Άντερσεν - Ντεμπισί: "Τι είδε ο Δυτικός Άνεμος;"

Η 2 του Απρίλη έχει καθιερωθεί σαν "Ημέρα Παιδικού Βιβλίου", αφού αυτή τη μέρα του 1805 γεννήθηκε ο μεγάλος Δανός παραμυθάς, Χανς Κρίστιαν Άντερσεν.
Από μικρός ξεχώριζε για την πλούσια και ζωηρή φαντασία του. Λέγεται πως πολλές φορές περπατούσε στους δρόμους και φαινόταν να ονειροβατεί. 

Αγαπούσε το διάβασμα και γοητευόταν από το θέατρο, τόσο που πέρασε μια σύντομη περίοδο της ζωής του ως ηθοποιός. Στις παρέες του λάτρευε να απαγγέλλει ποιήματα και χάρη στην ωραία φωνή του, να τραγουδά. Σπούδασε μουσική, την οποία όμως αναγκάστηκε να εγκαταλείψει όταν μια ασθένεια του στέρησε μέρος της φωνητικής του έκτασης.
Στα πρώτα βήματα της καριέρας του ασχολήθηκε με την ποίηση, αλλά τελικά τον θυμόμαστε κυρίως σαν έναν από τους σπουδαιότερους δημιουργούς παραμυθιών, που με τις ιστορίες του μάγεψε γενιές αναγνωστών σε όλο τον κόσμο.

Στο παραμύθι του "Ο Κήπος του Παραδείσου" στεκόμαστε σήμερα, μια μικρή, αλληγορική ιστορία, που συνδυάζει μυθολογικά, ηθικά και φανταστικά στοιχεία.
Ο κύριος ήρωας του παραμυθιού είναι ένας πρίγκιπας-ψυχή που ψάχνει να βρει τον δρόμο προς τον Παράδεισο, αναζήτηση που συμβολίζει την αιώνια ζωή, την ηθική τελειότητα και την πνευματική ολοκλήρωση. Στην πορεία του αντιμετωπίζει δοκιμασίες, πειρασμούς και εμπόδια, που σφυρηλατούν τον χαρακτήρα και την πίστη του. Όταν τελικά φτάνει, ανακαλύπτει έναν κήπο γεμάτο απόλυτη ομορφιά, γαλήνη και φως, που αποπνέει την αγνότητα και την τελειότητα της ψυχής. Το παραμύθι μεταφέρει έτσι το μήνυμα ότι μόνο η υπομονή, η αρετή και η καθαρότητα της ψυχής οδηγούν στην πνευματική ολοκλήρωση.

"Ζέφυρος", Γ.Τσαρούχης

Στο παραμύθι, εμφανίζονται κι οι άνεμοι σαν αγγελιοφόροι της φύσης. Η σχέση του ήρωα μαζί τους συμβολίζει τις δοκιμασίες και τις προκλήσεις, που πρέπει να ξεπεράσει για να φτάσει στην πνευματική τελειότητα, καθώς οι άνεμοι τον καθοδηγούν, τον δοκιμάζουν και ενισχύουν την πορεία του προς την ολοκλήρωση.

Θα διαβάσουμε ένα απόσπασμα-αναφορά στο Ζέφυρο, το Δυτικό άνεμο, γνωστό και ως Πουνέντε. Στη μυθολογία ήταν γιος της Ηούς και του Αστραίου, άνεμος συνήθως απαλός, ήπιος, συνδεδεμένος με το ελαφρύ, ανοιξιάτικο αεράκι. Aπεικονίζεται να κρατά λουλούδια και ως ανάλαφρος άνεμος, νέος, αγένειος και φτερωτός:

-"Από τη Δύση έρχεται και είναι ο αγαπημένος μου απ' όλους. Μυρίζει θάλασσα και φέρνει ένα απαλό δροσερό αεράκι"
-"Μήπως είναι ο μικρός Ζέφυρος;" ρώτησε ο πρίγκιπας.
-"Ναι, είναι ο Ζέφυρος", απάντησε η ηλικιωμένη γυναίκα, "αλλά δεν είναι πια τόσο μικρός".
Ο Ζέφυρος έμοιαζε με δυνατό άντρα του δάσους. Φορούσε μαλακό σκουφάκι και στηριζόταν σε ένα εβένινο ραβδί.
-"Από πού έρχεσαι;" τον ρώτησε η μητέρα του.
-"Από τα άγρια δάση!" απάντησε. "Εκεί όπου οι αγκαθωτοί θάμνοι φτιάχνουνε φράχτες γύρω από κάθε δέντρο, όπου τα νερόφιδα λιάζονται στα βρεγμένα χόρτα, και οι άνθρωποι μοιάζουν αχρείαστοι".
-"Και τι έκανες εκεί;"
-"Κοίταξα τον τεράστιο ποταμό, είδα πως τα νερά του χτυπούσαν στα βράχια και πετούσαν πιτσιλιές στον ουρανό.Ταξίδεψα με τα σύννεφα για να σχηματίσω το ουράνιο τόξο. Είδα τον άγριο βούβαλο να κολυμπά στο νερό, την αγριόπαπια, που πετούσε στα ρηχά και εγώ φυσούσα θύελλες ώστε τα αρχέγονα δέντρα να στροβιλιστούν κι αυτά σαν ξυλόφλουδες...
-"Και δεν έκανες τίποτε άλλο;" ρώτησε η μάνα του.
-"Έκανα πιρουέτες στις σαβάνες, χάιδεψα τ' άγρια άλογα και τίναξα καρύδες από τα ψηλά δέντρα! Ω, ναι, έχω πολλά να διηγηθώ απ'όσα είδα! Αλλά δεν χρειάζεται να λέει κανείς τα πάντα", είπε και φίλησε τη μητέρα του θερμά, που σχεδόν την έριξε προς τα πίσω. Πράγματι, ήτανε άγριο παιδί..."

"Zέφυρος", ανάγλυφο από τον Πύργο των Ανέμων στη Ρωμαϊκή Αγορά

Στο παραμύθι του Άντερσεν, ο Ζέφυρος δεν είναι απλώς ένας απαλός ανοιξιάτικος άνεμος, όπως είδαμε. Είναι ένα πνεύμα της φύσης με διπλή υπόσταση. Φέρνει τη δροσιά, τη μυρωδιά της θάλασσας και την ευχάριστη αίσθηση ελαφρότητας, αλλά ταυτόχρονα έχει άγρια δύναμη, ικανός να στροβιλίσει δέντρα, να φυσήξει θύελλες και να κινηθεί ανάμεσα σε ποτάμια, σαβάνες και δάση. Αυτή η διττή φύση -ήπια και δυναμική, σκιαγραφεί την εικόνα ενός ανέμου, που είναι απαλός και δροσερός, αλλά ταυτόχρονα άγριος και απρόβλεπτος.

Ακριβώς αυτή η διττή φύση του, η αίσθηση αιθέριας κίνησης και εσωτερικής ζωτικότητας είναι που αιχμαλώτισε τη φαντασία του Κλωντ Ντεμπισί στο Πρελούδιό του "Ce qu'a vu le vent d'ouest - Ό,τι είδε ο δυτικός άνεμος" και περιλαμβάνεται στο Πρώτο Βιβλίο Πρελουδίων του, που συνέθεσε στις αρχές του 1910.

Είναι γνωστό ότι ο Γάλλος συνθέτης έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη για τα παραμύθια του Άντερσεν. Έτσι, πολλοί μελετητές θεωρούν πως για το συγκεκριμένο Πρελούδιο η έμπνευση προήλθε από την ανάγνωση του παραμυθιού, το οποίο είχε εκδοθεί δύο χρόνια νωρίτερα.
Παράλληλα, αρκετοί υποστηρίζουν ότι πρόκειται για το πιο τεχνικά απαιτητικό πρελούδιο ολόκληρης της συλλογής.

Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Ντεμπισί έδινε μεγάλη σημασία στη σειρά των Πρλουδίων του. Έτσι, θεωρείται ότι το έβδομο "Ce qu'a vu le vent d'ouest" , μαζί με το προηγούμενο και το επόμενο κομμάτι, δημιουργούν την πιο έντονη δραματική αντίθεση της συλλογής.
Το έκτο "Des pas sur la neige-Ίχνη στο χιόνι" αποπνέει θλίψη και μοναξιά, το όγδοο "La fille aux cheveux de lin-Κορίτσι με λιναρένια μαλλιά" ζεστασιά και ηρεμία, ενώ το ενδιάμεσο "Ce qu'a vu le vent d'ouest" ξεχωρίζει με την ταραχώδη και δυναμική του ένταση, που έχει χαρακτηριστεί ως "λυτρωτική βία".

Στην αρχή, η μουσική κυλά σαν απαλή πνοή, σαν ο Ζέφυρος να μεταμορφώνεται σε ήχο. Σύντομα όμως αποκτά πάθος και απρόβλεπτη δύναμη, θυμίζοντας τις θυελλώδεις περιπέτειες του ανέμου στον "Κήπο του Παραδείσου".
Έτσι, η μουσική του Ντεμπισί ζωντανεύει σαν άνεμος. Η φύση και η φαντασία σμίγουν, δημιουργώντας ατμόσφαιρα αέναης κίνησης και ονειρικής μαγείας.

Debussy: Prelude VII(Book 1) "Ce qu'a vu le vent d'ouest":

Να θυμίσουμε πως τα "Πρελούδια" του Κλωντ Ντεμπισί είναι μια συλλογή σε 2 βιβλία από 24 κομμάτια για σόλο πιάνο, σε ελεύθερη μορφή, αντίθετα δηλαδή από τα αυστηρά πρότυπα των Πρελουδίων του Μπαχ. Κάθε πρελούδιο έχει και έναν ευφάνταστα απρόσμενο τίτλο, έναν λεκτικό οδηγό για τον ερμηνευτή, που όμως δεν έχει σκοπό να φυλακίσει την εκφραστικότητά του, γι'αυτό και αναγράφεται από το συνθέτη στο τέλος της παρτιτούρας, κάτι σαν προσωπική ανάμνηση, σαν ομιχλώδες αναθύμημα, θολή αναπόληση...,χωρίς να, επηρεάζει τον ερμηνευτή εκ των προτέρων, επιτρέποντάς του να εμβαθύνει εκείνος στα σημεία που αγγίζουν την ψυχή του περισσότερο και να δώσει προσωπικές αποχρώσεις στην ερμηνεία του.

*Κείμενα για τον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν υπάρχουν πολλά στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Ο παραμυθάς Άντερσεν, η πριμαντόνα και το αηδόνι του αυτοκράτορα...

Από παράσταση του παραμυθιού του Χ.Κ.Άντερσεν: "Το αηδόνι του αυτοκράτορα", στη Δανία

H.C.Andersen

Σαν παιδί ξεχώρισε για την οργιώδη φαντασία του. Λέγεται πως περπατούσε στο δρόμο και έμοιαζε να ονειροβατεί... Ο λόγος σήμερα για το το Δανό παραμυθά, Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Γεννήθηκε στις 2 Απριλίου 1805 στο Όντενσε της Δανίας.

Ο Άντερσεν λάτρευε το διάβασμα, αγαπούσε πολύ και το θέατρο, γι' αυτό και πέρασε μια σύντομη περίοδο της ζωής του ως ηθοποιός. 
Τού άρεσε επίσης σε παρέες με φίλους να απαγγέλει ή επειδή είχε ωραία φωνή να τραγουδά.  Σπούδασε μουσική, την οποία παράτησε όταν από μια ασθένεια, έχασε κάποιες από τις ψηλές νότες του...Στα πρώτα βήματα της καριέρας του ασχολήθηκε με την ποίηση, όμως εμείς τον γνωρίζουμε καλύτερα ως έναν από του βασικούς εκπροσώπους του παραμυθιού... 

Σήμερα, θα μιλήσουμε για τη σχέση του με το "αηδόνι της Σουηδίας", όπως ήταν το προσωνύμιο της δημοφιλούς λυρικής τραγουδίστριας του 19ου αι, Jenny Lind. Μια καλλιτέχνιδα που ερμήνευσε σπουδαίους ρόλους για υψίφωνο στα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά θέατρα. Υπενθυμίζω πως ήταν αγαπημένη σοπράνο του Μέντελσον, αλλά και του Σοπέν. Λέγεται μάλιστα πως ο πρώτος την είχε ερωτευτεί, ενώ η δική της καρδιά σκίρτησε για τον εύθραυστο Πολωνό Σοπέν... Διαβάζοντας τις επιστολές τους αποκαλύπτεται πως ο φιλάσθενος συνθέτης "ένιωθε καλύτερα" όταν τραγουδούσε γι 'αυτόν η Τζένυ και ήταν εκείνη που διοργάνωσε συναυλία στο Λονδίνο για να συγκεντρωθούν χρήματα προκειμένου ο Σοπέν να νοσηλευτεί σε ειδική για φυματικούς, κλινική. Μετά το θάνατο του Σοπέν, η Τζένυ Ληντ αφιέρωσε το υπόλοιπο της ζωής της στη διάδοση του έργου του αγαπημένου της συνθέτη.  

Jenny Lind

Όμως το "αηδόνι της Σουηδίας" φαίνεται να είχε κυριεύσει ερωτικά και τον παραμυθά Άντερσεν. Οι δυο τους γνωρίστηκαν κατά τη διάρκεια περιοδείας της διάσημης αοιδού στη Δανία το 1843. Μεταξύ τους αναπτύχθηκε βαθιά φιλία. Η έλξη που η πριμαντόνα ασκούσε στον Άντερσεν ως συγγραφέα ήταν καθοριστική για κείνον, ο οποίος ομολόγησε πως "τίποτε και κανένας  δεν έχει ασκήσει τέτοια επιρροή, στη δημιουργική μου πορεία όσο η Τζένυ Ληντ. Δεν είναι υπερβολή να πω -δήλωνε- πως εκείνη τού άνοιξε το ιερό της τέχνης".  

Από μεριάς 'Αντερσεν τα συναισθήματα δεν  ήταν όμως απλά φιλικά. Ένοιωθε για τη Ληντ, ένα ευγενικό μεν, πλην ορμητικό πάθος το οποίο αδυνατούσε να δαμάσει και να αντισταθεί. Αποφάσισε να τής εκμυστηρευτεί τον έρωτά του, όμως η τραγουδίστρια τον απέρριψε. Λέγεται τότε πως ένιωσε σαν ασχημόπαπο, γεγονός που τον έκανε να εμπνευστεί το διάσημο ομώνυμο παραμύθι του, που μουσικά μετέφερε ο Προκόφιεφ(έχω γράψει σχετικό άρθρο στο παρελθόν).

Κάποιοι ισχυρίζονται πως η Ληντ απέρριψε τον Άντερσεν, επειδή την σκιαγράφησε ως Βασίλισσα  του Χιονιού με πολύ ψυχρή, σαν πάγου,  καρδιά.

Η περίφημη υψίφωνος Τζένυ Λιντ με το προσωνύμιο "Αηδόνι της Σουηδίας" αποτελεί και το μοντέλο στο παραμύθι του Άντερσεν: "Το Αηδόνι και ο Αυτοκράτορας".

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ:

"Στο ωραιότερο παλάτι του κόσμου, κάπου στην Κίνα, ζεί ένας μελαγχολικός αυτοκράτορας.

Το παλάτι του, είναι φτιαγμένο από πορσελάνη, μα, παρ’ όλη την ομορφιά του παλατιού, ο αυτοκράτορας μας, συνεχίζει να ζει μέσα στην μελαγχολία.

Κάποιο βράδυ, ένα αηδόνι μαγεμένο από την ομορφιά του παλατιού, άρχισε να τραγουδάει στον κήπο του. Αυτό γινόταν κάθε βράδυ… το εξαίσιο κελάηδημά του, έφερνε δάκρυα στα μάτια σε όποιον το άκουγε.

Τραγουδούσε για την αγάπη, την ειρήνη, τις ομορφιές της φύσης και της μάνας γης.

Μαγεμένος από το τραγούδι του, ο αυτοκράτορας άρχισε να χαμογελά ..."

(πηγή: paramythimythoimythoi)

Η σύλληψη της ιδέας του συγκεκριμένου παραμυθιού που γράφτηκε μέσα σε δύο μόλις μέρες, έγινε το 1843 στον ονομαστό  κήπο αναψυχής Τίβολι της Κοπεγχάγης, που είχε ανοίξει τις πύλες του εκείνη τη χρονιά κι εντυπωσίασε τον παραμυθά μας με τα κινέζικα μοτίβα...

Ανάμεσα στους συνθέτες που υπήρξαν φανατικοί αναγνώστες των παραμυθιών του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν ήταν και ο ρώσος, Ιγκόρ Στραβίνσκι. Τον θαύμαζε για την αστείρευτη φαντασία του και  την αριστοτεχνική γραφή του!
Ετσι, παίρνει έμπνευση από το παραμύθι του  και γράφει αρχικά την όπερα: "Το αηδόνι".
Η σύνθεση για να ολοκληρωθεί έκανε σχεδόν μια 5ετία(1908-1913), καθώς ο συνθέτης εργαζόταν πάνω και σε άλλες συνθέσεις συγχρόνως.  Λίγα χρόνια αργότερα και αξιοποιώντας μουσικά θέματα από τις πράξεις Β΄και Γ΄ της όπερας, ο Στραβίνσκυ διαμορφώνει με την ίδια πλοκή το συμφωνικό ποίημα:  "Το τραγούδι του αηδονιού".

Η υπόθεση της όπερας και του συμφωνικού ποιήματος ακολουθεί εκείνη του παραμυθιού του Άντερσεν. Έτσι, στο κινεζικό παλάτι εκτός από το πραγματικό, γλυκοκέλαδο αηδόνι έρχεται να προστεθεί κι ένα μηχανικό αηδόνι, δώρο του Ιάπωνα βασιλιά. Το νέο αηδόνι δεν κουράζεται ποτέ και φαίνεται να το προτιμά ο αυτοκράτορας. Το αληθινό αηδόνι θλίβεται και μια μέρα που το παράθυρο ήταν ανοιχτό πέταξε μακριά. Πέρασαν χρόνια και το μηχανικό αηδόνι χάλασε. Η φωνή του σιώπησε κάνοντας τον αυτοκράτορα να πέσει σε κατάθλιψη. Παρακαλούσε το μηχανικό αηδόνι να ξαναρχίσει το γλυκό τραγούδι. Μάταια, όμως... Έτσι, η στενοχώρια του θέριευε και ο θάνατος πλανιόταν πάνω απ' το κεφάλι του. Όλοι στο παλάτι περίμεναν από στιγμή σε στιγμή το τέλος του αυτοκράτορά τους, όταν άκουσαν κελαηδίσματα από τα διαμερίσματά του. Το πραγματικό αηδόνι είχε γυρίσει για να σώσει τη ζωή του . Το μόνο που ζητούσε ήταν να ζει ελεύθερο στο δάσος και να' ρχεται να του τραγουδά όποτε εκείνο θέλει. Ο αυτοκράτορας δέχτηκε κι όταν οι αυλικοί μπήκαν στην κάμαρή του, τούς υποδέχτηκε μ' ένα χαμόγελο διάπλατο, που φώτισε ολάκερο το πρόσωπό του από χαρά και ευτυχία...

Η μουσική του συμφωνικού ποιήματος είναι ανάγλυφη και αφηγηματική, άλλοτε πιο λυρική και ευαίσθητη κι άλλοτε εντονότερης δραματικότητας.

Σε χαρακτηριστικά, καθώς εντοπίζονται σύνθετα και επίμονα ρυθμικά σχήματα , νευρώδης ενορχήστρωση και απότομες αλλαγές δυναμικής , θυμίζει εκείνη του "Πετρούσκα" ή της "Ιεροτελεστίας", ενώ ξεχωρίζουν εξωτικά ηχοχρώματα και μοτίβα που θυμίζουν Ανατολή. 

Ανρί Ματίς και Λεονίντ Μασίν
φωτογραφίζονται με το μηχανικό αηδόνι

Τα μέρη:

Ι. Η γιορτή στο Κινέζικο παλάτι 

ΙΙ. Κινεζικό Εμβατήριο

III. Τα δυο αηδόνια

IV. Μηχανικό αηδόνι

V. Ασθένεια και αποθεραπεία του αυτοκράτορα 

VI. Πένθιμο εμβατήριο

Στα δυο πρώτα μέρη ο Στραβίνσκυ χρησιμοποιεί μελωδίες στο χαρακτηριστικό για την κινέζικη μουσική πεντατονικό σύστημα.
Στο τρίτο και τέταρτο μέρος που παρουσιάζονται τα δυο αηδόνια, ο συνθέτης αναθέτει στο φλάουτο τον ήχο του αληθινού αηδονιού και στο όμποε (σ'ένα μοτίβο αρκετά ρυθμικό που να θυμίζει μηχανή) τον ήχο του μηχανικού αηδονιού.

Κοστούμια του Ανρί Ματίς για το μπαλέτο "Chant du Rossignol"

Ένα μελαγχολικό θέμα από την τρομπέτα οδηγεί στο πέμπτο μέρος για να περιγραφεί μουσικά η αρρώστια του αυτοκράτορα .
Η σύνθεση ολοκληρώνεται με ένα γαλήνιο θέμα στον τύπο της ρομάντσας σε διάλογο με το ορχηστρικό σώμα.

Η σύνθεση του Στραβίνσκυ έγινε και μπαλέτο το 1920 από τα Ρώσικα Μπαλέτα και τον Σεργκέι Ντιάγκιλεφ.

  Η χορογραφία ήταν του Μπαλανσίν, ενώ σκηνικά και κοστούμια επιμελήθηκε ο Ανρί Ματίς.

Stravinsky: "Chant du Rossignol"

Διευθύνει ο Lorin Maazel

Stravinsky: "Chant du Rossignol, Ballet":

Αργότερα, ο Ιγκόρ Στραβίνσκι διασκεύασε τη σύνθεση για πιάνο σόλο περιορίζοντας τα μέρη σε τρία. Το απολαμβάνουμε από τη σπουδαία Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου:

Για τον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν υπάρχουν πολλά άρθρα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

ΣΤΡΑΒΙΝΣΚΙ: "Το φιλί της νεράιδας - Αλληγορικό μπαλέτο εμπνευσμένo από τη Μούσα του Τσαϊκόφσκι"

 

"Η Βασίλισσα του χιονιού", Rudolf Koivu
(από εικονογράφηση του παραμυθιού του Άντερσεν)

"Αφιερώνω αυτό το μπαλέτο στη μνήμη του Τσαϊκόφσκυ συσχετίζοντας τη Μούσα του με τη Νεράιδα, ως αλληγορία. Αυτή η Μούσα τον σφράγισε με το μοιραίο φιλί της, το μυστηριώδες αποτύπωμα του οποίου γίνεται αισθητό σ'όλο το έργο του μεγάλου καλλιτέχνη"

(Ιγκόρ Στραβίνσκι, kcatalog.org)

Παραμυθένια καλησπέρα, αγαπημένοι φίλοι, καθώς όχι μόνο οι μικροί, μα και οι μεγάλοι αγαπάμε τα παραμύθια, ιδιαίτερα αυτή την εποχή, που ο καιρός έχει κρυώσει και το τζάκι ανάβει τα βράδια...
Η ψυχή που αναζητά το άπιαστο και ψάχνει ν'ακουμπήσει τ' όνειρο, χάνεται στη μαγεία των παραμυθιών...

Από τα αγαπημένα παραμύθια είναι και η "Βασίλισσα του χιονιού" του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν...

Αυτό θα απολαύσουμε σήμερα στη μουσική-μπαλετική του εκδοχή, καθώς ως τέτοιο έκανε πρεμιέρα στις 27 Νοεμβρίου 1828.

Πρόκειται για το τελευταίο από τα μπαλέτα που παρουσιάσε ο Ντιάγκιλεφ σε μουσική του Ιγκόρ Στραβίνσκι και προσαρμοσμένο τίτλο: "Le baiser de la fée - Το φιλί της νεράιδας".

Μια σύνθεση, αφιερωμένη στη μνήμη του Τσαϊκόφσκι.

Mην ξεχνάμε πως ήταν ένδεκα χρονών ο Στραβίνσκι όταν σε παράσταση στο θέατρο Mariinsky της Αγίας Πετρούπολης, που τραγουδούσε ο μπάσος πατέρας του είδε τον Τσαϊκόφσκι, ακριβως δύο εβδομάδες πριν το θάνατό του. Ο ίδιος χαρακτήριζε ως βαθιά χαραγμένη στη μνήμη του, ανάμνηση , την εικόνα του άνδρα με τα άσπρα μαλλιά, τους φαρδείς ώμους και το ασθενικό πρόσωπο.

Είναι η εποχή που ο Στραβίνσκι στρέφεται στις μουσικές μορφές του παρελθόντος, χρησιμοποιώντας τες στο πλαίσιο των δικών του αισθητικών επιδιώξεων.
Θυμίζουμε πως το έργο του έχει βαθιά τις ρίζες του στα δυο παράλληλα ρεύματα του 19ου αι. Ο δάσκαλός του, Ρίμσκι-Κόρσακοφ, του έμαθε να εκτιμά την ρωσική μουσική παράδοση και τα επιτεύγματα της εθνικής ρωσικής μουσικής, ενώ ο Πιότρ - Ιλιτς Τσαϊκόφσκι, του μετέδωσε την αγάπη του για τη μουσική της Δύσης, καθώς και για τη μουσική μπαλέτου.

Έτσι, στο "Φιλί της Νεράιδας" ο Στραβίνσκυ βρίσκει ευκαιρία να εκφράσει την αγάπη του για τις συναισθηματικές σελίδες του Τσαϊκόφσκι, κάτι που προκαλεί εντύπωση αν αναλογιστούμε πως ο συνθέτης ανήκει στους νεωτεριστές-πρωτοπόρους, ένα "πρότυπο καινοτομιών", ενώ ο συμπατριώτης του Τσαϊκόφσκι θεωρήθηκε απο πολλούς "δημιουργός παλαιάς κοπής".

Ο ίδιος ομολογεί:

"Οταν στο τέλος του 1927 η Ίντα Ρουμπινστάιν μού ζητησε να συνθέσω κάτι γι'αυτήν, μού προτάθηκαν δυο ιδέες. Η μια ήταν άκρως ελκυστική, καθώς μού παρείχε τη δυνατότητα να εκφράσω την απεριόριστη αγάπη και θαυμασμό μου για τη μουσική του Τσαϊκόφσκι. Η εκτέλεση είχε οριστεί για το Νοέμβριο, μήνα του θανάτου του που εκείνη τη χρονιά συμπληρώνονταν η 35η επέτειος. Έτσι δέχτηκα την πρόταση".

To μπαλέτο ευτύχησε σε πολλές χορογραφικές αναθεωρήσεις
Αξιοσημείωτη και κείνη του Μπαλανσίν με το
American Ballet το 1937, απ' όπου και η φωτογραφία.
Συνθέτης και χορογράφος αναζητούν κοστούμια για το
μπαλέτο τους: "Le Baiser de la Fee"(pinterest)

Ο Στραβίνσκι σε αναζήτηση υλικού ώστε να στηθεί το λιμπρέτο του μπαλέτου, στράφηκε προς την παραμυθική λογοτεχνία. Επέλεξε το παραμύθι της "Βασίλισσας του Χιονιού" του Άντερσεν, το οποίο επεξεργάστηκε διαμορφώνοντας το λιμπρέτο:
Στον παγωμένο βορρά μια μητέρα με το μωρό της πέφτουν σε χιονοθύελλα.
Μια μυστηριακή νεράιδα με τα ξωτικά της τούς παρακολουθούν. Πλησιάζει και δίνει ένα φιλί στο μωρό για να το γλιτώσει. Το χωρίζει από τη μάνα και κείνη εξαφανίζεται. Το παιδί βρίσκουν κάποιοι χωρικοί...
Είκοσι χρόνια αργότερα κι όταν ο νέος βρίσκεται στην κορύφωση της ευτυχίας του,  τη μέρα του γάμου του με την αγαπημένη του, θα τον ξαναφιλήσει.
Κάτω από τις υπερφυσικές δυνάμεις της νεράιδας ο νέος δεν μπορεί να αντιδράσει...
Εκείνη τον οδηγεί στην ουράνια χώρα της και τού χαρίζει την αιωνιότητα.
Η αλληγορία του θέματος είναι εμφανής, καθώς και ο Τσαϊκόφσκι δέχτηκε το μοιραίο φιλί της Μούσας  και το σημάδι της είναι αισθητό σε κάθε δημιούργημα αυτού του καλλιτέχνη.
Το τέλος του με τον βιολογικό θάνατο, τού χαρίζει την αθανασία.

Στο παραμύθι του Άντερσεν η βασίλισσα του πάγου μισεί τον άνθρωπο, όμως ο Στραβίνσκι επιθυμεί άλλη διάσταση των νοημάτων. Προσπάθησε να δώσει στην πλοκή συμβολικές αναφορές που θα τον εξυπηρετούσαν στη σύνθεση ενός έργου ως σεβασμό στον Τσαϊκόφσκι. Το φιλί της νεράιδας είναι  φιλί τρυφερότητας σαν ένα φιλί καλής τύχης, ένα δώρο για τη ζωή. 

Το μπαλέτο αναπτύσσεται σε τέσσερις σκηνές  με τον Στραβίνσκι να  επεξεργάζεται  πιανιστικές κυρίως μελωδίες της  πρώιμης περιόδου του Τσαικόφσκυ, που δεν είχαν ενορχηστωθεί ποτέ. Ο συνθέτης  μετουσιώνει το θεματικό υλικό αρμονικά, ορχηστρικά και ρυθμικά συμβάλλοντας  στη διαμόρφωση παραμυθικής, υποβλητικής ατμόσφαιρας. Τα θέματα άλλοτε ζωηρά και με ορμητική διά θεση ή με λαϊκότροπο χορευτικό  παλμό κι άλλοτε με ιδιαίτερο λυρισμό, αιθέρια ή ελεγειακού χαρακτήρα οδηγούν στην ανατρεπτική κατάληξη.Στην τελική σκηνή, όπου ακούγεται το Νανούρισμα της αιωνιότητας, ο ακροατής παρασύρεται μέσα στο ονειρικό, υπνωτιστικό, ηχητικό τοπίο...

Τα Μέρη:

1.  Πρόλογος-Νανούρισμα της καταιγίδας
2.  Μια γιορτή στο χωριό
3.  Η σκηνή στο μύλο-Pas de deux, Entree, Adagio, Variation, Coda 
4.  Νανούρισμα της αιωνιότητας

Igor Stravinsky: "Le baiser de la fée" / Ernest Ansermet:

Το μπαλέτο: "Rudy is Haunted by a vision of the Fairy"
 Tatiana Yatsenko-Vladimir Malakhov: 

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)28 November 2020 at 10:50

Mε την αλληγορία του παραμυθιού, Ελπίδα μου ο Στραβίνσκυ έδωσε νέα διάσταση στην μουσική του "παλαιάς" κοπής συνθέτη Τσαϊκόφσκυ. Και το αποτέλεσμα της σύνθεσης αυτής ήταν ένα λυρικότατο έργο με φανερά ρομαντικά στοιχεία όπου συνυπάρχουν και οι δυο συνθέτες! Τι ωραία ιδέα της Ίντα Ρουμπινστάιν να αναθέσει μια τέτοια εργασία στον Στραβίνσκυ! Σημειωτέον ότι η Ίντα, πριν φτιάξει την δική της εταιρεία, χόρευε στα μπαλέτα Ντιάγκιλεφ.
Εξαιρετικό άρθρο, αγαπημένη μου φίλη κι ευχαριστούμε πολύ! Καλό βράδυ! ❤
ReplyDelete

ELPIDA NOUSA29 November 2020 at 23:54

Ναι, Αζη μου!Μου αρεσει η σκεψη του Στραβινσκι να πατησει πανω στο παραμυθι του Αντερσεν, αλλά να μετουσιωσει τα νοηματα προς αναδειξη της εκτιμησης και αγαπης του για τον Τσαικοφσκι!
Η αλήθεια ειναι πως υπηρξαν κι εκεινοι που χαρακτηρισαν το έργο "αδρανες"... Οι περισσοτεροι ομως θαυμασαν τη συνθεση για το λυρισμό, τη γλυκυτητα και το ρομαντισμο της, κυρίως γιατι αυτα δεν ειναι στοιχεια που συχνα βρισκουμε στα εργα του Στραβινσκι, οπως και συ υπογραμμιζεις. Προσωπικά μού αρεσει που το πρωτογενες υλικό του Τσαικοφσκι χανεται μεσα στην αρμονική επεξεργασια του Στραβινσκι...
Ναι, η Ιντα μια κορυφαια καλλιτεχνις, υπηρξε καποια εποχη στους κολπους των Ντιαγκιλεφ, ομως μετα "ατυπα" υπηρχε μια αντιπαλοτητα..ιδιαιτερα από μεριας Ντιαγκιλεφ...
Ευχαριστω για την προσοχη και τον επαινο γι αυτο το αρθρο -αναφορα σε ενα εργο που δεν ακουμε συχνα κι αδικως..
Kαλημερα και καλή εβδομάδα!!
Delete

Χ.Κ.Άντερσεν: ένας παραμυθάς, ρομαντικός ποιητής

Γεννήθηκε στις 2 Απριλίου 1805 στο Όντενσε της Δανίας.
Ο Χανς Kρίστιαν Άντερσεν ήταν ένα παιδί με εξαιρετική φαντασία. Πολλές φορές περπατούσε στο δρόμο σαν ονειροπαρμένος! Περνούσε ώρες ατέλειωτες διαβάζοντας και γράφοντας ποιήματα!
Το διάβασμα ήταν γι’ αυτόν καταφύγιο και πηγή συγκινήσεων, αλλά και τροφή μιας τερατώδους φιλομάθειας. Τού άρεσε επίσης σε παρέες με φίλους να απαγγέλει ή να τραγουδά με τη δυνατή και γλυκοκέλαδη φωνή του.

Λάτρευε και το θέατρο!
Έτσι, αποφάσισε να γίνει ηθοποιός, κάτι για το οποίο απορρίφθηκε επειδή ήταν "κοκκαλιάρης και άσχημος"!

Καθώς λοιπόν, είχε ωραία φωνή, άρχισε να σπουδάζει μουσική, αλλά μετά από μια ασθένεια, έχασε κάποιες από τις ψηλές νότες του και συνειδητοποίησε πως το μόνο ταλέντο που του είχε απομείνει ήταν το ταλέντο της ποίησης.
Οι στίχοι του άρεσαν και βρήκε έναν πάτρονα που τον στήριξε οικονομικά...Έτσι, ξεκίνησε σαν ποιητής...

Πριν λοιπόν γίνει ο μεγάλος παραμυθάς, που εμείς γνωρίζουμε, ο Άντερσεν υπήρξε ποιητής και στιχουργός.
Το ποιητικό του ανθολόγιο πλημμυρίζει λυρισμό!Σκέψεις, συναισθήματα, ιδέες μέσα από πληθώρα εκφραστικών μέσων που καταγράφονται μέσα από μια γλώσσα απλή, που με αυτή τη λιτότητά της επιδεικνύει περισσότερη φαντασία και αισθαντικότητα!

Aπό τους σκανδιναβούς συνθέτες που μελοποίησαν το μεγαλύτερο αριθμό κειμένων του Άντερσεν, ήταν ο Εντβαρντ Γκριγκ.

Το 1830, και στα πρότυπα του ποιητικού ύφους του Χάινε, ο Άντερσεν έγραψε μια σειρά ρομαντικών ποιημάτων με θέμα τον έρωτα, εμπνευσμένα από το πλατωνικό του ειδύλλιο με μια νεαρή δεσποσύνη, τα οποία τιτλοφόρησε: "Hjertets melodier -Μελωδίες της καρδιάς".

Ο Γκριγκ επέλεξε 4 ποιήματα  από τη συλλογή, τα οποία  μελοποίησε στη νεότητα του, όταν ερωτευμένος με την ξαδέρφη του και μετέπειτα γυναίκα του Νίνα θέλησε μέσα από την συνθετική του τέχνη, να τής εκφράσει τα αγνά συναισθήματά του...
Σε κάποια από τις κρυφές συναντήσεις τους, τής δώρισε τις: "Μελωδίες της καρδιάς", τα οποία η Νίνα ερμήνευσε αργότερα.

Τα τραγούδια δεν εκδόθηκαν μέχρι το 1865,  που τυπώθηκαν με  έξοδα του συνθέτη. Η έκδοση αφιερώθηκε στον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, φυσικά, και τού δόθηκε ένα προσωπικό αντίγραφο με την ένδειξη:"Με θαυμασμό και απεριόριστο σεβασμό".

Τα τραγούδια αυτά αποτελούν τα πρώτα δείγματα της μουσικής γραφής του Γκριγκ, με τον έντονο λυρισμό, και φρεσκάδα.

1. "To brune Øjne-Δυο καστανά μάτια", οι στίχοι του οποίου εκφράζουν το καθαρό βλέμμα της αγαπημένης του...

"Δυο μάτια καστανά, που είδα πρόσφατα, 

την ψυχή μου φυλάκισαν κι ολάκερη τη ζωή μου, 

Εκπέμπουν γαλήνη και παιδική αθωότητα, 

Ποτέ δεν θα φύγουν απ' τη σκέψη μου"

To συγκεκριμένο ποίημα  σε γερμανική μετάφραση, μελοποίησε και ο Φρέντερικ Ντήλιους, σύνθεση των νεανικών χρόνων του. Μην ξεχνάμε πως τα μισά από τα εξήντα λήντερ του Ντήλιους είναι σκανδιναβικής έμπνευσης λόγω της μακροχρόνιας φιλίας του με τον Γκριγκ.

2. "En Digters Bryst-Η καρδιά ενός ποιητή", είναι η δική του καρδιά που πονά απ'την απόρριψη...

"Aν δεν κατανοείς την αιώνια κίνηση των κυμάτων 

ούτε την έμπνευση που γεννά ο βρυχηθμός τους 

ούτε το βαθύ συναίσθημα στην ευωδία του άνθους

ούτε την αχτίδα του ήλιου που παλεύει την καταιγίδα και τον άνεμο 

ούτε το σκίρτημα της καρδιάς στο κελάηδημα του πουλιού,

Πώς θα κατανοήσεις την καρδιά ενός ποιητή; "

3. "Jeg elsker Dig-Σ 'αγαπώ" (το πιο διάσημο από τα τέσσερα. Έχει μεταφραστεί και διασκευαστεί πολλάκις)

"Σ ' αγαπώ...

Είσαι η σκέψη μου.

η ύπαρξη μου, είσαι!

Εσύ, ευτυχία πρώτη της καρδιάς μου!

Σ ' αγαπώ

όσο τίποτα στη γη ετούτη 

Σ ' αγαπώ στο τώρα

και στην αιωνιότητα!"

Το ακούμε στα Νορβηγικά από την Kirsten Flagstad, σε μια ιστορική ηχογράφηση τον Απρίλη του 1936:

To τραγούδι πέρασε και στην λαϊκή κουλτούρα με τον τίτλο: "Σ'αγαπώ" και αποτέλεσε ένα από τα βασικά μουσικά θέματα στην ταινία "Song of Norway", που παρουσιάζει τη ζωή του Γκριγκ και τον μεγάλο έρωτα της ζωής του, τη Νίνα...

Παρακολουθούμε τη ΣΚΗΝΗ:

4. "Min Tanke er et mægtigt Fjeld-Οι σκέψεις μου με βαραίνουν":

"Σαν το βουνό βαρύς ο λογισμός 

όπως μακραίνει στα ουράνια

κι η καρδιά μου, βαθύς ωκεανός

όπου άγρια κύματα συγκρούονται"

(*Οι μεταφράσεις των ποιημάτων του Άντερσεν είναι δικές μου από τα Αγγλικά. Ζητώ την κατανόησή σας...)

 

Άντερσεν και Προκόφιεφ, τα δύο "ασχημόπαπα"...

Νοερή περιήγηση στο Σέντραλ Παρκ της Ν.Υόρκης, βόλτα στην ύπαιθρο, κάτω από τον ανοιξιάτικο ήλιο σήμερα, φίλοι μου, και αφορμή δίνει η "Ημέρα Παιδικού βιβλίου".

2 του Απρίλη έχει καθιερωθεί ως Ημέρα παιδικού βιβλίου, διηγήματος και παραμυθιού, καθώς αυτή τη μέρα γεννήθηκε ο μεγάλος Δανός παραμυθάς Χανς Κρίστιαν Άντερσεν.

Hταν ο γιός ενός φτωχού τσαγκάρη και μιας πλύστρας που ήθελε να γίνει ηθοποιός, κάτι για το οποίο απορρίφθηκε επειδή ήταν "κοκκαλιάρης και άσχημος"!
Ετσι, αφού διέθετε πολλή φαντασία στράφηκε στα παραμύθια. Πίστευε πως το παραμύθι αποτελεί μια ευχάριστη διήγηση με θαυμαστά εξωπραγματικά συμβάντα, που  κρύβει πολλές αλήθειες της καθημερινής ανθρώπινης ζωής,μα συγχρόνως νουθετεί.

Το μπρούτζινο  γλυπτό του κεντρικού νεοϋορκέζικου παρκου που στήθηκε το 1956 για τα 150 χρόνια από τη γέννηση του Άντερσεν, απεικονίζει καθισμένο το μεγάλο παραμυθά διαβάζοντας  το βιβλίο του:  "Το ασχημόπαπο".

Όταν κάποτε ο Άντερσεν ρωτήθηκε αν θα έγραφε ποτέ την αυτοβιογραφία του εκείνος απάντησε πως ήδη την έχει γράψει με το "Ασχημόπαπο"!

Παραμύθι που εκδόθηκε το 1843 και εν μέρει ο συγγραφέας εμπνεύστηκε  από το "Αηδόνι της Σουηδίας",την  γνωστή μας, περίφημη υψίφωνο Τζένυ Λιντ.
Λέγεται πως ο Άντερσεν είχε ερωτευθεί τη φίλη του Τζένυ, όμως εκείνη τον απέρριψε ερωτικά.

Το "ασχημόπαπο", είναι η ιστορία ενός μικρού κύκνου που γεννήθηκε ανάμεσα σε πάπιες.
Ιστορία-αναφορά στη διαφορετικότητα, την αυτογνωσία και αυτοεκτίμηση, στοιχεία που μάς μεταμορφώνουν σε αυτό που αναδεικνύει την πραγματική μας ομορφιά.


Αναγνώστης των παραμυθιών του Άντερσεν υπήρξε και ο Σεργκέι Προκόφιεφ. 
Μάλιστα το 1914, χρονιά που κέρδισε το Βραβείο Ρουμπινστάιν,και κατά κάποιο τρόπο καθιερώθηκε ως καλλιτέχνης, έγραψε το "The Ugly Duckling".
Πρόκειται για ληντ με συνοδεία πιάνου ή ορχήστρας, που αρκετοί το χαρακτηρίζουν αυτοβιογραφικό, υποστηρίζοντας ότι ο Προκόφιεφ είδε τον εαυτό του ως το ασχημόπαπο που εξελίχθηκε στον όμορφο κύκνο.
Εκφραστικότατος ο συνθέτης αποδίδει την ιστορία του Άντερσεν με  αριστοτεχνικό τρόπο και δυναμική κατάλληλη να αποτυπώσει την άλλοτε μελαγχολική, αγωνιώδη κι άλλοτε παιχνιδιάρικη  διάθεση του παραμυθιού.

Την Συμφωνική της Ν.Υόρκης διευθύνει ο Leopold Stokowski:

Prokofiev: "The Ugly Duckling, Op. 18"

"Α. φον Τσεμλίνσκι: ο έρωτας με την Άλμα Σίντλερ-Μάλερ"

 (Μια "Γοργόνα", αντίδοτο στην ερωτική απογοήτευση του συνθέτη)

***

"...Στην καρδιά της Άλμα, τον Κλιμτ θα διαδεχτεί ο Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι. Αυτόν τον ξετρέλανε πραγματικά.[...] Είναι ο δάσκαλός της στη μουσική.Η ασκήμια του είναι αξιοσημείωτη -"ένας απαίσιος νάνος", κατά την Άλμα, όμως τα μάτια του αστράφτουν από εξυπνάδα και όπως όλοι όσοι άγγιξε με τη φτερούγα της, διαθέτει μια προσωπικότητα εξαιρετική! Στα 25 του με το φωτοστέφανο των ενθαρρύνσεων που τού φόρεσε ο γέρο-Μπραμς έχει ήδη γράψει δυο όπερες, είναι ένας ταλαντούχος συνθέτης κι ένας ασύγκριτος παιδαγωγός. Γίνεται καθηγητής της στη σύνθεση...[...]
Από τις επιστολές τους αποκαλύπτεται μια ταραχώδης σχέση, όπου η Άλμα εναλλάσσει τις πιο ζωηρές διαθέσεις με τις πιο παγερές κρίσεις.Και τότε ο νεαρός απελπίζεται.
"Κανένας δεν αγαπά κάποιον , όπως εγώ εσένα", τής εκμυστηρεύεται.[...]
Εκείνη τον καταδυναστεύει. Τού αναγγέλει οτι αποφάσισε να μην παντρευτεί ποτέ της. Εκείνος ταπεινώνεται μπρος της:
"Θέλω να γονατίσω, να φιλήσω το φόρεμά σου, να σε σέβομαι ως κάτι ιερό!"
Γράφει η Άλμα στο ημερολόγιό της για κείνον: 
"Ποθώ τρελά τα φιλιά και τα χάδια του, ένας χείμαρος από φλόγες!Μαζί του βρίσκομαι στον έβδομο ουρανό!"
[...](Λίγο αργότερα γνωρίζει τον Γκούσταβ Μάλερ)
"Πρέπει να ξεσυνηθίσω σιγά σιγά τον Άλεξ. Βρίσκομαι σ'ένα τρομερό δίλημμα. Ψιθυρίζω στον Γκούσταβ "πολυαγαπημένε μου" κι ύστερα προσθέτω :"Άλεξ"...
[...]
Αποφασίζει να τα πει όλα στον Τσεμλίνσκι, σε μια επιστολή, όπου τού προτείνει να μείνουν φίλοι...Φίλοι με έναν άντρα ο οποίος ανασαίνει μόνο για κείνη..."

(Φρανσουάζ Ζιρού: "Αλμα Μάλερ, η τέχνη να σ'ερωτεύονται" εκδ.Ζαχαρόπουλος, επιλεκτικά σελ. 39-60)


Ένας από τους σπουδαιότερους συνθέτες, μαέστρους και παιδαγωγούς της εποχής του, ο γεννημένος σαν σήμερα 14 Οκτωβρίου 1871, Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι, σα νέος -όπως είδαμε- μπλέχτηκε στα δίχτυα της γυναίκας που τυράννησε πολλούς διάσημους, καθώς γνώριζε καλά την "τέχνη να σ' ερωτεύονται".

Ο Τσεμλίνσκυ γνωρίστηκε με την Άλμα Σίντλερ σε κάποιο βιεννέζικο χορό. Σχετίστηκε μαζί της, όμως εκείνη τον άφησε για τον Γκούσταβ Μάλερ...

Για να ξεπεράσει την Άλμα, ο Τσεμλίνσκυ πέφτει με τα μούτρα στη σύνθεση.

Το συμφωνικό του ποίημα "Die Seejungfrau-Η Γοργόνα" βασίζεται στο ομότιτλο παραμύθι του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν και αναφέρεται σε μια γοργόνα που αποφασίζει για χάρη του έρωτα να θυσιάσει τη φύση της και να αποκτήσει ανθρώπινη ψυχή. Παρατά τη ζωή της στη θάλασσα, αλλά και την ταυτότητά της ως γοργόνα.

Ο Δανός παραμυθάς έγραφε ερωτικά, τρυφερά  γράμματα σε άντρες και γυναίκες με χαρακτηριστική την επιστολή προς τον νεαρό φίλο του, Edvard Collin. 

"Η φιλία μας αποτελεί ανεξήγητο μυστήριο.  Λαχταρώ να σε δω σαν να ήσουν ένα πανέμορφο κορίτσι από την Καλαβρία".

Το γεγονός ότι η "Γοργόνα", που στο τέλος χάνει τον πρίγκιπά της, γράφτηκε την εποχή που ο Collin αποφάσισε να παντρευτεί, κάνει πολλούς να πιστεύουν πως αυτός ο ανεκπλήρωτος έρωτας στάθηκε η έμπνευση για την ιστορία.
Γράφοντας τη "Μικρή Γοργόνα" θέλησε να εκφράσει αφ’ ενός τη χωρίς ανταπόκριση αγάπη του για τον νεαρό, το ασύμβατο του έρωτα, αλλά και να δείξει πως η αγάπη, ακόμα και η ανεκπλήρωτη, μπορεί να λυτρώσει τον άνθρωπο.

(από εικονογράφηση του παραμυθιού
του Άντερσεν)

Σ'αυτή τη λύτρωση προσδοκούσε και ο Τσεμλίνσκυ, μετά  την απογοήτευση που ένιωσε όταν η Άλμα προτίμησε τον Μάλερ, αντί εκείνου...


Το συμφωνικό ποίημα έχει υπότιτλο "Φαντασία για Ορχήστρα" και αποτελείται από τρία μέρη:

1. "Sehr mässig bewegt", (μέτριας ρυθμικής αγωγής) Στα βάθη του ωκεανού, η γοργόνα παίζει με τα άλλα   θαλάσσια πλάσματα, όταν ξεσπά καταιγίδα και  ναυαγεί το καράβι του πρίγκιπα. Η Γοργόνα τον σώζει και τον βγάζει στη στεριά.

2. "Sehr bewegt, rauschend" (μετρίως γρήγορο, βιαστικό)Ο πρίγκιπας συνέρχεται και αντικρίζει τις γυναίκες δίπλα του, νομίζοντας πως κάποια από αυτές ήταν η σωτήρας του.Τρέφει φιλικά και μόνο αισθήματα για τη γοργόνα.

3. "Sehr gedehnt, mit schmerzvollem Ausdruck" (με θλιμμένο ύφος). Η ερωτευμένη Γοργόνα επισκέπτεται τη μάγισσα της Θάλασσας, να τής ζητήσει να την κάνει αθάνατη όπως οι άνθρωποι. Όμως ο πρίγκιπας παντρεύεται την αγαπημένη του και η θλιμμένη γοργόνα τελικά μεταμορφώνεται σε αέρινο πνεύμα, πετυχαίνοντας μέσω της αγάπης την αθανασία που τόσο επιθυμούσε.

Alexander von Zemlinsky: "Die Seejungfrau-Η Γοργόνα" 

(Royal Concertgebouw Orchestra, Riccardo Chailly):