Γκαμπριέλ Φωρέ: Όταν το φθινόπωρο νοσταλγεί τη νιότη...

Claude Monet: "Automne à Argenteuil"
Είναι της ίδιας εποχής συγγραφής του ποιήματος και δημιουργίας της μουσικής σύνθεσης(1873)

"Φθινόπωρο, με ουρανούς ομιχλώδεις, ορίζοντες θλιμμένους,

με φευγαλέα δειλινά, με αυγές ωχρές

σε βλέπω να κυλάς, σαν νερό χειμάρρων,

τις μέρες σου, γεμάτες μελαγχολίες.

Στα φτερά της νοσταλγίας, οι λογισμοί μου παρασυρμένοι

-λες κι ήταν δυνατό να ξαναγεννηθεί ο καιρός μας!-

περιπλανιούνται, ονειρευόμενοι, στους μαγεμένους λόφους

όπου κάποτε χαμογελούσε η νιότη μου.

Στο λαμπρό φως μιας θριαμβευτικής ανάμνησης

νιώθω τα διάσπαρτα ρόδα να ξανανθίζουν σε μπουκέτα

κι αναβλύζουν δάκρυα στα μάτια μου, δάκρυα που η καρδιά μου

στα είκοσι χρόνια της είχε κιόλας ξεχάσει!"

Το παραπάνω ποίημα είναι του Γάλλου Armand Silvestre, ποιητή που συνδέθηκε με το κίνημα του Παρνασσισμού κι έδινε ιδιαίτερη έμφαση στην αισθητική τελειότητα, την ακρίβεια της μορφής και κυρίως, στη μουσικότητα του ποιητικού λόγου. Στην ποίησή του συναντώνται συχνά η φύση, ο έρωτας, η νοσταλγία και η μελαγχολία, μέσα από μια γραφή έντονα λυρική, αισθησιακή και γεμάτη ηχητικές και ρυθμικές αποχρώσεις.

Το ποίημα "Φθινόπωρο" αποτυπώνει τη μελαγχολία της εποχής και βαθύτερα, τη νοσταλγία για τη χαμένη νιότη. Το φθινόπωρο γίνεται εδώ ποιητικό σύμβολο της φθοράς και της παρόδου του χρόνου...όμως η μνήμη λειτουργεί σαν αντίβαρο στη λήθη. Ανασύρει εικόνες της νεότητας, ξαναζωντανεύει παλιές συγκινήσεις και φέρνει στα μάτια δάκρυα...


Ακριβώς αυτό το λεπτό κράμα μελαγχολίας, νοσταλγίας και αναβίωσης του παρελθόντος μεταφέρει στη μουσική του ο Γκαμπριέλ Φωρέ στη σύνθεσή του για φωνή και πιάνο "Automne, op. 18, no. 3", που γράφτηκε το 1878.

Ο Φωρέ αντιμετωπίζει το ποίημα με λεπτότητα και ευαισθησία. Εισχωρεί στον εσωτερικό του κόσμο και μετατρέπει τις λέξεις σε ηχητική μνήμη.
Η φωνητική γραμμή ακολουθεί τις συναισθηματικές καμπές του ποιητικού λόγου, ενώ το πιάνο δεν έχει τον άχαρο, συνοδευτικό ρόλο. Λειτουργεί σαν ισότιμος φορέας της ατμόσφαιρας και του νοήματος. Οι αρμονικές αποχρώσεις και η ρευστότητα της συνοδείας δημιουργούν αίσθηση διαρκούς μετατόπισης, σαν το τοπίο του φθινοπώρου που αλλάζει μπροστά στα μάτια μας.
Ο συνθέτης ήταν τριάντα πέντε ετών όταν έγραψε το έργο, ηλικία που στην εποχή του η νεότητα αρχίζει να αποκτά γεύση νοσταλγίας.
Η σύνθεση είναι γραμμένη στη σι ελάσσονα, μια τονικότητα που πολλοί υποστήριξαν πως "ταιριάζει ιδανικά στη μελαγχολική ατμόσφαιρα των καταιγίδων του Οκτώβρη".

Από την αρχή, το πιάνο δημιουργεί αίσθηση ανησυχίας με τα επίμονα τρίηχα στο δεξί χέρι, ενώ το αριστερό με απότομα άλματα οκτάβων προσθέτει ένταση και δραματικότητα. Οι συγκοπές ενισχύουν την αίσθηση, προσδίδοντας τόνο μελαγχολίας και εσωτερικής ταραχής.
Μετά την κορύφωση, το πιάνο αναλαμβάνει τον επίλογο... Η μουσική σβήνει αφήνοντας την αίσθηση ότι ο χρόνος έχει ήδη αποφασίσει...η νιότη δεν επιστρέφει, παρά μόνο μέσα από τη μνήμη.

Fabriel Faure: "Automne, op. 18, no. 3"

Eρμηνεύει η σπουδαία Nathalie Stutzmann:

Για τη μελοποίηση του ίδιου ποιήματος από τον Φωρέ μπορείτε να διαβάσετε και παλαιότερο κείμενο εδώ.