"Ελ. Βενιζέλος, ο Πρωτοµάστορας της Μεγάλης Ελλάδας"

 "Προσωπογραφία Βενιζέλου", Γιώργου Γουναρόπουλου

(Ο πολιτικός άνδρας συνδεόταν με βαθιά, καρδιακή φιλία με το ζωγράφο)
(athensvoice)

 "Προσωπογραφία Βενιζέλου", Γ. Γουναρόπουλος

Σαν σήμερα, 23 Αυγούστου 1864 στις Μουρνιές Χανίων γεννήθηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, μια σπουδαία προσωπικότητα, που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή της χώρας μας.

"Venizelos is the greatest statesman Greece had thrown up since the days of Pericles

-

Ο Βενιζέλος είναι ο μεγαλύτερος πολιτικός που έχει γεννήσει η Ελλάδα από την εποχή του Περικλή",

θα δήλωνε ο Βρετανός πρωθυπουργός, David Lloyd George.

Τον Βενιζέλο θαύμαζε ο Μανώλης Καλομοίρης, θεωρώντας τον ακρογωνιαίο λίθο της ευημερίας της Ελλάδας.
Ένα από τα έργα του που τού αφιέρωσε ήταν και η όπερά του "Ο Πρωτομάστορας", καθώς ο συνθέτης ονόμαζε τον Έλληνα πολιτικό: "Πρωτοµάστορα της Μεγάλης Ελλάδας" , ο οποίος µαζί µε τον Κωστή Παλαµά στάθηκε "φάρος της πνευµατικής ζωής", όπως έλεγε...

Μ. Καλομοίρης

Η όπερα(ή μουσική τραγωδία, όπως επιθυμούσε να τη χαρακτηρίζει ο Καλομοίρης) βασίζεται στο ομότιτλο θεατρικό του Νίκου Καζαντζάκη, που με τη σειρά του εμπνέεται από το δημοτικό τραγούδι "Το γιοφύρι της Άρτας".
Τη στιχουργική διασκευή του έργου του Καζαντζάκη έκανε ο ίδιος ο συνθέτης συνεπικουρούμενος από φίλους του ποιητές.

Η μουσική τραγωδία εκτυλίσσεται σε τρία μέρη με ιντερμέδιο.
Η πρεμιέρα που έγινε το 1916 με τον Καλομοίρη στο πόντιουμ, είχε τεράστια επιτυχία με το συνθέτη να σημειώνει:

"Διάλεξε ο μουσικός την τραγωδία του Πρωτομάστορα ... γιατί πιστεύει πως ο θρύλος μονάχα, ο μύθος της αρχαίας τραγωδίας καταδέχεται και τη ζητάει μάλιστα την επεξεργασία της μουσικής, τη μουσική ατμόσφαιρα.

 Σε τέτοια ατμόσφαιρα ίσα-ίσα ο κόσμος του θρύλου ο φανταστικός, ζει πιο άνετα και πιο έντονα την παραμυθένια του ζωή".

Η μουσική του Καλομοίρη ακούγεται θεμελιωμένη πάνω στο δημοτικό τραγούδι, ανάμικτη με στοιχεία της Δύσης.
Χρωματικές κλίμακες, έντονος ρυθμός σε παραδοσιακά μουσικά μέτρα, έμφαση στο διάστημα τριτόνου, ελαττωμένες συγχορδίες, τριημιτονία, αντιχρονισμοί και συγκοπές, εντείνουν την έκφραση αγωνίας και δυνατών συναισθημάτων των ηρώων!
Η ορχηστρική συνοδεία χαρακτηρίζεται από χαμηλή ένταση που εντείνει την αίσθηση μιας υπόκωφης απειλής, από γρήγορα και ανήσυχα tempi, tremoli, και από έντονο το στοιχείο του μελωδικού κυματισμού, που απεικονίζει με χαρακτηριστικό τρόπο την αναστάτωση.

Καλομοίρης: "Πρωτομάστορας, Ουβερτούρα":

Καθώς είπαμε στην όπερα του Πρωτομάστορα, εντοπίζονται στοιχεία της ελληνικής δημοτικής μουσικής που συνδυάζονται με δυτικά μουσικά πρότυπα.
Ανάμεσά τους τα "Σαράντα μαστορόπουλα" που τραγουδά ο γυναικείος χορός, σε δύο εκδοχές: η μία βασίζεται σε παραδοσιακή μελωδία της Σκιάθου, ενώ η άλλη σε αντίστοιχη της Ηπείρου.

Τα ακούμε από τη Χορωδία και Ορχήστρα Ραδιοτηλεόρασης της ΕΣΣΔ, την οποία διευθύνει ο Emin Khachaturian, ανιψιός του αρμένιου συνθέτη Αράμ Χατσατουριάν.

Καλομοίρης: "Πρωτομάστορας: Σαράντα μαστορόπουλα":

Παλαιότερο κείμενο για τον Βενιζέλο και τον μουσικό θαυμαστή του, Καλομοίρη, μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Ο ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ για το θάνατο του ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ-18 Μαρτίου 1936

 

"Προσωπογραφία Βενιζέλου", Γ. Γουναρόπουλου
(από: pinterest)

"Ο προκείμενος νεκρός ήτο ένας αληθινός άνδρας, με θάρρος μεγάλο, με αυτοπεποίθησιν και δι' εαυτόν και δια τον λαόν, τον οποίον εκλήθη να κυβερνήση. Ίσως έκαμε πολλά σφάλματα, αλλά ποτέ δεν του επέλειψε το θάρρος, ποτέ δεν υπήρξε μοιρολάτρης, διότι ποτέ δεν περίμενε από την μοίραν να ιδή την χώραν του προηγμένην. Άλλά έθεσε εις την υπηρεσίαν της όλον το πυρ που είχε μέσα του, κάθε δύναμιν ψυχικήν και σωματικήν".

(Το επίγραμμα στον τάφο του  Βενιζέλου-λόγια τα οποία είχε απαγγείλει ο ίδιος ως επιτάφιό του στην Βουλή το 1932)

Ο Μανώλης Καλομοίρης, όπως όλοι γνωρίζουμε,  θαύμαζε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, θεωρώντας τον ακρογωνιαίο λίθο της ευημερίας της Ελλάδας.

Ενα από τα έργα του που τού αφιέρωσε ήταν και η όπερά του "Ο Πρωτομάστορας", καθώς  ο συνθέτης  ονόμαζε τον έλληνα πολιτικό: "Πρωτοµάστορα της Μεγάλης Ελλάδας" , ο οποίος µαζί µε τον Κωστή Παλαµά στάθηκε "φάρος της πνευµατικής ζωής", όπως έλεγε ο Καλομοίρης.

Για την ημέρα θανάτου του Βενιζέλου υπάρχει η μαρτυρία:

"Το απόγευμα της 18ης Μαρτίου 1936, η γυναίκα του Καλομοίρη, Χαρίκλεια, βρήκε τον άνδρα της να γράφει μουσική στο πιάνο και τα μάτια του να τρέχουν δάκρυα. 
Τον ρώτησε γιατί έκλαιγε και εκείνος, συντετριμμένος, της απάντησε: "Μόλις πέθανε ο Βενιζέλος και προσπαθώ να γράψω ένα πένθιμο εμβατήριο για να θρηνήσω τον Πρωτομάστορα της Μεγάλης Ελλάδας".

Η παρτιτούρα που είχε μπροστά του ο Καλομοίρης ήταν από το "Συμφωνικό τρίπτυχο".

Το έργο κυριαρχείται από ηρωικά και λυρικά στοιχεία.

1. Ξεκινά με το "Πρελούδιο" με ελεγειακή διάθεση και επιρροές από την δημοτική παράδοση και τα  μοιρολόγια. Με πλούσια ενορχήστρωση και τα βασικά θέματα εκτελεσμένα από κόρνο και  φλάουτο, δημιουργείται βουκολική, αλλά μελαγχολική  ατμόσφαιρα.

2. Το "Ιντερλούδιο", που ακολουθεί  είναι ένα πένθιμο εμβατήριο με διάχυτο το ελληνικό στοιχείο, αργό και επιβλητικό και με επική διάθεση.

3. Το φινάλε, ένα "Ποστλούδιο" συνιστά ανασκόπηση των προηγουμένων θεμάτων με εναλλαγή του μεγαλειώδους και του πένθιμου,  επιστεγάζοντας με μνημειώδη διάθεση την ανάμνηση της Μεγάλης Ιδέας του Ελληνισμού(e-grammes.gr)

Μ. ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ : "Συμφωνικό Τρίπτυχο-Finale", ΚOA-Βύρων Φιδετζής

Σχετικό κείμενο μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ.