Παγκανίνι - Ροσίνι: Μια φιλία που έλαμψε μέσα από τις εμπνεύσεις που πυροδότησε...

Η μουσική σκηνή της Ιταλίας τον 19ο αιώνα γνώρισε σημαντικές καινοτομίες, οι οποίες οφείλονταν σε στενές σχέσεις και συνεργασίες μεταξύ κορυφαίων δημιουργών.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η φιλία μεταξύ του Νικολό Παγκανίνι και του Τζοακίνο Ροσίνι. 

Η σχέση αυτή δεν περιορίστηκε σε κοινωνικές ή προσωπικές επαφές, αλλά επηρέασε καθοριστικά την καλλιτεχνική τους πορεία, συνδέοντας τη βιρτουοζιτέ του βιολιού με τη λυρικότητα και τη δραματικότητα της ιταλικής όπερας. Μέσα από κοινές εμπειρίες, συνθέσεις και εμφανίσεις, η συνεργασία τους άφησε ανεξίτηλο στίγμα στη μουσική του 19ου αιώνα, αναδεικνύοντας την αμοιβαία επιρροή και την καλλιτεχνική αλληλεγγύη που χαρακτήριζε αυτή την εποχή.

Ο Παγκανίνι και ο Ροσίνι γνωρίστηκαν το καλοκαίρι του 1818 στη Μπολόνια. Η φιλία τους εδραιώθηκε το 1821, όταν ο Παγκανίνι ανέλαβε τη διεύθυνση της όπερας του Ροσίνι "Matilde di Shabran" στη Ρώμη, μετά τον αιφνίδιο θάνατο του αρχικού μαέστρου. Η ενέργεια αυτή εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τον Ροσίνι, ενισχύοντας τη μεταξύ τους σχέση, κάνοντάς τον να ομολογήσει πως "η μία από τις τρεις φορές που είχε κλάψει στη ζωή του ήταν όταν πρωτάκουσε τον Παγκανίνι να παίζει βιολι". 

Μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της φιλίας τους ήταν η κοινή τους συμμετοχή σε φιλανθρωπική εκδήλωση κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού της Ρώμης. Μεταμφιεσμένοι σε γυναίκες, περιφέρονταν στην πόλη παίζοντας κιθάρες και τραγουδώντας για να συγκεντρώσουν χρήματα, δείχνοντας την αφοσίωσή τους στην τέχνη και στην κοινωνία.

Η συνεργασία τους είχε σημαντικό αντίκτυπο στη μουσική τους. 

• Ο Παγκανίνι το 1828 συνέθεσε τις "Variations on I Palpiti" για βιολί, βασισμένες στην άρια "Di tanti palpiti" από την όπερα "Tancredi" του Ροσίνι.

Το έργο αναδεικνύει την τεχνική δεξιοτεχνία του Παγκανίνι, με γρήγορα περάσματα και εντυπωσιακά σόλι στις ψηλότερες περιοχές του βιολιού. Για να επιτευχθεί η πιο λαμπερή ηχοχρωματική αίσθηση που επιθυμούσε, ο Παγκανίνι το εκτέλεσε σε σκορντατούρα, οπότε ο σολίστ πρέπει να κουρδίσει τις χορδές ένα ημιτόνιο ψηλότερα, ενισχύοντας τον φωτεινό και ζωντανό ήχο του οργάνου. Παράλληλα ο Παγκανίνι τιμά τη μελωδική γραφή του Ροσίνι, με μακριές λυρικές γραμμές και τραγουδιστές φράσεις. Χρησιμοποιεί επίσης τεχνικές όπως το pizzicato στο αριστερό και τις αρμονικές για να προσθέσει χρώμα και εκφραστικότητα, προσφέροντας παράλληλα μια συναρπαστική δραματική αίσθηση που φέρνει το ύφος της όπερας στο σόλο βιολί.

Μέσα απ' αυτό το έργο, συνδυάζει τη δυναμική βιρτουοζιτέ με την όμορφη, μελωδική αίσθηση της όπερας.

Paganini: "Variations on I Palpiti":

• Mια δεκαετία νωρίτερα ο Παγκανίνι είχε συνθέσει το "Mose-Fantasy", μια φαντασία για βιολί βασισμένη στο θέμα "Dal tuo stellato soglio" από την όπερα "Mosè in Egitto" του Ροσίνι.

Το έργο αναδεικνύει τη μοναδική δεξιοτεχνία του Παγκανίνι, καθώς χρησιμοποιεί μόνο την κάτω χορδή του βιολιού για να δημιουργήσει ήχους που μιμούνται άλλα όργανα, όπως τσέλο ή κιθάρα. Περιλαμβάνει γρήγορα περάσματα, διπλές χορδές, αρμονικές και αριστερό pizzicato, δείχνοντας την εκφραστική ποικιλία του οργάνου. Παράλληλα, η φαντασία τιμά την όπερα του Ροσίνι, μεταφέροντας τις μελωδίες και τη δραματική ένταση της φωνής στο βιολί, συνδυάζοντας τεχνική δεξιοτεχνία με εκφραστική μουσικότητα.

Paganini: "Mose-Fantasy":

• Αν και ο Παγκανίνι ήταν ήδη καθιερωμένος ως βιολιστής και συνθέτης, η φιλία και η μουσική γλώσσα του Ροσίνι ενίσχυσαν περαιτέρω την έκφρασή του. Η εξαιρετική ικανότητα του Ροσίνι στη μελωδία και την αρμονία επηρέασε το έργο του Παγκανίνι, ακόμα και πριν από τη στενή τους προσωπική γνωριμία, καθώς ο Παγκανίνι ενσωμάτωσε στοιχεία του ιταλικού μπελκάντο.

Το "Violin Concerto No. 1" παρουσιάζει σαφείς επιρροές από το στυλ του Ροσίνι.
Oι μεγάλες τρίτες, οι χρωματικές αρμονίες και οι λυρικές, σχεδόν "φωνητικές" μελωδίες αναδεικνύουν τη σύνδεση μεταξύ της όπερας και του σόλο βιολιού. Το έργο περιλαμβάνει επίσης έντονα βιρτουοζικά περάσματα, ενώ η δραματική ένταση και οι διακυμάνσεις στην έκφραση θυμίζουν τον τρόπο με τον οποίο ο Ροσίνι χτίζει την κορύφωση στις όπερές του. Με αυτόν τον τρόπο, το κοντσέρτο συνδυάζει την τεχνική δεξιοτεχνία του Παγκανίνι με την εκφραστική, τραγουδιστική ποιότητα του μπελκάντο.

Απολαύσε το εκρηκτικό Rondo από τη Hilary Hahn:

Paganini: "Violin Concerto No. 1-Rondo"

Ωστόσο, η φιλία του Παγκανίνι με τον Ροσίνι δεν περιοριζόταν μόνο στη μουσική. Μοιράζονταν στιγμές χαλάρωσης και δημιουργικότητας, όπως όταν ο Ροσίνι φιλοξένησε τον Παγκανίνι και τον κιθαριστή Μάουρο Τζουλιάνι στη βίλα του στη Ρώμη. Οι τρεις τους, γνωστοί ως "μουσική τριανδρία", περνούσαν τον χρόνο τους ανταλλάσσοντας ιδέες και εμπειρίες και διοργανώνοντας αξέχαστες μουσικές βραδιές στην έπαυλη του Ροσίνι. Εκεί έπαιζαν ως τρίο, ντουέτα ή σόλι, αυτοσχεδιάζοντας, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα χαράς, έμπνευσης και αδιάκοπης μουσικής δημιουργίας. Κάθε νότα ήταν εύθυμη γιορτή με πινελιές μουσικής φαντασίας, αναδεικνύοντας την αφοσίωση και την αμοιβαία έμπνευση που χαρακτήριζε τη φιλία τους.

Η φιλία και η συνεργασία μεταξύ Παγκανίνι και Ροσίνι αποτέλεσαν καθοριστικό παράγοντα για την εξέλιξη της μουσικής τους. Μέσα από τις κοινές τους εμπειρίες και τις συνθέσεις τους κατάφεραν να αφήσουν ένα διαρκές αποτύπωμα στη μουσική του 19ου αιώνα, αναδεικνύοντας πώς η αμοιβαία επιρροή και η δημιουργική αλληλεγγύη μπορούν να εμπλουτίσουν και να ενισχύσουν την καλλιτεχνική έκφραση.

[Το κείμενο γράφτηκε στη μνήμη του σπουδαίου βιρτουόζου και συνθέτη Νικολό Παγκανίνι. Πέθανε στις 27 Μαΐου του 1840. Η Εκκλησία αρνήθηκε την ταφή του "δούλου του Σατανά" και η σορός του παρέμεινε επί μήνες στο φέρετρο στα υπόγεια του νοσοκομείου...Μετά από χρόνια δόθηκε άδεια ταφής κι έπειτα από πολλές περιπέτειες ο Παγκανίνι θάφτηκε και αναπαύεται στην Πάρμα.]

 

 

Πρόποση για το Νέο Έτος και άσπρο πάτο στα ποτήρια μας!

 

(fabian perez)

Είναι κάποιες περιστάσεις του χρόνου, που οι συνθέτες μας κοντά στις χειρόγραφες παρτιτούρες -που και πού- "επιβάλλουν" κι ένα (ή και περισσότερα) ποτηράκια μεθυστικό οίνο...

Μια απ' αυτές είναι φυσικά και η Πρωτοχρονιά, η "διονυσιακή" φύση της οποίας υπονοείται στο κλίμα της μαγικής, αστραφτερής γιορτής...

Έτσι, το να υψώνει το ποτήρι ο Τζοακίνο Ροσίνι για να ευχηθεί για το Νέο Έτος "Toast pour le nouvel an - Πρόποση για το Νέο Έτος", δεν ξαφνιάζει! 

Αντίθετα προκαλεί μουσική ευφορία ήπιας μέθης καλώντας μας να ενταχθούμε στο μικτό a capella φωνητικό σύνολό του εκφράζοντας γλυκές, ελπιδοφόρες ευχές!

Καλή χρονιά και άσπρο πάτο στα ποτήρια μας, αγαπημένοι!
Μουσική αλλά και τερψιλαρύγγια εμπειρία, με αφορμή ένα τραγούδι από τα τελευταία του Ροσίνι από το δεύτερο τόμο του έργου του: "Péchés de vieillesse-Αμαρτήματα του γήρατος" *.

"Τη γλυκιά αυτή ημέρα

όλοι πιστοί στο ραντεβού,

να γιορτάσουμε το Νέο Έτος.

Απολαύσεις, τραγούδια,

δώρα, γλυκά,

τρέξτε κορίτσια και αγόρια.

Φιλία, τρυφερή αγάπη 

γιορτάζουμε τον ερχομό του νέου χρόνου. 

Με γεύματα άπλετης χαράς,

νεανικές καρδιές, παλιά κρασιά.

Αυτή δεν είναι η ουράνια ευτυχία;

Φίλοι, ας πιούμε σε άφθονες οίνου ροές,

ας αδειάσουμε τις μποτίλιες,
άσπρο πάτο στα ποτήρια μας!

Rossini: "Péchés de vieillesse, Livre II: Toast pour le nouvel an":

* Όπως γνωρίζουμε, ο Ροσίνι το 1829, και για τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του -σχεδόν 4 δεκαετίες-  δεν συνέθεσε τίποτε, αλλά αφοσιώθηκε στη μαγειρική και τη γευσιγνωσία.
Παραδόθηκε στην απόλαυση του ουρανίσκου!
Μόνο λίγο πριν το θάνατό του έγραψε τα περίφημα "Péchés de vieillesse -Αμαρτήματα του Γήρατος", μια σειρά συνθέσεων για πιάνο, φωνή ή μικρό σύνολο με διάχυτη την ειρωνεία, το χιούμορ και τον αυτοσαρκασμό.
Το "Toast pour le Nouvel An" ανοίγει το δεύτερο βιβλίο της συλλογής και αρχικά γράφτηκε ως φωνητικό οκτέτο για δύο σοπράνο, δύο άλτο, δύο τενόρους και δύο μπάσους.

Ντοστογιέφσκυ: οι μουσικές προτιμήσεις...

Ο Φρίντριχ Νίτσε είπε για τον Ντοστογιέφσκι πως ήταν "ο μοναδικός ψυχολόγος από τον οποίο είχε κάτι να μάθει" και τον συμπεριελάμβανε ανάμεσα στα "πιο όμορφα που του έτυχαν στη ζωή του".

Ο Αϊνστάιν τον χαρακτήρισε "μεγάλο θρησκευτικό συγγραφέα, που εξερευνά το μυστήριο της πνευματικής ύπαρξης".

Ο Φραντς Κάφκα αποκάλεσε τον Ντοστογιέφσκι "συγγενή εξ αίματος", καθώς επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τα έργα του.



Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρά το γεγονός ότι δεν είχε ίχνος μουσικής εκπαίδευσης, η αγάπη του Ντοστογιέφσκι για τη μουσική ήταν ειλικρινέστατη και γνήσια.  

Στη νεότητά του ήρθε σε επαφή με την κλασική μουσική της Δύσης παρακολουθώντας συναυλίες στην Αγία Πετρούπολη.
Έτσι το 1843 παραβρέθηκε στο ρεσιτάλ του βιρτουόζου Φραντς Λιστ και ενθουσιάστηκε με την δεξιοτεχνική ικανότητά του και το 1847 απήλαυσε την παράσταση της όπερας  του Εκτόρ Μπερλιόζ: "Romeo et Juliette". 

Την ίδια εποχή παρακολούθησε επίσης την παράσταση "Ρούσλαν και Λουντμίλα" του συμπατριώτη του, Μιχαήλ Γκλίνκα. Από τότε, φαίνεται πως έγινε το αγαπημένο του έργο και την αγάπη του αυτή μεταλαμπάδευσε και στο συγγενικό και φιλικό περιβάλλον του. 

Συχνά στη διάρκεια της μέρας άκουγαν τον Ντοστογιέφσκι να σιγομουρμουρίζει άριες από ιταλικές όπερες, τις οποίες γνώρισε καλύτερα την περίοδο 1843-1846.
Ήταν η περίοδος που αρκετοί ιταλικοί θίασοι ήρθαν στο Θέατρο Μαριίνσκυ με διάσημους εκείνη την εποχή πρωταγωνιστές, όπως την Pauline Viardot, η οποία τον συγκίνησε βαθιά με την ερμηνεία της στο ρόλο της Ροζίνα στον "Κουρέα της Σεβίλλης" του Ροσίνι.

Τον άγγιξε δε τόσο, που πυροδότησε ιδέες να το συμπεριλάβει στην επόμενη νουβέλα του που πήρε τον τίτλο: "Λευκές Νύχτες".

Στη νουβέλα αυτή ένας νεαρός άνδρας ζει στην Αγία Πετρούπολη και υποφέρει από μοναξιά. Γνωρίζει και ερωτεύεται μια νεαρή γυναίκα, αλλά ο έρωτας παραμένει ανεκπλήρωτος καθώς η γυναίκα νοσταλγεί τον εραστή της, με τον οποίο τελικά ξανασμίγει.

Στη δεύτερη συνάντηση του ονειροπόλου μοναχικού και της αθώας Ναστένκα προσπαθεί ο ένας να μάθει για τη ζωή του άλλου. Η κοπέλα τού λέει πως μεγάλωσε με την αυστηρή γιαγιά της και πως για να συμπληρώνουν το πενιχρό εισόδημά τους νοικιάζουν ένα από τα δωμάτια του σπιτιού τους. Του εκμυστηρεύεται πως είχε ένα ειδύλλιο με το νεαρό ενοικιαστή, που την μύησε στη λογοτεχνία και τη μουσική. Κάποιο βράδυ εκείνος την κάλεσε με τη γιαγιά της σε μια παράσταση του "Κουρέα της Σεβίλλης".

 

"Δεν βαριέσαι", είπε, "να κάθεσαι όλη μέρα με τη γιαγιά σου;"

Όταν το ρώτησε, κοκκίνισα. Δεν ξέρω γιατί, ένιωσα ντροπή και προσβλήθηκα -επειδή κι άλλοι μου έκαναν την ίδια ερώτηση. Ήθελα να φύγω χωρίς να απαντήσω, δεν είχα τη δύναμη.

"Άκουσε", είπε, "είσαι καλό κορίτσι. Με συγχωρείς που σου μιλάω έτσι, αλλά σε βεβαιώ πως νοιάζομαι για το καλό σου, όσο η γιαγιά σου. Δεν έχεις φίλους;" 

Του είπα ότι δεν είχα κανέναν, εκτός από τη Μασένκα, που όμως είχε φύγει στο Πσκοφ.

"Άκου", είπε, "θα' θελες να πάμε μαζί στο θέατρο;"

"Στο θέατρο. Και η γιαγιά; τι θα κάνω με τη γιαγιά;"

"Καλύτερα να φύγεις χωρίς να το ξέρει η γιαγιά σου", είπε.

"Όχι", απάντησα, "δεν θέλω να κοροϊδέψω τη γιαγιά. Αντίο".

"Λοιπόν, αντίο", απάντησε και δεν είπε τίποτε άλλο.

Μόνο μετά το δείπνο ήρθε να μας δει, κάθισε αρκετή ώρα και μιλούσε με τη γιαγιά, τη ρώτησε αν είχε γνωστούς και ξαφνικά είπε: "Πήρα εισιτήρια για την όπερα γι' απόψε. Παίζουν τον "Κουρέα της Σεβίλλης". Οι φίλοι μου μετάνιωσαν, οπότε τα εισιτήρια περισσεύουν"

"Ω!Ο Κουρέας της Σεβίλλης" φώναξε με ενθουσιασμό η γιαγιά, "Είναι ίδια με την παλιά παράσταση;"

"Ναι, η ίδια", είπε, και μου έριξε μια ματιά. Κατάλαβα το νόημά της και κατακοκκίνησα, ενώ η καρδιά μου άρχισε να χτυπά γοργά.

"Τον ξέρω τον "Κουρέα", είπε η γιαγιά,"έπαιξα παλιά το ρόλο της Ροζίνας" σε μια ερασιτεχνική παράσταση.

"Δηλαδή δεν θα θέλατε να πάτε σήμερα;" είπε ο ενοικιαστής. "Διαφορετικά τα εισιτήρια θα πάνε χαμένα".

"Οπωσδήποτε να πάμε", είπε η γιαγιά· γιατί όχι; Και η Ναστένκα μου δεν έχει πάει ποτέ θέατρο."

Rossini

Θεέ μου, τι χαρά! Ετοιμαστήκαμε αμέσως. Φορέσαμε τα καλά μας και ξεκινήσαμε. Αν και η γιαγιά ήταν τυφλή, ήθελε ν' ακούσει τη μουσική, έχει πολύ ευγενική ψυχή. Ήξερα πως κατά βάθος αυτό που την ένοιαζε ήταν να διασκεδάσω εγώ.

"Δεν θα σας πω ποιες ήταν οι εντυπώσεις μου από τον Κουρέα της Σεβίλλης, αλλά όλο εκείνο το βράδυ ο ενοικιαστής με κοιτούσε τόσο όμορφα, μίλαγε τόσο όμορφα! Ήμουν χαρούμενη!Πήγα για ύπνο με τόση ευφορία ψυχής, η καρδιά μου χτυπούσε τόσο που θαρρείς πως είχα πυρετό κι όλη τη νύχτα σιγομουρμούριζα την άρια της Ροζίνας"...

(Ντοστογιέφσκυ: "Λευκές Νύχτες, μια ρομαντική ιστορία από τα ημερολόγια ενός ονειροπόλου", -Νύχτα Δεύτερη-)

Rossini: "Barbiere di Siviglia", 
Rosina's aria: Una Voce Poco Fa / Maria Callas:

Μια φωνή πριν λίγο

ήχησε εδώ μες στην καρδιά μου

Η καρδιά μου είναι ήδη πληγωμένη

και ο Λιντόρο ήταν αυτός που την πυροβόλησε

Ναι, ο Λιντόρο θα γίνει δικός μου

τ'ορκίζομαι, θα τον κερδίσω 

Εκείνος θα το αρνηθεί

εγώ θα ακονήσω το μυαλό μου

Στο τέλος θα το δεχθεί

και εγώ θα αναπαυτώ ειρηνικά

Είμαι υπάκουη, σεβαστική

καλοσυνάτη, γλυκιά, αξιαγάπητη

αφήνω να με εξουσιάζουν, 

αφήνω να με καθοδηγούν

Αλλά, αν με αγγίξουν

εκεί που είναι η αδυναμία μου

γίνομαι οχιά και χίλιες παγίδες

πριν παραδωθώ θα τις στήσω"

Ωστόσο,  ο Ντοστογιέφσκυ ένιωσε μεγάλη αγάπη και βαθιά εκτίμηση για το έργο του Λ. Β.Μπετόβεν. Ιδιαίτερα απολάμβανε να ακούει την Παθητική του Σονάτα.
Στα χρόνια δε της Δρέσδης (1867 - 1871) παρακολούθησε με ενθουσιασμό τις υπαίθριες δημόσιες συναυλίες, όπου συχνά ερμήνευαν Μπετοβενικά έργα.

Κάποτε, ακούγοντας μια από τις Ουβερτούρες της μοναδικής όπερας του τιτάνα "Φιντέλιο" αναφώνησε: 

"Στον Μπετόβεν πάντα υπάρχει πάθος! Πάθος και αγάπη. Είναι ποιητής της αγάπης, της ευτυχίας και εκφραστής των δεινών από αγάπη!"

Beethoven - Fidelio, Overture / Otto Klemperer:

Το κείμενο γράφτηκε για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του ρώσου, Φιόντορ Ντοστογιέφσκι (11 Νοεμβρίου 1821), μιας κορυφαίας μορφής της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Συκοφαντία: ποινικό αδίκημα και μουσική απόλαυση...

Η τέχνη της Μουσικής και κυρίως οι όπερες, εξετάζοντας διαπροσωπικές σχέσεις βρίθουν νομικών ζητημάτων.

Έτσι, με αφορμή σήμερα την Ευρωπαϊκή Ημέρα Δικηγόρου και Δικαιοσύνης (25η Οκτωβρίου) ξεφυλλίζουμε την παρτιτούρα μιας ξεκαρδιστικής όπερας, στην υπόθεση της οποίας μπορεί κανείς να ανακαλύψει πληθώρα στοιχείων, που συνδυάζονται με νομικές διατάξεις. 

Οι συκοφαντίες, δηλαδή οι ψευδείς κατηγορίες που διαδίδονται εις βάρος κάποιου, εκτός από κολάσιμες πράξεις αποτελούν και ποινικό αδίκημα.
Μάλιστα ο Ποινικός Κώδικας αναφέρει πως ο υπαίτιος συκοφάντης τιμωρείται με φυλάκιση, τού επιβάλλεται υψηλή χρηματική ποινή, όπως και υπάρχουν περιπτώσεις ακόμα και στέρησης των πολιτικών δικαιωμάτων του.

Πάμπολλες είναι οι φορές, που οι φίλτατοι νομικοί μας έχουν κληθεί να αντιμετωπίσουν υποθέσεις συκοφαντικής δυσφήμισης ...

Συκοφαντία στήνεται και στην κωμική όπερα του Τζοακίνο Ροσίνι: "Ο Κουρέας της Σεβίλλης".

Σύμφωνα με την υπόθεση, ο κόμης Αλμαβίβα γνωρίζει την όμορφη Ροζίνα και την ερωτεύεται. Ο ηλικιωμένος κηδεμόνας της, Ντον Μπάρτολο, προορίζει τη νέα για τον εαυτό του. Ο δάσκαλος μουσικής Ντον Μπαζίλιο, καθησυχάζει τον Ντον Μπάρτολο.
Τού λέει λοιπόν πως εκείνο που τούς χρειάζεται είναι μια συκοφαντία, έντεχνα δημιουργημένη, ώστε ο κόμης να αναγκαστεί να φύγει από την πόλη.

Σκίτσο από τη σκηνή, όπου ο δάσκαλος μουσικής
προτείνει στον Ντον Μπάρτολο
το σχέδιο της συκοφαντίας για να μειώσει
τον Αλμαβίβα στα μάτια της Ροζίνα
(από: fammiventoacf)

Στην άρια: "La calunnia è un venticello", γνωστή και ως "Άρια της συκοφαντίας" , ο Ντον Μπαζίλιο εξηγεί πως η συκοφαντία για να είναι επιτυχημένη και να έχει αποτέλεσμα θα πρέπει να "γεννηθεί" με προσοχή και σιγά σιγά...Σταδιακά δε, ν' αποκτά όλο και περισσότερη δύναμη, καθώς μεταφέρεται και εμπεδώνεται ως πληροφορία στο μυαλό των ανυποψίαστων ανθρώπων.

Η μουσική στη διάσημη, χαριτωμένη άρια ακολουθεί ακριβώς αυτά τα στάδια...
Ξεκινά απαλά, ψιθυριστά και ρυθμικά... Έπονται κωμικοί, ρινικοί ήχοι από τον ερμηνευτή με τα συκοφαντικά στοιχεία να επαναλαμβάνονται...
Στη συνέχεια η μελωδία γίνεται περισσότερο ενεργητική ακολουθώντας ένα χαρακτηριστικό κρεσέντο κι οδηγείται σε κορύφωση με τα θορυβώδη χάλκινα να υπογραμμίζουν το γεμάτο δολιότητα, κείμενο.

"H συκοφαντία σαν το θρόισμα αρχίζει στον αέρα

ένα φύσημα μικρό ανεπαίσθητο

που σιγά, ελαφρά και αθόρυβα

ξεκινά το ύπουλο έργο του.

Ψιθυριστά, μουρμουριστά τα λόγια

μετά σαν σφύριγμα που κάνει το γύρο

αναζητώντας ευήκοα ώτα

και στη συνέχεια να "μουδιάσει"

τον ανθρώπινο εγκέφαλο με το δηλητήριό της.

Από κείνη τη στιγμή δεν σταματάει τίποτε τη συκοφαντία!

Ακριβώς σαν την καταιγίδα, τη βροντή που έρχεται

και τελικά συνθλίβει τα πάντα.

Και το άτυχο θύμα, βουτηγμένο μέσα στις κατηγόριες

και τραυματισμένο

παραδίνεται στο χτύπημα της δημόσιας περιφρόνησης..."

Rossini : "Il Barbiere di Siviglia, "La calunnia è un venticello":

Μπορείτε να διαβάσετε παλαιότερο κείμενο σχετικό με Μουσική και Κληρονομικό Δίκαιο, εδώ.

Ο "Κουρέας της Σεβίλλης" και οι γρουσουζιές του 13

(φωτο με επεξεργασία από photodentro)

Aχ, αυτό το 13!!Γρουσούζικο ή γουρλίδικο;...Τύχη ή ατυχία;

Ο φόβος του 13(η γνωστή "τρισκαιδεκαφοβία") και συνδυαστικά με την κλασική μουσική είναι ταυτισμένη με τον θεμελιωτή του 12φθογγισμού, Άρνολντ Σαινμπεργκ, (σχετικά μπορείτε να διαβάσετε εδώ), έναν εμμονικά προληπτικό με το 13!

Επίσης γεννημένος Τρίτη και 13 είναι ο Χούγκο Βολφ. Πολλές οι ατυχίες στη ζωή του, όμως περισσότερες οι τυχερές του μέρες, κυρίως η υστεροφημία του ως ένα από τους σπουδαιότερους συνθέτες λήντερ... Το σχετικό άρθρο το βρίσκετε εδώ.

Σήμερα, σκέφτηκα λόγω "Τρίτης και 13", να αναφερθούμε σε έναν πολύ αγαπημένο ιταλό δημιουργό και μια πασίγνωστη όπερα που "στεφανώθηκε" με αρκετές "ατυχίες" από 13άρια!!

Μιλώ για τον λατρεμένο "Κουρέα της Σεβίλλης", την όπερα μπούφα, που έγραψε ο Τζοακίνο Ροσίνι στα 24 του χρόνια κι έκανε πρεμιέρα 20 Φλεβάρη 1816 στη Ρώμη.

Θυμίζω πως ο Ροσίνι -ανάμεσα στα άλλα- έχει μείνει στην ιστορία της Μουσικής για την ταχύτητα με την οποία ολοκλήρωνε τις συνθέσεις του! Έτσι, ο θρύλος, όπως και ο βιογράφος του, Σταντάλ,  υποστηρίζουν πως ο "Κουρέας" ολοκληρώθηκε σε μόλις  13 ημέρες!

Σημαδιακό το νούμερο!

Έφερε τύχη ή ατυχία στο νεαρό συνθέτη;

Καταρχήν ... μάλλον ατυχία, καθώς η πρεμιέρα είχε παταγώδη αποτυχία!

Το θέατρο είχαν  κατακλύσει φανατικοί οπαδοί του Παϊζιέλο -που κάποια χρόνια νωρίτερα είχε συνθέσει όπερα βασισμένη στο ίδιο θέμα- θέλοντας να επισημάνουν την "αντιγραφή" του Ροσίνι.

Ένας από τους χαρακτήρες της όπερας-μπούφα είναι ο ξερόλας δάσκαλος μουσικής, Ντον Μπαζίλιο. Στην είσοδό του -λοιπόν- στη σκηνή μπουρδουκλώθηκε, με αποτέλεσμα να χάσει την ισορροπία του, να πέσει και να χτυπήσει...Κάποιοι, θεώρησαν το συμβάν σκηνοθετημένο και χειροκρότησαν, σε άλλους προκάλεσε γέλιο κι άρχισαν -αστειευόμενοι- να κλαψουρίζουν. Οι περισσότεροι όμως το βρήκαν άκομψο και τα γιουχαΐσματα έπεσαν βροχή...

Δεν περνούν λίγα λεπτά, όταν σπάει η χορδή ενός από τα βιολοντσέλα κι αρχίζουν οι παραφωνίες!

Στην επόμενη σκηνή η ατυχία κορυφώνεται, όταν μια μαύρη γάτα εμφανίζεται από το πουθενά στη σκηνή, την ώρα που ο σκερτσόζος, παμπόνηρος Φίγκαρο ετοιμάζεται να ερμηνεύσει την άρια: "Largo al Factotum"...

Η χαριτωμένη γαλή μένει εκεί και τριγυρίζει μέχρι το τέλος της Πρώτης πράξης δημιουργώντας αμηχανία και τρομερή αγωνία  στους ερμηνευτές. Μετά βίας και με τη λαχταρισμένη καρδιά τους να φτεροκοπά, ολοκληρώνεται το τελικό tutti: 

"Mi par d'esser con la testa

in un'orrida fucina,

dove cresce e mai non resta

dell'incudini sonore

l'importuno strepitai"

Πολλές οι ατυχίες, δε νομίζετε; 

Ωστόσο, αν κοιτάξουμε στο χρόνο και την διάσωση του έργου στο πέρασμά του, μάλλον θα πρέπει να κάνουμε λόγο για "καλοτυχία", δεδομένου ότι ο "Κουρέας της Σεβίλλης",  200 χρόνια από την πρεμιέρα του, παραμένει έως σήμερα ένα δημοφιλέστατο οπερατικό έργο, ενώ ο συνθέτης του θαυμάστηκε κι από τόσους επώνυμους, Σοπέν, Μπαλζάκ, Ντάριο Φο κ.α...

Σίγουρα, φίλοι μου, τη γρουσουζιά και την δεισιδαιμονία την κουβαλάει κανείς μέσα του!...Και μεις, θέλω να πιστεύω, δεν ανήκουμε σ' αυτή την κατηγορία! Είμαστε άνθρωποι αισιόδοξοι, που κοιτάμε μπροστά πάντα με χαμόγελο και με θετική θεώρηση. Εξάλλου προς αυτή την κατεύθυνση κινείται και η διάσημη άρια του Φίγκαρο, που διατυμπανίζει με καθαρή, χαριτωμένη κι ακτινοβόλα διάθεση:

"Λα λα λα λα...
Τόπο στον άνθρωπο για όλες τις δουλειές!
Λα, λα λα λα
Α, τι όμορφη ζωή, τι ευχάριστη ζωή"

"Largo al Factotum-Barbiere di Siviglia, Rossini", Tito Gobbi 

Για την ιστορία να πούμε πως ο Ροσίνι πέθανε 13 του μηνός, αλλά και γεννήθηκε μια -για πολλούς- κακότυχη ημερομηνία, 29 Φλεβάρη, την πρόσθετη μέρα των δίσεκτων ετών.
Η παραπανίσια και "αποφράδα" του Φλεβάρη μέρα για τους προληπτικούς,  προστέθηκε για να φέρει αναταραχή, αναστάτωση και συμφορές μέσα στο Φεβρουάριο, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στη λατρεία των υποχθόνιων θεοτήτων...
Παρόλους όμως τους γρουσούζικους αριθμούς δεν εμπόδισε τη φήμη και τη δόξα του να φτάσει στα πέρατα της γης, καθώς όπως γράφει και ο μέγας Σταντάλ στο έργο του: "Η ζωή του Ροσίνι":
"Μετά το Ναπολέοντα, βρέθηκε ένας άλλος άνδρας για τον οποίο ακούει κανείς καθημερινά, στη Μόσχα όπως και στη Νάπολη, στο Λονδίνο όπως και στη Βιέννη, στο Παρίσι όπως και στην Καλκούτα".

ACT I: Mi par d'esser con la testa

ΣΟΠΕΝΧΑΟΥΕΡ, λάτρης του φλάουτου και της "Ύψιστης" μουσικής

 

"Η μουσική είναι η εξοχότερη, η πιο ζωντανή από όλες τις τέχνες

Η Μουσική είναι η απάντηση στο μυστήριο της ζωής. 

Η πιο βαθιά από όλες τις τέχνες, εκφράζει τις βαθύτερες σκέψεις της ζωής.

Είναι η μελωδία, της οποίας το κείμενο είναι ο κόσμος". 

(Αρθούρος Σοπενχάουερ)

Ο γεννημένος στο Ντάντσιχ, σαν σήμερα, 22 Φεβρουαρίου 1788, μέγας γερμανός φιλόσοφος στράφηκε στη Μουσική, πιστεύοντας ότι είναι το μέσο με το οποίο μπορεί κανείς να βιώσει και να μεταφέρει  τη "βούληση", δηλαδή τις ασυνείδητες δυνάμεις που τον κυβερνούν.  

Για τον Σοπενχάουερ η μουσική ήταν το καταφύγιο απέναντι στην τραχύτητα του κόσμου.

Με τις ιδέες του επέδρασε σε αρκετούς συνθέτες, ιδίως στον Βάγκνερ και τα μουσικοδράματά του.
Η θέση του Σοπενχάουερ ότι η "άρνηση της βούλησης για ζωή είναι η μοναδική και οριστική λύτρωση" βρήκε την καλλιτεχνική του ολοκλήρωση στον Βαγνερικό "Τριστάνο", το ανυπέρβλητο αριστούργημα του ώριμου ρομαντισμού. 

Συγχρόνως όμως αυτό το μουσικό δράμα αποτελεί κατάφαση της βούλησης, γιατί ο Τριστάνος γνωρίζει μόνο την Ιζόλδη και εκείνη μόνο τον Τριστάνο. Έτσι ο Βάγκνερ έχει δίκιο όταν συμπεραίνει ότι "η άρνηση της βούλησης για ζωή οδηγεί στη μέγιστη ενέργεια της ίδιας της βούλησης". Από την εσωτερική άρνηση του κόσμου γεννιέται η βεβαίωση της λύτρωσης.


Η προσωπική αφορμή για το: "Τριστάνος και Ιζόλδη", όπως γνωρίζουμε, ήταν το πάθος του Βάγκνερ για τη Ματθίλδη Βέζεντονκ, τη σύζυγο του προστάτη και φίλου του.
Το φιλοσοφικό -όμως-  υπόβαθρο το βρήκε ο Βάγκνερ στο έργο του Άρθουρ Σοπενχάουερ, "Die Welt als Wille und Vorstellung-Ο κόσμος ως βούληση και ως παράσταση", αναμφίβολα, ενός από τα μεγαλύτερα κλασικά έργα της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας, με μεγάλη επιρροή σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης διανόησης.

Η διαφορά είναι πως ο Βάγκνερ αντικατέστησε την άποψη του Σοπενχάουερ για την άρνηση της ζωής, με τη δυνατότητα να ξεπεραστεί η μοναξιά του ατόμου μέσω του έρωτα.

Richard Wagner: "Tristan und Isolde", Prelude /  Furtwangler:

Σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σοπενχάουερ, ο φιλόσοφος αποτελούσε την ιδεολογική συνέχεια του Καντ, ενώ θεωρούσε τον εαυτό του λάτρη του "θείου", όπως αποκαλούσε τον Πλάτωνα.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι ότι παρότι η θέση του Σοπενχάουερ βρίσκει έκφραση στις Βαγκνερικές όπερες, ωστόσο ο φιλόσοφος δεν έτρεφε θαυμασμό για το είδος της όπερας. Αντίθετα, λάτρευε την οργανική μουσική.
Από όπερες, μια μικρή παραχώρηση έκανε στα έργα σκηνικής μουσικής του Μότσαρτ και κυρίως του Ροσίνι.

Ο ίδιος επειδή γνώριζε να εκτελεί φλάουτο, ευχαριστιόταν να ασχολείται καθημερινά 2-3 ώρες παίζοντας, μετά το μεσημεριανό γεύμα.

Στη συλλογή του, ο Σοπενχάουερ κατείχε παρτιτούρες μεταγραφών  όλων των οπερών του Ροσίνι, ανάμεσά τους και της ουβερτούρας από τον "Κουρέα της Σεβίλλης", που θα την ακούσουμε σε μεταγραφή για φλάουτο, καθώς το ξύλινο πνευστό ήταν εκείνο που περισσότερο απ' όλα απολάμβανε ο μέγας φιλόσοφος που τιμάμε σήμερα.

Rossini: "The Barber of Seville, Overture", arr. for flute

"Τριστάνος και Ιζόλδη":Ρ.Βάγκνερ-Μτφ. Αλ. Ίσαρης, εκδ. Ίκαρος
musical-pages

Isabella Colbran: "Σεμίραμις", ο τελευταίος ρόλος...

(New York Public Library)

"Χάριτες και Μούσες έχουν πασπαλίσει κάθε της συλλαβή με νέκταρ!"

Η φράση αναφέρεται στην Ιζαμπέλα Κολμπράν, τη διάσημη ισπανικής καταγωγής soprano sfogato των αρχών του 19ου αι., συνεργάτη και μετέπειτα σύζυγο του Τζοακίνο Ροσίνι.

Ντίβα, μούσα και συνθέτιδα!

"Colbran's portrait", Johann Baptist Reiter

Ανάμεσα στους πολλούς θαυμαστές της υπήρξε και ο βασιλιάς της Νάπολης, Κάρολος ο 6ος.

H φωνή της εξαιρετικής ομορφιάς, με εντυπωσιακή έκταση τριών οκτάβων, άψογης τεχνικής και εκπληκτικής ευελιξίας.
Η χροιά της περιγράφηκε ως "γλυκιά και ώριμη, με πλούσια τη μεσαία περιοχή, ικανή να συνταράξει και να δημιουργήσει συγκινητικό λυρισμό".

Δέκα κορυφαίοι οπερατικοί ρόλοι γράφτηκαν γι' αυτήν, ανάμεσά τους αρκετούς έγραψε και ο Ροσίνι.

Προτείνω να ακούσουμε μια άρια από την όπερα "Σεμίραμις" που έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα, 2 Φεβρουαρίου 1823 στο Θέατρο La Fenice της Βενετίας.

Ήταν η τελευταία ιταλική όπερα του Ροσίνι πριν την αναχώρησή του για το Παρίσι, την οποία ολοκλήρωσε μέσα σε 30 μέρες. 

Αναφέρεται στη βασίλισσα της Ασσυρίας, Σεμίραμι και άφησε εποχή γιατί σύμφωνα με τους κριτικούς ήταν μελόδραμα στο οποίο ο συνθέτης "αναδημιούργησε την μπαρόκ παράδοση του διακοσμητικού τραγουδιού με απαράμιλλη δεξιότητα!Η πιο όμορφη, ευφάνταστη, και πιθανώς η πιο ολοκληρωμένη όπερά του!"

Είναι και η τελευταία όπερα που ερμήνευσε η Κολμπράν πριν αποσυρθεί από το τραγούδι σε ηλικία 42 ετών.

Η διάσημη πριμαντόνα ήταν εθισμένη στα τυχερά παιχνίδια και σπατάλησε σχεδόν όλη την περιουσία που είχε φτιάξει με το ταλέντο της, στα χαρτιά. Παρότι χώρισε με τον Ροσίνι, εκείνος συνέχισε να τη στηρίζει οικονομικά, καθώς την ευγνωμονούσε πάντα αποδεχόμενος πως η Ιζαμπέλα υπήρξε η μεγαλύτερη διερμηνέας της μουσικής του.

Το λιμπρέτο της όπερας "Σεμίραμις" βασίζεται στην ομώνυμη τραγωδία του Βολταίρου.

Η Σεμίραμις, (εξελληνισμένο του ονόματος "Σαμουραμάτ=υψηλός ουρανός") μπορεί να βασίλευσε την αυτοκρατορία των Ασσυρίων μόλις πέντε χρόνια, όμως ενέπνευσε βαθύ σεβασμό μεταξύ των υπηκόων της. Η θρυλική βασίλισσα υπήρξε διορατική, όμως πέρα από το σπουδαίο πολιτικό, στρατιωτικό και πολιτιστικό έργο της γοήτευσε με την έκπαγλη ομορφιά και λαγνεία της.

Koστούμι για το ρόλο της Σεμιράμιδος

Τόση ήταν η γοητεία της που εκτός από τον Βολταίρο και τον Ροσίνι που στήριξε το λιμπρέτο της δίπρακτης όπεράς του με πρωταγωνίστρια την Κολμπράν, αρκετούς αιώνες νωρίτερα είχε σαγηνεύσει και τον Ιταλό ποιητή Δάντη που στην "Κόλαση" από την "Θεία Κωμωδία" του θα την συμπεριλάβει με αναφορές στις "λάγνες, αισθησιακές αρετές" της...

Nα θυμίσουμε πως η όπερα "Σεμίραμις" ήταν η αγαπημένη του Όσκαρ Ουάιλντ , από την οποία προτιμούσε την καβατίνα που ερμήνευε η πρωταγωνίστρια: "Bel Raggio lusinghier".

Η καβατίνα ακούγεται στα μέσα της 1ης Πράξης. Η ερωτευμένη με τον Αρσακές, Σεμίραμις βρίσκεται στους Κρεμαστούς Κήπους του παλατιού της. Κοιτάζει τη σελήνη και εξομολογείται τον έρωτά της απαλά και τρυφερά: "Επιτέλους μια λαμπρή ακτίνα φωτίζει την ψυχή μου"...

Την απολαμβάνουμε από τη Μαρία Κάλλας:

Rossini: "Semiramide-Bel Raggio lusinghier" / M. Callas:

Προσωπικά προτιμώ τη συγκλονιστική σκηνή της Β' Πράξης. Η βασίλισσα Σεμίραμις καταρρέει από θλίψη και τύψεις, όταν μαθαίνει πως ο Αρσακές είναι ο γιος της! Τον παρακινεί να τη σκοτώσει.

Μαζί ερμηνεύουν το ανατριχιαστικό ντουέτο: "Giorno d'orrore - Μαύρη μέρα φρίκης"...

Το ακούμε από τις Joan Sutherland και Giulietta Simionato.

(Η Colbran γεννήθηκε σαν σήμερα, 2 Φεβρουαρίου 1785)

2 comments:


Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)3 February 2021 at 06:33

Πολύ ωραία αφιέρωση στην Κολμπράν, Ελπίδα μου! Έτσι όπως περιγράφεται η φωνή της, μόνο η Κάλας μου έρχεται στο νου σαν παρόμοια κι πολύ σωστά πρόσθεσες την άρια της Σεμιράμιδος με την φωνή της. Τι κρίμα η Κολμπράν να πέσει θύμα της άσχημης αυτής έξης, της χαρτοπαιξίας και να σπαταλήσει όλο της το βιος στην πράσινη τσόχα.
Ευχαριστούμε πολύ, αγαπημένη μου φίλη για την έξοχη παρουσίαση! Φιλάκια! ❤
Replies

ELPIDA NOUSA3 February 2021 at 09:17

Azy μου, ευχαριστω πολύ για την αναγνωση και το ευστοχοτατο σχολιο σου!Ναι, μια Καλλας της εποχης της ηταν η Κολμπραν που μεσουρανησε στη Ναπολιτανικη σχολη και οχι μονο!Χρυσα γραμμενο το ονομά της στις σελιδες των πριμαντονων και στενα συνδεδεμενη με τον Ροσινι, που υπηρξε εκτος απο μουσα του και η μεγαλυτερη διερμηνεας των οπερων του!
Ναι, ο εθισμός της την κατεστρεψε οικονομικα, συνηθεια που απεκτησε απο τον πρωην εραστη της και ιμπρεσαριο στη Ναπολη, που εντός του Θεατρου λειτουργουσε και χαρτοπαικτικη λεσχη...
Ομως και η ενεργεια του Ροσινι να την υποστηριζει και να την βοηθα, δειχνει τη γενναιοδωρια ψυχης, την καλοσυνη και ευαισθησια αυτου του καλλιτεχνη..
Ευχαριστω και για τον επαινο!Πολλά φιλιά κι από μενα, γλυκια μου φιλη! ❤

Στο θάνατο του Λόρδου Μπάϋρον...

 

"Ο λόρδος Βύρων στο νεκροκρέβατό του", Joseph-Denis Odevaere

Ο μεγάλος φιλέλληνας Λόρδος Μπάυρον πέρασε στην αιωνιότητα στις 19 Απριλίου του 1824 στο Μεσολόγγι, θυσιαζόμενος για την ελευθερία μιας πατρίδας που δεν ήταν η δική του.
Στη μνήμη του ο εθνικός μας ποιητής, Διονύσιος Σολωμός   συνέθεσε την "Ωδή εις τον θάνατο του Λόρδου Μπάιρον".
Η καρδιά του ενταφιάστηκε στην ιερή πόλη του Μεσολογγίου και σε ένδειξη πένθους ρίχτηκαν 37 κανονιοβολισμοί, όσα και τα χρόνια του Μπάυρον.

Διονύσιος Σολωμός: "Εις τον θάνατον του Λόρδου Μπάϋρον":

Λευτεριά, για λίγο πάψε να χτυπάς με το σπαθί 

Τώρα σίμωσε και κλάψε εις του Μπάιρον το κορμί.

Και κατόπι ας ακλουθούνε όσοι επράξανε λαμπρά.

αποπάνου του ας χτυπούνε μόνο στήθια ηρωικά.

Αναθράφηκε ο γενναίος στων αρμάτων την κλαγγή.

Τουτον έμπνευσε, όντας νέος, μία θεά μελωδική...

(όλο το ποίημα μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.)

***

ROSSINI: " Il pianto delle Muse in morte di Lord Byron"

Tο 1824 και στη μνήμη του Λόρδου Μπάυρον, o Τζοακίνο Ροσίνι συνθέτει την καντάτα του: "Ο θρήνος των μουσών στο θάνατο του Λόρδου Βύρωνα" για τενόρο, χορωδία και ορχήστρα.
Παρουσιάστηκε στο Λονδίνο και πολλά μοτίβα του στηρίζονται στην παλιότερη όπερα του συνθέτη: "H πολιορκία της Κορίνθου", που είχε αρχικά παρουσιαστεί με τον τίτλο: "Μωάμεθ Β΄".
Ο Ροσίνι ερμήνευσε και τα σολιστικά μέρη του τενόρου, υποδυόμενος τον Απόλλωνα, θεό του φωτός, που αποδίδει τιμές στον ποιητή Βύρωνα.

Η αποχαιρετιστήρια καντάτα ειναι σύνθεση που φανερώνει τη μουσική ευγλωττία του Ροσίνι, την άφθαστη εκφραστικότητά του, και την ευρηματικότητά του στην ενορχήστρωση με εντυπωσιακό σημείο της χρήση της άρπας σκιαγραφώντας ένα μουσικά υποβλητικό περιβάλλον για το θέμα.

Rossini: "Il pianto delle Muse in morte di Lord Byron":

Την παραπάνω Ωδή του Διονυσίου Σολωμού στη μνήμη του φιλέλληνα Μπάυρον μελοποίησε πρόσφατα ο σύγχρονος κλασικός ελληνας συνθέτης Γιώργος Κοντογιώργος. 

Πρόκειται για μελοποιηση σε λιτή γραφή, χωρίς διακοσμητικά στοιχεία και ακρότητες και περιλαμβάνεται στον φωνητικό του κύκλο "Odes a d Cantos".

Ερμηνεύει ο κορυφαίος Έλληνας βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος με τη συνοδεία του The Athens Bridge Quartet.

Μπαλζάκ: η αγάπη για τον Ροσίνι...

 Ο κορυφαίος Γάλλος λογοτέχνης, Ονορέ ντε Μπαλζάκ, είναι ένας από τους θεμελιωτές του ρεαλισμού, ένας από τους σπουδαιότερους της  ευρωπαϊκής λογοτεχνίας κι έμεινε στην ιστορία για τις περίτεχνες περιγραφές του της γαλλικής κοινωνίας της εποχής του.

Γεννήθηκε σαν σήμερα 20 Μαΐου του 1799 στην Τουρ, και αγαπούσε πολύ το μελόδραμα, ιδιαίτερα το ιταλικό.

Αγαπημένος του συνθέτης ο Τζοακίνο Ροσίνι και κυρίως η όπερα του "Μωυσής στην Αίγυπτο".

Τόση ήταν η αγάπη του γι αυτή την όπερα που στην αριστουργηματική του νουβέλα "Μασιμίλα Ντόνι" δεν διστάζει να αφιερώσει περισσότερο από το ένα τέταρτο της έκτασής της στην ανάλυση του μελοδράματος!

Από τα θέματα που απασχολούν ιδιαίτερα τον Μπαλζάκ είναι ο σαρκικός και ο εξιδανικευμένος έρωτας, θέμα που πραγματεύεται σε αυτή τη νουβέλα. Τον απασχολεί ο οδυνηρός διχασμός ανάμεσά τους, θέμα που έκανε τον Μπαλζάκ να στοχαστεί περισσότερο, μετά το ταξίδι στην Ιταλία και το επίμονο φλερτ με την ιταλίδα Κλάρα Μαφέι.
Ετσι, πλάθει την ηρωίδα του Μασιμίλα Ντόνι, παντρεμένη δούκισσα που ανταποκρίνεται στον πρίγκιπα Εμίλιο, που είναι τρελά ερωτευμένος μαζί της. Ο έρωτας τους παραμένει πλατωνικός, καθώς μια παρεξήγηση ρίχνει στην αγκαλιά του Εμίλιο την τραγουδίστρια της όπερας και ερωμένης του δούκα, που βρίσκεται στη Βενετία για να πρωταγωνιστήσει στην όπερα του Ροσίνι: "Ο Μωυσής στην Αίγυπτο"...
Ο ρόλος της μουσικής είναι καθοριστικός, συμφιλιώνει το σαρκικό με τον πνευματικό έρωτα.

Η "Μασιμίλα Ντόνι" του Μπαλζάκ αποτελεί ύμνο στην ατμόσφαιρα της ιταλικής ζωής, που όπως είπαμε παραπάνω ο συγγραφέας γνώρισε στη διάρκεια ταξιδιών του. Ύμνο στον έρωτα, στον αυθορμητισμό των κατοίκων, την αγάπη για το θέαμα και κυρίως το πάθος των Ιταλών για την όπερα!

Τιμητικά για τον Ονορέ ντε Μπαλζάκ κι από το συγκεκριμένο βιβλίο του, επιλέγω να μοιραστούμε κάποια  αποσπάσματα που αναφέρονται στην υπέροχη Εισαγωγή του "Μωυσή στην Αίγυπτο" και την "Προσευχή των Εβραίων":

Μασιμίλα και Εμίλιο
(από εικονογράφηση της πρώτης έκδοσης) 

"Αύριο παίζουν τον "Μωυσή"!Την πιο σπουδαία όπερα που γέννησε η πιο όμορφη μεγαλοφυία της Ιταλίας"...[...]
Δεν είναι όπερα κύριε, αλλά ορατόριο.[...]Δεν θα ήταν υπερβολή αν αποδίδαμε στο μεγάλο Ροσίνι όλη την ευφυία, καθώς πρέπει να είναι κανείς συνάμα ποιητής και μουσικός για να συλλάβει την εμβέλεια μιας τέτοιας μουσικής[...]
Ο "Μωυσής" είναι ο ελευθερωτής ενός σκλαβωμένου λαού, του είπε.Μην το ξεχάσετε αυτό, και θα δείτε με τι θύελλα χειροκροτημάτων θα ανταποκριθεί όλο το Φενίτσε όταν θα ακούσει την "Προσευχή των απελευθερωμένων Εβραίων"
[...]
Όταν στην ορχήστρα ακούστηκαν οι τρεις συγχορδίες σε Ντο μείζονα, που ο συνθέτης τοποθέτησε στην αρχή για να  αφήσει να εννοηθεί πως η εισαγωγή του θα τραγουδηθεί, η δούκισσα δεν μπόρεσε να κρύψει πόσο η μουσική ταίριαζε στην κρυμμένη οδύνη της.
"Πόσο αυτές οι συγχορδίες σε παγώνουν!, είπε. Η οδύνη αναγγέλλεται. Ακούστε προσεκτικά.Το μελωδικό θέμα έχει την τρομερή ελεγεία  ενός λαού χτυπημένου από το χέρι του Θεού[...]
Αγαπητέ Ροσίνι, μόνο ένας Ιταλός μπορούσε να γράψει αυτό το Δαντικό θέμα![...]
Παλιοί Γερμανοί δάσκαλοι, Χαίντελ, Σεμπάστιαν Μπαχ,  και συ ακόμα Μπετόβεν, υποκλιθείτε!
Ιδού η βασίλισσα της Τέχνης, ιδού η Ιταλία θριαμβεύουσα!..."

("Μασιμίλα Ντόνι", Ο. ντε Μπαλζάκ, μτφ. Β.Παπαντωνίου-Β.Βασιλικός, εκδ. Gutenberg-σελ.9, 78, 101, 108, 109, 110)

1. Rossini - Prayer,  "Moses in Egypt":

2.Rossini - Overture-Prelude, "Moses in Egypt"

Να συμπληρώσουμε πως τον Μπαλζάκ προέτρεψε να γράψει τη νουβέλα η Γεωργία Σάνδη, λάτρης και κείνη της όπερας: "Μωυσής" του Ροσίνι.

Από τη νουβέλα έχει επίσης εμπνευστεί την ομώνυμη τετράπρακτη όπερα του ο  Othmar Schoeck.

"Τζοακίνο Ροσίνι και η λατρεία για το ΦΑΓΗΤΟ"

 

Η καρικατούρα από το blog του αείμνηστου Β.Παυλίδη

Έφυγε σαν σήμερα πριν 150 χρόνια από πνευμονία.
Θεωρείται ένας από τους κύριους εκφραστές του μπελκάντο.
Οι μελωδίες του ανέδυαν μια φινέτσα και κομψότητα κι αγαπήθηκαν τόσο, που του αποδόθηκε ο τίτλος του "ιταλού Μότσαρτ".
Eπίσης υπήρξε εκπληκτικός πιανίστας και θαυμάστηκε για τις ερμηνείες του από τους Λιστ και Σαι Σανς, ενώ όταν ο Μπετόβεν μελέτησε την παρτιτούρα του "Κουρέα" τον συνεχάρην και προφήτεψε πως θα παίζεται όσο θα υπάρχει ιταλική όπερα. Τον συμβούλευσε δε, να μην γράψει άλλο μουσικό είδος πλην από όπερα μπούφα γιατί η φύση του ήταν καμωμένη και ταιριστή μόνο με αυτή.

Ο Τζοακίνο Ροσίνι όμως, εκτός από μάγειρας εξαίρετων μελωδιών ήταν και καταπληκτικός σεφ στην κυριολεξία!

Μάστορας και στην κουζίνα, επινόησε πλήθος συνταγών, καθώς λάτρευε το φαγητό!
Είναι πολλά τα πιάτα που φέρουν το όνομά του "a la Rossini"...Αδυναμία είχε στο πατέ και τις τρούφες...

"Ψάχνω για μουσικά μοτίβα, αλλά δεν μου έρχονται στο νου παρά τρούφες, πατέ κι άλλα παρόμοια", συνήθιζε να λέει...
Είναι τόσο παθιασμένος με την τρούφα που την ονομάζει "Μότσαρτ των μανιταριών"!



Το 1829, και για τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του -σχεδόν 4 δεκαετίες- δεν συνέθεσε τίποτε, αλλά αφοσιώθηκε στη μαγειρική και τη γευσιγνωσία.
Παραδόθηκε στην απόλαυση του ουρανίσκου!
Μόνο λίγο πριν το θάνατό του έγραψε τα περίφημα " Péchés de vieillesse -Αμαρτήματα του Γήρατος", μια σειρά συνθέσεων για πιάνο, φωνή ή μικρό σύνολο με διάχυτη την ειρωνεία, το χιούμορ και τον αυτοσαρκασμό.

Ξεχωρίζουμε 2 ενότητες από αυτά, που εμπνέονται από την αγάπη του για το καλό φαγητό και έχουν τίτλο: "Quatre mendiants et quatre hors d’œuvres"...
Δηλαδή:
"ΕΠΙΔΟΡΠΙΑ"(Αποξηραμένα σύκα-Αμύγδαλα-- Σταφίδες-Φουντούκια)
και
"ΟΡΕΚΤΙΚΑ"(Ραπανάκια-Αντζούγιες- Πίκλες- Βούτυρο) !

Aκούμε τα "Ραπανάκια":

Η όπερα "Tανκρέδος" είναι η  πρώτη όπερα seria του Ροσσίνι, την οποία συνέθεσε βασισμένος στην ομώνυμη τραγωδία του Βολταίρου.
Όταν παρουσιάστηκε στο θέατρο Φενίτσε της Βενετίας έκανε πάταγο γι' αυτό κι ο βιογράφος του συνθέτη, Στεντάλ χαρακτήρισε την όπερα "κεραυνό εν αιθρία"!

Από τις άριές της ξεχωρίζει η άρια του πρωταγωνιστή "Di tanti palpiti di tante pene", γνωστή και ως "Άρια του ρυζιού"...
Το όνομα αυτό τής δόθηκε , καθώς η παράδοση θέλει τον διάσημο συνθέτη να την συνέθεσε σε ένα Βενετσιάνικο εστιατόριο περιμένοντας να ετοιμαστεί το φαγητό του: risi e bisi(ριζότο με μπιζέλια)...

Di tanti palpiti di tante pene-Άρια του ρυζιού"

Μετά από τόση κουβέντα περί φαγητού, άντε και καλή μας όρεξη!
Να έχετε όλοι μια "νόστιμη" Τρίτη!

"Μικρή Επίσημη Λειτουργία": η τελευταία σύνθεση του Ροσίνι...

"Αγαπημένε Κύριε, ιδού λοιπόν ολοκληρώθηκε αυτή η φτωχική μικρή λειτουργία. 

Άραγε έγραψα ένα κομμάτι θρησκευτικής ή μήπως βέβηλης μουσικής; 

Γεννήθηκα για την κωμική όπερα, όπως ξέρεις καλά. 

Χωρίς σπουδαία τεχνική, με λίγη καρδιά, αυτό είναι όλο. 

Ας είσαι ευλογημένος και χάρισέ μου τον παράδεισο"
(από Αρχείο ΕΛΣ)

Αυτά τα λόγια γράφει στη τελευταία σελίδα της χειρόγραφης παρτιτούρας της "Μικρής Επίσημης Λειτουργίας" του ο Τζοακίνο Ροσίνι. Ενα έργο που ολοκληρώθηκε λίγο πριν το θάνατό του, σαν σήμερα, 13 Νοεμβρίου 1868.

Ο "ιταλός Mότσαρτ" -όπως χαρακτήριζαν το συνθέτη- έγραψε το θρησκευτικό έργο κατόπιν παραγγελίας του κόμη Αλέξις Πιγιέ-Ουίλ, για το μουσικό σαλόνι της συζύγου του, αρχικά για δύο πιάνα, αρμόνιο και 12 τραγουδιστές. Λίγο αργότερα το ενορχήστρωσε για μεγάλη συμφωνική ορχήστρα, χορωδία και σολίστες.

Πρόκειται για μεγάλης διάρκειας έργο, μια Μissa Solemnis, που ο Ροσίνι με δόση ειρωνείας τής έδωσε τον αντιφατικό τίτλο: "Petite Messe solennelle - Μικρή Επίσημη Λειτουργία" . 

Η σύνθεση χαρακτηρίστηκε από τον ιταλό συνθέτη ως: "το τελευταίο θανάσιμο αμάρτημα του γήρατος", καθώς είχε σταματήσει να συνθέτει όπερες, δεκαετίες πριν τον θάνατό του.

Το θρησκευτικό έργο του Ροσίνι είναι χαρακτηριστικό, καθώς ήδη από  τον τίτλο παραπλανά τον ακροατή...Παρότι η Λειτουργία είναι εκτεταμένης διάρκειας, εκείνος την τιτλοφορεί "Μικρή". Ορισμένοι από τους αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο Ροσίνι τη θεωρούσε μικρή σε σύγκριση με τη συνεισφορά του στη θρησκεία...Μαρτυρά την σεμνότητα και ταπεινότητά του, αναγνωρίζοντας στη σύνθεση περιορισμένες μουσικές δυνάμεις και μόνο μια ελάχιστη συμβολή από μεριάς του σε ένα είδος μουσικής στο οποίο "απαιτείται το Ύψιστο και Μεγαλειώδες"...Από την άλλη, έκρινε τη σύνθεση αρκετά "κοσμική" για το θρησκευτικό χαρακτήρα της. 

φωτο από: pinterest

Φυσικά όμως και δω οι ερευνητές εντοπίζουν μεγάλη συνθετική επιδεξιότητα σε πιανιστικά μέρη (είδος με το οποίο δεν ασχολήθηκε εκτενώς ο Ροσίνι), όπως το "Preludio religioso", όπου αποδεικνύεται η εφευρετικότητά του ιδιαίτερα στο επίπεδο διαχείρισης της τονικότητας, που συχνά εξελίσσεται σε απομακρυσμένες κλίμακες…
Επίσης εκθαμβωτικής ομορφιάς είναι οι άριες, όπως π.χ η άρια του τενόρου "Domine Deus" από το Gloria, με δεξιοτεχνικά περάσματα, που σε ύφος θυμίζει τα μέρη του Αλμαβίβα από τον "Κουρέα της Σεβίλλης" .O Ροσίνι χρησιμοποιεί συγκοπές, εντυπωσιακή διάσταση ρυθμών και δυναμικής ώστε να αποτυπώσει τη μεγαλοπρέπεια του Βασιλιά των Ουρανών…
Αλλά και τα μεγαλύτερου βάθους μέρη, όπως το "Miserere" της σοπράνο που φτάνει σε πρωτοφανή τελειότητα.
Ως προς τη φόρμα, πολλοί χαρακτηρίζουν την "Petite Messe solennelle "κράμα των αρχών της παραδοσιακής θρησκευτικής λειτουργίας με αριστουργηματικά χορωδιακά μέρη a capella, με το  ρομαντικό  συναίσθημα του Ροσίνι, στοιχείο στο οποίο η θρησκεία βρίσκει ιδανική θέση". 

Η "Μικρή Επίσημη Λειτουργία" παρουσιάστηκε μετά το θάνατο του συνθέτη, καθώς ο Ροσίνι επιθυμούσε μια παράσταση σε εκκλησία. Μάλιστα, είχε αιτηθεί στον Πάπα να τού επιτραπεί η χρήση γυναικείας χορωδίας(απαγορεύονταν στους καθολικούς), καθώς δεν τον ικανοποιούσαν οι εκκλησιαστικές χορωδίες αγοριών εκείνης της εποχής.Επιθυμούσε τις υψηλές γυναικείες φωνές  με δύναμη, γλυκύτητα και ευελιξία, που η ποιότητα, το τίμπρο και ο βελούδινος τόνος τους θα ανέδυε την "ευαισθησία και θρησκευτική γαλήνη", που απαιτεί ένα τέτοιο έργο, όπως έλεγε.

Marietta Alboni

Όμως  το αίτημά του απορρίφθηκε κι έτσι δεν ευτύχησε να ακούσει το θρησκευτικό του έργο κατά τη διάρκεια της ζωής του σε ναό, όπως σχεδίαζε...

Ο Ροσίνι είχε συνθέσει την "Petite Messe solennelle" έχοντας κατά νου συγκεκριμένους ερμηνευτές. Π.χ  το μέρος του "O salutaris" (προστέθηκε στην εκδοχή για ορχήστρα) για την διάσημη λυρική ερμηνεύτρια της εποχής και συνεργάτιδά του, Μαριέττα Αλμπόνι, μια από τις σημαντικότερες φωνές στην ιστορία της όπερας, στην οποία είχε αναθέσει και τους πρωταγωνιστικούς ρόλους σε δημοφιλή μελοδράματά του, όπως Σεμίραμις, Σταχτοπούτα κλπ...
Ο συνθέτης είχε  εκφράσει την ελπίδα του ότι θα αναλάμβανε η ίδια να εκτελέσει το έργο, ακόμα και μετά τον θάνατό του. Ετσι κι έγινε. Ο Ροσίνι ήταν ο αγαπημένος της μαέστρος και δεν μπορούσε να αδιαφορήσει σε κάτι πού τής είχε ζητήσει προσωπικά.
Η Αλμπόνι ως φόρο τιμής στον μέγα Ροσίνι περιόδευσε και διέδωσε ανά την Ευρώπη την "Petite messe solennelle" με τεράστια επιτυχία...

Rossini - Preludio Religioso - Petite Messe solennelle:

Rossini: Petite Messe solennelle - Domine Deus:

Rossini: Petite Messe solennelle - O salutaris:

Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε να ακούσετε τη Λειτουργία ολοκληρωμένη σε μια εξαιρετική παράσταση με τον Alberto Zedda στο πόντιουμ, ομολογουμένως φανατικό οπαδό του Ροσίνι, που περισσότερo από οποιονδήποτε αποκατέστησε τον συνθέτη ως έναν από τους μεγαλύτερους όλων των εποχών.
Εξάλλου ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα του Zedda, και μετά από επίπονη μελέτη και έρευνα, ήταν η πλήρης κριτική έκδοση των οπερών και άλλων συνθέσεων του τιμώμενου σήμερα Ροσίνι. 

Rossini: "Petite Messe solennelle" / Alberto Zedda:

Η "Αρμίντα" από μια σύγχρονη Ροσινιάνα ερμηνεύτρια....

 

(bruceduffie)

Γεννημένη στην πόλη της Ιουλιέτας, τη Βερόνα, η ιταλίδα σοπράνο Cecilia Gasdia έμελλε να συνδέσει το όνομά της με την τραγωδία των μεγαλύτερων εραστών της ιστορίας, αφού το ντεμπούτο της στην όπερα έκανε με το ρόλο της Ιουλιέτας στο «Καπουλέτοι και Μοντέγοι» του Μπελίνι στη Φλωρεντία, ενώ πρωτοπαρουσιάστηκε και ενθουσίασε και στην αντίπερα όχθη του ωκεανού στη Metropolitan Opera το 1986 ως μια άλλη Ιουλιέτα, αυτή τη φορά στο μελόδραμα του Γκουνό, «Romeo et Juliette» δίπλα στο Ρωμαίο, που υποδυόταν ο Alfredo Kraus και υπό την μπαγκέτα του Placido Domingo.

Αποφάσισε να ασχοληθεί με την όπερα όταν στην εφηβεία της ήρθε σε επαφή με τις άριες της Μαρίας Κάλλας, για την οποία μέχρι σήμερα δηλώνει "τρελή για κείνη και τις ερμηνείες της" με ένα κοριτσίστικο ενθουσιασμό!

Ξεχώρισε σε ρόλους του συμπατριώτη της Tζοακίνο Ροσίνι, κύριο εκφραστή του μπελκάντο, που και η Κάλλας υπηρέτησε, κι έκανε κοινό και κριτικούς να μιλούν για το γλυκό ηχόχρωμα, τη διαυγή εκφορά, τον έξοχα εστιασμένο ήχο της μικροκαμωμένης, κομψής και λεπτεπίλεπτης Τσετσίλια, που «μοιάζει να ξεπήδησε από πίνακα του Ραφαήλ», όπως χαρακτηριστικά γράφτηκε.

Επιλέγω, ως «Ροσινιάνα ερμηνεύτρια» κατ’ εξοχήν, να την ακούσουμε στην όπερα «Αρμίντα» του Ροσίνι μιας και το έργο παρουσιάστηκε σαν σήμερα 11 Νοέμβρη 1817 στη Νάπολη στην αρχαιότερη Όπερα στον κόσμο, Teatro di San Carlo από την εποχή των Βουρβώνων, για τον εορτασμό επαναλειτουργίας του μετά την μεγάλη πυρκαγιά που το είχε καταστρέψει την προηγούμενη χρονιά.
Ένα θέατρο θαυμαστό για την αρχιτεκτονική του, την πλούσια, επίχρυση διακόσμησή του και τα περίτεχνα ανάγλυφά του, με το βλέμμα των θεατών να τραβούν καταρχήν η οροφή με τη νωπογραφία του θεού της Μουσικής, Απόλλωνα να στεφανώνει φημισμένους καλλιτέχνες, ποιητές και μουσικούς και το ανάγλυφο στη σκηνή, που απεικονίζει το «Χρόνο και τις Ώρες»!

Η όπερα "Αρμίντα", που είναι  βασισμένη σε επεισόδιο από το έπος «Η ελευθερωθείσα Ιερουσαλήμ» του Toρκουάτο Τάσσο επικεντρώνεται στον ακαταμάχητο έρωτα της Αρμίδας μάγισσας με τον εχθρό της, ιππότη Ρινάλντο.

Ο ρόλος, από τους πιο απαιτητικούς του συνθέτη από το Πεζάρο, με δύσκολα περάσματα στην υψηλή περιοχή, γραμμένα από τον ερωτευμένο «ιταλό Μότσαρτ», (όπως ήταν το προσωνύμιο του Ροσίνι) για την ερμηνεύτρια και μέλλουσα σύζυγό του, Isabella Colbran, με σκοπό να αναδείξουν τα φωνητικά και υποκριτικά προσόντα της.

H "Αρμίντα", μία από τις μεγαλύτερες όπερες του Ροσίνι, μετά την πρεμιέρα της στη Νάπολη το 1817 ξεχάστηκε γρήγορα, ώσπου το 1952 αναβίωσε θριαμβευτικά από την Μαρία Κάλλας και έκτοτε θεωρείται ένα αριστούργημα.

Ακούμε την ιταλίδα κολορατούρα Τσετσίλια Γκάσντια στην τελευταία άρια της ηρωίδας μας: «Dove son io?… Fuggì!», όπου εγκαταλελειμμένη από τον ιππότη της, ανάμεσα στον έρωτα και την οργή, παραδίδεται στους δαίμονες της εκδίκησης...