"Η Βιναρέτα, οι γαλοπούλες και το Μπετοβενικό κουαρτέτο"

 Αυτοπροσωπογραφία της Winnaretta Singer

Winnaretta Singer:

"Οι Γαλοπούλες", Μονέ από τη συλλογή της Βιναρέτα

Σήμερα εκτίθεται στο Musée d'Orsay

Ανάμεσα στις σιωπηλές αίθουσες του Musée d’Orsay, οι "Γαλοπούλες" του Κλωντ Μονέ εξακολουθούν να φωτίζονται από ένα βλέμμα που τις αγάπησε βαθιά, εκείνο της Βιναρέτας Σίνγκερ.
Το έργο αυτό, άλλοτε κόσμημα της προσωπικής της συλλογής, φέρει ακόμη το αποτύπωμα μιας ζωής αφιερωμένης ολοκληρωτικά στην τέχνη.

Η Winnaretta Singer γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 8 Ιανουαρίου 1865, στη Νέα Υόρκη. Κόρη του Ισαάκ Σίνγκερ, του θρυλικού εφευρέτη της ραπτομηχανής, δεν  κληρονόμησε μόνο έναν αμύθητο πλούτο, αλλά και την ελευθερία να τον μετατρέψει σε πολιτισμό. Στην Ευρώπη θα μείνει γνωστή ως Princesse Edmond de Polignac και θα καταγραφεί στην ιστορία ως μία από τις σημαντικότερες πάτρονες των τεχνών του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.

Το σαλόνι της στο Παρίσι δεν ήταν μόνο κοσμικός χώρος. Ήταν ένας ζωντανός πυρήνας δημιουργίας. Εκεί συναντιούνταν ζωγράφοι, συνθέτες, ποιητές και στοχαστές, εκεί πρωτοακούστηκαν νέες μουσικές, εκεί η πρωτοπορία έβρισκε καταφύγιο και στήριξη. Η καλλιτεχνική και μουσική ζωή της εποχής χτυπούσε στον ρυθμό του σπιτιού της.

Η ίδια λάτρευε τις τέχνες με πάθος. Συνήθιζε μάλιστα να λέει, μισοαστεία-μισοαλήθεια, πως η ζωγραφική υπήρξε η αιτία του γάμου της. Ανάμεσα στα πολύτιμα έργα της συλλογής της ξεχώριζαν οι "Γαλοπούλες" του Μονέ, ώστε ο μετέπειτα σύζυγός της, ο πρίγκιπας Edmond de Polignac, για να τον αποκτήσει, ζήτησε… το χέρι της.

Ο γάμος τους το 1893 ένωσε δύο κόσμους, τον πλούτο με την καλλιτεχνική ευαισθησία. Εκείνος, ερασιτέχνης συνθέτης, της άνοιξε τις πόρτες της γαλλικής αριστοκρατίας κι εκείνη, με οξύ αισθητικό ένστικτο, μετέτρεψε την κοινωνική της θέση σε όχημα πολιτισμού. Μετά τον θάνατό του, το 1901, η Winnaretta αφιέρωσε ακόμη πιο συνειδητά την περιουσία και τη ζωή της στην υπηρεσία των τεχνών και των γραμμάτων, σαν συλλέκτρια που κατέχει, αλλά και σαν προστάτιδα που μοιράζεται. Έτσι, η κληρονομιά της δεν μετριέται μόνο σε έργα τέχνης, αλλά σε δημιουργίες που γεννήθηκαν επειδή εκείνη πίστεψε σ' αυτές.

Η Βιναρέττα αγαπούσε τη μουσική με ένα πάθος βαθύ και αδιάλειπτο, κληρονομιά από τη μητέρα της, αλλά και εσωτερική της ανάγκη. Για κείνη, η μουσική εκτός από ακρόαμα, ήταν τρόπος ύπαρξης, μυστική γλώσσα και καταφύγιο.
Δεν είναι τυχαίο ότι πλήθος συνθετών αφιέρωσαν στη Βιναρέττα και στον σύζυγό της έργα τους, αναγνωρίζοντας τη γενναιοδωρία της, αλλά κυρίως τη σπάνια κατανόηση και την ευαισθησία με την οποία προσέγγιζε τη μουσική δημιουργία. Στο σαλόνι των Polignac γεννήθηκαν ή ακούστηκαν για πρώτη φορά συνθέσεις που έμελλε να σημαδέψουν τη μουσική του 20ού αιώνα.

Χαρακτηριστικό της σχέσης της με τη μουσική είναι και η ιστορία που τη συνοδεύει από τα νεανικά της χρόνια....Λέγεται πως ακόμη έφηβη δεν ζήτησε ως δώρο γενεθλίων κοσμήματα ή πολυτέλειες, αλλά μια ιδιωτική συναυλία προς τιμήν της. Το έργο που επιθύμησε να ακουστεί ήταν το Κουαρτέτο έργο 131 του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, το αγαπημένο της. Μια επιλογή που αποκαλύπτει νωρίς το μέγεθος της μουσικής της παιδείας και τη βαθιά, βιωματική σχέση της με την τέχνη των ήχων.
Μάλιστα, χρόνια αργότερα μετά την πρώτη συνάντησή της με τη Βιρτζίνια Γουλφ της γράφει:

"Αγαπητή, κυρία Γουλφ,
Θέλω να σας πω πως, στα δέκατα τρίτα γενέθλιά μου, εκείνο που λαχταρούσα πραγματικά ήταν το Κουαρτέτο έργο 131 του Μπετόβεν. Αυτή η μουσική υπήρξε πάντοτε μια από τις μεγαλύτερες παρηγοριές της ζωής μου".

Η επιθυμία αυτή της Βιναρέτας αποκαλύπτει την ασυνήθιστη ωριμότητα και πνευματική της καλλιέργεια. Η επιλογή της απαιτητικής μουσικής του Μπετόβεν προαναγγέλλει τη γυναίκα που θα γινόταν: μια προστάτιδα των τεχνων και της δημιουργίας, που δεν θεωρούσε την καλλιτεχνική έκφραση πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα ζωής.
Ήταν, όμως και το πιο αγαπημένο κουαρτέτο του Μπετόβεν...
Όταν το πρωτoάκουσε ο Σούμπερτ λέγεται πως παρατήρησε: "Μετά από αυτό, τι έχει απομείνει να γράψουμε εμείς;"
Eπίσης ο Βάγκνερ για την υπέροχη φούγκα του πρώτου αργού μέρους είχε δηλώσει πως "αποκαλύπτει το πιο μελαγχολικό συναίσθημα που μπορεί να εκφράσει η μουσική"...ενώ ο Σούμαν πως "δεν υπάρχουν λόγια να εκφραστεί η μεγαλοπρέπειά του!"

Σάς το αφιερώνω μαζί με την καλημέρα μου σε μια μοναδική ερμηνεία από το θρυλικό Barylli Quartet:

Beethoven: "String quartet op.131"

Για τη βαθιά φιλία της Βιναρέτα με τον Γκαμπριέλ Φωρέ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.