Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.Απόψε ένας έρωτας που έμεινε ανεκπλήρωτος..
![]() |
Bernini: "Apollo e Daphne" |
Η Δάφνη ήταν μια όμορφη νύμφη, κόρη του Λάδωνα ή του Πηνειού και της Γαίας. Όταν μια μέρα ο θεός Απόλλων βγήκε για κυνήγι την είδε, την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα και αποφάσισε να την κατακτήσει. Είχε όμως έναν αντίζηλο, τον Λεύκιππο, που προκειμένου να βρίσκεται κοντά στη Δάφνη είχε μεταμφιεστεί σε γυναίκα για να κάνει παρέα με όλες τις νύμφες.
Ο Απόλλων συμβούλεψε τις κοπέλες να κολυμπήσουν γυμνές κι έτσι αποκαλύφθηκε το φύλο του Λεύκιππου, του οποίου αγανακτισμένες τερμάτισαν τη ζωή.
Ελεύθερος στη συνέχεια ο θεός άρχισε να φλερτάρει τη Δάφνη. Εκείνη έκανε τα πάντα για να τον αποφύγει. Όμως κάποια στιγμή ήταν αδύνατο, οπότε παρακάλεσε τη μητέρα της Γαία να τη βοηθήσει. Εκείνη δημιούργησε ένα χάσμα, στο οποίο η Δάφνη χάθηκε και στη θέση της εμφανίστηκε το ομώνυμο δέντρο. Από τα κλαδιά του ο θεός έφτιαξε ένα στεφάνι που δεν έβγαλε ποτέ από το κεφάλι του, καθώς επιθυμούσε να έχει μαζί του πάντα ένα κομμάτι της αγαπημένης του Δάφνης.
Tρία είναι τα βασικά συναισθήματα που βιώνει ο Απόλλωνας: υπερηφάνεια, λαγνεία και απώλεια.
Ο Οβίδιος στις "Μεταμορφώσεις" του μάς μεταφέρει το μύθο:
(Οβίδιος, Μεταμορφώσεις, Απόλλωνας και Δάφνη
Ελεύθερη απόδοση από τα λατινικά: Αλκ. Μιχ. Κωνσταντόπουλος, από: theogonia.gr )
![]() |
"Η μεταμόρφωση της Δάφνης σε φυτό", Piero del Pollaiolo |
Ο Χαίντελ ξεκινά την μουσική αφήγηση με τον αλαζόνα θεό Απόλλωνα, που αμέσως μετά την επιτυχία του να σκοτώσει τον φοβερό δράκοντα Πύθωνα, καυχιέται για τον ηρωισμό του και περηφανεύεται πως είναι ανώτερος στην τοξοβολία ακόμα κι από τον Έρωτα.
Τότε ο φτερωτός θεός μη αντέχοντας τέτοιο χλευασμό, για να τον εκδικηθεί ρίχνει το βέλος του στην καρδιά του Απόλλωνα που ερωτεύεται σφοδρά τη Δάφνη και στην κοπέλα ρίχνει το βέλος που κάνει την καρδιά της πέτρα και δεν ανταποκρίνεται στο αίσθημα του θεού.
Όταν η Δάφνη καταλαβαίνει ότι δεν θα γλυτώσει από το κυνηγητό του, εξαντλημένη πλέον, ζητάει τη βοήθεια της μητέρας της, που τη μεταμορφώνει σε δέντρο.
Η καντάτα αναπτύσσεται σε 20 τμήματα με ρετσιτατίβι, άριες και λαμπρά ντουέτα. Θα ακούσουμε το διάλογο ανάμεσα στο θεό και τη νύμφη: "Una guerra ho dentro il seno".
Πρόκειται για εξαιρετικό ντουέτο συναισθηματικής αντίθεσης, καθώς προβάλλει την ερωτική λαχτάρα και πάθος του Απόλλωνα απέναντι στην ανένδοτη Δάφνη, που παραμένει πιστή στον όρκο προς την Άρτεμη και απορρίπτει τον θεό του φωτός.
Εκείνη παλεύει τρομοκρατημένη να τού ξεφύγει. Εκείνος λαχταρά να την κάνει δική του:
-Απόλλων-Δάφνη: "Ένας πόλεμος μαίνεται στο στήθος μου που πλέον δεν αντέχω!"
-Απόλλων: "Καίγομαι"
-Δάφνη: "Παγώνω"
Δάφνη: "Φοβάμαι"
-Απόλλων: "Υποφέρω!"
-Απόλλων-Δάφνη: "Το πάθος αυτό αν μείνει ανεξέλεγκτο, δεν θα βρει η ψυχή μου ειρήνη!"
Händel "Apollo e Daphne-Una guerra ho dentro il seno":
Η λαμπρή καντάτα του Χαίντελ ολοκληρώνεται με την έντονης δραματικότητας άρια του Απόλλωνα "Cara pianta, co' miei pianti-Δάφνη αγαπημένη με τα δάκρυά μου", που δεχόμενος τη μεταμόρφωση παρηγοριέται που με τα κλαδιά της Δάφνης θα στεφανώνονται οι νικητές αθλητικών και μουσικών αγώνων. Ο θεός σε ένδειξη της αγάπης του καθιερώνει το φυτό ως ιερό σύμβολο λατρείας, συνώνυμο της ειρήνης:
co' miei pianti Il tuo verde irrigherò,
τα πράσινα τα φύλλα σου με δάκρυα ποτίζω
ΙΙ. Από το μύθο της Δάφνης και του Απόλλωνα και το επεισόδιο της μεταμόρφωσης έρχεται και η έμπνευση του Johann Joseph Fux, Αυστριακού συνθέτη της ύστερης εποχής του μπαρόκ, γνωστού ως ο "Παλεστρίνα της Αυστρίας", με τίτλο: "Dafne in lauro"
Πρόκειται για όπερα δωματίου σε λιμπρέτο του Pietro Pariati που εκτελέστηκε στην αυτοκρατορική Βιεννέζικη Αυλή(της οποία ο Fux ήταν Kapellmeister) την 1η Οκτωβρίου 1714 για τον εορτασμό των 29ων γενεθλίων του αυτοκράτορα Καρόλου VI.
Το έργο ανήκει στις λεγόμενες "Festa teatrale-θεατρικές τελετές", που γράφτηκαν δηλαδή αποκλειστικά για τις εορταστικές περιστάσεις των Αψβούργων. Το λιμπρέτο γράφτηκε στα ιταλικά, καθώς η Βιέννη ήταν ένα από τα κύρια κέντρα της ιταλικής όπερας και ο Φουξ θεωρείται πρόδρομος του βιεννέζικου κλασικισμού.
Η όπερα διακρίνεται από τις πολυάριθμες χορευτικές κινήσεις -τυπικές του γαλλικού στυλ- όπως μινουέτα, gigues και bourrées. Επίσης στην ουβερτούρα(Sinfonia) γίνονται μουσικές νύξεις από κόρνα που παραπέμπουν στο κυνήγι της Άρτεμης-Ντιάνας, αλλά συγκλονιστικές είναι και οι άριες της Δάφνης, ιδιαίτερα η "Va prigioniero" που εμπλουτίζεται χρωματικά με τις χροιές των βιόλα ντα γκάμπα, σαλιμώ και εγκάρσιου φλάουτου, που τη συνοδεύουν.
Johann Joseph Fux: "Dafne in lauro":
Για όσους δεν έχετε το χρόνο απολαύστε τo τελευταίo χορωδιακό, "Bei Lauri, crescete", λαμπρό και μεγαλοπρεπές, με το κείμενό του να αναγνωρίζει τον αυτοκράτορα, ως τον "Αυστριακό Δία", κάτι που χαροποίησε ιδιαίτερα τον γαλαζοαίματο Αψβούργο.
ΙΙΙ. Ήταν το 1938 όταν έγινε η πρεμιέρα της μονόπρακτης όπερας του Ρίχαρντ Στράους "Daphne".
Η όπερα που χαρακτηρίζεται "βουκολική τραγωδία" βασίζεται στην μυθολογική φιγούρα Δάφνη από τις "Μεταμορφώσεις" του Οβίδιου με στοιχεία από τις "Βάκχες" του Ευριπίδη. Αφιερώθηκε στον δ/ντή ορχήστρας, Karl Boehm, ο οποίος και διηύθυνε στην πρεμιέρα στη Δρέσδη.
Λέγεται πως η "Δάφνη" ήταν η όπερα-αδυναμία του συνθέτη, ο οποίος έπαιζε συχνά το φινάλε της (στιγμή της μεταμόρφωσης) στο πιάνο για προσωπική του διασκέδαση, ενώ με το έργο ενθουσιάστηκε κι η "δύστροπη" σύζυγος του δημιουργού, Πωλίν, τόσο που μετά την παράσταση της πρεμιέρας έτρεξε να φιλήσει τον Στράους, αλλά και τον μαέστρο.
Η θεματική της όπερας από τον Στράους δεν προκαλεί εντύπωση, καθώς ο συνθέτης υπήρξε λάτρης της ελληνικής αρχαιότητας και μυθολογίας...
Από τα αξιοπρόσεκτα και πλέον μυστηριακά σημεία του μελοδράματος(και αγαπημένο -όπως προείπαμε- του Στράους, η στιγμή της μεταμόρφωσης της κοπέλλας σε δέντρο, όπου μονολογεί:
ΙV. Επίσης το 2010 ο σύγχρονος κλασικός συνθέτης Tom Smail κατόπιν παραγγελίας ενός εμπόρου τέχνης γράφει τη "Μουσική στο Μάρμαρο", ένα συμφωνικό έργο σε 7 σύντομες κινήσεις εμπνευσμένες από επτά περίφημα γλυπτά, ανάμεσά τους και το εντυπωσιακό σύμπλεγμα του Gian Lorenzo Bernini , το περίτεχνο "Απόλλων και Δάφνη", που εκτίθεται στη Βίλα Μποργκέζε στη Ρώμη.
Πρόκειται για σπουδαίο έργο της αναγεννησιακής εποχής, στο οποίο ο διάσημος γλύπτης κατάφερε να "παγώσει" στο μάρμαρο την κίνηση του ζευγαριού και να οδηγήσει τη γλυπτική τέχνη σε μια νέα κορυφή.
Tom Smail: Music in the Marble - No.1 Apollo and Daphne:
Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στην Κοινότητα The Mythologists
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου