Ο Χίντεμιτ και το "Σεπτέτο", που βρέθηκε στα χείλη όλων των παντοπωλών...

 

Rudolf Heinisch: "Ο Χίντεμιτ παίζει βιόλα"

Ο Πάουλ Χίντεμιτ θεωρείται  ένας από τους σημαντικότερους Γερμανούς μουσικούς του 20ου αι. Εκτός από συνθέτης και μαέστρος, υπήρξε  βιολιστής, βιολονίστας, μουσικοδιδάσκαλος και διαπρεπής μουσικολόγος.

Τα έργα του  χαρακτηρίζονται  "νεοκλασικά"  κι είναι εμφανώς επηρεασμένα από την αντιστικτική γλώσσα του Μπαχ.

"Septet for Winds":

Ο Πάουλ Χίντεμιτ μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο μεταναστεύει στην Αμερική. Εκεί, και με διάθεση νοσταλγίας για την πατρίδα, όπως κάθε μετανάστης γράφει μια από τις δημοφιλέστερες της δημιουργικής του πορείας, σύνθεση, το "Σεπτέτο" του για σύνολο πνευστών.

Βρισκόταν στην Ταορμίνα στα πλαίσια μιας Ευρωπαϊκής περιοδείας τo 1948, όταν συνέθεσε το "Septet".

Ο ίδιος σημειώνει στο ημερολόγιό του:

"Αυτός ο κήπος της Ταορμίνα  που βρίσκομαι, είναι πανέμορφος!
Η θάλασσα βρίσκεται στα πόδια μου και πίσω υψώνεται η Αίτνα χιονισμένη...
Αν κάποιος  θεωρεί πως  η  ποιότητα μιας σύνθεσης  επηρεάζεται από το περιβάλλον μας,
τότε σίγουρα ο τόπος αυτός είναι ο ιδανικός ώστε να τού γεννηθούν οι ωραιότερες ιδέες!"

Rudolf Heinisch: "Ο Χίντεμιτ διευθύνει"

Το Σεπτέτο αναπτύσσεται σε 5 μέρη σχεδιασμένα  ώστε να εκτελούνται ενιαία, όμως ως διακριτές ενότητες. Εκτελείται από σύνολο: φλάουτο-όμποε-κλαρινέτο-μπάσο κλαρινέτο-φαγκότο-κόρνο και τρομπέτα.

1.Lebhaft

2.Intermezzo, Sehr langsam, frei

3.Variationen, Mäßig schnell

4. Intermezzo, Sehr langsam

5. Fuge Alter Berner Marsch, Schnell

1. Το εναρκτήριο μέρος "Lebhaft-ζωηρά", εκτελείται από το σύνολο των ξύλινων πνευστών στα οποία ανατίθεται ένα σαρκαστικού ύφους βασικό θέμα, που θυμίζει μουσική συνοδεία σε ταινία κινουμένων σχεδίων. 

2. Ακολουθεί το "Intermezzo: Sehr langsam, frei-πολύ αργά και ελεύθερα" με χαρακτήρα αυτοσχεδιαστικό.

3. Το 3ο μέρος περιλαμβάνει εννέα παραλλαγές μια μελωδίας έντονου λυρισμού, που καθεμία ξετυλίγεται πάνω σε ξεχωριστό ρυθμικό χαρακτήρα.

4. Το 4ο μέρος απαρτίζεται από ένα σύντομο δεύτερο ιντερμέτζο ρευστής μουσικής υφής, σε τέμπο Sehr langsam-πολύ αργά επίσης, το οποίο οδηγεί στο 

5. φινάλε, όπου ο Χίντεμιτ μεγαλουργεί αντιστικτικά. Στα πλαίσια ενός ελεύθερα ατονικού, όμως οργανωμένου υλικού και σε μορφή διπλής φούγκας "ομολογεί" τις αισθητικές επιλογές του, που έχουν πυρήνα τους μεν τον εκφραστικό εξπρεσιονισμό , όμως με νύξεις και του  υστερο-ρομαντικού ιδιώματος της πρώιμης περιόδου του Χίντεμιτ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κλείσιμο, όπου  η τρομπέτα εμφανίζεται απρόσμενα εκτελώντας τη μελωδία του γνωστού εμβατηρίου:"Gruß an Bern", που "σβήνει"  αμέσως μετά την ολοκλήρωσή του ..

Αξίζει να σημειωθεί πως όταν  το 1952 παρουσιάστηκε στις ΗΠΑ, το έργο είχε τεράστια επιτυχία!Μάλιστα βραβεύτηκε και χαρακτηρίστηκε απ΄τους μουσικοκριτικούς ως "το καλύτερο έργο μουσικής δωματίου της χρονιάς".

Χαριτολογώντας, η σύζυγος του συνθέτη Γερτρούδη, έγραψε σε κάποιο φίλο του ζευγαριού, εκδότη: 

"Δεν έχουμε ιδέα τι σημαίνει πραγματικά το βραβείο, αλλά τα συγχαρητήρια πέφτουν βροχή από όλες τις πλευρές. Ξαφνικά το "Σεπτέτο" βρέθηκε στα χείλη όλων των παντοπωλών και των ιχθυοπωλών, που μας έχουν δεχθεί -πλέον- στις τάξεις του εκλεκτού πελατολογίου τους!"

Paul Hindemith: "Septet for Winds":

[Ο Πάουλ Χίντεμιτ γεννήθηκε σαν σήμερα, 16 Νοεμβρίου 1895]

Τα ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ του γερμανού, Rudolf Heinisch, στενού φίλου και κουμπάρου του συνθέτη, φιλοτεχνήθηκαν την περίοδο σύνθεσης του Σεπτέτου. 

Ο ζωγράφος ήταν και τσελίστας και υπήρξε μέλος του διάσημου την περίοδο του μεσοπολέμου, Amar Quartett, το οποίο μέχρι τη διάλυσή του εκπροσωπούνταν συχνά σε σχέδια σε εφημερίδες και περιοδικά από τον Heinisch]

Rudolf Heinisch: "Amar Quartett" (Ο Χίντεμιτ παίζοντας βιόλα κάτω αριστερά)

πηγές:
www.umwindorchestra.com
nyphil.org
προσωπικές εκτιμήσεις μετά την ακρόαση

Ο Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου στην παρτιτούρα του Χίντεμιτ...

Ματίας Γκρύνεβαλντ: "Ο Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου"
(3ο τμήμα δεξιά του Βωμού)

Γιορτή του Αγίου πρώτου ερημίτη του Χριστιανισμού, σήμερα, του Αγίου Αντωνίου που γεννήθηκε στην Αίγυπτο, γόνος πλούσιας οικογένειας, όμως ασκήτεψε στην έρημο, αφού πρώτα διέθεσε όλο το βιος του στους φτωχούς!

Χρόνια Πολλά στις εορτάζουσες/οντες που φέρουν το όνομα του Αγίου, που επέλεξε συνειδητά τη σοφία του Θεού και την προσευχή. Μακριά από κοσμικότητες και πολυτέλεια, έζησε με απλότητα στην ένδυση και τη σίτιση επιλέγοντας τον πνευματικό αγώνα. Ο Αγιος Αντώνιος στη μοναχικότητα της ερήμου βρέθηκε αντιμέτωπος με πάθη και πειρασμούς. Ο διάβολος χρησιμοποίησε πάμπολλα μέσα για να τον γκρεμίσει, όμως η πίστη του Αγίου τον βοήθησε να τιθασεύσει κάθε δολιότητα.


Βρισκόταν σε βαθιά γεράματα όταν ο Άγιος Αντώνιος άκουσε για έναν άλλο ερημίτη ασκητή, τον όσιο Παύλο. Βάδισε μέσα στην έρημο τρεις ολόκληρες μέρες για να τον συναντήσει.
Οι δύο γέροντες της ερήμου ενώ συνομιλούσαν με πνευματική χαρά εμφανίστηκε μπρος τους ένα κοράκι που τούς έφερε ένα καρβέλι άρτο.
-"Θαύμασε την καλοσύνη του Θεού", είπε ο Παύλος. "Εβδομήντα χρόνια τρέφομαι καθημερινά με μισό άρτο που μου στέλνει ο Θεός. Σήμερα, με τον ερχομό σου, ο Κύριος διπλασίασε την μερίδα".


Τα επεισόδια με τους πειρασμούς και τη συνάντηση των δυο Αγίων, Αντωνίου και Παύλου απεικονίζει ο γερμανός αναγεννησιακός ζωγράφος, Ματίας Γκρύνεβαλντ στην Αγία Τράπεζα της Μονής του Αγίου Αντωνίου στο Ίζενχαϊμ της Αλσατίας.

Ματίας Γκρύνεβαλντ: "Ρετάμπλ του Ίζενχαϊμ", το 3ο τμήμα του Βωμού

Ο βωμός είναι ένα πολύπτυχο σε τρία τμήματα που ξεδιπλώνονται:

• Το πρώτο τμήμα δείχνει τη Σταύρωση,
  
  
• το δεύτερο τη Συναυλία των αγγέλων και
  
  
• το τρίτο -που μας αφορά- αριστερά απεικονίζει τη συνάντηση-πνευματική συνομιλία των δυο ερημιτών και δεξιά τον Πειρασμό του Αγίου Αντωνίου (βλ. εικαστικά παρακάτω):

To τμήμα του Βωμού με τα δυο εικαστικά που αφορούν τον Άγιο Αντώνιο
(Δεξιά οι Πειρασμοί, αριστερά με τον Όσιο Παύλο. Ψηλά στο κλαδί το κοράκι με τον άρτο)

Εμπνευσμένος από αυτή την απεικόνιση του Γκρύνεβαλντ, το 1934 ο γερμανός Πάουλ Χίντεμιτ συνέθεσε ένα από τα πιο γνωστά ορχηστρικά έργα του, τη Συμφωνία: "Mathis der Maler-Ματίας ο Ζωγράφος", μέρη της οποίας ενσωματώθηκαν αργότερα στην ομώνυμη όπερά του. 

Paul Hindemith

Η συμφωνία ήταν παραγγελία του Φουρτβαίνγκλερ προκειμένου να ερμηνευτεί στην περιοδεία που θα πραγματοποιούσε με την Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου.


Η Συμφωνία είναι τριμερής, με κάθε μέρος να αντιστοιχεί στις απεικονίσεις του Ρετάμπλ του Ίζενχαϊμ:


1. Συναυλία των αγγέλων
2. Ενταφιασμός
3. Ο πειρασμός του αγίου Αντωνίου


που αντιστοιχούν στα μέρη τη όπερας:

1. Εισαγωγή
2. Ορχηστρικό ιντερλούδιο στη τελευταία πράξη
3. Ορχηστρικό για μια σκηνή οράματος, στην VI σκηνή της όπερας.

Ο Χίντεμιτ μεταφέρει τις εικόνες και τα νοήματα του τρίπτυχου με θαυμαστή πιστότητα!
Το πρώτο μέρος, ήρεμο, γαλήνιο,(όπως φαντάζεται κανείς τη "συμφωνία των αγγέλων") που με την επινοητική ενορχήστρωση του συνθέτη φτάνει στη λαμπερή κορύφωση...
Το δεύτερο, ο "Ενταφιασμός" με μια ελεγειακή επισημότητα...
και το φινάλε, σ' ένα ρυθμό, που καλπάζει αδιάκοπα και δίνει την αίσθηση της ψυχικής αναταραχής, που δημιουργούν οι "πειρασμοί"...
Η αισθητική προοπτική του Χίντεμιτ στοχεύει στην μουσική αποτύπωση εντάσεων σε αντιπαράθεση με θρησκευτική γαλήνη, καθώς σε αυτό το έργο (που θεωρείται το αριστούργημά του), αρχίζει το πρόβλημα της πολιτικής ευθύνης του καλλιτέχνη. Αυτή εκφράζεται μέσα από τη ζωή του ζωγράφου Ματίς Γκρύνεβαλντ, που έδρασε στη Γερμανία κατά την περίοδο των θρησκευτικών πολέμων.

Paul Hindemith: "Mathis der Maler, Mov. III: Versuchung des heiligen Antonius"
(Διευθύνει ο ίδιος ο συνθέτης)

To αντίστοιχο μέρος της όπερας μπορείτε να ακούσετε εδώ.

Κείμενα που αναφέρονται σε μουσικά έργα-εμπνεύσεις από τον Άγιο Αντώνιο μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.