Όσκαρ Ουάιλντ: "Η Μπαλάντα της Φυλακής του Ρέντινγκ"...

(wikimedia)

Oscar Wilde

Στις 30 Νοεμβρίου 1900, σε ηλικία μόλις 46 ετών, ο Όσκαρ Ουάιλντ πεθαίνει, άπορος και απομονωμένος. Τελευταίο του έργο θεωρείται "Η Μπαλάντα της Φυλακής του Ρέντινγκ", ένα μακροσκελές ποίημα στο οποίο παρουσιάζει τις κακουχίες της ζωής στη φυλακή.
Το ποίημα γράφτηκε το 1897, λίγο μετά την αποφυλάκισή του από τις φυλακές του Ρήντινγκ, όπου είχε εκτίσει δύο χρόνια καταναγκαστικά έργα για "άσεμνη συμπεριφορά" λόγω της ομοφυλοφιλίας του, αδίκημα που τιμωρούνταν ποινικά στη βικτωριανή Αγγλία.

Κατά τη διάρκεια της κράτησής του, ο Ουάιλντ έγινε μάρτυρας της εκτέλεσης του συγκρατούμενού του, ο οποίος είχε σκοτώσει τη γυναίκα του. Το γεγονός αυτό τον συγκλόνισε βαθιά και αποτέλεσε την κεντρική έμπνευση για τη "Μπαλάντα".

To κελί C.3.3 του Ουάιλντ

Προκειμένου το ποίημα να είναι άμεσο και συγκινητικό ο Ουάιλντ το αναπτύσσει σε ύφος λαϊκής μπαλάντας και το δημοσιεύει ανώνυμα με το ψευδώνυμο C.3.3, που αντιστοιχούσε στον αριθμό του κελιού του. Πρόκειται για ένα κατηγορητήριο κατά της βαρβαρότητας του σωφρονιστικού συστήματος, αλλά και για μια βαθιά υπαρξιακή καταγραφή της ενοχής, του πόνου και της μετάνοιας.

Από αυτό το ποίημα εμπνεύστηκε και ο Jacques Ibert το συμφωνικό ποίημά του " La Ballade de la geôle de Reading", το οποίο κατέχει σημαντική θέση στο σύνολο του έργου του. Παρότι πρώιμο, είναι αυτό που καθιέρωσε τον Ibert στο μουσικό χώρο. Το έργο γράφτηκε το 1920, όταν ο συνθέτης βρισκόταν στη Ρώμη, στο πλαίσιο της υποτροφίας Prix de Rome.

Jacques Ibert 

Η έμπνευσή του αποτέλεσε αφετηρία για μια μουσική αφήγηση που εξερευνά το σκοτάδι της φυλακής, την ενοχή, τη μετάνοια και την αναζήτηση της ελευθερίας, στοιχεία που ο Ibert αποδίδει μέσα από τη δύναμη της ορχηστρικής του γραφής.

Η μουσική του γλώσσα (πιο σκοτεινή και εσωτερική σε σχέση με άλλες συνθέσεις του) μεταφέρει τον ακροατή σε μια ατμόσφαιρα ψυχικού εγκλεισμού και σταδιακής λύτρωσης. Μέσα από αντιθέσεις (σιωπή-κραυγή, σκοτάδι-φως), το έργο πραγματεύεται τη μεταμόρφωση της ανθρώπινης ψυχής υπό ακραίες συνθήκες.Ταυτόχρονα, αποτελεί υπόδειγμα διαλόγου μεταξύ μουσικής και λογοτεχνίας, αναδεικνύοντας πώς ένα ποίημα μπορεί να μετασχηματιστεί σε μουσική αφήγηση, όπου ο ήχος δεν εικονογραφεί απλά, αλλά διηγείται και συμμετέχει στο υπαρξιακό βάθος του κειμένου.


Τα τρία μέρη του συμφωνικού ποιήματος:

1. "Il n’avait plus sa tunique écarlate - Δεν φόραγε το κόκκινο παλτό του".
Το εισαγωγικό μέρος παρουσιάζει την κατάσταση της φυλακισμένης ψυχής και την απομόνωση. Η μουσική αναπαριστά μια παγωμένη, μελαγχολική ατμόσφαιρα, μέσα στην οποία γεννιέται η ενοχή.

"Δεν φόραγε το κόκκινο παλτό του,

Γιατί κόκκινα είναι αίμα και κρασί

Αίμα και κρασί είχε στα χέρια

Όταν τον βρήκαν με τη νεκρή,

Τη δύστυχη νεκρή γυναίκα που αγαπούσε

Και είχε σκοτώσει στο κρεβάτι της"

2. "Cette nuit‑là, les corridors vides furent pleins de formes effrayantes - Εκείνη τη νύχτα οι άδειοι διάδρομοι".
Το μεσαίο μέρος αποδίδει τη σύγκρουση με τη συνείδηση, τον εσωτερικό τρόμο, τα οράματα και τους εφιάλτες που καταδιώκουν τον κρατούμενο. Η μουσική γίνεται πιο έντονη, σκοτεινή με στιγμές έκρηξης.

"Εκείνη τη νύχτα οι άδειοι διάδρομοι,

Ήταν γεμάτοι από μορφές του Φόβου

Και πάνω-κάτω, στη σιδερένια πόλη,

Γλιστρούσαν πόδια που δεν ακούγαμε

και μέσα απ’ τα κάγκελα που κρύβουν τ’ άστρα

Λευκά πρόσωπα έμοιαζε να μας κοιτούν"

3. "Le vent frais du matin commença à gémir - Ο πρωινός άνεμος άρχισε να βογκά".
Το φινάλε σηματοδοτεί την έξοδο από τη νύχτα προς την αυγή, την αμυδρή ελπίδα ή τη λύτρωση που πλησιάζει. Η μουσική αποκτά διαύγεια, γίνεται εντονότερη αφήνοντας περιθώριο για την "κάθαρση".

"Ο πρωινός άνεμος άρχισε να βογκά

Αλλά ακόμα η νύχτα συνέχιζε.

Μέσα στο γιγάντιο αργαλειό του, ο ιστός του σκότους

Ριγούσε, μέχρι οι κλωστές να υφανθούν.

Και, καθώς προσευχόμαστε, φοβόμαστε

Τη Δικαιοσύνη του Ήλιου"

Η ενορχήστρωση, με κυρίαρχη τη χρήση ξύλινων πνευστών, ιδιαίτερα του κόρ αγγλέ, καθώς και χαμηλά τρέμολα στα έγχορδα διαμορφώνει ένα ηχητικό τοπίο μοναξιάς, θλίψης και εσωτερικής έντασης. Η μουσική του Ιμπέρ λειτουργεί κινηματογραφικά. Αξιοποιεί αντιθέσεις δυναμικής για να διεισδύσει βαθιά στην ψυχολογία του κρατουμένου.

Το έργο προτείνει μια ευρύτερη ανάγνωση, όμοια με κείνη του Όσκαρ Ουάιλντ. Η φυλακή δεν είναι μόνο τόπος εγκλεισμού, αλλά μεταφορά της πνευματικής και υπαρξιακής παγίδευσης του ανθρώπου και ταυτόχρονα της δυνατότητας για υπέρβαση και λύτρωση.
Μέσα από τη σύνδεσή του με το ποίημα του Όσκαρ Ουάιλντ, ο συνθέτης αναδεικνύει έναν στοχασμό πάνω στην ενοχή, την ευθύνη και τη δύναμη της μετάνοιας.

Το έργο διασκευάστηκε αργότερα και σε μπαλέτο.

Jacques Ibert: "La Ballade de la Geôle de Reading":

Τα ποιητικά αποσπάσματα είναι από το βιβλίο "Oscar Wilde: Η μπαλάντα της φυλακής του Ρέντινγκ", μτφ. Ζωή Νικολοπούλου, Εκδόσεις Ηριδανός (πηγή: exoria.granaziradio.com).

Κείμενα για τον Όσκαρ Ουάιλντ υπάρχουν και άλλα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε...

Όσκαρ Ουάιλντ: "Συμφωνία σε Κίτρινο"...

Σαν σήμερα, 16 Οκτωβρίου 1854, γεννήθηκε στο Δουβλίνο ο Όσκαρ Ουάιλντ, μια από τις πιο λαμπρές και αντισυμβατικές μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ποιητής, δραματουργός, μυθιστοριογράφος και οξυδερκής κριτικός, ο Ουάιλντ άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του με το πνεύμα, το χιούμορ και την αισθητική του τόλμη. Η επέτειος της γέννησής του είναι μια ευκαιρία να θυμηθούμε, εκτός από το λογοτεχνικό του μεγαλείο και τη βαθιά, αν και συχνά παραγνωρισμένη, σχέση του με τη μουσική, που διαπνέει το έργο και την αισθητική του κοσμοθεωρία.


Ο Όσκαρ Ουάιλντ διατηρούσε μια βαθιά και έντονα αισθητική σχέση με τη μουσική, την οποία θεωρούσε αναπόσπαστο κομμάτι της καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής. Παρά την έλλειψη μουσικής εκπαίδευσης και το γεγονός ότι δεν έπαιζε κάποιο όργανο, είχε πλούσια γνώση της μουσικής παράδοσης και γνήσια συγκινησιακή ανταπόκριση στη μουσική εμπειρία. Στις διαλέξεις και τα γραπτά του γίνεται συχνά αναφορά στη δύναμη της μουσικής ως τέχνης, που υπερβαίνει τη λογική και λειτουργεί με βάση την αίσθηση και τη φαντασία.
Ο Ουάιλντ εκτιμούσε ιδιαίτερα την επαναστατική προσέγγιση του Ρίχαρντ Βάγκνερ στη μουσική και το μουσικό δράμα, αλλά και το μεγαλείο της τέχνης του. Παρευρέθηκε σε συναυλία όπου ο ίδιος ο Βάγκνερ διηύθυνε αποσπάσματα από τον "Ιπτάμενο Ολλανδό" και σχολίασε με ενθουσιασμό την εμπειρία, την οποία θεώρησε "κορυφαία στιγμή καλλιτεχνικής απόλαυσης". Ενώ αναγνώριζε ότι το έργο του Βάγκνερ απαιτούσε υψηλό επίπεδο αισθητικής και ευαισθησίας, ποτέ δεν δίστασε να ταυτιστεί με αυτό, τονίζοντας την καθαρτική δύναμη της μουσικής του.
Παράλληλα, τον συνέπαιρνε η φωνή της θρυλικής σοπράνο Adelina Patti. Ο Ουάιλντ δεν έκρυβε τον θαυμασμό του για το φωνητικό της εύρος, την τεχνική δεξιοτεχνία και την υποβλητική ερμηνευτική της δύναμη. Η Πάττι για τον Ουάιλντ δεν ήταν απλώς τραγουδίστρια, αλλά ενσάρκωση της ιδανικής καλλιτέχνιδας, ικανής να μετατρέψει μια όπερα σε καθαρή ποίηση.
Μια από τις πλέον αξέχαστες μουσικές εμπειρίες του υπήρξε η παρακολούθηση της όπερας "Σεμίραμις" του Τζοακίνο Ροσίνι, έργο που τον συγκλόνισε με τον υπερβατικό χαρακτήρα του. 

Eικονογράφηση για τη "Σαλώμη"

Η όπερα αυτή με τον συνδυασμό της δραματικής έντασης και της λυρικής κομψότητας, φαινόταν να εκφράζει πλήρως το γούστο του Ουάιλντ για το θεατρικό και το αισθητικά επιμελημένο. Ο ίδιος έγραψε πως ένιωσε σαν να είχε παρακολουθήσει "ένα όνειρο σε μουσική μορφή", δείχνοντας πόσο βαθειά τον άγγιξε.

 Η "Σαλώμη" του, με την πυκνή μουσικότητά της, γράφτηκε υπό την επήρεια ζωντανής μουσικής, καθώς ο Ουάιλντ ζήτησε από την ορχήστρα του καφέ όπου έγραφε, να παίξει κάτι "άγριο και τρομερό", που να ταιριάζει με τη δραματικότητα, το πάθος και την ένταση που ήθελε να αποδώσει στην ψυχολογία της ηρωίδας του. Η μουσική, για τον Ουάιλντ, υπήρξε το υπόβαθρο της αισθητικής του φιλοσοφίας, μια μορφή τέχνης που ενώνει την ψυχή με την ομορφιά, και την πραγματικότητα με το όνειρο...

Υπάρχουν αρκετά ποιήματά του, τα οποία αποκαλύπτουν πως η μουσική δεν ήταν απλώς ένα θέμα για τον Ουάιλντ, ήταν ένας τρόπος να κατανοεί και να εκφράζει τον κόσμο.Το ποίημά του "Symphony in Yellow - Συμφωνία σε Κίτρινο" αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα της αισθητικής κίνησης, αποτυπώνοντας με εντυπωσιακή απλότητα την οπτική ομορφιά ενός αστικού τοπίου. Το επαναλαμβανόμενο μοτίβο του κίτρινου χρώματος διατρέχει ολόκληρο το ποίημα, λειτουργώντας ως ενοποιητικό στοιχείο που προσδίδει συνοχή και καλλιτεχνική αρμονία στη σκηνή, σχεδόν σαν μια χρωματική "συμφωνία", όπως δηλώνει και ο τίτλος:

"Συμφωνία σε Κίτρινο"

Πάνω στη γέφυρα το λεωφορείο

σέρνεται σαν κίτρινη πεταλούδα,

κι εδώ κι εκεί, ένας διαβάτης

μοιάζει με ανήσυχη, μικρή σκνίπα.

Μεγάλες φορτηγίδες γεμάτες κίτρινο σανό

κινούνται προς τη σκιερή αποβάθρα,

κι όπως ένα κίτρινο μεταξωτό φουλάρι,

η παχιά ομίχλη απλώνεται κατά μήκος της προβλήτας.

Τα κίτρινα φύλλα αρχίζουν να ξεθωριάζουν

και πέφτουν τρεμουλιαστά απ' τις φτελιές του ναού,

κι εμπρός στα πόδια μου ο χλωμός, λασπωμένος Τάμεσης

απλώνεται σαν ράβδος από κυματιστό νεφρίτη.

Ο Ουάιλντ στο ποίημά του "Συμφωνία σε κίτρινο" απεικονίζει το αστικό Λονδίνο με εικόνες που, αν και προέρχονται από την καθημερινότητα(λεωφορείο, φορτηγίδες, ομίχλη, αποβάθρα) παρουσιάζονται με αισθητική, ευαισθησία και φαντασία. Οι συγκρίσεις με φυσικά στοιχεία, όπως η πεταλούδα και το μεταξωτό φουλάρι, αλλά και η παρομοίωση του ποταμού Τάμεση με νεφρίτη, αποκαλύπτουν τη μεταμόρφωση του βιομηχανικού τοπίου σε καλλιτεχνικό αντικείμενο.

Η κίνηση διαπερνά το ποίημα...Το λεωφορείο "σέρνεται", τα φύλλα "τρέμουν και πέφτουν", οι φορτηγίδες "κινούνται". Όλα αυτά προκαλούν μια αίσθηση ρευστότητας και μετάβασης, ενώ ταυτόχρονα υπογραμμίζουν τη φευγαλέα φύση της ομορφιάς, έναν βασικό πυλώνα της αισθητικής φιλοσοφίας του Ουάιλντ και της εποχής του.

Σε σύγκριση με άλλα, πιο σύνθετα έργα του συγγραφέα, το ποίημα αυτό ξεχωρίζει για την απλή, καθαρή γλώσσα και τις συγκεκριμένες, απτές εικόνες, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα προσιτό, χωρίς να χάνει την καλλιτεχνική του δύναμη. Μέσα από τη λιτότητα των λέξεων και την πυκνότητα των εικόνων, ο Ουάιλντ μας προσκαλεί να δούμε τον κόσμο όπως θα μπορούσε να είναι αν τον παρατηρήσουμε μέσα από το φίλτρο της τέχνης...

Το ποίημα μελοποιήθηκε το 1912 από τον Αμερικανό συνθέτη Charles Tomlinson Griffes, έναν δημιουργό με επιρροές από τον ρομαντισμό και τον  Γαλλικό ιμπρεσιονισμό, ο οποίος όμως ανέπτυξε ένα ιδιαίτερο, προσωπικό μουσικό ύφος. Το "Symphony in Yellow" αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή art songs του, γραμμένο για υψίφωνο και πιάνο.
Το μελοποιημένο ποίημα περιλαμβάνεται στον κύκλο "Tone Images, Opus 3", όπου ο Griffes μελοποιεί τρία ποιήματα: δύο του Όσκαρ Ουάιλντ και ένα του Γουίλιαμ Χένλεϊ. 

Το συγκεκριμένο τραγούδι αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ο συνθέτης μεταφράζει σε ήχο την εικαστική δύναμη της ποίησης.
Το ποίημα του Ουάιλντ είναι γεμάτο χρωματικές εικόνες και ατμοσφαιρική λεπτότητα, και η μουσική του Griffes επιδιώκει να αναδείξει ακριβώς αυτή τη ζωγραφική διάσταση. 

Ανήκει σε εκείνους τους συνθέτες που συνδυάζουν τη μορφή (τη φωνή ως αφήγηση και έκφραση) με τη χρωματική αίσθηση (τη μουσική ως χρώμα, κίνηση και ατμόσφαιρα), στοιχείο που ταιριάζει απόλυτα στο ύφος του Ουάιλντ, ιδιαίτερα σε ποιήματα όπως το "Symphony in Yellow".

Charles Tomlinson Griffes: "Symphony in Yellow":

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον Όσκαρ Ουάιλντ. Περιηγηθείτε!

Όσκαρ Ουάιλντ: κρίνοντας το νόημα της τέχνης...

Πέθανε νέος και μας στέρησε τα ωριμότερα χρόνια του, σαν να ήθελε η μοίρα να μας επαναλάβει ότι οι ευφυείς πεθαίνουν νέοι...

Ο Όσκαρ Ουάιλντ πέρασε στο αιώνιο φως στις 30 του Νοέμβρη 1900.
Άδικο το τέλος του, για μια προσωπικότητα του βεληνεκούς του Ουάιλντ...Και δεν αναφέρομαι μόνο στην εξορία και το θάνατο, αλλά κυρίως στην ταπείνωση που δέχτηκε για σοδομισμό και τις σεξουαλικές προτιμήσεις του...



Μια λιγότερο γνωστή, αλλά εξίσου σημαντική, δραστηριότητα στην οποία επιδόθηκε o Όσκαρ Ουάιλντ ήταν η κριτική. Πρόκειται για κείμενα μείζονος σημασίας, ενίοτε ανατρεπτικά για το νόημα της τέχνης.

Στο διαλογικής μορφής, δοκίμιό του: "Ο κριτικός ως δημιουργός" καταθέτει τις θέσεις του περί της αισθητικής του φιλοσοφίας.
Ο συγγραφέας "στήνει" μια συζήτηση ανάμεσα σε δυο φίλους, τους Gilbert και Ernest...
Ο δεύτερος θέτει ερωτήματα στον πρώτο.
Έτσι, ο Gilbert εκπροσωπεί τον Ουάιλντ και τις απόψεις του για φιλοσοφία της κριτικής.

evripidis.gr

Oι δυο τους βρίσκονται στη βιβλιοθήκη ενός σπιτιού στο Piccadilly. Ο Γκίλμπερτ παίζει στο πιάνο κι ο Έρνεστ διαβάζει κάποια από τα βιβλία που πήρε από τα ράφια...:


"ΓΚΙΛΜΠΕΡΤ: "Θα ήθελα να ονομάσω την Κριτική, δημιουργία μέσα σε δημιουργία. Γιατί, όπως οι μεγάλοι καλλιτέχνες από την εποχή του Ομήρου και του Αισχύλου ίσαμε τον Σαίξπηρ και τον Kητς δεν πήγαν να γυρέψουν το θέμα τους απευθείας στη ζωή, αλλά το ζήτησαν στο θρύλο και στο μύθο και την παράδοση, το ίδιο κι ο κριτικός παίρνει και δουλεύει θέματα που άλλοι τα ξεκαθάρισαν γι' αυτόν, και στα οποία η φανταστική μορφή και το χρώμα είχαν κιόλας προστεθεί.
Κι ακόμα θα έλεγα πως η υψηλή Κριτική με το να είναι η αγνότερη μορφή της προσωπικής εντυπώσεως είναι στο είδος της πιο δημιουργική κι από τη δημιουργία...[...]
Ο τραγουδιστής ή ο παίκτης κιθάρας και βιόλας είναι ο κριτικός της μουσικής.[...]...είναι φανερό πως η ατομικότης είναι απόλυτο στοιχείο αληθινής ερμηνείας.
Όταν ο Ρουμπινστάιν μας παίζει τη Sonata Appasionata του Μπετόβεν, δεν μας ξαναδίνει μόνο τον Μπετόβεν, μα και τον εαυτό του, κι έτσι μας ξαναδίνει τον Μπετόβεν απόλυτα, τον Μπετόβεν ξαναερμηνευόμενον μέσω μιας πλούσιας αρτιστικής ιδιοσυγκρασίας και ζωντανευόμενον θαυμαστά από μια νέα και γερή ατομικότητα..."

(Όσκαρ Ουάιλντ: "Ο κριτικός ως δημιουργός", εκδ. Στιγμή)

Η "Σονάτα για Πιάνο, αρ. 23", κατά κόσμον "Απασιονάτα", που τιτλοφορήθηκε έτσι μετά το θάνατο του συνθέτη από κάποιον εκδότη, αποτελεί κορυφαίο δείγμα της πιανιστικής φιλολογίας. 

Ο βιογράφος του Μπετόβεν, Άντον Σίντλερ, αναφέρει πως όταν ρώτησε τον συνθέτη για το περιεχόμενο και την πηγή έμπνευσής του, αυτός απάντησε: "Δεν έχεις παρά να διαβάσεις την "Τρικυμία" του Σαίξπηρ!"
Είναι η εποχή που ο Μπετόβεν ερωτευμένος με τις δυο αδερφές Τερέζα και Ζοζεφίν, θέλει με την "τρικυμιώδη", σχεδόν μαχητική διάθεση της σονάτας του να απεικονίσει το συναίσθημα που τον τυραννά, έναν έρωτα για δυο αδερφές! Γι' αυτό απαντά αλληγορικά και με υπονοούμενα...
Χρειάστηκε αποκρυπτογράφηση μεταγενέστερα για να καταλάβουμε το νόημα της φράσης.

Η Σονάτα αποτελείται από τρία μέρη: Allegro assai-Andante con moto-Allegro ma non troppo, με τη Σαιξπηρική "Τρικυμία" να βρίσκει την απόλυτη μουσική έκφραση στη μνημειώδη σύνθεση!
Καταιγίδα από νότες, ένταση και συναισθηματικό βάρος σε μια εξαιρετική εκτέλεση από τον Ρουμπινστάιν, που όπως γράφει ο Ουάιλντ "παρουσιάζει εκ νέου" το συνθέτη με την θαυμαστή ερμηνεία του!
O Ουάιλντ αναφέρεται στον ρώσο Άντον Ρουμπινστάιν, έναν από τους μεγαλύτερους βιρτουόζους του 19ου αι, που έγινε διάσημος από περιοδείες που πραγματοποίησε στην Ευρώπη και την Αμερική. Εξαιρετικά χαρισματική προσωπικότητα με πηγαίο χιούμορ, ευλυγισία, εκφραστικότητα, ευαισθησία, αν και χαρακτήρας δύσκολος...

Θα ακούσουμε το τρίτο μέρος της Μπετοβενικής Σονάτας από τον συνονόματό του, επίσης προικισμένο πιανίστα, Άρθουρ Ρουμπινστάιν:

Beethoven: "Sonata Appassionata" Mov. III:

Επανερχόμαστε όμως στο δοκίμιο του τιμώμενου σήμερα δημιουργού. Παρατηρούμε πως ο Όσκαρ Ουάιλντ μέσω του Γκίλμπερτ χρησιμοποιεί τη μαιευτική μέθοδο για να πείσει τον Έρνεστ ότι η κριτική είναι μια δημιουργία μέσα στη δημιουργία, η οποία κρίνει πρώτα και κύρια την ίδια την ομορφιά και δευτερευόντως το κρινόμενο έργο καθαυτό. Μια ερμηνεία που διευρύνει την εμβέλεια του έργου πέρα από κάθε προσδοκία του δημιουργού του.
Υποστηρίζει ότι ο κριτικός οφείλει να βλέπει πέρα από την πρόθεση του καλλιτέχνη και ότι το νόημα της ομορφιάς του έργου δεν βρίσκεται τόσο στο βλέμμα του δημιουργού όσο στο βλέμμα εκείνου που το κοιτάζει.


Και συνεχίζει παρακάτω στο δοκίμιό του παίρνοντας αφορμή αυτή τη φορά από τον Φρειδερίκο Σοπέν:

"Παίζοντας Σοπέν, αισθάνομαι σαν να έκλαψα για αμαρτίες που δεν διέπραξα και σαν να θρήνησα για τραγωδίες που δεν έζησα. Μου φαίνεται πώς πάντα η μουσική έτσι επιδρά πάνω μας. Σου δημιουργεί ένα παρελθόν για το οποίο δεν έχεις την παραμικρή ιδέα και σε γεμίζει με μία αίσθηση θλίψης που κρυβόταν από τα δάκρυά σου. Μπορώ να φανταστώ έναν άνθρωπο που έζησε μια εντελώς κοινότοπη ζωή να ακούει κατά τύχη ένα παράξενο μουσικό κομμάτι και να ανακαλύπτει ξαφνικά πώς η ψυχή του, χωρίς ο ίδιος να το ξέρει, έζησε τρομακτικές εμπειρίες, φρικώδεις χαρές, άγριες ρομαντικές αγάπες, σπαρακτικές εγκαταλείψεις... [...]

Μάλιστα, είμ' ένας ονειροπόλος. Γιατί ονειροπόλος είναι εκείνος που μονάχα στο φως του φεγγαριού μπορεί να βρει το δρόμο του κι η τιμωρία του είναι ότι βλέπει την αυγή πρωτύτερα απ' όλον τον άλλον κόσμο...Η τιμωρία του, κι η ανταμοιβή του".

(Όσκαρ Ουάιλντ: "Ο κριτικός ως δημιουργός", εκδ. Στιγμή)



Θα συνοδεύσω το απόσπασμα του Ουάιλντ που αναφέρεται στον Φρειδερίκο Σοπέν με το σύντομο Πρελούδιο του πολωνού, Op.28 No.19 σε Μι υφ. μείζονα, που ο Hans von Bulow τού είχε δώσει το παρατσούκλι "Ευτυχία"...

Ένα δεξιοτεχνικότατο πρελούδιο, με κίνηση συνεχή μέσα από τρίηχα ογδόων, εκτελεσμένο άψογα από τη χαρισματική βιρτουόζο Μάρτα Άργκεριχ, μια ανεπιτήδευτη ερμηνεύτρια με απίστευτη την τεχνική της σβελτάδα!
Αφοσιωμένη στο διάλογο που κάνει κάθε φορά με το συνθέτη που ερμηνεύει, κι όσον αφορά το Σοπέν, θέλει τρομερή προσπάθεια στην κατανόηση και έκφρασή του, όπως η ίδια έχει ομολογήσει...

Chopin: "24 Preludi Op 28, Ν.19" / Martha Argerich:

πηγές:
dimitroulia.gr
e-didaskalia
evripidis.gr

Toulouse-Lautrec: κρυφοκοιτάγματα στη συναρπαστική ζωή του...

 

Toulouse-Lautrec: "Αυτοπροσωπογραφία μπροστά σε καθρέφτη"

Καλλιτέχνης μετα-ιμπρεσιονιστής και  πατέρας της αφίσας.
Ο Τουλούζ Λοτρέκ που μετά από ατύχημα με άλογα συνδυαστικά με την περίπτωση η κατάσταση του να οφείλεται σε αιμομιξία (οι γονείς του ήταν πρωτοξάδερφα) έμεινε ανάπηρος και νάνος, γεννήθηκε σαν σήμερα, 24 Νοέμβρη 1864 στο Αλμπί της Ν. Γαλλίας.

Ο Τουλούζ-Λοτρέκ λόγω της κατάστασής του σπάνια ζωγράφιζε τον εαυτό του, και ακόμη και όταν το έκανε, ήταν μια "ειρωνική" αποτύπωση σε μορφή καρικατούρας.  Η αυτοπροσωπογραφία του μπροστά σε καθρέφτη, που βλέπετε παραπάνω είναι -αν όχι η μόνη- μια από τις ελάχιστες που φιλοτέχνησε. Παρατηρείστε πώς κρύβεται το πρόσωπό του από τη σκιά και δεν διακρίνεται σχεδόν καθόλου. Εστιάζει στο  πάνω μέρος του σώματός του που είχε αναπτυχθεί κανονικά, ενώ τα πόδια του παρέμεναν ασθενικά και εύθραυστα. Όμως ο καλλιτέχνης στην αυτοπροσωπογραφία του δεν επιθυμεί να δηλώσει στο θεατή την παραμορφωμένη του εικόνα.

Toulouse-Lautrec: "Portrait of Oscar Wilde"

Ο ασθενικός Τουλούζ Λοτρέκ, διαφορετικός κι ο ίδιος, υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της διαφορετικότητας, γι' αυτό -παρότι αριστοκρατικής καταγωγής-  περιπλανιόταν στα καμπαρέ και τα χαμαιτυπεία, ανάμεσα σε περιθωριακούς, ιερόδουλες ή ομοφυλόφυλους. Μέσα απ' αυτόν τον μποέμ κόσμο του Παρισιού της εποχής του έβρισκε τρόπο έκφρασης. 

Στο Λονδίνο γνωρίστηκε και έγινε φίλος με τον Όσκαρ Ουάιλντ. Οι δυο τους περνούσαν χρόνο στα καφέ της πόλης συζητώντας και πίνοντας.
Ο Λοτρέκ φιλοτέχνησε έργα με τους δυο φίλους στα Λονδρέζικα μπαρ... Όταν ο Ουάιλντ κατηγορήθηκε για ομοφυλοφιλία και σοδομισμό, ο Λοτρέκ τον υποστήριξε σθεναρά. Το βράδυ πριν τη δίκη, τον επισκέφτηκε και τού ζήτησε να ποζάρει για να φιλοτεχνήσει το πορτρέτο του. Ο Ουάιλντ αρνήθηκε, όταν όμως ο Λοτρέκ  γύρισε στο ξενοδοχείο του, τον  ζωγράφισε από μνήμης. Σκιαγράφησε με έντονα χρώματα και περιγράμματα, εν μέσω θεατρικού φωτισμού, έναν άνθρωπο φανερά γερασμένο, παρότι ο Ουάιλντ ήταν μόνο 40 χρονών, καταβεβλημένο και γεμάτο άγχος και αγωνία.

Toulouse-Lautrec: "La Goule au Moulin Rouge"

Η νυχτερινή ζωή της πόλης, τα καμπαρέ, μουσικοί και ερμηνευτές του Μουλέν Ρουζ και της Όπερας του Παρισιού θα γίνουν η δεξαμενή που θα τροφοδοτεί τη θεματολογία του, δίνοντας μέσω των έργων του διέξοδο στο πνεύμα και την ηθική της εποχής του..

Πολλές φορές θα απεικονίσει την Louise Weber, μια φιλόδοξη επαρχιώτισσα πλύστρα, που έγινε διάσημη χορεύοντας κανκάν με το ψευδώνυμο "La Goulue=η λαίμαργη", για την ακόρεστη όρεξή της τόσο για ζωή όσο και για φαγητό. Hταν η "βασίλισσα της Μονμάρτης"! Χόρευε φορώντας προκλητικά κοστούμια από διάφανες μουσελίνες με τολμηρά ντεκολτέ, δαντελωτά μεσοφόρια, ιδιαίτερο χτένισμα και  μαύρη κορδέλα στο λαιμό, με σπινθηροβόλο βλέμμα και φλογερές πόζες, που προσέλκυσαν τον Λοτρέκ  να αποκαλύψει με τα έργα που φιλoτέχνησε. Οι ελαιογραφίες και οι αφίσες που τής έφτιαξε είναι στο ύφος των γεμάτων μυστήριο Ανατολής, ξυλογραφιών ουκίγιο-ε.

Toulouse-Lautrec: "Μαυριτανικός χορός με την Goule"

Ήταν η χρονιά της δίκης του Ουάιλντ που ο Λοτρέκ έφτιαξε την αφίσα:  "La Baraque Foraine de la Goulue" . Η Γκουλί χορεύει στη σκηνή έναν οριένταλ χορό ενώ σε πρώτο πλάνο αριστερά μπορούμε να διακρίνουμε δίπλα στην κυρία με το μαύρο καπέλο την κομψή φιγούρα του Άγγλου δανδή, Όσκαρ Ουάιλντ. Με αυτόν τον τρόπο, ο ευφυής καλλιτέχνης δίνει την ευκαιρία στο φίλο του να δηλώσει την επιθυμία του: "να κάνει την ίδια του τη ζωή ένα έργο τέχνης"...

H περίφημη χορεύτρια του Μουλέν Ρουζ, Γκουλί είναι εκείνη που καθιέρωσε το "Chahut=θόρυβος, φασαρία, τσακωμός" ένα είδος προκλητικότατου καν-καν, σεξουαλικά φορτισμένου με ιδιαίτερες εκτινάξεις των ποδιών και απότομες χειρονομίες, που προκάλεσε σκάνδαλο.

Toulouse-Lautrec: "Messaline"

Tο 1900-1901 ο Λοτρέκ φιλοτεχνεί μια σκηνή από την όπερα "Messaline" του Isidore de Lara, που είχε κάνει πρεμιέρα στο Μόντε Κάρλο και η υποδοχή της υπήρξε ενθουσιώδης. Ηταν το πιο διάσημο έργο του ντε Λάρα, με πρωταγωνιστή τον  μεγαλύτερο Ιταλό ηρωικό τενόρο της εποχής, Francesco Tamagno και  η πρώτη όπερα Άγγλου συνθέτη που ανέβηκε στη Σκάλα του Μιλάνου. Παρουσιάστηκε και στο Κόβεν Γκάρντεν, αλλά και στο Μπορντώ, όπου την παρακολούθησε ο Τουλούζ Λοτρέκ, μια παράσταση απ΄την οποία εντυπωσιάστηκε από την πλοκή, τις ερμηνείες, τα φαντασμαγορικά σκηνικά και τα περίτεχνα κοστούμια.  

Από την όπερα, με επίκεντρο την ακαταμάχητη έλξη της αυτοκράτειρας για έναν ποιητή και στη συνέχεια τον αδελφό του μονομάχο, ο Λοτρέκ εμπνεύστηκε και απεικόνισε έξι σκηνές της, συμπεριλαμβανομένης της φιλήδονης Mεσαλίνας που κατεβαίνει αγέρωχα τη μεγαλόπρεπη σκάλα του παλατιού, ενώ γυναίκες εκτελούν άρπες, φορώντας το μακρύ σε φλογερό κόκκινο χιτώνα της. Δυο στρατιωτικοί με κράνη και σιδερένιους θώρακες είναι έτοιμοι να γονατίσουν μπρος στην ακόλαστη αυτοκράτειρα.

Toulouse-Lautrec: "Messaline"

 

Isidore de Lara: "Messaline"

Σε μια σπάνια ηχογράφηση του 1903 με τον Tamagno να ερμηνεύει την άρια:
"Dei del patrio suol":

Toulouse-Lautrec: "The violinist Dancla"

Tης ίδιας εποχής είναι το εικαστικό του Λοτρέκ με τον βιολονίστα, συνθέτη και δάσκαλο, Charles Dancla, καθηγητή στο Ωδείο του Παρισιού για περισσότερα από 35 χρόνια και περίφημο πρώτο βιολί στην Όπερα του Παρισιού. 

Ο Dancla υπήρξε παιδί-θαύμα και εντυπωσίασε τους Κερουμπίνι και Κρόυτσερ, ενώ οι ερμηνείες του έχουν εμφανείς επιρροές από τον Νικολό Παγκανίνι. 

O ταλαντούχος Λοτρέκ απεικονίζει το διάσημο βιολονίστα καθισμένο στην καρέκλα να κουρδίζει το βιολί του λίγο πριν την παράσταση γι'αυτο φορά το μαύρο σμόκιν του που έρχεται σε αντίθεση με το εκρηκτικό κόκκινο της φωτιάς του βελούδινου χαλιού της όπερας του Παρισιού.

Από τις δημοφιλέστερες συνθέσεις του Charles Dancla ήταν οι "Airs variés , Op. 89" για βιολί. Έξι συνθέσεις βασισμένες σε θέματα των Ροσίνι, Μπελίνι, Ντονιτσέτι, Πατσίνι, Γιόζεφ Βάιγκλ  και Μερκαντάντε.

Aκούμε τη Ν.6, βασισμένη σε θέμα του Μερκαντάντε:

Toulouse-Lautrec: "Desire Dihau-Les Vieilles Histoires... Pour toi"

Toulouse-Lautrec:
"Marie Dihau at the piano"

Επίσης ο Τουλούζ Λοτρέκ είναι συνδεδεμένος και με την οικογένεια Dihau.

Ήταν πρώτος ξάδερφος του  Désiré Dihau, του περίφημου συνθέτη και φαγκοτίστα στην Όπερα του Παρισιού που τον απεικόνισε ο Ντεγκά στο διάσημο "L'Orchestre de l'Opéra".

Toulouse-Lautrec:
"Μάθημα τραγουδιού με την M. Dihau"

Ο Λοτρέκ επηρεασμένος από αυτό το εικαστικό φιλοτέχνησε το πορτρέτο του με τίτλο: "Les Vieilles Histoires... Pour toi"(βλέπετε παραπάνω) αλλά και άλλες απεικονίσεις όπως εκείνη που διαβάζει εφημερίδα ή κι άλλα πορτρέτα του ξαδέρφου σε αφίσες του "Μαύρου Γάτου", του καμπαρέ που ο Ντεζιρέ έπαιζε μουσική.

Ταλαντούχα ήταν και η ξαδέρφη, Marie Dihau, αδερφή του Ντεζιρέ, λυρική τραγουδίστρια και καθηγήτρια πιάνου τραγουδιού. Την απεικόνισε αρκετές φορές στο πιάνο ή εν ώρα διδασκαλίας μονωδίας.

Désiré Dihau: "Quand les lilas refleuriront":

Ένα μικρό παραθυράκι ανοίξαμε σήμερα, αγαπημένοι φίλοι και κρυφοκοιτάξαμε κάποια επεισόδια από τη ζωή του γάλλου ζωγράφου, χαράκτη και εικονογράφου Τουλούζ Λοτρέκ.  Η ζωή του ανάμεσα στους παρακμιακούς, όμως πολύχρωμη και έντονης θεατρικότητας αποτελεί συλλογή από συναρπαστικές, κομψές, προκλητικές και γεμάτες χρώμα και κεφάτη μουσική, εικόνες...

"Adelina Patti, η περίφημη κολορατούρα του 19ου αι."

 

 "Portrait of Adelina Patti", Franz Winterhalter, 1860

Έφυγε σαν σήμερα, 27 Σεπτέμβρη του 1919 και θεωρείται μια από τις περιφημότερες λυρικές φωνές του 19ου αιώνα. 

Αναφέρομαι στην ιταλίδα, γαλλο-ισπανικής καταγωγής Αντελίνα Πάττι, που λόγω της διαύγειας, της ανυπέρβλητης ποιότητας της φωνής της, την υποκριτική της δεινότητα αλλά και την απαράμιλλη τεχνική της, το όνομα της παραμένει γραμμένο με χρυσά γράμματα στην ιστορία της μουσικής!

Το ταλέντο της κληρονόμησε κι από τους δυο γονείς της , τενόρο και υψίφωνο της όπερας, κι έκανε το ντεμπούτο της  στα επτά της χρόνια στις ΗΠΑ.

Τραγούδησε στις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου, προσκλήθηκε από τον αμερικανό πρόεδρο Αβραάμ Λίνκολν και τη σύζυγό του στο Λευκό Οίκο να λαμπρύνει με την φωνητική της ευελιξία μια βραδιά για τους γερουσιαστές.

Στην Αμερική, συγκεκριμένα στο Φεστιβάλ Όπερας του Σινσινάτι την άκουσε και ο Όσκαρ Ουάιλντ το 1882, στο ρόλο της βασίλισσας της Βαβυλώνας  από την όπερα του Ροσίνι: "Σεμίραμις" και στην καβατίνα: "Bel Raggio lusinghier". 

Η καβατίνα ακούγεται στα μέσα της 1ης Πράξης.
Η ερωτευμένη με τον Αρσακές, Σεμίραμις βρίσκεται στους Κρεμαστούς Κήπους του παλατιού της. Κοιτάζει τη σελήνη και εξομολογείται τον έρωτά της απαλά και τρυφερά: "Επιτέλους μια λαμπρή ακτίνα φωτίζει την ψυχή μου"...

Eπειδή δεν υπάρχει ηχογράφηση με την Πάττι, σας κοινοποιώ μία αδιάμφισβητητα άψογη ερμηνεία της λατρεμένης Κάλλας!

Rossini: "Semiramide-Bel Raggio lusinghier" / M. Callas:

Adelina Patti, 1882, πρόγραμμα Cincinnati Opera Festival, 
από τη Συλλογή της Δημόσιας Βιβλιοθήκης του Σινσινάτι 
(φωτο: friendsofmusichall)

Ο Ουάιλντ εντυπωσιάστηκε τόσο από τα φωνητικά χαρίσματα της Αντελίνα Πάττι, ώστε να την αναφέρει στο βιβλίο του: "Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ" και μάλιστα σε δυο από τα κεφάλαιά του: Κεφ 8 και 9...


"Ντόριαν, δεν πρέπει ν'αφήσεις αυτή την υπόθεση να σου κλονίσει τα νεύρα.Πρέπει να έρθεις να δειπνήσεις μαζί μου κι ύστερα θα περάσουμε απ'την Όπερα. Απόψε τραγουδάει η Πάττι και όλοι θα είναι εκεί..." (κεφ. 8, σελ.115)

..................................

"Αγαπητέ μου Μπάζιλ, μουρμούρισε ο Ντόριαν Γκρέυ, πίνοντας μια γουλιά αχνοκίτρινο κρασί.[...]
Ήμουν στην όπερα. Συνάντησα για πρώτη φορά τη λαίδη Γκουέντολι. Ήμασταν στο θεωρείο της. Είναι φοβερά γοητευτική και η Πάττι τραγούδησε υπέροχα. [...]

Πήγες στην όπερα;" είπε ο Χόλγουορντ μιλώντας πολύ αργά και με μια έντονη χροιά πόνου στη φωνή του.[...]
Πώς μπορείς και μιλάς για άλλες γοητευτικές γυναίκες και για την Πάττι που τραγούδησε θεϊκά, πριν καλά-καλά η κοπέλα που αγάπησες αναπαυτεί στον τάφο της;..." (κεφ. 9, σελ.124-125)

"Adelina Patti σαν Violetta στη "La Traviata" 
(National Portrait Gallery of London, 
Photographs Collection
npg.org.uk)

 

Ο μεγάλος μεταρρυθμιστής του ιταλικού μελοδράματος, Τζουζέπε Βέρντι, το 1877, την περιέγραψε ως την "εκπληκτικότερη τραγουδίστρια της όπερας της εποχής του", και γι'αυτό δικαιολόγησε και τις υψηλότατες αμοιβές της!

Ήταν η Αντελίνα Πάττι, η πριμαντόνα που με την μοναδική ερμηνεία της ως Βιολέτα στην όπερα "Τραβιάτα" άφησε ιστορία στο Κόβεν Γκάρντεν του Λονδίνου!

Κι όχι μόνο για την ερμηνεία αλλά και για την εκρηκτική παρουσίαση της ντίβας ,καθώς το κοστούμι της ήταν κεντημένο με πληθώρα διαμαντιών αμύθητης αξίας!!!

Στη μνήμη της θα απολαύσουμε την άρια της Βιολέτας, στη σκηνή, όπου η Βιολέτα αδύναμη λόγω της φυματίωσης και απελπισμένη αναφωνεί: "Addio del passato bei sogni ridenti..." 

Η μελωδική γραμμή του Βέρντι αιχμαλωτίζει όλα τα συναισθήματα με κείνα της μελαγχολίας και της θλίψης να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή!

Μια ερμηνεία από την Κάλλας, επίσης:

"Addio del passato bei sogni ridenti..." / M. Callas

Στον παρακάτω σύνδεσμο η 63χρονη Πάττι ερμηνεύει την άρια "Casta Diva".

Η τεχνική της κορυφαίας σοπράνο είναι εμφανής, παρόλα τα προβλήματα που δημιουργεί η ηλικία και κατ' επέκταση η φυσιολογική φθορά στη φωνή της..

Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι, ένας "απαίσιος νάνος"...

 

Η πανέμορφη Άλμα είχε ενθουσιαστεί με την προσωπικότητά του!Ήταν τόσο ταλαντούχος και παιδαγωγός, ασύγκριτος!

Ο Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι είχε και κείνος ξετρελαθεί με τη νέα του μαθήτρια. Τής δίδασκε σύνθεση και συχνά οι ματιές του συναντιόνταν, φανερώνοντας το πάθος του ενός για τον άλλο που φώλιαζε στην καρδιά τους...

Είναι "ένας απαίσιος νάνος", σκεφτόταν η Άλμα Σίντλερ, καθώς η ασχήμια του ήταν αξιοσημείωτη!
Κοντός, με ανέκφραστα μικρά μάτια και λεπτά χείλη..Ναι, ο καθηγητής της ήταν ένας απαίσιος νάνος, όμως είχε κάτι που τη συνάρπαζε και τής δημιουργούσε εσωτερική ταραχή...

Μεταξύ τους αναπτύσσεται μια φλογερή, αν και ταραχώδης σχέση...

Κι όταν η Άλμα γνωρίζει τον Μάλερ, στέλνει  στον Τσεμλίνσκι μια σύντομη επιστολή, όπου ωμά τού ζητά να μείνουνε φίλοι...

Ο Τσεμλίνσκι απογοητεύεται τόσο!...Πώς να ξεπεράσει αυτή τη γυναίκα, που στοίχειωσε το είναι του;...
Ο "απαίσιος νάνος" δηλώνει ανήμπορος να ξεχάσει τη λάμια, τη μάγισσα Κίρκη που τον σαγήνευσε βαθιά...
Αναζητά τη λύτρωση στην τέχνη του.
Επιδίδεται στη σύνθεση...όμως, το μυαλό του στροβιλίζει ο χαρακτηρισμός της άλλοτε αγαπημένης του...Ήταν γι' αυτήν ο "απαίσιος νάνος"...

Τού φέρνει στο νου το βιβλίο του Όσκαρ Ουάιλντ, που αφηγείται την ιστορία της όμορφης Ινφάντα...Στα γενέθλιά της ξετρελαίνεται με την παράσταση που δίνει για χάρη της ο άσχημος νάνος του παλατιού. Άσχημος -σκέφτεται- όμως χορεύει με τόση χάρη! Απίστευτη ενεργητικότητα, τον θαυμάζει γιατί είναι εκείνος που ζωγραφίζει μόνιμα στα χείλη της, χαμόγελα...
Ο νάνος για μια στιγμή πίστεψε πως η ινφάντα τον αγάπησε... Εκείνη τον απορρίπτει κι ο νάνος θρηνεί από ντροπή και ξεψυχά.
Όταν η ινφάντα μαθαίνει ότι ο νάνος δεν θα ξαναχορέψει, προστάζει περιφρονητικά: "Στο μέλλον, φροντίστε όσοι έρχονται να με διασκεδάσουν να μην έχουν καρδιά".


Πόσο η πλοκή από το βιβλίο: "Τα γενέθλια της Ινφάντα" του Όσκαρ Ουάιλντ, ταιριάζει και στη δική τους περίπτωση!
Αποφασίζει να γράψει μια όπερα, έμπνευση από το κείμενο, που θα την τιτλοφορήσει: "Der Zwerg-Ο νάνος".

(google.com)

Η επιλογή του αποτελεί αντανάκλαση του τέλους της σχέσης του με την Άλμα Σίντλερ-Μάλερ...Νοιώθει πως ταυτίζεται με τον κύριο χαρακτήρα του δράματος.

Το λιμπρέτο της μονόπρακτης όπερας του Τσεμλίνσκι προσαρμόζεται στη διήγηση του Ουάιλντ...
Ο νάνος μη γνωρίζοντας την ασχήμια του, εκφράζει στην πριγκίπισσα τον έρωτά του με ένα γλυκό τραγούδι αγάπης. Εκείνη, παίζει μαζί του...Τής αρέσει να βλέπει τους άνδρες τυραννισμένους από την ομορφιά της... Όταν μια μέρα τυχαία ο νάνος βλέπει τον εαυτό του στον καθρέφτη αναστατώνεται και στην προσπάθειά του  να πάρει ένα φιλί από την ινφάντα, εκείνη τον απορρίπτει απροκάλυπτα, αποκαλώντας τον "τέρας".
Ο νάνος με ραγισμένη την καρδιά αναζητά το θάνατο...

Η αυτοβιογραφικού χαρακτήρα όπερα "Der Zwerg" του Τσεμλίνσκι έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα,  28 Μαΐου 1922 στο Stadttheater, με το κοινό της Κολωνίας να τη δέχεται με ενθουσιασμό, καθώς και η επιλογή του Όττο Κλέμπερερ στο πόντιουμ, αποτελούσε εγγύηση.

Zemlinsky: "Der Zwerg Op. 17":

To θλιμμένο φινάλε της όπερας με το θάνατο του νάνου:

Μουσικές εμπνεύσεις από τη σχέση Άλμας - Τσεμλίνσκι μπορείτε να διαβάσετε και εδώ.

"Μουσικής ενδύματα στη Φλωρεντινή τραγωδία του Ουάιλντ"

(πηγή φωτο: scribd)

Γενέθλια του Όσκαρ Ουάιλντ σήμερα (16 Οκτωβρίου 1854), του μεγαλοφυούς ποιητή, δραματουργού, μυθιστοριογράφου και κριτικού.
Έτσι,  η έμπνευση της καλημέρας έρχεται "εις διπλούν" με κάτι δικό του.

Δεν είναι λίγες οι φορές που μεγάλοι της μουσικής τέχνης με πυρήνα κείμενά του έχουν δώσει πλήθος αριστουργημάτων (Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι, Σαλώμη, Το αηδόνι και το τριαντάφυλλο, De Profundis...)

Σήμερα, ταξιδεύουμε στο χρόνο και το χώρο...Μεταφερόμαστε στη Φλωρεντία του 15ου αι., όπου ένας έμπορος ζει ευτυχισμένος με τη γυναίκα του, μέχρι που τούς επισκέπτεται ένας Φλωρεντίνος άρχοντας, φίλος του συζύγου... Η γυναίκα του εμπόρου δεν μπορεί να αντισταθεί, όταν ο νεαρός άρχοντας της εκμυστηρεύεται τον έρωτα του....Όταν ο σύζυγος  ανακαλύπτει την παράνομη σχέση, καλεί τον εραστή σε μονομαχία και τον σκοτώνει...
Η τραγική αυτή εξέλιξη αφυπνίζει τον έρωτα του ζευγαριού...
Ο Ουάιλντ κλείνει το θεατρικό του:

ΣΙΜΩΝΕΣ(σύζυγος):

Να, σαν το σκύλο πέθανε με γλώσσα

κρεμασμένη! Ναι, πέθανε! ο βουβός

ο ποταμός το λείψανό σου ας πάρει

να το ξεβράσει αφρόντιστο

κει πέρα στ' ακρογιάλι.

(Ο Φλωρεντίνος άρχοντας Γουίδος πεθαίνει. Ο σύζυγος Σιμώνες σηκώνεται και η γυναίκα του Βιάγκα θαμπωμένη έρχεται κοντά του με ανοιχτές αγκαλιές:

ΒΙΑΓΚΑ: Γιατί δεν μου' πες πως είσαι τόσο δυνατός;

ΣΙΜΩΝΕΣ: Γιατί να μη μού ειπείς πως είσαι τόσο ωραία;

(Τη φιλεί στο στόμα)

("Φλωρεντινή Τραγωδία": Όσκαρ Ουάιλντ, εκδ. Γκοβόστη, μτφ. Ν. Ποριώτης, σελ. 29-30)

Ο συγγραφέας στη "Φλωρεντινή Τραγωδία" (έργο, που άφησε ημιτελές), αναδεικνύει  έννοιες που προβληματίζουν τον άνθρωπο απ 'αρχής του κόσμου...
Τον  έρωτα, την απιστία, τα πάθη, τις ακραίες συμπεριφορές, το θάνατο, τη ματαιοδοξία και την απληστία.

***

1. Από τις σημαντικότερες όπερες των αρχών του 20ου αι. και με την υπογραφή του Αλεξάντερ Τσεμλίνσκι είναι η ομότιτλη "Eine florentinische Tragödie", το λιμπρέτο της οποίας στηρίχτηκε στη γερμανική μετάφραση του ομότιτλου θεατρικού του Όσκαρ Ουάιλντ.

Μάλλον όταν έγραφε την όπερα, ο Τσεμλίνσκι είχε κατά νου τη σχέση του με την Άλμα Μάλερ, την οποία ταύτισε προφανώς με το ρόλο της  Μπιάνκα της όπερας, που απατά το σύζυγό της ούσα σεξουαλικά (και όχι μόνο) δυσαρεστημένη από κείνον. Νοιώθοντας παραμελημένη και εγκλωβισμένη στον γάμο της, αφήνεται στην ερωτική δίνη...

Κάτι, που και οι κεραίες της Άλμα έπιασαν, και φυσικά δεν συγχώρησε ποτέ γι' αυτό τον πρώην εραστή της, Τσεμλίνσκι...

Η όπερα του Τσεμλίνσκι "Μια Φλωρεντινή τραγωδία έκανε πρεμιέρα στη Staatsoper της Στουτγκάρδης στις 30 Ιανουαρίου 1917.

Απολαμβάνουμε την εισαγωγή με τον υπότιτλο: "Ερωτικά παιχνίδια".
Η μουσική ακούγεται τραχιά, κοφτά, αγωνιώδης, απειλητική, με μια ηχητική σκληρότητα  που συναρπάζει τον ακροατή και τον προδιαθέτει συναισθηματικά για την ακόρεστη,  ερωτική συνάντηση εκτός ηθικού πλαισίου, που θα ακολουθήσει...

Alexander von Zemlinsky:"Μια Φλωρεντινή τραγωδία", εισαγωγή

2. Από το ίδιο θεατρικό "Μια Φλωρεντινή τραγωδία", εμπνέεται λίγα χρόνια νωρίτερα (1911) ο εικοσάχρονος Σεργκέι Προκόφιεφ τη μονόπρακτη όπερά του: "Maddalena", ένα μικρής έκτασης μελόδραμα της νεότητάς του, που πραγματεύεται το θλιβερό τρίγωνο αγάπης.
 

Οι χαρακτήρες της ιστορίας του Ουάιλντ αλλάζουν ως προς τα ονόματα (Μανταλένα ονομάζεται η άπιστη σύζυγος), που είναι  παντρεμένη με τον ζωγράφο Τζενάρο και ζουν όχι στη Φλωρεντία, μα στη Βενετία του 15ου αι. Μεταμφιεσμένη ερωτοτροπεί με τον φίλο του άντρα της Στένιο, κι εκείνος σαγηνεύεται από το μυστήριο που την περιβάλλει.
Τον πόθο του γι' αυτή τη γυναίκα εξομολογείται στο φίλο του, που έτσι αποκαλύπτεται η ταυτότητά της. Λόγοι τιμής ωθούν τον Τζενάρo να σκοτώσει τον Στένιο, αλλά τραυματίζεται θανάσιμα και κείνος.
Καθώς η Μανταλένα βλέπει και τους δυο νεκρούς, αναρωτιέται ποιον τελικά αγάπησε πραγματικά κι αναλογίζεται αν άξιζε για χάρη του έρωτα μια τέτοια συμφορά.
Έξαλλη τρέχει στο παράθυρο καλώντας σε βοήθεια, ισχυριζόμενη πως ένας ξένος σκότωσε τον άντρα της.

Ο Προκόφιεφ, αν και νεαρός, καταγράφει μοναδικά τις συναισθηματικές εξάρσεις των ηρώων του. Η ακρότητα του πόθου σε όλo το μεγαλείο της...
Στην τελευταία σκηνή η σωματική σύγκρουση των δυο ανδρών απεικονίζεται μαεστρικά με την ένταση να κορυφώνεται...Ο θάνατος φέρνει  απελπισία, συναίσθημα που κυριαρχεί...
Σκούρα ηχοχρώματα στην ενορχήστρωση του Προκόφιεφ αποτυπώνουν τη σκοτεινή πλευρά της ψυχής του ερωτευμένου, το "νοσηρό" ερωτισμό και τα επακόλουθά του, που δεν άφησαν αδιάφορο τον αντισυμβατικό Ουάιλντ.
Μετά την ηφαιστειακή μουσική λάβρα της σκηνής του φόνου, τα όργανα καταλαγιάζουν...
Η ηρεμία είναι φαινομενική προκειμένου να δοθεί ο χρόνος στον ακροατή να στοχαστεί...
Οι υψηλές κορώνες της Μανταλένας (3:56) εκθέτουν την εσωτερική της κραυγή ή η ηρωίδα του Ουάιλντ παραμένει γνήσια παραβατική, αποφασισμένη να μη συμφιλιωθεί με καμία εκδοχή ηθικής και αρμονίας;;;

Τελικά-για να χρησιμοποιήσω φράση του ίδιου του Ουάιλντ- ο άνθρωπος μπορεί να αντισταθεί στα πάντα, εκτός από τον πειρασμό του έρωτα;

 Sergey Prokofiev" "Maddalena"-Final scene