικός...Ξεχνούσε κάθε δυσκολία όταν γρατσούναγε την κιθάρα και το μαντολίνο του..Ηταν η ανάγκη της ζωής όμως που τον έφερε στο λιμάνι στης Γένοβα, να δουλεύει σαν αχθοφόρος για να τα φέρει βόλτα...
Εκεί, κοντά στο λιμάνι, σ'ένα μικρό, σκοτεινό δρομάκι βρισκόταν το σπίτι του...Ήταν τόσο στενό, που το έλεγαν το "πέρασμα της μαύρης γάτας", όνομα ριζωμένο σε θρύλους της μαγείας...
Φρικιαστικό και μόνο που το σκέφτεσαι, φέρνει τρόμο, ανατριχίλα και δαιμονικές φιγούρες στο μυαλό...Κι όπως φαίνεται, ήταν απόλυτα ταιριαστό σκηνικό στην ατμόσφαιρα που θα δημιουργείτο στο μέλλον για το τρίτο από τα έξι παιδιά του Αντόνιο Παγκανίνι...

Ήταν εκεί, σε αυτό το σπίτι που γεννήθηκε  ο γιος του, Νικολό. Μάλλον από τον πατέρα του κληρονόμησε τη δαιμονική κλίση για τη μουσική, όπως και το έξοχο αυτί, που έπιανε κάθε παραφωνία που ο ερασιτέχνης γονιός έπαιζε στο μαντολίνο του...



Ήταν δεν ήταν τεσσάρων χρονών ο Νικολό, όταν μάνα και πατέρας έμειναν κατάπληκτοι από τις εκτελέσεις του μικρού στο μαντολίνο και το βιολί, που τον γοήτευε ιδιαίτερα.

Ο πατέρας διέκρινε στο γιο του ένα μικρό θαύμα και συχνά με βίαιο τρόπο τον ανάγκαζε σε πολύωρη μελέτη "μαυρίζοντας" την παιδική ηλικία του ευαίσθητου κι ασθενικού αγοριού...
Δεν είναι τυχαίο που ο Παγκανίνι δεν αναφέρεται σχεδόν ποτέ στον πατέρα του, αντίθετα από τη μητέρα του με την οποία φαίνεται να είχε εξαιρετικό δέσιμο...

Από τις πιο δύσκολες περιόδους ζωής του βιρτουόζου ήταν εκείνη μετά την απώλειά της...Στη μουσική, σύνθεση και ερμηνεία επούλωνε τις πληγές, που προκάλεσε ο θάνατος της μητέρας του...
Πάντα την κουβαλούσε μέσα του, το τρυφερό της βλέμμα, το γλυκό χάδι της...

Η νυχτικιά της έγινε ένας σκούφος με φούντα που ο Παγκανίνι φόραγε τις κρύες μέρες του χειμώνα που η θέρμανση ήταν ανεπαρκής.
Ο σκούφος,  συνήθεια διαδεδομένη της εποχής, ήταν κειμήλιο της μάνας, που πέρασε ως ιερό αντικείμενο και στους απογόνους του συνθέτη και βιρτουόζου...Είχε τη μυρωδιά του τρυφερού  συναισθήματος, της βαθιάς αγάπης προς τη μητέρα...Ειχε την οσμή της γλυκιάς θύμισης από τη νόστιμη μινεστρόνε που τού τοίμαζε με τα χεράκια της... Ενα φαγητό στο οποίο ο Νικολό, είχε αδυναμία, ιδιαίτερα όταν στη σούπα εκτός απο τα ζυμαρικά και τα λογής λαχανικά, η μάνα πρόσθετε και λίγη καυτερή πιπεριά.
Μινεστρόνε, τού είχε φτιάξει  και κείνη τη βραδιά του κονσέρτου στο Τεάτρο Σαν Αγκοστίνο της Γένοβας...
Ο Νικολό ήταν στα δεκατρία κι ο αυστηρός πατέρας του σκόπευε να τον πάει στην Πάρμα, ώστε ο γιος του να μαθητεύσει με τον διάσημο μουσικοδιδάσκαλο, Αλεσάντρο Ρόλα.
Ετσι οργάνωσε ένα μικρό κονσέρτο, "διαφημίζοντας" στην τοπική εφημερίδα πως ο μικρός θα εκτελούσε μια δική του σύνθεση: "Παραλλαγές πάνω στην Καρμανιόλα", έμπνευση απο το γνωστό πατριωτικό τραγούδι της Γαλλικής Επανάστασης. Πάνω στο μοτίβο αυτού του τραγουδιού, ο Νικολό  έγραψε 14 παραλλαγές για βιολί με συνοδεία κιθάρας...

Το κονσέρτο είχε τεράστια επιτυχία! Ο κόσμος που μαζεύτηκε να τον δει, ήταν πολύς και τα απαιτούμενα χρήματα για τη μετακίνηση στην Πάρμα και τα πρώτα μαθήματα με τον Ρόλα μαζεύτηκαν και με το παραπάνω..

Ο πατέρας του ήταν πολύ χαρούμενος κι η μάνα για να ευχαριστήσει το παιδί, έβαλε στη χύτρα μινεστρόνε που τόσο τού άρεσε...Μινεστρόνε με καυτερή πιπεριά...

Paganini's portrait, John Whittle

Ο Νικολό, πάντα χαμογελούσε όταν αναπολούσε εκείνη τη νύχτα μετά το κονσέρτο με τις Παραλλαγές πάνω στην Καρμανιόλα, που η εκτέλεσή τους, τον αποθέωσε!

Το έργο του 13χρονου Παγκανίνι θεωρείτο χαμένο για πολλά χρόνια...Όμως βρέθηκε το 1972...

Πρόκειται για σύνθεση ενός ανώριμου ακόμα Παγκανίνι, έργο σε εμβρυική -θα'λεγε κανείς- μορφή, στο οποίο  όμως διακρίνονται χαρακτηριστικά της δεξιοτεχνίας που θα επακολουθούσε, όπως η διαλογική δομή, η προσέγγιση των τονικών περιοχών και κυρίως τα ιδιαίτερα εφέ...

Για την ιστορία να πούμε πως όταν ο μικρός Παγκανίνι έφτασε στην Πάρμα και τον άκουσε ο δάσκαλος Ρόλα, εκείνος δεν δέχτηκε να τον διδάξει...Όχι για άλλον λόγο, παρά γιατί αισθάνθηκε πως δεν είχε τίποτε παραπάνω να προσφέρει στο μικρό, ταλαντούχο αγόρι. 

Στο κύλισμα του χρόνου, η εξέλιξη του μικρού Νικολό γράφτηκε λαμπρή, που καθώς ο ανθρώπινος νους δεν μπορούσε να αντέξει τη θαυμαστή ιδιοφυία του, το υπερκόσμιο ταλέντο του και σε συνδυασμό με τη μακάβρια εμφάνισή του, το οστεώδες πρόσωπο, και τα ασυνήθιστα μακριά του δάκτυλα, το πνεύμα της δεισιδαιμονικής εποχής τον περιέλουσε  με τη φήμη του διαβολικού πλάσματος, που ήρθε στον κόσμο στο δωμάτιο ενός σπιτιού στο στενοσόκακο δίπλα στο λιμάνι, το "πέρασμα της μαύρης γάτας"...

Paganini: "Carmagnola con 14 variazioni per violino e chitarra M.S. 1"

[Με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Νικολό Παγκανίνι, 27 Οκτωβρίου 1782]

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)27 October 2020 at 09:19

Για φαντάσου, Ελπίδα μου! Να πηγαίνεις στον δάσκαλο και να σου λέει ότι δεν έχει τίποτε να σου διδάξει! Αυτά τα προικισμένα απ' την φύση πλάσματα πώς να τα συναγωνιστεί κάποιος; Ιδιαίτερα όταν το χάρισμα συνοδεύεται και με σκληρή μελέτη, τα αποτελέσματα είναι όντως πέρα απ' τα ανθρώπινα! Φυσικά, έχουν λεχθεί πολλά για την ιδιοφυία του Παγκανίνι, επειδή ήταν ασύλληπτο το ταλέντο του στον κοινό ανθρώπινο νου, αλλά κι η εμφάνισή του τόσο μακάβρια! Πόση διαφορά με το αγόρι του πίνακα! Όμως ένας άνθρωπος ήταν κι αυτός με πολύ μεγάλο χάρισμα.
Η εφηβική του σύνθεση, όντως δείχνει την φαντασία και την ικαντότητα του καλλιτέχνη.
Ευχαριστούμε πολύ, Ελπίδα μου για την αφιέρωση στην σημερινή γενέθλια μέρα του Νικολό! Καλό απόγευμα! ❤

ReplyDelete

ELPIDA NOUSA29 October 2020 at 10:13

Δεν ειναι η πρωτη φορά που μαθητής ξεπερνά το δάσκαλο ή αδυνατεί να αναλάβει ο δάσκαλος το μαθητη γιατί νιώθει υποδεεστερος.Κι αυτο ειναι το λγοτερο, εντυπωσιακο!!Ετσι και με τον γενοβεζο Παγκανινι!
Ειναι καποιοι ανθρωπου που η φυση τούς προικισε μοναδικα και ιδιαιτερα....
Ναι, το μικρο αγορι του πινακα δεν θυμιζει την μετεπειτα σατανικη παρουσια του Παγκανινι..
Το εργο του, παραλλαγες πανω στην Καρμανιολα ειναι ξεχωριστη, πρωιμη μεν, ομως αντιπροωπευική όσων θα επακολουθουσαν.
Ευχαριστω και γω Αζη μπυ για το σχόλιο σου και την ανταποκριση!
Kαλό βράδυ!
Delete

Νικολό Παγκανίνι, o "Yπηρέτης του Διαβόλου"...

(από: macabrematters)

Ο Παγκανίνι θεωρείται ο θεμελιωτής της σύγχρονης τεχνικής στο βιολί. Βιρτουόζος του οργάνου, άφηνε εκστασιαμένα τα πλήθη ακροατών, τόσο που γύρω από το όνομά του να πλεχτεί ο θρύλος πως το ταλέντο του οφειλόταν στο διάβολο και μια μυστική συμφωνία που ο καλλιτέχνης είχε κάνει μαζί του... Λέγεται πως ο Παγκανίνι υπήρξε μεγάλος γυναικάς! Μάλιστα, οι κακές γλώσσες υποστήριζαν πως είχε δολοφονήσει μια γυναίκα, της οποίας τα έντερα χρησιμοποίησε ως χορδές για το βιολί του, φυλακίζοντας με αυτόν τον τρόπο την ψυχή της μέσα στο όργανο. Γι' αυτό παρομοίαζαν τον ήχο του βιολιού του με γυναικεία κραυγή! 
Το φαινομενικά υπερφυσικό κάνει την ανθρώπινη φαντασία να οργιάζει..Πάντως, ένα ήταν σίγουρο: η δεξιοτεχνία του Παγκανίνι στο βιολί ήταν απαράμιλλη. Το κοινό παραληρούσε στις συναυλίες του, όμως η λαϊκή προκατάληψη της εποχής που εξέλαβε το εκπληκτικό ταλέντο του ως σατανικό χάρισμα κόστισαν ακριβά στο βιρτουόζο καλλιτέχνη.

Ήδη από τις αρχές του έτους 1840 ήταν άρρωστος... Το Μάιο η κατάστασή του είχε φτάσει σε κρίσιμο σημείο, έτσι ο γιος του κάλεσε τον ιερέα για να τον μεταλάβει. Λέγεται πως ο  Παγκανίνι αρνήθηκε το μυστήριο ή άλλοι πως δεν κατάφερε την κατάποση της θείας κοινωνίας.  

Το απόγευμα της 27ης Μαΐου 1840 χτύπησε το ρολόι της εκκλησίας κι ο Παγκανίνι ανασηκώθηκε να κοιτάξει έξω... Έστρεψε το βλέμμα στο παράθυρο κι ύστερα στην πόρτα. Έκλεισε τα μάτια, έγειρε το κεφάλι προς το προσκέφαλο κι άφησε την τελευταία του πνοή. Ήταν 57 χρονών. 

Επειδή είχε αρνηθεί τις τελευταίες τελετουργίες και την ευρέως φημολογούμενη σχέση του με τον διάβολο, η Εκκλησία αρνήθηκε την ταφή στη Γένοβα.

Κανένας δεν δεχόταν να ενταφιάσει τον "υπηρέτη του Διαβόλου"...,παρότι είχε εγείρει άκρατο ενθουσιασμό με τις εκτελέσεις του, που είχαν κάτι καινούργιο, μια εντελώς προσωπική τεχνική, μακριά από την συνήθη των δεξιοτεχνών της εποχής του.

Έπαιζε σχεδόν "υπερφυσικά", κι αυτό οφειλόταν στο τεράστιο άνοιγμα των χεριών του, που έπιανε τρεις οκτάβες σε τέσσερις χορδές με μια έκταση του χεριού...Κάποιοι δε, υποστηρίζουν πως  πιθανώς αυτό σχετίζονταν με κάκωση γενετικής φύσεως ή διαταραχή του συνδετικού ιστού...

Για να πάρουμε μια ιδέα, ας δούμε μια από τις διασημότερες συνθέσεις του από την περίοδο της ωριμότητάς του: "24 Καπρίτσια για σόλο βιολί".

Ο Παγκανίνι συγχωνεύοντας τις έννοιες "καπρίτσιο" και "φαντασία" δημιουργεί το "Καπρίτσιο" ως έκφραση εξαιρετικής δεξιοτεχνίας, στην οποία εμφυσά την πνοή της ποίησης, τέλεια ευθυγραμμισμένη με τα αιτήματα του ρομαντισμού.

slickwhippet.tumblr

Τα "24 Καπρίτσια" του Παγκανίνι αποτελούν βασικό σταθμό της φιλολογίας του βιολιού, κάνοντας τους αναλυτές να τα χαρακτηρίσουν: "απόλυτη στιγμή της δημιουργίας του ιταλού συνθέτη και της εξαιρετικής βιολιστικής τέχνης όλων των εποχών λόγω της θαυμαστής ισορροπίας ανάμεσα στη συνθετική επινόηση, το μορφικό σχέδιο και την υλοποίηση της εκτέλεσης".

Παραδείγματος χάριν, το Ν.5, ένα είδος "moto perpetuo", δηλαδή σύνθεσης που αναπτύσσεται με μεγάλη ταχύτητα, πολύ δύσκολο εκτελεστικά, με νότες που ανεβοκατεβαίνουν τολμηρά και με ιλιγγιώδη ταχύτητα.
To N.9 έχει το προσωνύμιο "Κυνήγι" και το βιολί μιμείται τον αυλό και το κόρνο, όργανα που σχετίζονται με το κυνήγι.
Το Ν.13 είναι σύντομης διάρκειας, έχει τον υπότιτλο "Καγχασμός ή το Σατανικό γέλιο" επειδή ακούγεται μια επαναλαμβανόμενη χρωματική κάθοδος από τρίτες, που μιμείται το εκρηκτικό γέλιο.
Ασυνήθιστα δεξιοτεχνικό είναι το Ν. 16 κι εντυπωσιάζει η συνεχής εκτέλεση από τον βιολονίστα χωρίς καμμία ανάπαυση.
Στο Ν. 20 το βιολί μιμείται μια ποιμενική μελωδία, "τραγουδώντας" την γκάιντα των βοσκών, που στη συνέχεια αντικαθίσταται από ένα αραβούργημα με έντονα πιτσικάτι στο αριστερό χέρι...
Γνωστότερο όλων είναι το Ν.24 , που έχει χρησιμοποιηθεί ως βάση για πολλές συνθέσεις άλλων συνθετών. Χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά γρήγορες κλίμακες, διασταυρώσεις χορδών και αρπίσματα.


Το χειροκρότημα ήταν κι απόψε παρατεταμένο.
Ο Νικολό είχε μαγέψει το ακροατήριο, που αφιονισμένο ζητωκραύγαζε  για τις απίστευτες εκτελέσεις του! Πόσο εντυπωσιακά αυτά τα εφέ του! 
Άφηνε τους πάντες να αναρωτιούνται αν πράγματι συνομιλούσαν οι δυο τους…
Αν πράγματι την ώρα της εκτέλεσης γινόταν ο παράτολμος, μυστικός διάλογος ανάμεσα στον ίδιο και το σατανικό πνεύμα;

Τα "24 Caprices for Solo Violin" γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν σε ομάδες των έξι, έξι και δώδεκα κομματιών το διάστημα 1802 - 1817.

Paganini: "24 Caprices for Solo Violin":

Η σορός του Παγκανίνι τάφηκε πολλά χρόνια αργότερα από το θάνατό του στο νεκροταφείο της Πάρμα. 

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Alfred Schnittke: "A Paganini for solo violin"

 

"Πορτρέτο Σνίτκε", Reginald Gray(1972)

Ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες του 20ου αιώνα, γεννήθηκε σαν σήμερα, 24 Νοεμβρίου 1934. Ο Άλφρεντ Σνίτκε, με βαθιά επιρροή στην αβάντ γκαρντ αλλά και στη μουσική δωματίου, αφιέρωσε τη ζωή του στην προσπάθεια "να ενοποιήσει τη σοβαρή με την ελαφριά μουσική, ακόμη και αν χρειαστεί να σπάσει τον λαιμό του σε αυτή την απόπειρα".

Ανέπτυξε ένα προσωπικό ύφος που χαρακτηρίστηκε "πολυστιλιστικό", επέδρασε στο έργο του Σοστακόβιτς, συνέθεσε συμφωνίες, μουσική δωματίου, αλλά και κινηματογραφικά soundtracks. 

Σοβιετικός πολίτης γερμανικής καταγωγής, ο Alfred Schnittke, στην πατρίδα του κατηγορήθηκε για "μοντερνισμό" στον τρόπο γραφής του και υπέστη περιορισμούς και απαγορεύσεις, ενώ στην Ευρώπη και την Αμερική τα έργα του παίζονταν αποσπώντας ενθουσιώδη υποδοχή από το κοινό και διθυραμβικές κριτικές.

Η πολυστιλιστική και πολυρυθμική μουσική του είναι βαθιά ειλικρινής και δεν διστάζει να αγγίξει και να εμπλακεί με τα σκοτεινά και αγκάθινα συναισθήματα του πόνου και της απόγνωσης, αλλά και την ήρεμη θλίψη που κάποιες φορές οδηγεί στο κενό. Μέσα από τους ήχους του εκφράζονται οι υπαρξιακές αγωνίες του ανθρώπου, κατά στιγμές ωστόσο ανατρέπει αυτές τις αγωνίες με ήχους παιδικής αθωότητας, τρυφερότητας, φωτεινότητας, χιούμορ αλλά και ακινησίας.

Σήμερα, ημέρα των γενεθλίων του προτείνω να ακούσουμε τη σύνθεση του για σόλο βιολί: "Α' Paganini". 

Eίναι σύνθεση του 1982 και η συμβολική αφιέρωση δηλώνει  την υφολογική αφετηρία, από την οποία αντλούνται τόσο εκτελεστικές τεχνικές όσο και μουσικά παραθέματα.  Βασίζεται χαλαρά στο γνωστό θέμα από το "Caprice Op. 1, No. 24 του Παγκανίνι".

Ι. Στην πρώτη ενότητα "Andante" γίνονται πειραματισμοί με μικροδιαστήματα πάνω από κρατημένους φθόγγους και τρίλλιες, ενώ προοδευτικά η ρυθμική κίνηση πυκνώνει καταλήγοντας σε μιαν υψηλή επίδειξη δεξιοτεχνίας. Στο σημείο αυτό κάνει την εμφάνισή της η "Cadenza I", στην οποία “σπαράγματα” από καπρίτσια του Paganini διακόπτονται από βίαιες συγχορδίες. 

ΙΙ. Η ακόλουθη δεύτερη βασική ενότητα "Andante" του κομματιού παρουσιάζει παρόμοια επιταχυνόμενη ρυθμική εξέλιξη με την πρώτη αλλά και επιπρόσθετες – χαρακτηριστικές της τεχνοτροπίας του Paganini – βιολιστικές τεχνικές· ως συνέχεια και κορύφωσή της, εξ άλλου, ακολουθεί η σύντομη "Cadenza II", όπου ο ήχος του βιολιού μετατοπίζεται πλέον προς την ύψιστη ηχητική περιοχή του και τελικά εξαφανίζεται στο άπειρο! 

ΙΙΙ. Το κομμάτι του Schnittke ολοκληρώνεται κυκλικά, με μιαν υπόμνηση της "στοχαστικής"  έναρξής του (που εμφανίζεται ωστόσο αποδεσμευμένη από το "ενεργητικό" στοιχείο της τρίλλιας), ενώ σε μιαν ύστατη καταληκτική χειρονομία η βαθύτερη χορδή του βιολιού ξεκουρδίζεται και ο ήχος σβήνει.

Alfred Schnittke - A Paganini for violin solo:

Ακούμε και το  "Caprice Op. 1, No. 24" του Παγκανίνι" στο οποίο βασίζεται χαλαρά η σύνθεση του Σνίτκε:

Πηγές: dimitria.thessaloniki.gr, stellasview.gr, users.uoa.gr- Ι.Φούλιας

Παγκανίνι, ο δαίμονας!!

 

Johann Peter Lyser: "Ο μάγος Παγκανίνι"
(πηγή:openedition)

Τον αποκάλεσαν "Γενοβέζο Μάγο"! Γεννημένος την 27η Οκτώβρη  1782!

Παγκανίνι , ο δαίμονας!!

Η γοτθική φιγούρα του καλλιτέχνη, σε συνδυασμό με τη  δεξιοτεχνία του στο βιολί, είναι που έκανε τους πάντες να τον ονομάσουν "δαιμονικό" βιολιστή.
O μύθος γύρω του, θέλει τον Παγκανίνι όπως και τον Φάουστ, να έχει κάνει συμφωνία με το διάβολο ώστε να αποκτήσει μαγικές δυνάμεις που να τού επιτρέπουν να δημιουργεί στο βιολί διάφορα εφέ.
Ο Βιεννέζος εικαστικός καλλιτέχνης Johann Peter Lyser απεικονίζει ακριβώς αυτήν την αντίληψη(ΦΩΤΟ).

Ο Παγκανίνι  στο κέντρο με τα μαλλιά ανασηκωμένα, μυημένο στα μυστικά της μαγείας. 

Δίπλα του μια ομάδα σκελετωμένων χορεύουν το χορό του θανάτου. 

Πνεύματα μαγισσών αιωρούνται, ενώ αντικείμενα συνδεδεμένα
με τον σατανισμό τον περιβάλλουν...
 Μια μαύρη γάτα, ένα  κρανίο, τα οστά ενός ανθρώπινου χεριού, ένα φίδι...

Άλλοι, πάλι  πίστευαν πως το σώμα του Παγκανίνι είχε καταληφθεί από το διάβολο και πως χρησιμοποιούσε το βιολί για να παράγει αυτό που νόμιζαν ότι ήταν η "μουσική του διαβόλου" ή πως είχε σκοτώσει κάποια ερωμένη του, την ψυχή της οποίας είχε φυλακίσει στις χορδές του βιολιού του που έφτιαξε με τα έντερά της...

Οι χαρακτηρισμοί "Σατανάς", "μάγος", "διάβολος",  ήταν συνηθισμένοι , όπως και το δοξάρι του ως "όργανο μαγείας".

"Ο  Παγκανίνι κυμάτιζε στον αέρα τη μαγική ράβδο του κι έμοιαζε με μάγο που προστάζει τα στοιχεία" έγραψε ο ποιητής Χάινε, ενώ ο Λουδοβίκος Σπορ τον χαρακτήρισε "μάγο που βγάζει από το βιολί του ήχους που ποτέ δεν έχουν ακουστεί από αυτό το όργανο".

Οι Γερμανοί του δίνουν παρατσούκλια όπως: "Hexensohn=γιός μάγισσας" ή "Hexenmeister- ο κύριος των μαγισσών", ονόματα που συνδέονται και με μια από τις συνθέσεις του Παγκανίνι, που έπαιζε συχνά: "Le streghe=οι μάγισσες".

Πρόκειται για  παραλλαγές πάνω σε ένα θέμα από το μπαλέτο του Franz Xavier Süssmayr "Ιl noce di Benevento", το οποίο σηματοδοτεί την είσοδο των μαγισσών στη σκηνή.

Σολίστας στο ρόλο του μάγου ο κορυφαίος ουκρανός Julian Sitkovetsky, μαθητής του Thibaud, και παιδί-θαύμα!
Με πολλές διακρίσεις στο ενεργητικό του...Πρώτο Βραβείο στο Διαγωνισμό Νέων Ερμηνευτών στην Σοβιετική Ένωση το '45, ως βιολιστής, θέση που στο πιάνο και το τσέλο κατέκτησαν εκείνη τη χρονιά ο Ρίχτερ και ο Ροστροπόβιτς, αντίστοιχα.
Για την τεχνική του, τον άψογο ομοιόμορφο ήχο, και το ελεγχόμενο staccato ή pizzicato θαυμάστηκε από Μενουχίν και Όιστραχ!
Δυστυχώς έφυγε πολύ νέος, μόλις στα 32 του από καρκίνο, πρόλαβε όμως στη σύντομη ζωή του να "μαγέψει" κοινό και κριτικούς!

Paganini: "Variations  le Streghe"/ Julian Sitkovetsky

Ο δαίμονας Παγκανίνι και ο θρύλος του σατανισμού που τον περιβάλλει συχνά έδωσε ερεθίσματα για τη γραφή λογοτεχνικών σελίδων, όπως στο διήγημα της Ελένης Τορόση: "Το όνειρο του Παγκανίνι":


"Μια μέρα συνέβη, λένε, κάτι που έμεινε μέχρι σήμερα ανεξήγητο. Το βιολί του Παγκανίνι απέκτησε γυαλιστερές χορδές και ένα γερό κι αστραφτερό δοξάρι! Κανείς ποτέ δεν έμαθε πώς έγινε αυτό. Από τότε όμως διηγούνται στο χωριό πως μια φορά το χρόνο, με την πανσέληνο του Αυγούστου, στις δώδεκα τα μεσάνυχτα ακριβώς, ο Παγκανίνι στέκεται έξω, στο μώλο του λιμανιού, και παίζει με το βιολί του τις ωραιότερες μελωδίες που έχει ακούσει ποτέ άνθρωπος. Κι από τότε κανείς δεν τον περιγελάει. Μάλιστα τον φοβούνται κιόλας λίγο κι ίσως γι' αυτό να τον αφήνουν στην ησυχία του..."

«Ο άγγελος Ρενάτα Τεμπάλντι: Voce D'Angelo!!!»

 

Kαλησπέρα, όμορφη εβδομάδα, καλοδιάβατος  κι αισιόδοξος ο Φλεβάρης, φίλοι μου!!!

Ας είναι μήνας απελευθερωμένος από τα λογής σκουπίδια και ασχήμιες που πολιορκούν τις στιγμές μας!

Εμείς, πιστοί στο Κάλλος που η Τέχνη κομίζει, απολαμβάνουμε απόψε Ρενάτα Τεμπάλντι εν αναμονή της όμορφης κι ελπιδοφόρας άνοιξης, αφήνοντας τη φαντασία να πλάσει τις εύοσμες εικόνες της και μ’αρωγό τη μουσική να σκιαγραφήσει σ’όνειρα όλα τούτα που η ψυχή μας πεθυμά να φέρει η στράτα της…

Happy Birthday, Renata!

Γεννημένη σαν σήμερα, 1 Φλεβάρη του 1922 στο Πέζαρο της Ιταλίας, την πόλη που γέννησε και τον κύριο εκφραστή του μπελ κάντο, Τζοακίνο Ροσσίνι, η μυθική τραγουδίστρια Ρενάτα Τεμπάλντι, μια σπίντο λεντζέρα σοπράνο ασύλληπτων ικανοτήτων!
Η φωνή της με απίστευτο όγκο και πλούσιους αρμονικούς!
Άριστη άρθρωση και  τεχνική, σπάνιο ηχόχρωμα,τίμπρο, όλα άψογα!

Ο μεγάλος Τοσκανίνι, όταν αναφερόταν στην Τεμπάλντι συνήθιζε να τη χαρακτηρίζει:

«Voce D'Angelo - ΦΩΝΗ ΑΓΓΕΛΟΥ!!!»

Όνομα, που προέκυψε το Μάη του ’46, όταν στην επαναλειτουργία της Σκάλας του Μιλάνου μετά το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, που η Τεμπάλντι στο ντεμπούτο της στη συγκεκριμένη σκηνή και σε ηλικία 24 χρονών θα ερμήνευε την «Προσευχή:Απ’τον έναστρο θρόνο» από την όπερα του Ροσσίνι:
«Ο Μωυσής στην Αίγυπτο» ζήτησε από τη σοπράνο να τραγουδήσει ανεβασμένη σε βάθρο, προκειμένου η φωνή της να μοιάζει αγγελική, δίνοντας την εντύπωση προέλευσης απ’τον ουρανό…

Η απόδοσή της εντυπωσίασε τον μέγιστο μαέστρο, που έκανε λόγο για φωνητική ποιότητα σπάνιας ομορφιάς, τεράστια ευελιξία και εύρος!
Αν και νεαρή, η Τεμπάλντι τραγούδησε αβίαστα, εκφραστικά, με άνεση, λαμπρότητα, δύναμη και μεστότητα σε όλη την έκταση του μέρους της!

Από την ΙΣΤΟΡΙΚΗ αυτή ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ το βίντεο, που σας προτείνω γι’ απόψε με την Τεμπάλντι, που οι κακές γλώσσες την ήθελαν λυσσαλέα αντίπαλο της Κάλλας…, ένα μύθο που καλλιεργήθηκε με μαεστρία από τις φυλλάδες της εποχής, προσδίδοντας ωστόσο τεράστια δημοσιότητα και στις δυο!

Rossini: «Prayer-Dal tuo stellato soglio»

Μπορείτε να απολαύσετε τη σπουδαία υψίφωνο στο 2:40:

Nα υπενθυμίσουμε πως η «Προσευχή» αποτελεί μέρος που προστέθηκε στην αναθεώρηση της όπερας από τον Ροσσίνι, το 1819 προκειμένου ο συνθέτης να αντιμετωπίσει την μερική απογοήτευση που είχε εκφράσει το κοινό για την όπερα.

Η άρια από τότε έγινε ένα από τα πιο δημοφιλή κομμάτια της όπερας, τόσο που ενέπνευσε στον Nικολό Παγκανίνι έναν αριθμό «Παραλλαγών για βιολί και πιάνο».

Aς το απολαύσουμε με Yehudi Menuhin σε μια σπάνιας ομορφιάς ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ του 1938:

Το άρθρο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Ο Μπερλιόζ, ο Παγκανίνι κι ο Χάρολντ στην Ιταλία...

 

"Berlioz et Paganini", Adolphe Yvon

Εκτόρ Μπερλιόζ, ένας  γίγαντας, που γεννήθηκε σαν σήμερα 11 Δεκέμβρη του 1803.

Θεωρείται ο δημιουργός της προγραμματικής μουσικής  και στο έργο του εκφράζει τα προσωπικά του αισθήματα, τον ενθουσιασμό της φλογερής του ιδιοσυγκρασίας και τις ρομαντικές του εξάρσεις.
Από τα έργα του που δεν ακολουθούν ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι ο "Χάρολντ στην Ιταλία" και αξίζει η αναφορά του στο πώς εμπνεύστηκε, καθώς και η σχέση με τον Παγκανίνι, που το συνδέει.

"Ο Χάρολντ στην Ιταλία" είναι μια συμφωνία την οποία έγραψε ο Μπερλιόζ μετά από παρότρυνση του Νικολό Παγκανίνι, που επειδή είχε στην κατοχή του μια υπέροχη βιόλα Στραντιβάριους ζήτησε από τον γάλλο συνθέτη να συνθέσει ένα έργο γιατί -όπως είπε- "μόνο σε κείνον είχε εμπιστοσύνη!"

Ο Μπερλιόζ αρχικά αρνήθηκε, καθώς δεν γνώριζε βιόλα, όμως τελικά υπέκυψε στην επιμονή του Παγκανίνι.
Ολοκλήρωσε το έργο το 1834 όπου αναδεικνυόταν το ηχόχρωμα της βιόλας, χωρίς όμως να μειώνεται η συνεισφορά και των υπολοίπων οργάνων.

Όταν ο Παγκανίνι είδε την παρτιτούρα και διαπίστωσε τις παύσεις της βιόλας στο μέρος του αλλέγκρο, όπου ο σολίστας θα μπορούσε να δείξει τη δεξιοτεχνία του απογοητεύτηκε τόσο, που δεν δέχτηκε να το εκτελέσει...


Το έργο είναι εμπνευσμένο από το ομώνυμο ποίημα του Λόρδου Μπάυρον. 


Η βιόλα αντιπροσωπεύει τον χαρακτήρα του Χάρολντ, μελαγχολικό και ονειροπόλο!
Ξεκινά διστακτικά τη μουσική της φράση, που όμως πολύ γρήγορα ξετυλίγεται με εμπιστοσύνη...

Το θέμα της βιόλας(granger.com)

Το έργο αναπτύσσεται σε τέσσερα μέρη:

 1. "Ο Χάρολντ στα βουνά", όπου σκηνές μελαγχολίας εναλλάσσονται με κείνες της χαράς.Ένα βαθύτατα εκφραστικό adagio αντιπαραβάλλεται με το μελωδικό και ανάλαφρο allegro.

2. "Η πομπή των προσκυνητών, που ψάλλουν την εσπερινή προσευχή".
Βηματικές, αντιφωνικές φράσεις με σταθερό παλμό αντικατοπτρίζουν την πομπή, ενώ το θέμα της βιόλας ακούγεται διακριτικά.

3. "Σερενάτα ενός εραστή στο Abruzzi". 
Ο συνθέτης απεικονίζει μια ερωτική σκηνή με βουκολικού ύφους, μοτίβα.

4. "Ακολασίες των ληστών".
Ένα φρενήρες αλλέγκρο, όπου με τη ρυθμική σφοδρότητά του, ο Μπερλιόζ επιχειρεί να αποδώσει τον έκλυτο βίο.Συχνές είναι οι απότομες διακοπές με παρεμβάσεις του μοτίβου της βιόλας, που όμως απέχει από τον οργιαστικό χαρακτήρα του συνόλου. Η σύνθεση ολοκληρώνεται με το σολιστικό κουαρτέττο εγχόρδων -αναπόληση του γαλήνιου τραγουδιού των προσκυνητών- οξύνοντας την αντίθεση προς το προηγούμενο οργιώδες κοσμικό ξεφάντωμα.

Για την ιστορία να αναφέρω πως ο Παγκανίνι άκουσε το έργο τέσσερα χρόνια μετά!
Συγκλονισμένος στο τέλος της συναυλίας ανέβηκε στη σκηνή, γονάτισε και φίλησε το χέρι του Μπερλιόζ κάτω από τις έντονες επευφημίες του κοινού!
Σκηνή, που απεικονίζεται θαυμάσια -όπως είδαμε παραπάνω- στο χαρακτικό του Adolphe Yvon.
Λίγες μέρες αργότερα έστειλε στον Μπερλιόζ συγχαρητήρια επιστολή, συνοδευόμενη από μια τραπεζική επιταγή μ'ένα ποσό διόλου ευκαταφρόνητο...

"Ο Χάρολντ στην Ιταλία" θεωρείται πλέον από τα πιο διάσημα κομμάτια που έχουν γραφτεί ποτέ για βιόλα!

Συμφωνείτε κ.Παγκανίνι;;;

Στη βιόλα ο Yuri Bashmet συνοδευόμενος από την ορχήστρα
του θεάτρου Mariinsky της Αγ.Πετρούπολης. 

Διευθύνει ο Βάλερι Γκεργκίεφ:1. "Ο Χάρολντ στα βουνά":

2. "Η πομπή των προσκυνητών, που ψάλλουν την εσπερινή προσευχή":

3. "Σερενάτα ενός εραστή στο Abruzzi":

4. "Ακολασίες των ληστών":

"Ο Άδωνις, η Αφροδίτη κι ο Παγκανίνι…"

 

Ένοιωθε τύψεις κι ενοχές…Ήταν αυτή, η υπεύθυνη της εξαπάτησης. Η Αφροδίτη είχε οδηγήσει τον κύπριο βασιλιά Κινύρα σε μια ερωτική συνεύρεση με τη Μύρρα, αγνοώντας πως ήταν κόρη του.
Τι φρίκη γι’αυτή την αιμομικτική ένωση!Και πώς να διορθωθεί ένα τόσο μεγάλο λάθος;

Ο Κινύρας δεν το σκέφτηκε πολύ.
Άρπαξε το σπαθί του και πήρε το κατόπι την κόρη του να τη σκοτώσει κι έπειτα να σκοτωθεί.
Και κει, η θεά του έρωτα και της ομορφιάς,  συμπονώντας το κορίτσι, το μετατρέπει σε φυτό.
Και ως εκ θαύματος, από το δέντρο που είχε γίνει η μητέρα του, γεννήθηκε ο Άδωνις!

Ήταν απίστευτα όμορφο αυτό το αγόρι, που για να μην το χάσει η Αφροδίτη το΄ δωσε να το αναθρέψει η Περσεφόνη στον Κάτω Κόσμο.
Μα όταν ήρθε η ώρα να τον πάρει πάλι πίσω, οι δυο γυναίκες ήρθαν σε διαμάχη γιατί καμμιά τους δεν ήθελε να τον αποχωριστεί!

Ο σοφός Δίας δίνει τη λύση.
Μισός χρόνος με την Περσεφόνη κι άλλος τόσος με την Αφροδίτη!

Peter Paul Rubens - Venus and Adonis

Αφηνόταν σ’ αυτό τον έρωτα η θεά, έρωτα δυνατό, απερίγραπτο, ποτισμένο από λαχτάρα και αχαλίνωτο πάθος.
Ένα έντονο, ανεξέλεγκτο συναίσθημα! Μια παράφορη, τρελή αγάπη…μια λάβρα, μια τρικυμία παθών!
Τι σχέση κι αυτή!
Τι φλόγα κι ορμή ανάμεσα στους δύο εραστές!

"Καθώς ο ήλιος με όψη πορφυρή

Τη δακρυσμένη μέρα αποχαιρετά,

Ο ροδαλός Άδωνις,

Του κυνηγιού εραστής, τον έρωτα περιγελά.

Η ερωτευμένη Αφροδίτη βιαστική,

Σαν παράτολμος μνηστήρας τον πολιορκεί.

"Τρισομορφότερε από μένα", ξεκινά,

"Πρώτο άνθος του αγρού, πλάσμα μοναδικό.

Που τις νύμφες επισκιάζεις σ’ ομορφιά,

Πιο κόκκινο από ρόδο, από περιστέρι πιο λευκό,

Έλα κάθισε εδώ, 

Και μόλις βολευτείς, θα σε πνίξω στα φιλιά.

Μα μην αφήσεις να χορτάσουνε τα χείλη,

Στην αφθονία να πεινάνε πιο πολύ,

Το χρώμα μια κόκκινο μια ωχρό ποικίλει,

Ένα σαν είκοσι, δέκα σαν ένα σου φιλί".

Κόκκινοι και οι δυο, αυτή φωτιά αναμμένη,

Αυτός από ντροπή, σαν πάγος μένει.

Τον σπρώχνει πίσω με όλη τη δύναμή της...

Μόλις πέφτει, πέφτει δίπλα του κι εκείνη...

(Ουίλλιαμ Σαίξπηρ: "Αφροδίτη και Άδωνις"/Μετάφ. Χριστίνα Μπάμπου-Παγκουρέλλη)

Το χειροκρότημα ήταν κι απόψε παρατεταμένο.
Ο Νικολό είχε μαγέψει το ακροατήριο, που αφιονισμένο ζητωκραύγαζε  για τις απίστευτες εκτελέσεις του πάνω στη χορδή Σολ.
Πόσο εντυπωσιακά αυτά τα εφέ, που χρησιμοποιούσε στις χορδές του ο Παγκανίνι για να εκπλήξει τα πλήθη!

Πώς να το πει και πώς να το πιστέψουν ότι αιτία γι’ αυτό το πείραμα δεξιοτεχνίας ήταν μια παράφορη σχέση;

Ένας παράτολμος, ερωτικός διάλογος ανάμεσα σε μια θεά κι έναν πανώριο νέο;

Κι όμως! Ήταν εκείνο το βράδυ, που έψαχνε για ποικιλία στα μουσικά του προγράμματα στην αυλή της Λούκα.
Πειραματιζόταν, όπως συνήθιζε, με τις χορδές.

Του’ρθε η σκέψη να αφαιρέσει δυο απ’αυτές και ν’αυτοσχεδιάσει.
Αφαίρεσε τη 2η και την 3η χορδή απ’το βιολί του κι άρχισε να παίζει λυρικά στην αρχή, έντονα, απότομα, βίαια στη συνέχεια.

Είχε γεννηθεί μια σονάτα.Τα μοτίβα της εκφραστικότατα, τυλιγμένα με πέπλα πύρινα, παθιασμένα, ερωτικά.
Είχε κατά νου την  Ερωτική σκηνή του Άδωνι με την Αφροδίτη!

Στις χορδές, που έμεναν, "διέκρινε" τη φλόγα και το ερωτικό τους πάθος !
Η 4η, όπως υποστήριζε χορδή αναπαριστούσε τον όμορφο νέο και η 1η την αγαπημένη θεά της ομορφιάς.

Με αφορμή  λοιπόν, τον απερίγραπτο έρωτα του μυθολογικού ζευγαριού έγραψε ο Παγκανίνι εκείνη τη σονάτα και από τότε συνήθιζε να παίζει σε μια χορδή.
Το έργο δυστυχώς έχει χαθεί.
Δεδομένου όμως πως ο Παγκανίνι είχε τη συνήθεια της ανακύκλωσης υλικών, δεν είναι απίθανο το υλικό αυτό να εμφανίστηκε αλλού.

Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν πως το χαμένο κομμάτι κατά κάποιο τρόπο σχετίζεται με το "Duetto Amoroso για βιολί και κιθάρα", κάτι που μαρτυρά και ο τίτλος "Amoroso -ερωτικό".

Αρκετά ενδιαφέρον ντουέττο με το βασικό θέμα να εξελίσσεται σε δέκα μέτρα, αρκετά εκτεταμένο θέλοντας να υποδηλώσει τη "διάρκεια" μιας ερωτικής σχέσης.

Η μουσική στο Duetto Amoroso αντιπροσωπεύει ένα διάλογο ανάμεσα σε δύο εραστές.

Το έργο ξεκινά σε ευδιάθετο ύφος με ένα θέμα στο βιολί "καμαρωτό" και γεμάτο αισιοδοξία, ενώ η κιθάρα παίζει επαναλαμβάνοντας ρυθμικά στοιχεία σαν συνοδεία.

Ένα δεύτερο θέμα προκύπτει πιο ρομαντικό, πιο παθιασμένο, δηλώνοντας τη λαχτάρα της Αφροδίτης για τον όμορφο Άδωνι.
Στη συνέχεια, παρατηρείστε!!!...η μουσική γίνεται κάπως επεισοδιακή... καθώς σταματά με απότομα pizzicati-ανταλλαγές ερωτόλογων μεταξύ των εραστών.
Το μέρος του βιολιού είναι λαμπρό και πολύχρωμο, ενώ η κιθάρα παραμένει αυστηρά υποδεέστερη παρέχοντας μόνο αρμονική και ρυθμική υποστήριξη.

Πάντως η λυρικότητα είναι έντονη καθώς και οι δεξιοτεχνικές κινήσεις, παραπέμπουν στην ερωτική φλόγα και το πάθος του ζευγαριού.

"Duetto amoroso" ... ένας ερωτικός διάλογος του Άδωνι με την Αφροδίτη...της κιθάρας με το βιολί!
Το μουσικό χρονικό ενός μεγάλου έρωτα, που βιώνεται ως θάνατος.
Φλόγες αναμμένες, παράτολμες...παιχνίδια πάθους πάνω σε δύο χορδές!

H φωτογραφία επεξεργάστηκε ειδικά για το άρθρο αυτό, χρησιμοποιώντας το εικαστικό "Venus and Adonis" του Hendrick Goltzius και καρικατούρα του Παγκανίνι.

Το μεταφρασμένο ποίημα του Σαίξπηρ αλιεύτηκε από δω.

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)27 October 2020 at 05:48

Όμορφη η σύνθεση αυτή του Παγκανίνι για βιολί & κιθάρα με το βιολί σε πρωταγωνιστικό ρόλο και την κιθάρα σαν συνοδεία, κάτι που συμβαίνει και στις σονάτες που έγραψε ο συνθέτης γι' αυτά τα δύο όργανα.
Παρ' όλα αυτά, Ελπίδα μου, η σύνθεση ομολογουμένως εκφράζει τον παθιασμένο έρωτα των δύο ερωτευμένων που η ένωσή τους σηματοδοτείται με το εκρηκτικό μουσικό τέλος του έργου. Ωραία ανάρτηση αγαπημένη μου κι ευχαριστούμε πολύ! ❤

ReplyDelete

Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ, ο εραστής της μουσικής...

 

"Το βιολί του Ingres", Μan Ray
(christies)

Ένας από τους Γάλλους νεοκλασικούς ζωγράφους που ξεχώρισε ιδιαίτερα για τα πορτρέτα του είναι ο Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ.

Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ, αυτοπροσωπογραφία

Ένας έξοχος προσωπογράφος, οξύς, ακριβής, σχεδόν σχολαστικός, ένας νεοκλασικός καλλιτέχνης, που πάντα δουλεύει με μαστοριά στην απόδοση μορφών και τοπίων, όλα  σοφά υπολογισμένα για το αισθητικό αποτέλεσμα.

Το κομμάτι της καλλιτεχνικής του προσωπικότητας που θα μάς απασχολήσει, έχει φυσικά σχέση με τη μουσική.

Ο Ενγκρ κληρονόμησε το ταλέντο του στην τέχνη από τον πατέρα του, ο οποίος ήταν σκιτσογράφος και ζωγράφος μινιατούρων, αλλά και ερασιτέχνης μουσικός.
Έτσι ο Ενγκρ από μικρός διδάχτηκε μουσική και έμαθε να παίζει βιολί.
Μάλιστα  έπαιξε κάποιες φορές και για την ορχήστρα της Τουλούζης, ενώ κατά τη διάρκεια της θητείας του στη Γαλλική Ακαδημία στη Ρώμη, έπαιζε συχνά με τους σπουδαστές μουσικής και τους προσκεκλημένους καλλιτέχνες.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Ενγκρ απόκτησε πολλούς φίλους μουσικούς, με τους περισσότερους από τους οποίους μοιράστηκε το πάθος του για τους εκπροσώπους του μουσικού κλασικισμού, Mότσαρτ, Μπετόβεν και Χάυντν.

Μια φράση που χρησιμοποιείται συχνά στην γαλλική γλώσσα για να δηλώσει τη δεύτερη κλίση που έχει κάποιος, εκτός από την ιδιότητα για την οποία είναι καθιερωμένος, είναι: "το βιολί του Ενγκρ".

Σας θυμίζω τη φωτογραφία του Μαν Ρέι που βλέπετε παραπάνω. Απεικονίζει την Κικί ντε Μονπαρνάς ως βιολί, μια σουρεαλιστική μετατροπή του σώματος της μούσας Κικί σε μουσικό όργανο, που για τον Μαν Ρέι σήμαινε αναφορά στο έργο του Ingres, εξού και ο τίτλος: "Το βιολί του Ingres", Μan Ray-1924.

Ingres: "Παγκανίνι"

Πολλοί θαύμαζαν τον Ενγκρ για τις εκφραστικές ερμηνείες του στο βιολί, κι άλλοι -όπως ο Σαρλ Γκουνό- απλά αδιαφορούσαν λέγοντας πως  "δεν ήταν επαγγελματίας, ακόμη λιγότερο βιρτουόζος". 
Σίγουρα, η πραγματική του ικανότητα στο βιολί υπήρξε θέμα διαφωνίας.

Στη Ρώμη γνωρίστηκε και με τον Νικολό Παγκανίνι, με τον οποίο ο Ενγκρ συνδέθηκε με μακρά φιλία και αρκετές φορές είχαν δώσει από κοινού κονσέρτα.

Ο Ενγκρ για να ευχαριστήσει το φίλο του φιλοτέχνησε ένα πορτρέτο του από μολύβι, που βρίσκεται στο Λούβρο, στο οποίο είναι αξιοσημείωτη η συμπάθεια και η τεράστια λεπτότητα με την οποία αντιμετωπίζεται ο βιρτουόζος βιολιστής από τον Ενγκρ, αν συγκρίνουμε με πορτρέτα άλλων ζωγράφων, που επικεντρώνονται περισσότερο σε χαρακτηριστικά, που τονίζουν την δεξιοτεχνική του δεινότητα, την οφειλόμενη, σε μυστικές, σχεδόν σατανικές, για πολλούς, παραμέτρους.

Ingres: "Ο Κερουμπίνι και η Μούσα"

Στη Ρώμη επίσης, ο Ενγκρ έκανε και κάποια από τα προπαρασκευαστικά σχέδια για το περίφημο πορτρέτο του Λουίτζι Κερουμπίνι, το οποίο είχε ξεκινήσει κάποια χρόνια νωρίτερα στο Παρίσι, όπου ο συνθέτης υπηρετούσε στο Κονσερβατουάρ.

Οι δυο άντρες έκαναν στενή παρέα, καθώς είχαν τα ίδια ενδιαφέροντα: ο Κερουμπίνι ήταν ένας ερασιτέχνης ζωγράφος και ο Ενγκρ ένας ερασιτέχνης βιολιστής.
Ο Ενγκρ απεικόνισε τον Κερουμπίνι καθιστό και συλλογισμένο, αφοσιωμένο στη μελέτη της μουσικής, με τη μούσα να στέκεται πίσω του.
Λέγεται πως ο Κερουμπίνι ήταν τόσο ευχαριστημένος με το πορτρέτο αυτό, που  συνέθεσε μια καντάτα προς τιμήν του φίλου του.

O Eνγκρ είχε την τέχνη της μουσικής πολύ ψηλά σε εκτίμηση ανάμεσα στις τέχνες. Συνήθιζε να λέει στους μαθητές του: "Αν μπορούσατε να γίνετε μουσικοί, σίγουρα θα ωφελούνταν και η ζωγραφική γιατί τα πάντα στη φύση είναι αρμονία. Λίγο να διαταραχθεί η μουσική κλίμακα και δημιουργείται παραφωνία. Αυτό μάς διδάσκει το νόημα του "αληθινού-ειλικρινούς" τραγουδιού με το πινέλο, όσο και με τη φωνή. Η ορθότητα των μορφών είναι σαν την ορθότητα των ήχων".

Ingres: "Φραντς Λιστ"
(wikiart)

Ο Ενγκρ έπαιξε και με τον Φραντς Λιστ, ο οποίος σε  μια επιστολή του 1839, χαρακτήρισε "γοητευτική" την ερμηνεία του ζωγράφου στο βιολί και εξέφρασε την επιθυμία να εκτελέσουν μαζί τις σονάτες για βιολί του Μότσαρτ και του Μπετόβεν.

Ο Λιστ δε, αφιέρωσε στο φίλο του ζωγράφο την αρχική έκδοση των μεταγραφών του της 5ης και 6ης Συμφωνίας του Μπετόβεν.

Ο Ενγκρ ανταπέδωσε τη φιλική χειρονομία, φιλοτεχνώντας το πορτρέτο του φίλου του μουσικού.

Nα θυμίσουμε πως οι μουσικολόγοι δηλώνουν ότι οι μεταγραφές των Συμφωνιών του Μπετόβεν του Λιστ είναι "το μεγαλύτερο έργο μεταγραφής που ολοκληρώθηκε ποτέ στην ιστορία της μουσικής", ο δε σπουδαίος πιανίστας, Βλαντιμίρ Χόροβιτς είχε πει χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του πως "λυπόταν βαθιά που δεν εκτέλεσε ποτέ δημόσια τις μεταγραφές του Λιστ -έργα σπουδαιότητος και εκπληκτικής δεξιοτεχνίας- στις οποίες δεν λείπει καμμιά από τις νότες που ακούγονται στις Μπετοβενικές Συμφωνίες."

Θα ακούσουμε τις δυο μεταγραφές των Μπετοβενικών Συμφωνιών, της Μοίρας(5η) και Ποιμενική(6η) που ο Λιστ αφιέρωσε στον τιμώμενο σήμερα Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ και  πρώτος ηχογράφησε ο Γκλεν Γκουλντ:

Beethoven/Liszt: Symphony No. 5 - Glenn Gould:

Beethoven/Liszt: Symphony No. 6 - Glenn Gould, Mov I:

Ο σπουδαίος νεοκλασικός ζωγράφος, Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ πέρασε στην αιωνιότητα σαν σήμερα, 14 Γενάρη 1867.