Αγκάθα Κρίστι: Μελωδίες Μυστηρίου στο Σπίτι των Ονείρων ...

Η Αγκάθα Κρίστι, η αγαπημένη βρετανίδα συγγραφέας "αρχόντισσα του μυστηρίου και συνθέτρια δαιμόνιων ιστοριών" γεννήθηκε σαν σήμερα,15 Σεπτεμβρίου 1890, και κατάφερε με τη μοναδική της πένα να χαρίσει στον κόσμο μυθιστορήματα γεμάτα σασπένς και ανατροπές. Μέσα από τους ήρωές της, συνέθεσε έναν λογοτεχνικό κόσμο που έχει μεταφραστεί σε πάνω από 100 γλώσσες και έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως.

Λιγότερο γνωστή, όμως, είναι η μουσική πλευρά της Κρίστι. Από μικρή, η Αγκάθα έδειξε το χάρισμά της στη μουσική, που κατείχε ξεχωριστή θέση στην καρδιά της. Σπούδασε πιάνο και μαντολίνο και ονειρευόταν μια καριέρα ως οπερατική τραγουδίστρια ή βιρτουόζος πιανίστρια. Η φωνή της ήταν όμορφη, αλλά η ντροπαλή της φύση και η δυσφορία της απέναντι στα πλήθη την κράτησαν μακριά από τη σκηνή.

Παρόλα αυτά, η μουσική δεν την εγκατέλειψε ποτέ. Πάντα έπαιζε πιάνο συνθέτοντας μικρά βαλς και τραγουδώντας για την ευχαρίστησή της και των κοντινών της ανθρώπων. Το πιάνο ήταν για κείνη ένα καταφύγιο ηρεμίας και δημιουργικότητας, μια διέξοδος όπου μπορούσε να ονειρεύεται και να ηρεμεί.

Η αγάπη της Κρίστι για την κλασική μουσική διαφαίνεται στα γραπτά της είτε μέσα από τους χαρακτήρες, είτε μέσω σκηνών που σχετίζονται με την όπερα και τη μουσική, την οποία εύστοχα δεν χρησιμοποιεί σαν διακοσμητικό στοιχείο, αλλά σαν αφηγηματικό εργαλείο, στοιχείο ψυχολογίας και σαν ατμόσφαιρα, ενισχύοντας τη δραματικότητα και το σασπένς. Η μουσική είχε για την Κρίστι μια ιδιαίτερη δύναμη. Μπορούσε να υπνωτίζει, να αποπροσανατολίζει και να αποκαλύπτει.


Σήμερα ξεφυλλίζουμε το διήγημα "The House of Dreams", μια σκοτεινά ρομαντική ιστορία με έντονα υπερφυσικά και ψυχολογικά στοιχεία. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1926 σε περιοδικό, όμως πρόκειται για διασκευή μιας αδημοσίευτης ιστορίας που η Αγκάθα Κρίστι είχε γράψει στην εφηβεία της.

Το διήγημα εξετάζει θέματα όπως η μοίρα, τα προαισθήματα και η αγάπη που υπερβαίνει τον χρόνο συνθέτοντας έναν κόσμο μεταφυσικό, ονειρικό, σε αντίθεση με τη ρεαλιστική λογική των περισσότερων έργων της.

Κεντρικός ήρωας είναι ο Τζον Σεγκρέιβ, ένας νεαρός υπάλληλος που στοιχειώνεται από ένα επαναλαμβανόμενο όνειρο, ένα πανέμορφο σπίτι, που δεν έχει δει ποτέ στην πραγματική ζωή. Ερωτεύεται κεραυνοβόλα τη μυστηριώδη Αλλέγκρα, μια χαρισματική γυναίκα με καλλιτεχνική φύση και ευαίσθητη ψυχή, η οποία παίζει πιάνο. Η κοπέλα αρνείται να τον παντρευτεί εξαιτίας μιας κληρονομικής ψυχικής ασθένειας.
Πολλά χρόνια αργότερα, όταν ο Τζον πληροφορείται τον θάνατό της και ο ίδιος είναι πια άρρωστος, το όνειρο επιστρέφει. Αυτή τη φορά, η Αλλέγκρα βρίσκεται εκεί και τον καλεί μέσα στο σπίτι των ονείρων του. Σπίτι που μετατρέπεται σε σύμβολο αιώνιας επανένωσης και αγάπης πέρα από τα όρια της ζωής και του θανάτου.

Η Κρίστι επιλέγει για την ηρωίδα το όνομα Αλλέγκρα, που στα ιταλικά σημαίνει "χαρούμενη-εύθυμη", (με δόση ειρωνίας), ένδειξη της καλλιτεχνικής, ευαίσθητης φύσης της. Βλέπουμε πως είναι εσωστρεφής, ζει στον κόσμο της μουσικής, και δυσκολεύεται να χωρέσει στον ρεαλισμό της καθημερινότητας.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η σκηνή του πρώτου δείπνου στο σπίτι του εργοδότη του Τζον, όπου εκείνος γνωρίζει την Αλλέγκρα. Καθώς παίζει πιάνο, η συγγραφέας σημειώνει:

"Η Αλλέγκρα έπαιζε καλά, αν και χωρίς το σταθερό άγγιγμα ενός επαγγελματία. Έπαιξε μοντέρνα μουσική: Ντεμπισύ, Στράους, λίγο Σκριάμπιν..."

Η Κρίστι δεν επιλέγει τυχαία τους συνθέτες...
Ο Κλωντ Ντεμπισύ δημιουργεί μια ρευστή, ασαφή πραγματικότητα, σχεδόν υπερβατική, ακριβώς όπως ονειρεύεται ο Τζον.
Ο Ρίχαρντ Στράους, με τις όπερές του γεμάτες δράμα, ειρωνεία και αισθησιασμό, δίνει βάθος και ένταση, λειτουργώντας σαν προανάκρουσμα της συναισθηματικής σύγκρουσης που θα ακολουθήσει.
Τέλος, η αναφορά σε "λίγο Σκριάμπιν" ενισχύει την αίσθηση πως η Αλλέγκρα δεν είναι μια απλή γυναίκα, αλλά φορέας ενός μυστηριώδους, προφητικού στοιχείου, όπως και η μουσική του Σκριάμπιν.Υπεραισθητική, μυστικιστική, απόκοσμη.

Η ατμόσφαιρα φορτίζεται ακόμη περισσότερο, καθώς η μουσική γίνεται αρωγός της αφήγησης. Η Κρίστι γράφει:

"Ύστερα πέρασε στο πρώτο μέρος της "Παθητικής" του Μπετόβεν, εκείνης της έκφρασης ενός πένθους απέραντου, ενός θρήνου ατελείωτου και αρχαίου σαν τους αιώνες.
Όμως μέσα του ανασαίνει ένα πνεύμα, που αρνείται να παραδοθεί. Μέσα στη βαριά σιωπή του αιώνιου πόνου, κινείται με το βήμα του κατακτητή προς το πεπρωμένο του..."

Η έφηβη Αγκάθα παίζει μαντολίνο

Πρόκειται ίσως για το πιο συγκινητικά φορτισμένο μουσικό απόσπασμα του διηγήματος. Η μουσική δεν λειτουργεί σαν υπόκρουση, είναι δραματουργικό εργαλείο, που βαθαίνει την ατμόσφαιρα και αντικατοπτρίζει την ψυχολογική κατάσταση των χαρακτήρων. Η "Παθητική" του Μπετόβεν επιλέγεται για να εκφράσει έναν βαθύ, σιωπηλό πόνο, μια εσωτερική άρνηση της ήττας και μια τραγική αποφασιστικότητα.
Η Αλλέγκρα, μέσω της μουσικής, εκφράζει ένα ανομολόγητο δράμα, ένα προαίσθημα, μια προφητική μελωδία που προοικονομεί το σκοτεινό τέλος.

Βλέπουμε πως παρότι πρόκειται για μια δημιουργία της εφηβείας της, στο "The House of Dream"s η Αγκάθα Κρίστι αποκαλύπτει ήδη τη δεξιοτεχνία της στη λεπτοφυή ψυχογραφία. Η μουσική απποτελεί καθρέφτη της εσωτερικής ζωής των χαρακτήρων. Φέρνει στην επιφάνεια το άρρητο, προοικονομεί την τραγωδία και αποκαλύπτει τα ανείπωτα. Μέσα από τις μουσικές επιλογές, η συγγραφέας υφαίνει συναισθήματα, υπόγειες εντάσεις και μεταφυσικές αποχρώσεις, μετατρέποντας τον ήχο σε έναν αφηγηματικό ψίθυρο της ψυχής, μια σιωπηλή, αλλά πανίσχυρη φωνή του πεπρωμένου.

Θα ακούσουμε το 1ο μέρος της Παθητικής από τα μαγικά δάκτυλα του Rudolf Serkin, η ερμηνεία του οποίου έχει χαρακτηριστεί ως η "καλύτερη με κριτήριο τη δραματικότητα και την ακρίβεια". Συχνά αναφέρεται πως "παγώνει το αίμα"  του ακροατή, μεταφέροντας την τραγικότητα που υπονοεί ο Μπετόβεν με τις βαριές, αρχαϊκές, σαν μοιρολόι, συγχορδίες της εισαγωγής...

 Beethoven: Sonata No. 8, Op. 13 "Pathétique": mov. I.

(Στο πιάνο ο Rudolf Serkin)

To διήγημα της Αγκάθα Κρίστι, "The House of Dreams" μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.

Παλαιότερα κείμενά μου για τη συγγραφέα μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.

Αγκάθα Κρίστι: Συνθετικές απόπειρες από την "λαίδη του εγκλήματος"...

 

Κατέχει τον τίτλο της "Βασίλισσας του εγκλήματος".
Η πολυαναγνωσμένη Αγκάθα Κρίστι γεννήθηκε σαν σήμερα, 15 Σεπτέμβρη του 1890 και συνεχίζει να συναρπάζει με την γεμάτη μυστήριο συγγραφική πένα της!

Καταφέρνει να κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη αμείωτο, καθώς υπέρτατο είναι το σασπένς που προκαλεί η αναμονή για την εξέλιξη των ιστοριών της με το υπνωτιστικό, λογοτεχνικό ύφος της.
Εκατομμύρια των βιβλίων της έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 100 γλώσσες!Οι ιστορίες που γράφει, όλες έντονα ποτισμένες με μυστήριο, πολλούς υπόπτους, κίνητρα και ανατροπές.

Πνευματικό της δημιούργημα ο ντεντέκτιβ, Ηρακλής Πουαρό. Είναι εκείνος που εξιχνιάζει και ξεδιαλύνει τα εγκλήματα στα αμέτρητα αστυνομικά  μυθιστορήματα, που θα γράψει η "λαίδη του εγκλήματος".

H Kρίστι με την ιστιοσανίδα της
museumofbritishsurfing

Εχω αναφέρει και στο παρελθόν πως ως παιδί η Κρίστι υπήρξε χαρισματική. Είχε πολλά ενδιαφέροντα και εκτός από την φιλαναγνωσία, λάτρευε και τη μουσική. Έκανε σπουδές πιάνου και μαντολίνου και ονειρευόταν  μια μουσική σταδιοδρομία, είτε σαν οπερατική τραγουδίστρια, καθώς διέθετε ωραία φωνή ή ως βιρτουόζος πιανίστα. 

Yπηρξε όμως και πολύ ντροπαλή.

Έλεγε συχνά πως αντιπαθούσε να πλήθη και τους δυνατούς θορύβους. Δεν τής άρεσε η γεύση του αλκοόλ, ούτε το κάπνισμα. Λάτρευε όμως τον ήλιο, τη θάλασσα, τα λουλούδια, τα ταξίδια, δοκίμαζε πάντα περίεργες γαστριμαργικές δημιουργίες, αθλούνταν καθημερινά (ιδιαίτερα διασκέδαζε με το κολύμπι και υπήρξε μανιώδης σέρφερ), πήγαινε στο θέατρο, παρακολουθούσε μουσικά ρεσιτάλ, ασχολείτο με το κέντημα, αλλά κυρίως έπαιζε πιάνο για ώρες, συνήθεια που την ηρεμούσε και τη βοηθούσε να ονειρεύεται..

Καθώς όμως, δεν ένοιωθε άνετα να εκτελεί πιάνο μπροστά σε κοινό, προτίμησε μεγαλώνοντας να ζει με τη φαντασία της και προσανατολίστηκε στην συγγραφή...

(πηγή: musicb3)

Η σχέση της με τη μουσική συνεχίστηκε ιδιωτικά, ερμηνεύοντας έργα στο Steinway πιάνο της, συνθέτοντας μικρά βαλς και τραγουδώντας προς τέρψιν της ίδιας και των φίλων της.

Ένα δείγμα της συνθετικής παραγωγής και ευφυίας της θα απολαύσουμε ευθύς:

 Δεκαεπτάχρονη συνέθεσε ένα βαλς για πιάνο, με τίτλο "One Hour with Thee ", που δημοσιεύτηκε με το πατρικό της όνομα, Agatha Mary Clarissa Miller.

• Η εναρκτήρια εισαγωγή, που είναι σύντομη και σε ρυθμική αγωγή 4/4, οδηγεί στην πρώτη από τις τρεις μελωδίες σε ρυθμό βαλς.
  Η πρώτη μελωδία διακρίνεται για την κομψότητά της και τη χαρακτηρίζει διάθεση ρομαντισμού. 
  
  
• Η δεύτερη μελωδία βαλς αναδύεται στη συνέχεια καλώντας τον ακροατή σ' έναν ανάλαφρο στροβιλισμό. Μελωδία χαράς και πάθους με μερικές δραματικές κορυφώσεις.
  
  
• Ακολουθεί επανάληψη του πρώτου βαλς που οδηγεί στο τρίτο τρίσημο θέμα, όπου η μελωδική του γραμμή ηχεί υπέροχα τραγουδιστή(cantabile).
  Zεστό και τρυφερό στην αρχή, σχεδόν σαν στοχαστική υμνωδία που θα παρέσυρε τον ακροατή αν δεν παρεμβαλλόταν ένα 
  
  
• ασυνήθιστο ηχητικά θέμα, κάτι σαν ιντερμέδιο με σκοτεινή και αινιγματική αύρα. Στοιχείο που προοιωνίζει τα ιντριγκαδόρικα, μυστηριώδη και γεμάτα αγωνία μυθιστορήματα της βρετανίδας λογοτέχνιδας.
  
  
• Ακολουθούν επαναλήψεις θεμάτων και των τριών βαλς με τη σύνθεση να ολοκληρώνεται αφήνοντας μια γλυκιά απαλότητα στην ψυχή του ακροατή, ο οποίος με δεδομένο ότι το βαλς γράφτηκε σε τόσο νεαρή ηλικία, εντυπωσιάζεται και θαυμάζει την ικανότητα της Αγκάθα να κατανοεί την αρμονία και  να εκφράζει συναισθήματα μέσω της μουσικής.

Agatha Christie: "One Hour with Thee, Valse"

Παλαιότερο κείμενο σχετικά με την Αγκάθα Κρίστι μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

"ΤΟΣΚΑ: σκοτεινή και μυστηριώδης από την πένα της ΑΓΚΑΘΑ ΚΡΙΣΤΙ"

 

H 8χρονη Αγκάθα με το μαντολίνο της
(πηγή: londonist)

Μικρή, μαγευόταν από τα παραμύθια που τής διάβαζε ο πατέρας της. 

Αργότερα άρχισε να γράφει ιστορίες με μυστήριο. Στήνει την πλοκή τους εξαιρετικά... Με υπόπτους, κίνητρα και πολλές ανατροπές...
Πνευματικό της δημιούργημα ο ντεντέκτιβ, Ηρακλής Πουαρό. Είναι εκείνος που εξιχνιάζει και ξεδιαλύνει τα εγκλήματα στα αμέτρητα αστυνομικά  μυθιστορήματα, που θα γράψει η "λαίδη του εγκλήματος", Αγκάθα Κρίστι.

Η βρετανίδα συγγραφέας γεννήθηκε σαν σήμερα 15 Σεπτέμβρη του 1890 και σίγουρα όλοι, λίγο έως πολύ, έχουμε πιαστεί στην "ποντικοπαγίδα", που μας έστησε με την συγγραφική ευφυία της!
Το συναρπαστικό συγγραφικό της στυλ, το ενδιαφέρον, το σασπένς που προκαλεί η αναμονή για την εξέλιξη των ιστοριών της με το υπνωτιστικό, λογοτεχνικό ύφος της έκαναν την Αγκάθα Κρίστι την πιο διάσημη συγγραφέα έργων μυστηρίου με τα εκατομμύρια των βιβλίων της να έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 100 γλώσσες!

(πηγή: musicb3)

Εκείνο ίσως που δεν ξέρετε κάποιοι, είναι πως η δαιμόνια μυθιστοριογράφος λάτρεψε την κλασική μουσική!

Μάλιστα μικρή μάθαινε πιάνο και μαντολίνο κι ονειρευόταν  μια μουσική σταδιοδρομία...
Επιθυμούσε να ασχοληθεί με το οπερατικό τραγούδι, καθώς διέθετε ενδιαφέρουσα χροιά και ολόσωστη φωνή(είχε σπουδάσει τραγούδι στο Παρίσι)  ή να γίνει σολίστ πιάνου...

Όμως, ούσα χαρακτήρας συνεσταλμένος και ντροπαλός, επιφυλακτική να εκτίθεται άμεσα σε κοινό, προτίμησε να ζει με τη φαντασία της και προσανατολίστηκε στην συγγραφή...

Η σχέση της με τη μουσική συνεχίστηκε ιδιωτικά, ερμηνεύοντας έργα στο Steinway πιάνο της, συνθέτοντας μικρά βαλς και τραγουδώντας  προς τέρψιν της ίδιας και των φίλων της.

protoporia.gr

Η μεγάλη της αγάπη για την κλασική μουσική φαίνεται και στα αστυνομικά μυθιστορήματά της, όπου η μουσική εμφανίζεται με ποικίλους τρόπους.
Καταρχήν ο χαρακτήρας-επινόησή της, επιθεωρητής Πουαρό διακρίνεται για τη λατρεία του στη μουσική τέχνη, κυρίως στον Μπαχ και τον Μότσαρτ.


Όπως  επισης σε αρκετά από τα βιβλία της,  ο αναγνώστης ανιχνεύει την μουσική της καλλιέργεια, καθώς και αντικατοπτρισμό των οπερατικών προσδοκιών της.

Ας πούμε, στην υπόθεση που στήνει στο διήγημά της "Κύκνειο Άσμα μιας σοπράνο".

Το πάθος και η εκδίκηση οδηγούν την πρωταγωνίστρια υψίφωνο σε φόνο, που κατά τη διάρκεια μιας παράστασης της όπερας "Τόσκα" του Πουτσίνι μαχαιρώνει και σκοτώνει στ'αλήθεια τον βαρύτονο συνάδελφό της στην σκηνή του φόνου του Σκάρπια από την  πριμαντόνα Τόσκα...

*****

Αν και είναι γνωστή η υπόθεση της  πολυαγαπημένης βεριστικής όπερας του Πουτσίνι  θα αναφερθώ εν τάχει :

Η διάσημη ντίβα του μελοδράματος Φλόρια Τόσκα είναι ερωτευμένη με έναν ζωγράφο που συλλαμβάνεται από τον διοικητή της Αστυνομίας Σκάρπια για τις πολιτικές του πεποιθήσεις.

Εκείνη, την παραμονή εκτέλεσής του, εκλιπαρεί τον Σκάρπια να  του χαρίσει τη ζωή. 

Ο διοικητής, που ορέγεται τα κάλλη της, συμφωνεί να δώσει εντολή για εικονική εκτέλεση του αγαπημένου της μόνο αν η Τόσκα τού δοθεί ερωτικά.  

Υποκρινόμενη πως δέχεται την πρόταση και μόλις εξασφαλίζει την έγγραφη εντολή απελευθέρωσης, αρπάζει το μαχαίρι και καθώς ο Σκάρπια την αγκαλιάζει κι αναζητά επιμόνως να γευτεί τα χείλη της, τον μαχαιρώνει, φωνάζοντας "Questo è il bacio di Tosca-Να, το φιλί της Τόσκα!"

Ο Σκάρπια πέφτει αιμόφυρτος, ενώ η Τόσκα σε μια χειρονομία ευσέβειας  προς το νεκρό τοποθετεί κεριά δίπλα στο πτώμα του κι ένα σταυρό στο στήθος του, 

δηλώνοντας έτσι πως τον συγχωρεί και αποσύρεται αθόρυβα...

Πρόκειται για ένα αριστούργημα του ιταλικού βερισμού, κι ένα από τα δημοφιλέστερα έργα του λυρικού ρεπερτορίου.

Ιδανική "Τόσκα" χρίστηκε η δική μας ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ, όπου ο ρόλος αυτός ήταν ο πρώτος μεγάλος ρόλος που ερμήνευσε στη Λυρική Σκηνή κι έμελλε να είναι και ο τελευταίος τον Ιούλιο του '65 στο  Κόβεν Γκάρντεν.

Η δραματική σκηνή του φόνου, (που περιγράφεται μοναδικά στο βιβλίο της Αγκάθα Κρίστι), είναι η μουσική μου πρόταση γι' αυτό το πρωινό, με πρωταγωνίστρια τη μεγάλη ελληνίδα υψίφωνο και δίπλα της τον Τίτο Γκόμπι, που εμβληματικός ρόλος της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας υπήρξε ο Σκάρπια. Λέγεται πως τον ερμήνευσε περισσότερες από οκτακόσιες φορές!

Βλέπουμε και ακούμε τη σκηνή με το δίδυμο Κάλλας-Γκόμπι, από τη θρυλική παράσταση του 1964 στο Λονδίνο, σε σκηνοθεσία Τζεφιρέλλι:
H Kάλλας, ένα θαύμα υποκριτικής (παρακολουθείστε από το 4:40)κι αξιοζήλευτης θεατρικότητας, με απόλυτη κυριαρχία διεισδύει στο βάθος της ψυχής της ηρωίδας που ερμηνεύει...ενώ η υποβλητική μουσική του Πουτσίνι υπογραμμίζει την ένταση των στιγμών!
Είναι τόσο δυνατή η ορμή των συναισθημάτων όταν η Τόσκα βάφει τα χέρια της με το αίμα του βασανιστή της, στο όνομα της αγάπης!
Η δολοφονία και ο ωμός ερωτικός εκφοβισμός που έχει προηγηθεί, στήνονται με μαεστρία, καθιστώντας το έργο αντιπροσωπευτικό, αριστουργηματικό δείγμα του κινήματος του βερισμού, που ο Πουτσίνι υπηρέτησε!

Αγωνία, εγρήγορση, ατμόσφαιρα, κι ασύλληπτες περιγραφές στην όπερα αυτή, με περιβάλλον όπου οι συνθήκες κινδύνου και βίας βοηθούν την ανάπτυξη των έντονων συναισθημάτων, όπως και στα αστυνομικά μυθιστορήματα της Αγκάθα Κρίστι.

Η σημερινή, γενέθλια επέτειός της μας έδωσε την αφορμή να απομακρύνουμε την εικόνα που πολλοί έχουμε στο μυαλό μας γι' αυτήν (μια σοβαρή κυρία γαντζωμένη από τα πλήκτρα της γραφομηχανής της), να θυμηθούμε τη σχέση της με την κλασική μουσική, αλλά και να απολαύσουμε ένα απόσπασμα από την περίφημη όπερα του ιταλού συνθέτη!