Άλμα Μάλερ: "Γκούσταβ Κλιμτ, η πρώτη μου μεγάλη αγάπη..."

Oικογενειακή φωτογραφία με την Άλμα ως παιδί στ' αριστερά
δίπλα στον Καρλο Μολ και δεξιά οι γονείς της
(πηγή: mahlerfoundation.org)

Η Άλμα Σίντλερ-Μάλερ υπήρξε φινετσάτη, καλλιτεχνική φύση. Ο πατέρας της, Emil Jakob Schindler, ήταν φημισμένος τοπιογράφος και συχνά του κρατούσε συντροφιά στο στούντιό του. Τον θαύμαζε απεριόριστα, σχεδόν τον είχε ειδωλοποιήσει, ενώ εκείνος προώθησε το ενδιαφέρον της για τη λογοτεχνία και το ταλέντο της για τη μουσική...

Ο Σίντλερ ως ζωγράφος έλαβε εντολή από τον διάδοχο του θρόνου της Αυστρίας, Ροδόλφο να απεικονίσει το παράκτιο τοπίο στη Δαλματία ως την Ελλάδα, ένα ταξίδι πολλών μηνών στο οποίο τον συνόδευσε η οικογένειά του.
Ετσι, η μικρή Άλμα βρέθηκε να απολαμβάνει τις ομορφιές της Κέρκυρας. Ενώ η οικογένεια διέμενε στο ελληνικό νησί, η Άλμα εξασκείτο στη μουσική παίζοντας στο πιάνο που ο πατέρας είχε φροντίσει να φέρει στο σπίτι. Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα της Άλμα, στην Κέρκυρα το εννιάχρονο κορίτσι έκανε τις πρώτες της απόπειρες στη σύνθεση.

Μαθητής και βοηθός του πατέρα της Άλμα ήταν ο Καρλ Μολ, με τον οποίο η μητέρα της σύναψε σχέση και παντρεύτηκε μετά το θάνατο του συζύγου της. Η Άλμα τότε ήταν 13 ετών.

To 1897 o Kαρλ Μολ εξελέγη αντιπρόεδρος του Κινήματος της Απόσχισης στη Βιέννη, με πρόεδρο τον Γκούσταβ Κλιμτ και συχνά μαζί με άλλα μέλη του κινήματος συγκεντρώνονταν σε "βραδινά τέχνης" στο σπίτι του Μολ. Η Άλμα ήταν τότε μια δεκαεφτάχρονη καλλονή κι απολάμβανε για πρώτη φορά την προσοχή διάσημων ανδρών.

Σε αυτές τις συγκεντρώσεις τράβηξε την προσοχή του Kλιμτ.Όμως και η Άλμα δεν έμεινε ασυγκίνητη. Την έλκυε η φήμη του σπουδαίου, πρωτοποριακού δημιουργού, αυτός ο υπέρλαμπρος αστέρας του καλλιτεχνικού στερεώματος, γνωστού καρδιοκατακτητή... Στο ημερολόγιό της καταγράφει:

"Ο Γκούσταβ Κλιμτ μπήκε στη ζωή μου ως η πρώτη μου μεγάλη αγάπη, αλλά ήμουν ένα αθώο παιδί, απόλυτα απορροφημένο από τη μουσική μου και μακριά από τη ζωή στον πραγματικό κόσμο. Όσο περισσότερο υπέφερα απ’ αυτή την αγάπη, τόσο περισσότερο βυθιζόμουν στη μουσική μου και έτσι η δυστυχία μου έγινε πηγή της μεγαλύτερής μου ευτυχίας."

Ο Κλιμτ δεν μπορούσε να ξεκολλήσει από την πανέμορφη δεσποσύνη. Την ακολούθησε σε ένα ταξίδι της οικογένειας στην Ιταλία . Εκεί οι δυο τους συναντήθηκαν κρυφά και η Άλμα ήταν πρόθυμη να του ορκιστεί αιώνια πίστη και αφοσίωση. Σε αυτό το ταξίδι ο Κλιμτ έδωσε το πρώτο φιλί στην Άλμα, το πρώτο ερωτικό φιλί της κοπέλας, κάτι που όταν ανακάλυψε ο Καρλ Μολ τον εξόργισε τόσο που οδήγησε σε βαθειά ρήξη ανάμεσα στους δυο ζωγράφους και συνεργάτες. Ο Μολ ανάγκασε τον Κλιμτ να απομακρυνθεί από την Άλμα και να μην έχει πια καμμία επαφή μαζί της.

Το σκίτσο είναι του Γκούσταβ Κλιμτ και περίπου
της ίδιας εποχής με κείνη που η Άλμα συνέθεσε το παραπάνω ληντ.
Απεικονίζει δύο γυναικεία γυμνά και σήμερα εκτίθενται στο
Μουσείο Guggenheim στη Νέα Υόρκη.

“Μαζί σου είμαι καλά

Τα δειλά ρολόγια

Χτυπούν όπως παλιά

Έλα κι εκμυστηρρεύσου μου την αγάπη σου,

όχι όμως δυνατά, μα σιωπηλά.

 

Κάπου μια πόρτα ανοίγει

σε αγρούς με μπουμπουκιασμένα άνθη

Το σούρουπο αγγίζει τα τζάμια του παραθύρου

Ας μείνουμε σιωπηλοί,

Έτσι, κανείς δεν θα ξέρει για μας!”

(Ράινερ Μαρία Ρίλκε)

Η Άλμα μελοποίησε το ποίημα του Ρίλκε λίγο μετά την απομακρυνσή της από τον Κλιμτ...H μελωδία με λεπτές αποχρώσεις ηχεί σαν γλυκιά ανάμνηση της νιότης...

Η Aλμα Μάλερ συνέθεσε αρκετά λήντερ, ορχηστρικά κομμάτια και ένα ανολοκλήρωτο μέρος όπερας. Από τα έργα της σώζονται 17 λήντερ, ανάμεσά τους και κείνο σε ποίηση Ρίλκε που αναδύει θολές εικόνες από την πρώτη της αγάπη...
Η Άλμα προσεγγίζει το θέμα του πρώτου ερωτικού σκιρτήματος με αμόλυντο, αγνό τρόπο, αντίθετα με τις αρμονίες που χρησιμοποιεί που είναι αρκετά τολμηρές χωρίς ωστόσο να καλύπτεται η ευαισθησία της δημιουργού. Μια σύντομη σύνθεση για πιάνο και φωνή, δείγμα της ύστερης ρομαντικής περιόδου.

Ακούμε το ληντ στην εκδοχή του για φωνή και ορχήστρα. Την Royal Concertgebouw Orchestra διευθύνει ο Riccardo Chailly.

Alma Schindler -Mahler: “Bei dir ist es traut”:

Η ζωή της Άλμα Σίντλερ-Μάλερ και η σχέσης της με επιφανείς άνδρες της εποχής της είναι γνωστά. Έζησε στο έπακρο, γοητεύοντας πλήθος ανδρών.
Συχνά υπερηφανευόταν, όπως διαβάζουμε στα απομνημονεύματά της:
"...με τους άνδρες υπήρξα απρόσιτη και περήφανη. Δεν τους έλεγα παρά ελάχιστες ψυχρές λέξεις στον καθένα...Εκείνοι συνωστίζονταν γύρω μου σαν τα κουνούπια γύρω από τη λάμπα κι εγώ αισθανόμουν βασίλισσα..."

Σκέψεις που απέχουν από κείνες του 17χρονου κοριτσιού στη Βιέννη, άβγαλτου και συνεσταλμένου έτοιμου να παραδοθεί στα δίχτυα του πρώτου έρωτα με τον κατά πολύ μεγαλύτερό της, Κλιμτ. Η απειρία της -τότε- στα ερωτικά θέματα ήταν εμφανής. Είχε -αδιαμφισβήτητα- κολακευτεί από την προσέγγιση του ερωτύλου ζωγράφου, όμως οι άμυνές της ήταν γερές. Εκτός από κείνο το παθιασμένο φιλί στην Ιταλία, η Άλμα δεν ενέδωσε. Αντέκρουε τις ερωτικές του πιέσεις μ' έναν στίχο από τον "Φάουστ" του Γκαίτε με φανερό τον υπαινιγμό: "Μην κάνεις χάρες χωρίς δαχτυλίδι στο δάχτυλό σου"...


[Η Άλμα Μάλερ πέθανε στις 11 Δεκεμβρίου 1964 στη Νέα Υόρκη. Λίγους μήνες πριν είχε υποστεί σοβαρό εγκεφαλικό επεισόδιο από το οποίο δεν ανάρρωσε ποτέ πλήρως και τελικά πέθανε από επιπλοκές που σχετίζονταν με αυτό].

Φραντς Βέρφελ: "μπροστά στην Άλμα νιώθω διάφανος"...

Ο Φραντς Βέρφελ με την Άλμα στη Νέα Υόρκη το 1935

10 Σεπτεμβρίου του1890 γεννιέται ο Αυστρο-Βοημός θεατρικός συγγραφέας και ποιητής, Φραντς Βέρφελ, γνωστού στους μουσικόφιλους ως θαυμαστής, εραστής και τέλος σύζυγος της Άλμα Σίντλερ, χήρας του Γκούσταβ Μάλερ.

Γεννήθηκε στην Πράγα και από νωρίς ασχολήθηκε με την ποίηση ενώ ήρθε σε επαφή με την υψηλή διανόηση της εποχής του, Ρίλκε , Κάφκα κλπ....Μέσω του δοκιμιογράφου και μεταφραστή, Φραντς Μπλάι, γνώρισε και ερωτεύτηκε την Άλμα Μάλερ, τότε παντρεμένη με τον αρχιτέκτονα Βάλτερ Γκρόπιους. Η Άλμα είχε ενθουσιαστεί από την ποιητική και συγγραφική δεινότητα του Βέρφελ, παρότι νέος στο χώρο, νεότερος από κείνη κατά έντεκα χρόνια, αδιάφορος εμφανισιακά, και με εβραϊκά χαρακτηριστικά, άρα μη αναμενόμενη η έλξη καθως η γυναίκα είναι γνωστή για τις αντισημιτικές της διαθέσεις, αν και οι Μάλερ και ο πρώτος της εραστής, Τσεμλίνσκι, ήταν επίσης Εβραίοι.
Ομως στην τέχνη του συγκρινόταν -έλεγαν- με τον Τόμας Μαν.

"Αποτελεί τυπικό δείγμα Βιεννέζου, παρότι γεννήθηκε στην Πράγα.
Νωχελικός,φλύαρος, αγαπάει τις απολαύσεις, καπνίζει χωρίς σταματημό,
πίνει άφθονο κρασί, είναι γυναικάς, λατρεύει τη μουσική, ιδιαίτερα την όπερα και γενικότερα τις απολαύεις της ζωής.Είναι χαριτωμένος και ανεξάντλητος συζητητής.
Γνωρίζει το έργο του Βέρντι απ'έξω κι ανακατωτά και το τραγουδά συχνότατα με μια όμορφη φωνή τενόρου, εκτιμά τη μουσική του Μάλερ...
Αυτός είναι ο Φραντς Βέρφελ, αλλά...."Ιn cauda venenum", -αλίμονο- είναι Εβραίος," 

θα γράψει η Άλμα στο ημερολόγιό της.

Κι όμως, διάβασε ποιήματα του εβραϊκής καταγωγής, Βέρφελ και μάλιστα μελοποίησε κάποια απ' αυτά.
Ήταν σε μια συναυλία, όπου παιζόταν η "Τέταρτη Συμφωνία" του Μάλερ, που οι δυο τους έφυγαν διακριτικά στο διάλειμμα ....Ο Βέρφελ "πολιορκούσε" για χρόνια τη μοιραία γυναίκα μέχρι να δεχτεί να τον παντρευτεί.. Εκείνη έγινε ερωμένη του, απέκτησε μαζί του ένα γιο, που πέθανε ένα χρόνο μετά τη γέννησή του, ενώ ήταν ακόμη σε γάμο με τον Γκρόπιους. Ο τελευταίος συμφώνησε απρόθυμα και τους έδωσε διαζύγιο το 1920, όμως η Άλμα αρνιόταν πεισματικά 9 χρόνια να παντρευτεί τον Βέρφελ. Εκείνος, υπέμενε το καπρίτσιο της, θύμα της γοητείας και πνευματικής δυναμικής της.
Ωστόσο, η Αλμα περισσότερο από κάθε άλλον σύζυγο και εραστή της επηρέασε την καλλιτεχνική εξέλιξη του Βέρφελ, καθως ειχε το χάρισμα να αναγνωρίζει την ιδιοφυΐα και να διεγείρει το έργο των καλλιτεχνών.

"Βλέπει ξεκάθαρα, με γνωρίζει καλύτερα απ'όσο γνωρίζω εγώ τον εαυτό μου. Νιώθω διάφανος μπροστά της, έχει επιδράσει πάνω μου γιατί βρίσκεται εδώ σαν μια δυναμική ενέργεια, μια δημιουργική θέληση", 

θα σημειώσει για την Άλμα ο Βέρφελ...

(πηγή: pinterest)

Ο Βέρφελ βραβεύτηκε από την Αυστριακή Ακαδημία. Αξίζει να σημειωθεί πως το ταξίδι του Βέρφελ με τη σύζυγό του Άλμα το 1930 στην Παλαιστίνη και η συνάντησή του με την αρμενική κοινότητα προσφύγων στην Ιερουσαλήμ, ενέπνευσε το μυθιστόρημά του "Οι Σαράντα Μέρες του Μουζά Νταγκ ", που τράβηξε την παγκόσμια προσοχή στη Γενοκτονία των Αρμενίων . Η Άλμα σημείωσε στο ημερολόγιό της: 

"Ένα πράγμα έμεινε για πάντα στην ψυχή του Φραντς Βέρφελ: η συμφορά των Αρμενίων. Κατά τη διάρκεια κιόλας του ταξιδιού στην Παλαιστίνη και στη Συρία
σχεδίαζε το μυθιστόρημα..."

Λόγω του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ο Βέρφελ και η Άλμα αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ευρώπη και να εγκατασταθούν στο Λος Άντζελες. Έζησαν στο Μπέβερλυ Χιλς μέχρι το θάνατο του Βέρφελ το 1945.
Ωστόσο, πολύ νωρίτερα η Άλμα σημείωνε στο ημερολόγιό της: 

"...είμαστε δύο άνθρωποι που, μετά από 20 χρόνια μαζί, μιλούν δύο διαφορετικές γλώσσες και των οποίων η φυλετική διαφορά δεν μπορεί να ξεπεραστεί..."

Σήμερα, τιμούμε τον Φραντς Βέρφελ, έναν από τους σπουδαιότερους εκφραστές της γερμανικής και αυστριακής λογοτεχνίας. με το ποίημά του "Ο Γνωρίζων":

alma-mahler.at

"Υπάρχουν άνθρωποι που μας αγαπούν και λυπημένοι

σηκώνονται απ’ το τραπέζι και κλαίνε για χάρη μας.

Εμείς, σκυμμένοι πάνω από το τραπεζομάντιλο
μένουμε ψυχροί και τους αρνιόμαστε.

Ό,τι μας αγαπά το απωθούμε,

καμμιά θλίψη δεν λιώνει την παγωνιά μας.

Ό,τι αγαπάμε, αυτό σκορπίζει,

γίνεται δύσκολο και απόμακρο.

Η λέξη που κυριαρχεί είναι "Μόνος",

όταν ανίσχυροι πληγώνουμε ο ένας τον άλλον.

Ένα πράγμα ξέρω: τίποτα δεν θα είναι ποτέ δικό μου

Η περιουσία μου μόνο, που το αναγνωρίζω"

Πρόκειται για ποιητικό σχόλιο πάνω στη συναισθηματική απόσταση που μπορεί να χαρακτηρίζει τις ανθρώπινες σχέσεις...Το ποίημα παρουσιάζει έναν εσωτερικό, ανθρώπινο μηχανισμό άμυνας που συχνά μας απομακρύνει από τη βαθύτερη σύνδεση με τους άλλους. Ακόμα και όταν μας αγαπούν ή αγαπάμε, κάτι μέσα μας μάς κρατά σε απόσταση. Εδω ο Βέρφελ προφητικά και τόσο ταριαστά με τη σχέση που ανέπτυξε με την Άλμα αποτυπώνει την τραγικότητα των ανθρώπινων σχέσεων, την ανικανότητα να δεχτούμε ή να κρατήσουμε την αγάπη. Η απώθηση του ενός και η απομάκρυνση του άλλου οδηγούν σε συναισθηματικό κενό, μια ατέρμονη παγωνιά...

Η Aλμα Μάλερ συνέθεσε αρκετά λήντερ, ορχηστρικά κομμάτια και ένα ανολοκλήρωτο μέρος όπερας. Από τα έργα της σώζονται 17 λήντερ, ανάμεσά τους και κείνο σε ποίηση Βέρφελ, "Ο Γνωρίζων".

Ήταν το 1924, που η 'Αλμα δημοσίευσε λήντερ της με τίτλο: "Fünf Gesänge-Πέντε Τραγούδια", ανάμεσά τους και το "Der Erkennende-Ο Γνωρίζων", βασισμένο στο ομώνυμο ποίημα του Βέρφελ, που η Άλμα είχε διαβάσει και μελοποιήσει το 1915, δύο χρόνια πριν γνωριστούν. 

Σε μια επιστολή του Βέρφελ προς την Άλμα, φαίνεται ο ποιητής να ενθαρρύνει τη συνθέτιδα:

 "Θα ήταν υπέροχο αν, κατά την αναθεώρηση, μπορούσες να συνθέσεις κι άλλα τραγούδια ή να ξαναδουλέψεις κάποιο παλαιότερο, για να συμπληρωθεί η ενότητα. Όπως όμως και να' ναι, είμαι σίγουρος για την αντικειμενικά εξαίσια έκδοση."


Βέρφελ και Άλμα εξερευνούν το θέμα της αγάπης και της απώλειας με δραματικότητα όσο και η προσωπική τους ζωή. Αρμονικά τολμηρό ληντ με "πλατιές" συγχορδίες, μια σύντομη σύνθεση με ευαισθησία για πιάνο και φωνή, δείγμα της ύστερης ρομαντικής περιόδου.

Franz Werfel / Alma Mahler: "Der Erkennende":

Τα στοιχεία από το ημερολόγιο της Άλμας Μάλερ αντλήθηκαν από το βιβλίο της Φρασουάζ Ζιρού: "Άλμα Μάλερ, η τέχνη να σ'ερωτεύονται", εκδ. Ζαχαρόπουλος, σελ.223-224

Όσκαρ-Άλμα: ευλογία και κατάρα μαζί...

"Oskar Kokoschka self portrait"

Εκκεντρικός, αλλά ταυτόχρονα και ανθρώπινος, δραματικός, έντονος, με ιδιαίτερη έκφραση του ρομαντικού και της ευαισθησίας. Ένας εραστής της αλληγορίας.

Ο Όσκαρ Κοκόσκα γεννήθηκε σαν σήμερα το 1886 για να ταράξει με το έργο, αλλά και τη ζωή του, την αισθητική της εποχής!

"...το 1911, μια ομάδα ζωγράφων, η Hagenbund, εκθέτει. Ο Κοκόσκα αντιπροσωπεύεται με πολλά έργα του. Τη μέρα των εγκαινίων ξαφνικά μια ανατριχίλα διαπερνάει τις γραμμές των επίσημων προσωπικοτήτων. Εμφανίζεται ο διάδοχος του θρόνου, Φραγκίσκος-Φερδινάνδος.
Σεργιανάει σιωπηλά μπροστά στους πίνακες, τούς εξετάζει έναν-έναν, μετά στυλώνεται στη μέση της αίθουσας και κραυγάζει:
-Αηδίες!
Κάνει τρία βήματα και επαναλαμβάνει:
-Βρωμιές!
Και δείχνοντας με το δάκτυλο ένα πίνακα του Κοκόσκα, λέει:
-Αυτός ο άνθρωπος αξίζει να τού τσακίσουν τα κόκκαλα ένα-ένα!"

"Portrait of Alma Mahler",  Oskar Kokoschka, 1912  

            

Όσοι ασχολούμαστε με τη μουσική, στο άκουσμα του ονόματος Κoκόσκα πάντα έρχεται στο νου μας η σχέση του με την Άλμα Σίντλερ-Μάλερ, για την οποία φιλοτέχνησε  περίπου 450 έργα για να εκφράσει το πάθος του γι 'αυτήν.
Το πρώτο διάστημα της γνωριμίας τους ο Κοκόσκα φιλοτέχνησε ένα πορτραίτο της Άλμα...

Όταν εκείνη είδε τη σύνθεση τελειωμένη, η μορφή, η χρωματική παλέτα κι οι γραμμές της, έβγαζαν μια ένταση που  την παρέπεμψαν σε κείνη την αναγεννησιακή πριγκίπισσα, που ξελόγιασε τόσους καλλιτέχνες...Περιβόητη για την άγρια, παθιασμένη αγάπη της, Λουκρητία Βοργία!
Οραματιστικό και συνάμα κυνικό!

Όμως ο Όσκαρ -όπως είπε- τήν ήθελε ως μια άλλη Τζοκόντα, με τα ίδια μυστήρια χαρακτηριστικά με αυτά που έδωσε ο ντα Βίντσι στη Μόνα Λίζα του. Σκιαγράφησε τη νεαρή γυναίκα με κομψές, ιριδίζουσες αποχρώσεις, ...κοκκινωπά, μακριά μαλλιά.
Με στενά χείλη, που όμως ανέδυαν τόση ενεργητικότητα και την έκαναν να φαίνεται αποφασιστική, σχεδόν επικίνδυνη, μα συγχρόνως τόσο ελκυστική και ερωτεύσιμη!

Oι δυο τους συναντήθηκαν την άνοιξη του 1912 στην έπαυλη του Καρλ Μολ, πατριού της Άλμα.

Σύμφωνα με τα λόγια της γυναίκας:

"Ο Όσκαρ φορούσε ένα τριμμένο κοστούμι, τρύπιες κάλτσες...[...] ...είχε φέρει ένα στρατσόχαρτο για να σχεδιάσει. Τού πόζαρα..Ύστερα έκατσα στο πιάνο...Ξαφνικά , με άρπαξε στην αγκαλιά του! Έμεινα ακίνητη, μαρμαρωμένη..."

Όσο για τη συνέχεια, -αν πιστέψουμε τον Κοκόσκα-...:

-Μετά το φαγητό η Άλμα με οδήγησε με το ζόρι σε μια αίθουσα που βρισκόταν το πιάνο κι εκεί τραγούδησε -για μένα μονάχα, όπως είπε- το "Θάνατο της Ιζόλδης"...

"Oskar Kokoschka and Alma Mahler",  Oskar Kokoschka, 1912
(pinterest)

Το μουσικόδραμα του Βάγκνερ είναι ολοκληρωτικά επικεντρωμένο σε ένα και μοναδικό θέμα, την έκφραση του έρωτα!
Η μουσική του, θρίαμβος του ρομαντισμού, υμνεί τον έρωτα ως μοίρα, τον έρωτα ως ισχυρή δύναμη...ακόμα κι αν είναι δύναμη καταστροφής...όπως το πάθος που ένιωσε ο Όσκαρ για την Άλμα, που άγγιζε τα όρια της τρέλας...Ευλογία και κατάρα μαζί...

Λίγους μήνες αργότερα ο αυστριακός καλλιτέχνης, Όσκαρ Κοκόσκα φιλοτέχνησε με την ανεπανάληπτη τεχνική του ένα εικαστικό διπλό πορτρέτο(διπλανή εικ.) με τους δυο τους να κοιτάζουν επίμονα το θεατή που τούς παρατηρεί.
Αδιάφοροι για τις σκέψεις και τους συνειρμούς του παραμένουν πιασμένοι, σχεδόν αγκαλιασμένοι. Η στάση τους μοιάζει χορευτική, σαν να ετοιμάζονται να λικνιστούν απαλά και με λατρεία πάνω στους ήχους του "Liebestod", που η Άλμα τραγούδησε στο ζωγράφο εκείνη τη νύχτα της πρώτης τους συνάντησης... 

Ακούμε το "Liebestod" από την υπέροχη δραματική σοπράνο, βρετανίδα Πολίν Τίνσλεϊ:

Η σχέση των δυο εραστών υπήρξε πολύχρονη. Μια σχέση γεμάτη πάθος, έντονη κτητικότητα και ατέλειωτες σκηνές ζήλιας. Όταν η 'Αλμα δήλωσε στον Κοκόσκα πως επιθυμούσε να μην είναι πια μαζί, εκείνος κατέρρευσε και η ζωή του έγινε ανυπόφορη... Η κατάσταση τον οδηγεί σε ψυχική διαταραχή και πνευματική αστάθεια...
Αργότερα η Άλμα παραδέχτηκε πως οι απρόβλεπτες συναισθηματικές εκρήξεις του Όσκαρ ήταν η αιτία της διακοπής του δεσμού τους. Δεν άντεχε το βάρος της εμμονικής αγάπης του, παρότι ήταν αγάπη βαθιά ειλικρινής, με πάθος και άνευ όρων...
"Τα τρία χρόνια μαζί του ήταν μια συνεχής αγάπης μάχη. Ποτέ δεν είχα γευτεί τόση κόλαση και τόσο πολύ παράδεισο..."

Παλαιότερο κείμενο για τη σχέση Κοκόσκα-Άλμας μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Τα κείμενα σε α΄πρόσωπο είναι από το βιβλίο: "Αλμα Μάλερ, η Τέχνη να σ'ερωτεύονται", Φρανσουάζ Ζιρού σελ 192, 195, εκδ. Ζαχαρόπουλος.

Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι, ένας "απαίσιος νάνος"...

 

Η πανέμορφη Άλμα είχε ενθουσιαστεί με την προσωπικότητά του!Ήταν τόσο ταλαντούχος και παιδαγωγός, ασύγκριτος!

Ο Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι είχε και κείνος ξετρελαθεί με τη νέα του μαθήτρια. Τής δίδασκε σύνθεση και συχνά οι ματιές του συναντιόνταν, φανερώνοντας το πάθος του ενός για τον άλλο που φώλιαζε στην καρδιά τους...

Είναι "ένας απαίσιος νάνος", σκεφτόταν η Άλμα Σίντλερ, καθώς η ασχήμια του ήταν αξιοσημείωτη!
Κοντός, με ανέκφραστα μικρά μάτια και λεπτά χείλη..Ναι, ο καθηγητής της ήταν ένας απαίσιος νάνος, όμως είχε κάτι που τη συνάρπαζε και τής δημιουργούσε εσωτερική ταραχή...

Μεταξύ τους αναπτύσσεται μια φλογερή, αν και ταραχώδης σχέση...

Κι όταν η Άλμα γνωρίζει τον Μάλερ, στέλνει  στον Τσεμλίνσκι μια σύντομη επιστολή, όπου ωμά τού ζητά να μείνουνε φίλοι...

Ο Τσεμλίνσκι απογοητεύεται τόσο!...Πώς να ξεπεράσει αυτή τη γυναίκα, που στοίχειωσε το είναι του;...
Ο "απαίσιος νάνος" δηλώνει ανήμπορος να ξεχάσει τη λάμια, τη μάγισσα Κίρκη που τον σαγήνευσε βαθιά...
Αναζητά τη λύτρωση στην τέχνη του.
Επιδίδεται στη σύνθεση...όμως, το μυαλό του στροβιλίζει ο χαρακτηρισμός της άλλοτε αγαπημένης του...Ήταν γι' αυτήν ο "απαίσιος νάνος"...

Τού φέρνει στο νου το βιβλίο του Όσκαρ Ουάιλντ, που αφηγείται την ιστορία της όμορφης Ινφάντα...Στα γενέθλιά της ξετρελαίνεται με την παράσταση που δίνει για χάρη της ο άσχημος νάνος του παλατιού. Άσχημος -σκέφτεται- όμως χορεύει με τόση χάρη! Απίστευτη ενεργητικότητα, τον θαυμάζει γιατί είναι εκείνος που ζωγραφίζει μόνιμα στα χείλη της, χαμόγελα...
Ο νάνος για μια στιγμή πίστεψε πως η ινφάντα τον αγάπησε... Εκείνη τον απορρίπτει κι ο νάνος θρηνεί από ντροπή και ξεψυχά.
Όταν η ινφάντα μαθαίνει ότι ο νάνος δεν θα ξαναχορέψει, προστάζει περιφρονητικά: "Στο μέλλον, φροντίστε όσοι έρχονται να με διασκεδάσουν να μην έχουν καρδιά".


Πόσο η πλοκή από το βιβλίο: "Τα γενέθλια της Ινφάντα" του Όσκαρ Ουάιλντ, ταιριάζει και στη δική τους περίπτωση!
Αποφασίζει να γράψει μια όπερα, έμπνευση από το κείμενο, που θα την τιτλοφορήσει: "Der Zwerg-Ο νάνος".

(google.com)

Η επιλογή του αποτελεί αντανάκλαση του τέλους της σχέσης του με την Άλμα Σίντλερ-Μάλερ...Νοιώθει πως ταυτίζεται με τον κύριο χαρακτήρα του δράματος.

Το λιμπρέτο της μονόπρακτης όπερας του Τσεμλίνσκι προσαρμόζεται στη διήγηση του Ουάιλντ...
Ο νάνος μη γνωρίζοντας την ασχήμια του, εκφράζει στην πριγκίπισσα τον έρωτά του με ένα γλυκό τραγούδι αγάπης. Εκείνη, παίζει μαζί του...Τής αρέσει να βλέπει τους άνδρες τυραννισμένους από την ομορφιά της... Όταν μια μέρα τυχαία ο νάνος βλέπει τον εαυτό του στον καθρέφτη αναστατώνεται και στην προσπάθειά του  να πάρει ένα φιλί από την ινφάντα, εκείνη τον απορρίπτει απροκάλυπτα, αποκαλώντας τον "τέρας".
Ο νάνος με ραγισμένη την καρδιά αναζητά το θάνατο...

Η αυτοβιογραφικού χαρακτήρα όπερα "Der Zwerg" του Τσεμλίνσκι έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα,  28 Μαΐου 1922 στο Stadttheater, με το κοινό της Κολωνίας να τη δέχεται με ενθουσιασμό, καθώς και η επιλογή του Όττο Κλέμπερερ στο πόντιουμ, αποτελούσε εγγύηση.

Zemlinsky: "Der Zwerg Op. 17":

To θλιμμένο φινάλε της όπερας με το θάνατο του νάνου:

Μουσικές εμπνεύσεις από τη σχέση Άλμας - Τσεμλίνσκι μπορείτε να διαβάσετε και εδώ.

"Α. φον Τσεμλίνσκι: ο έρωτας με την Άλμα Σίντλερ-Μάλερ"

 (Μια "Γοργόνα", αντίδοτο στην ερωτική απογοήτευση του συνθέτη)

***

"...Στην καρδιά της Άλμα, τον Κλιμτ θα διαδεχτεί ο Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι. Αυτόν τον ξετρέλανε πραγματικά.[...] Είναι ο δάσκαλός της στη μουσική.Η ασκήμια του είναι αξιοσημείωτη -"ένας απαίσιος νάνος", κατά την Άλμα, όμως τα μάτια του αστράφτουν από εξυπνάδα και όπως όλοι όσοι άγγιξε με τη φτερούγα της, διαθέτει μια προσωπικότητα εξαιρετική! Στα 25 του με το φωτοστέφανο των ενθαρρύνσεων που τού φόρεσε ο γέρο-Μπραμς έχει ήδη γράψει δυο όπερες, είναι ένας ταλαντούχος συνθέτης κι ένας ασύγκριτος παιδαγωγός. Γίνεται καθηγητής της στη σύνθεση...[...]
Από τις επιστολές τους αποκαλύπτεται μια ταραχώδης σχέση, όπου η Άλμα εναλλάσσει τις πιο ζωηρές διαθέσεις με τις πιο παγερές κρίσεις.Και τότε ο νεαρός απελπίζεται.
"Κανένας δεν αγαπά κάποιον , όπως εγώ εσένα", τής εκμυστηρεύεται.[...]
Εκείνη τον καταδυναστεύει. Τού αναγγέλει οτι αποφάσισε να μην παντρευτεί ποτέ της. Εκείνος ταπεινώνεται μπρος της:
"Θέλω να γονατίσω, να φιλήσω το φόρεμά σου, να σε σέβομαι ως κάτι ιερό!"
Γράφει η Άλμα στο ημερολόγιό της για κείνον: 
"Ποθώ τρελά τα φιλιά και τα χάδια του, ένας χείμαρος από φλόγες!Μαζί του βρίσκομαι στον έβδομο ουρανό!"
[...](Λίγο αργότερα γνωρίζει τον Γκούσταβ Μάλερ)
"Πρέπει να ξεσυνηθίσω σιγά σιγά τον Άλεξ. Βρίσκομαι σ'ένα τρομερό δίλημμα. Ψιθυρίζω στον Γκούσταβ "πολυαγαπημένε μου" κι ύστερα προσθέτω :"Άλεξ"...
[...]
Αποφασίζει να τα πει όλα στον Τσεμλίνσκι, σε μια επιστολή, όπου τού προτείνει να μείνουν φίλοι...Φίλοι με έναν άντρα ο οποίος ανασαίνει μόνο για κείνη..."

(Φρανσουάζ Ζιρού: "Αλμα Μάλερ, η τέχνη να σ'ερωτεύονται" εκδ.Ζαχαρόπουλος, επιλεκτικά σελ. 39-60)


Ένας από τους σπουδαιότερους συνθέτες, μαέστρους και παιδαγωγούς της εποχής του, ο γεννημένος σαν σήμερα 14 Οκτωβρίου 1871, Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι, σα νέος -όπως είδαμε- μπλέχτηκε στα δίχτυα της γυναίκας που τυράννησε πολλούς διάσημους, καθώς γνώριζε καλά την "τέχνη να σ' ερωτεύονται".

Ο Τσεμλίνσκυ γνωρίστηκε με την Άλμα Σίντλερ σε κάποιο βιεννέζικο χορό. Σχετίστηκε μαζί της, όμως εκείνη τον άφησε για τον Γκούσταβ Μάλερ...

Για να ξεπεράσει την Άλμα, ο Τσεμλίνσκυ πέφτει με τα μούτρα στη σύνθεση.

Το συμφωνικό του ποίημα "Die Seejungfrau-Η Γοργόνα" βασίζεται στο ομότιτλο παραμύθι του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν και αναφέρεται σε μια γοργόνα που αποφασίζει για χάρη του έρωτα να θυσιάσει τη φύση της και να αποκτήσει ανθρώπινη ψυχή. Παρατά τη ζωή της στη θάλασσα, αλλά και την ταυτότητά της ως γοργόνα.

Ο Δανός παραμυθάς έγραφε ερωτικά, τρυφερά  γράμματα σε άντρες και γυναίκες με χαρακτηριστική την επιστολή προς τον νεαρό φίλο του, Edvard Collin. 

"Η φιλία μας αποτελεί ανεξήγητο μυστήριο.  Λαχταρώ να σε δω σαν να ήσουν ένα πανέμορφο κορίτσι από την Καλαβρία".

Το γεγονός ότι η "Γοργόνα", που στο τέλος χάνει τον πρίγκιπά της, γράφτηκε την εποχή που ο Collin αποφάσισε να παντρευτεί, κάνει πολλούς να πιστεύουν πως αυτός ο ανεκπλήρωτος έρωτας στάθηκε η έμπνευση για την ιστορία.
Γράφοντας τη "Μικρή Γοργόνα" θέλησε να εκφράσει αφ’ ενός τη χωρίς ανταπόκριση αγάπη του για τον νεαρό, το ασύμβατο του έρωτα, αλλά και να δείξει πως η αγάπη, ακόμα και η ανεκπλήρωτη, μπορεί να λυτρώσει τον άνθρωπο.

(από εικονογράφηση του παραμυθιού
του Άντερσεν)

Σ'αυτή τη λύτρωση προσδοκούσε και ο Τσεμλίνσκυ, μετά  την απογοήτευση που ένιωσε όταν η Άλμα προτίμησε τον Μάλερ, αντί εκείνου...


Το συμφωνικό ποίημα έχει υπότιτλο "Φαντασία για Ορχήστρα" και αποτελείται από τρία μέρη:

1. "Sehr mässig bewegt", (μέτριας ρυθμικής αγωγής) Στα βάθη του ωκεανού, η γοργόνα παίζει με τα άλλα   θαλάσσια πλάσματα, όταν ξεσπά καταιγίδα και  ναυαγεί το καράβι του πρίγκιπα. Η Γοργόνα τον σώζει και τον βγάζει στη στεριά.

2. "Sehr bewegt, rauschend" (μετρίως γρήγορο, βιαστικό)Ο πρίγκιπας συνέρχεται και αντικρίζει τις γυναίκες δίπλα του, νομίζοντας πως κάποια από αυτές ήταν η σωτήρας του.Τρέφει φιλικά και μόνο αισθήματα για τη γοργόνα.

3. "Sehr gedehnt, mit schmerzvollem Ausdruck" (με θλιμμένο ύφος). Η ερωτευμένη Γοργόνα επισκέπτεται τη μάγισσα της Θάλασσας, να τής ζητήσει να την κάνει αθάνατη όπως οι άνθρωποι. Όμως ο πρίγκιπας παντρεύεται την αγαπημένη του και η θλιμμένη γοργόνα τελικά μεταμορφώνεται σε αέρινο πνεύμα, πετυχαίνοντας μέσω της αγάπης την αθανασία που τόσο επιθυμούσε.

Alexander von Zemlinsky: "Die Seejungfrau-Η Γοργόνα" 

(Royal Concertgebouw Orchestra, Riccardo Chailly):