Τρεις τσέχοι συνθέτες και ο θρύλος της πολεμάρχου Σάρκα...

"Šárka και Ctirad", Věnceslav Černý

Από τους βασικούς χαρακτήρες της τσέχικης μυθολογίας είναι η θηλυκή πολέμαρχος, Σάρκα. Αναφέρεται σαν η γενναιότερη στον ονομαζόμενο "Πόλεμο των Παρθένων", μια διαμάχη ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες για την επικράτησή τους. 

Ο ΘΡΥΛΟΣ

Με αφετηρία την μητριαρχία που αποτελεί την πρώτη μορφή κοινωνικής οργάνωσης με κυρίαρχα χαρακτηριστικά τη γυναικοκρατία και τη λατρεία γυναικείων θεοτήτων, αναφερόμαστε στη μακροχρόνια μητριαρχική κοινωνία των Τσέχων και την τελευταία περίοδο πριν τη μετάβαση στο πατριαρχικό σύστημα. Τελευταία γυναίκα αρχηγός των Tσέχων ήταν η Λιμπούσε, μικρότερη κόρη του μυθικού βασιλιά Κροκ, μα η πιο σοφή και σύμφωνα με το θρύλο εκείνη που ίδρυσε την πόλη της Πράγας.

Μετά το θάνατό της τα τσεχικά εδάφη πέρασαν στα χέρια των ανδρών και οργανώθηκαν σύμφωνα με τα πρότυπα του πατριαρχικού συστήματος. Προφανώς εξοργισμένες οι γυναίκες με την αλλαγή, διεκδικούν σθεναρά την πρότερη κατάσταση με αποτέλεσμα έναν μακροχρόνιο σκληρό, άγριο, ολέθριο πόλεμο με τους άνδρες. 

"Πόλεμος των Παρθένων", Άντολφ Λίμπσερ

Το γενικό πρόσταγμα στις γυναίκες είχε η Βλάστα. Όμως θρυλική παρέμεινε η πολεμίστριά της, Σάρκα, ατρόμητη, θαρραλέα, γενναία και ανηλεής φιγούρα στο στρατόπεδο των Τσέχων γυναικών, παρά το νεαρό της ηλικία της.
Ευφυής και διορατική αποφάσισε ότι καίριος τρόπος ώστε να προκαλέσει τη μεγαλύτερη απώλεια στους αντιπάλους της ήταν να παγιδεύσουν τον Κτιράντ, τον ισχυρότερο μαχητή τους.

"Šárka και Ctirad", Βίνσεγκραντ

Το σχέδιό της δόλιο. Η Σάρκα γίνεται το δόλωμα. Δένεται σε ένα δέντρο και περιμένει να σωθεί από τον ιππότη Κτιράντ, κάνοντάς τον να πιστέψει ότι κινείται ενάντια στις γυναίκες. Ο Κτιράντ την απελευθερώνει , όμως πολύ γρήγορα την ερωτεύεται, αφού η κοπέλα εφάρμοσε όλη τη γοητεία της ώστε να σαγηνεύσει τον ανυποψίαστο πολεμιστή...
Η Σάρκα τού βάζει να πιεί υδρόμελι, αγαπημένο ποτό των Σλάβων. Πίνουν πολύ και το ποτό τού φέρνει ύπνο. Έτσι γερνει στην αγκαλιά της. Εκείνη τη στιγμή η Σάρκα φυσά το κυνηγετικό κέρας της, όπως είχε συμφωνήσει, και δίνει το σύνθημα. Καταφθάνουν οι γυναίκες και σφάζουν τον Κτιράντ και τους συντρόφους του. Ο θάνατος του βασικού πολεμιστή των ανδρών ήταν μεγάλο πλήγμα για τους αντιπάλους και βοήθησε τις γυναίκες να συνεχίσουν τον αγώνα τους, έστω για λίγο ακόμη, γιατί τελικά εκείνες έχασαν τον πόλεμο και κυριάρχησε το ανδρικό φύλο με τον Πρέμσυλ.

Ο θρύλος λέει πως η Σάρκα προτίμησε το θάνατο από το να παραδοθεί στους εχθρούς-άντρες και πήδηξε από έναν ψηλό βράχο στην Divoká(Άγρια) κοιλάδα, τόπος που σήμερα, φέρει το όνομα της, Divoka Sarka.

Τρεις είναι οι Τσέχοι που ο θρύλος της πολεμάρχου Σάρκα δίνει έμπνευση σε μουσικά έργα τους, ενισχύοντας την αναγέννηση του πατριωτισμού των Τσέχων και την πρωτόφαντη περηφάνια τους για την εθνική τους ταυτότητα.

1. Γνωστότερο είναι το τρίτο συμφωνικό ποίημα του αριστουργηματικού κύκλου "Η Πατρίδα μου" του Μπέντριχ Σμέτανα. Του κύριου εκπροσώπου της Τσέχικης Εθνικής Σχολής.

Ένα μουσικό αριστούργημα, ένας ύμνος όπου συναντιέται η ιστορία, η φύση και οι Βοημικοί θρύλοι, που γοήτευσε το παγκόσμιο κοινό με τη διεγερτική φαντασία του.

Το έργο αυτό αποτελείται από έξι αυτόνομα μέρη, το καθένα από τα οποία περιγράφει τοποθεσίες ή μυθικά πρόσωπα της Τσεχίας.

•Βίνσεγκραντ( περιγραφή του θρυλικού κάστρου της Πράγας),
•Ταμπόρ (περιγραφή της βοημικής πόλης),
•Μπλάνικ (το τσέχικο βουνό, όπου κατέφυγε ο προστάτης της χώρας Αγ.Βίνσεσλας),
•Σάρκα (αφιερωμένο στην αρχηγό των παρθένων πολεμιστριών της τσέχικης μυθολογίας),
•Βοημική εξοχή και
•Μολδάβας (μουσικός ύμνος στον ομώνυμο ποταμό).

Η έναρξη του μέρους είναι γεμάτο ενέργεια. Ο Σμέτανα χρησιμοποιεί ολόκληρη την ορχήστρα για να μεταφέρει τις διάφορες πτυχές της ιστορίας. Στήνει έναν ευφυή μουσικό διάλογο μεταξύ εγχόρδων, πνευστών και χάλκινων για να απεικονίσει τη σκηνή της εξαπάτησης. Τα μοτίβα συναρπάζουν με τις απότομες και θυελλώδεις αλλαγές στον χαρακτήρα.
Ακολουθεί το "μοτίβο της αγάπης". Είναι σύντομο, αφού το συναίσθημα δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια. Το σολιστικό μέρος του κλαρινέτου μαρτυρά το βαθύ μεθύσι που προκαλεί το ποτό.. Ακολουθούν ιαχές από τα κόρνα, συνθηματικοί ήχοι-κάλεσμα των γυναικών. Το σύνολο της ορχήστρας αναλαμβάνει εκ νέου το ηχητικό επεισόδιο που περιγράφει με ταραχώδη και γρήγορα περάσματα την ένταση των συναισθημάτων και την αντίθεσή τους μεταξύ ηρωισμού-δράματος, αγάπης-θανάτου και εκδίκησης.
Το μέρος ολοκληρώνεται με ένα ξέσπασμα γρήγορων κινήσεων από τα έγχορδα που συνοδεύονται από μουσικούς φανφαρονισμούς από τις τρομπέτες. Είναι η στιγμή της δολοφονίας... Η ορχήστρα παραμένει συμπαγής και γεμάτη ένταση μέχρι την τελευταία στιγμή που η επική μάχη φτάνει στο τέλος.

Bedřich Smetana, Má vlast: Šárka / Karel Ančerl:

2. Η δημοφιλέστερη όπερα του Ζντενκ Φίμπιχ, του τσέχου συνθέτη που λάτρευε την παράδοση και τους θρύλους της Βοημίας στηρίζεται στην ιστορία της Σάρκα, γι' αυτό και το όνομα της πολεμάρχου δίνει τον τίτλο στη σύνθεση.

Γράφτηκε το 1897 σε λιμπρέτο της μαθήτριας και ερωμένης του συνθέτη,  Ανέτσκα Σκουλτσόβα.

Εντονης δραματικότητας δημιουργία με πολλές Βαγκνερικές επιρροές παρότι η τρίπρακτη όπερα γράφτηκε ως αντίδραση σ' αυτές τις κατηγορίες. Πάντως, ο Φίμπιχ κάνει χρήση των λάιτμοτιβς , με το ηχητικό αποτέλεσμα να αποτελεί κράμα Βάγκνερ και εγχώριων επιρροών, Ντβόρζακ και Σμέτανα.

Χαρακτηριστική είναι μια αλλαγή στο λιμπρέτο, που παρεκκλίνει του θρύλου, καθώς η Σάρκα ερωτεύεται και κείνη τον ιππότη Κτιράντ, δίνοντας τη δυνατότητα στον συνθέτη να προσεγγίσει το θέμα της αγάπης και της ετεροφυλοφιλίας, που αναπτύσσεται στη δεύτερη πράξη κι αποτυπώνεται σε ένα μακροσκελές, απαράμιλλης λυρικής ομορφιάς, ερωτικό ντουέτο. Η Σάρκα σώζει τον Κτιράντ, όμως με αυτόν τον τρόπο  προκαλεί τον θάνατο στις γυναίκες-συντρόφισσές της. Μη μπορώντας να αντέξει το βάρος της ενοχής, αυτοκτονεί.
Πολύχρωμη, ξεχωριστή η ενορχήστρωση, επιμελημένη και στην παραμικρή λεπτομέρειά της. 

Από την περίφημη όπερα θα ακούσουμε τη δραματική 2η Πράξη, όπου περιλαμβάνεται και το "Ντουέτο αγάπης"(15:36), με διακριτά σε ύφος τα στοιχεία από το αντίστοιχο Βαγκνερικό στον "Τριστάνο και Ιζόλδη".

Zdenek Fibich: "Sarka, Act II ... Love Duet"

Η σιωπή βασιλεύει παντού...

Το ασημένιο φεγγάρι ανατέλλει

Αλίμονο! Βοήθησέ με!

Ναι, όντως, σε μισούσα!

Είσαι δικιά/ός μου, και κανείς δεν θα σε πάρει μακριά!(36:19)

Μου' δωσες ζωή με την αγάπη 

Πες μου, πως δεν είναι όνειρο!
Σ' αγαπώ σαν το λουλούδι 

που στο σκοτάδι του δάσους

περιμένει με λαχτάρα φως για να ανθίσει.

Άσε με να τελειώσω τη ζωή μου,

σ' ένα φιλί, στα τρυφερά σου χείλη! 

Ας διαλυθούμε στην ένωσή μας! 

Για πάντα, χωρίς ποτέ κανείς να μας χωρίσει!

3. H πρεμιέρα της ομώνυμης όπερας "Sarka" του τσέχου, Λέος Γιάνατσεκ έγινε σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά την σύνθεσή της. Παρουσιάστηκε στο Εθνικό Θέατρο του Μπρνο προς τιμήν της 71ης γενέθλιας επετείου του συνθέτη. Είναι πρωτόλειο έργο του Γιάνατσεκ και το πρώτο του μελόδραμα. 

Το λιμπρέτο έγραψε ο Ιούλιος Ζέγερ και προοριζόταν αρχικά για τον Ντβόρζακ, ο οποίος δεν θέλησε όμως να το μελοποιήσει. Έτσι ο συγγραφέας το δημοσίευσε σε τοπικό περιοδικό. Εκεί το διάβασε και ενθουσιάστηκε ο νεαρός Γιάνατσεκ, που αμέσως άρχισε να εργάζεται την πρώτη του όπερα. Πήρε την πρωτοβουλία να συντομεύσει και τροποποιήσει ελαφρώς το κείμενο του Ζέγερ κι όταν ολοκλήρωσε τη σύνθεση έστειλε την παρτιτούρα στον Ντβόρζακ ζητώντας τη γνώμη του. Εκείνος εντυπωσιασμένος ενθάρρυνε τον φίλο του κι έτσι ο συνθέτης αποφάσισε να ζητήσει από τον Ζέγερ την άδεια μελοποίησης του κειμένου του, κάτι που ο συγγραφέας αρνήθηκε  γιατί εξοργίστηκε που ένας αρχάριος συνθέτης -και χωρίς συγκατάθεση- παραποίησε το κείμενό του.
Αφού οι δυο δημιουργοί δεν έφτασαν σε συμφωνία, η όπερα του Γιάνατσεκ μπήκε στο συρτάρι από το οποίο ανασύρθηκε τριάντα χρόνια αργότερα που είχε πεθάνει ο συγγραφέας του και την πολυπόθητη άδεια μελοποίησης έδωσε η Τσεχική Ακαδημία, και μάλιστα πρόθυμα στον ώριμο, σεβαστό και διάσημο -πλέον- συνθέτη. Η ενορχήστρωση στην τελευταία πράξη της όπερας έγινε από τον μαθητή του Γιάνατσεκ, Όζβαλντ Κλούμπνα.

Πρόκειται για μια επίσης Βαγκνερικού ύφους όπερα, που συνθετικά συνδυάζει το ρομαντισμό της νιότης του Γιάνατσεκ με την εκλεπτυσμένη πρωτοτυπία της ωριμότητάς του.

 

Στο λιμπρέτο τη όπερας η Σάρκα ερωτεύεται και εκείνη τον Κτιράντ. Όμως, καθώς κοιμούνται αγκαλιά συνειδητοποιεί πως ο έρωτας αυτός είναι καταδικασμένος. Οι ερινύες δεν αφήνουν την γυναίκα-πολεμίστρια να χαρεί την τρυφερότητα και τον έρωτα στον κόρφο του άνδρα που αγάπησε. Έτσι, αποφασίζει να καλέσει, συνθηματικά φυσώντας το κέρας, τις συντρόφισσές της. Εκείνες ακολουθώντας το αρχικό σχέδιο επιτίθενται, δέχονται όμως σφοδρή αντεπίθεση από τους άνδρες πολεμιστές και η συντριβή τους είναι ολοκληρωτική. Για την προδοσία, αποφασίζεται η θανάτωση του Κτιράντ σε πυρά. Η Σάρκα θλιμμένη, ρίχνεται και κείνη στην πυρά του, αυτομαχαιρώνεται και πεθαίνει στις φλόγες με την αγάπη να θριαμβεύει.
Ένα βαθιά θρηνητικό άσμα για τους ερωτευμένους και τη δύναμη της αγάπης κλείνει την όπερα... 

Leos Janacek: "Sarka, Act 3 - Leap up, flame, to the heavens" 

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο Μουσικό Περιοδικό Τar.gr

Δεν γνωρίζω τί τίτλο θα πάρει, "Καταιγίδα" ή "Κατερίνα"...

 

"Γιατί οι άνθρωποι δεν πετούν; Σας ρωτώ. Γιατί οι άνθρωποι δεν πετούν σαν τα πουλιά;
[...]
Κάποτε μου άρεσε πολύ να βγαίνω το πρωί στον κήπο, μόλις βγει ο ήλιος. Να πέφτω στα γόνατα και να προσεύχομαι. Και να κλαίω. Και να μην ξέρω κι η ίδια για ποιο πράγμα να προσεύχομαι, γιατί να κλαίω. Και τι όμορφα ονείρατα που έβλεπα! Τι όμορφα ονείρατα! Χρυσοστόλιστους ναούς και υπέροχους κήπους κι όλο να τραγουδούν οι αόρατες φωνές και να μοσχοβολάει κυπαρίσσι και τα βουνά και τα δέντρα να μη μοιάζουν με συνηθισμένα, αλλά σα να βγήκαν από τις εικόνες και γω να πετάω, να πετάω στον αέρα...
Ακόμα και τώρα βλέπω καμμιά φορά στον ύπνο μου ότι πετάω, μα σπάνια και τελείως διαφορετικά. Όλο προσπαθεί να τρυπώσει στο μυαλό μου κάποιο όνειρο και πουθενά δεν μπορώ να τού ξεφύγω. Αρχίζω να συλλογίζομαι, σκορπούν οι σκέψεις. Αρχίζω να προσεύχομαι, δεν πιάνει η προσευχή. Άλλο ψελλίζει η γλώσσα κι άλλο σκέφτομαι. Σα να μου ψιθυρίζει στ'αυτί ο εξ' από δω κι όλο μού μιλάει για πράγματα πονηρά. Και φαντάζομαι πράγματα που με κάνουν να ντρέπομαι. Τι μου συμβαίνει; Κάτι κακό θα συμβεί.
[...]
Τις νύχτες δεν κοιμάμαι. Όλο ακούω κάτι ψιθύρους, κάποιος να μού μιλάει τρυφερά σα να γουργουρίζει περιστέρι. Δεν ονειρεύομαι πλέον όπως παλιά τα δέντρα του παραδείσου και τα βουνά, αλλά σα να μ' αγκαλιάζει κάποιος σφιχτά και να με οδηγεί κάπου και γω να τον ακολουθώ...Να τον ακολουθώ..."

(Αλεξάντρ Οστρόφσκι: "Καταιγίδα" - ρώσικος τίτλος: "Гроза")

Σκηνικά για το δράμα του Οστρόφσκι

Από τους γνωστότερους θεατρικούς μονολόγους της ρωσικής δραματουργίας είναι ο παραπάνω, ο μονόλογος της Κατερίνας από την "Καταιγίδα" του Αλεξάντρ Οστρόφσκι. Ο συγγραφέας που έχει θεωρηθεί πρόδρομος του Τσέχωφ, στο δράμα του αυτό αναφέρεται στην τσαρική Ρωσία των μέσων του 19ου αι. και αφηγείται την ιστορία μιας νεαρής γυναίκας που οδηγείται στην αυτοκτονία από την υποκριτική ηθική της κοινωνίας. 

Η παντρεμένη Κατερίνα ερωτεύεται τον νεαρό γείτονά της. Αναγνωρίζει το σφάλμα της, όμως είναι πάνω από τις δυνάμεις της και δεν μπορεί να καταλαγιάσει τα συναισθήματά της. Έτσι, ομολογεί τον έρωτά της στον άνδρα της. Οι συγγενείς για να "γλυτώσουν" την κατακραυγή διώχνουν το νεαρό μακριά και η Κατερίνα βλέποντας ένα σημαδιακό όνειρο, αυτοκτονεί.

Λέγεται πως το όνειρο στην "Καταιγίδα" δεν επινοήθηκε από τον συγγραφέα, αλλά ήταν το όνειρο, που είδε μια νύχτα η ηθοποιός που πρωτοέπαιξε το ρόλο της Κατερίνας,  Λιουμπόβ Κοσίτσκαγια, με την οποία ο δραματουργός διατηρούσε σχέσεις, παρόλο που και οι δυο τους ήταν παντρεμένοι.

Στο επίκεντρο του έργου βρίσκεται το διαχρονικό θέμα του απαγορευμένου έρωτα, και κέντρισε το ενδιαφέρον του Λέος Γιάνατσεκ ως λαογράφου και μουσικολόγου.

"Έπειτα από ασυνήθιστα μεγάλο κόπο ολοκλήρωσα την τελευταία μου όπερα. Δεν γνωρίζω τί τίτλο θα πάρει, "Καταιγίδα" ή "Κατερίνα"...Με τον πρώτο τίτλο υπάρχουν κι άλλες όπερες. Με το Κατερίνα δηλώνω πως ασχολούμαι μόνο με "γυναικείες" όπερες(Γενούφα κλπ)" 

(από επιστολή του Λέος Γιάνατσεκ προς την Καμίλα)

Τα ρωσικά θέματα εμφανίζονται συχνά στο έργο του Γιάνατσεκ. Αυτό το τραγικό δράμα από την τσαρική Ρωσία του Οστρόφσκι τού έδωσε την έμπνευση για ένα από τα πιο λυρικά έργα του, την πρώτη "ώριμη" όπερά του, που πήρε τον τίτλο: "Káťa Kabanová".

Η έμπνευση σε μεγάλο βαθμό προέρχεται κι από την αγάπη του Γιάνατσεκ για τη νεαρή, Καμίλα Στόσλοβα, στην οποία αφιερώθηκε η όπερα. Οι δυο τους γνωρίστηκαν το 1917. Παρόλο που ήταν και οι δυο παντρεμένοι, παρόλη την τεράστια διαφορά ηλικίας τους (εκείνος 63, εκείνη 26), ο έρωτας που γεννήθηκε ανάμεσά τους στάθηκε παράφορος! Η σχέση τους αναπτέρωσε τον Γιάνατσεκ κι έφερε πρωτοφανή δημιουργική δραστηριότητα του συνθέτη. 

"Η εμφάνιση και ο χαρακτήρας σου είναι αξιαγάπητα τόσο, που και μόνο με την παρουσία σου καταφέρνεις να δημιουργείς μια υπέροχη ατμόσφαιρα", γράφει ο Γιάνατσεκ στην "λάγνα τσιγγάνα" του, όπως αποκαλούσε την Καμίλα..
"Διαβάζω στα μάτια σου όσα μάς ένωσαν. Τον θυελλώδη άνεμο και τη ζέστη του ήλιου σαν μοίρα..."

O Γιάνατσεκ εμπνεύστηκε από την Καμίλα τους πρωταγωνιστικούς χαρακτήρες τριών από τις όπερές του: της Κάτιας στην "Káťa Kabanová" , της Μπιντρούσκα στη "Μικρή πονηρή αλεπουδίτσα" και της Eλίνας στην "Υπόθεση Μακρόπουλος".

Όταν ο συνθέτης διάβασε από τσέχικη μετάφραση το θεατρικό του Οστρόφσκι επιδόθηκε άμεσα στη σύνθεση μιας όπερας, το λιμπρέτο της οποίας έγραψε ο ίδιος. Όμως, τον προβλημάτιζε ο τίτλος επειδή υπήρχαν αρκετά θεατρικά και μουσικοδράματα τιτλοφορούμενα: "Καταιγίδα". Επίσης δεν θεωρούσε την καταιγίδα κύριο χαρακτηριστικό εστίασης της πλοκής, αλλά την πάλη συναισθημάτων που βίωνε η Κατερίνα μέσα της.

H αφίσα της πρεμιέρας

Έτσι σκέφτηκε το όνομά της να αποτελέσει τον τίτλο της όπερας.
Επιλέγηκε το Káťa = Katya, υποκοριστικό του Κατερίνα στις σλαβόφωνες χώρες και προστέθηκε και το οικογενειακό όνομα Kabanova για να γίνει προφανές ότι σχετίζεται με το θέμα του Οστρόφσκι. Έτσι προέκυψε ο οριστικός τίτλος της όπερας: "Káťa Kabanová".

Ο Γιάνατσεκ αργότερα πρόσθεσε ορχηστρικά ιντερμέδια μεταξύ των επιμέρους σκηνών, έτσι ώστε να υπάρχει χρόνος για αλλαγές σκηνικών χωρίς διακοπτόμενες παύσεις. 

H Kάτια είναι πουλί σε κλουβί, είναι ψάρι έξω από το νερό. Κάποιος ζωγράφος θα φιλοτεχνούσε το πορτρέτο της  με την νεαρή κοπέλα να κρατά ένα περιστέρι, καθώς κυριολεκτικά όσα αντανακλά η εικόνα της συνοψίζονται σε μια λέξη: αθωότητα...
Η όπερα του τσέχου συνθέτη χαρακτηρίζεται από ψυχολογική διορατικότητα. Αποτελεί ύμνο στον έρωτα και την ελευθερία στο πάθος και τη ζωή, παρόλη την τραγική κατάληξη της ηρωίδας. Δοσμένο με τρυφερότητα και πραγματισμό, ένα  έργο με ονειρική μουσική, το οποίο ο Γιάνατσεκ συνέθεσε στο τέλος της δημιουργικής του πορείας.

Συγχρόνως είναι η τραγική φωνή της εποχής, η κραυγή της ψυχής των ανθρώπων, που δεν αντέχουν την καταπίεση.

Η παγκόσμια πρεμιέρα έγινε πριν έναν αιώνα ακριβώς, στις 23 Νοεμβρίου του 1921 στο Εθνικό Θέατρο του Μπρνο και γνώρισε τεράστια επιτυχία. Ακολούθησαν και άλλες παραστάσεις σε πολλά μεγάλα ευρωπαϊκά θέατρα, πάντα με το κοινό να υποδέχεται την πρώτη ώριμη όπερα του τσέχου συνθέτη με επευφημίες... 

Leos Janacek: "Kat'a Kabanova - Overture":

Kι ένα απόσπασμα τεράστιας εκφραστικής δύναμης από το "Μονόλογο της Κατερίνας".
Πράξη Β': "Ζωή, δυστυχία!"

Μουσική και..."Κληρονομικό Δίκαιο"...

 Η σκηνή της ανάγνωσης της διαθήκης από την όπερα "Gianni Schicchi"

(Με αφορμή τον εορτασμό -όπως διαβάζω- της "Ευρωπαϊκής Ημέρας Δικηγόρου και Δικαιοσύνης", 25 Οκτωβρίου)

Η περιουσία κάποιου μετά το θάνατό του μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του είτε υπάρχει, είτε όχι, διαθήκη. Το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν όλα αυτά αποτελεί το "Κληρονομικό Δίκαιο".

Η τέχνη της Μουσικής και κυρίως οι όπερες, εξετάζοντας διαπροσωπικές σχέσεις βρίθουν νομικών ζητημάτων.

Έτσι, δοθείσης της αφορμής, σήμερα ξεφυλλίζουμε τις παρτιτούρες τριών αγαπημένων έργων, που σχετίζονται με νόμιμες ή μη ενέργειες κληρονόμων που διεκδικούν μερίδιο από διαθήκες εκλιπόντων:

1. Ελιξίριο του έρωτα
2. Τζιάνι Σκίκι
3. Υπόθεση Μακρόπουλος

1. Ο αγαπημένος ήρωας του Ντονιτσέτι, Νεμορίνο, ερωτευμένος καταφεύγει στο ψευτοφίλτρο ενός τσαρλατάνου προκειμένου να κάνει την αγαπημένη του να νιώσει ερωτικά για κείνον και να τον προσέξει. Ομως -για άλλο λόγο- πετυχαίνει να έλξει όλες τις κοπέλες του χωριού, που τον κυνηγούν, καθώς έχουν μάθει πως είναι ο μοναδικός κληρονόμος του πλούσιου θείου του...

Παρακολουθούμε την 4η σκηνή από τη 2η Πράξη του κωμικού και ανάλαφρου "Ελιξιρίου", όπου γίνεται γνωστή η είδηση της κληρονομιάς:

"Κορίτσια: Είναι δυνατόν;
Γιαννέτα: Πολύ πιθανό.
Κορίτσια: Πώς, ποιός; γιατί; πως το΄μαθες;
Γιαννέτα: Μην κάνετε θόρυβο!Μιλάτε σιγανά!Δεν έχει ακόμη διαδοθεί το νεο.. Μου το εμπιστεύτηκε ο έμπορος...
Mάθετε λοιπόν ότι τις προάλλες πέθανε ο θείος του Νεμορίνο,
και τού άφησε τεράστια κληρονομιά ...
Αλλά ησυχία! Δεν χρειάζεται να μαθευτεί ακόμα!
Κορίτσια: Δεν θα μαθευτεί.
Γιαννέτα: Ω, ο Νεμορίνο εκατομμυριούχος ..., μοναδικός δικαιουχος αυτης της τεραστιας κληρονομιάς.Με τοσα χρήματα, ευτυχισμένη θα'ναι εκείνη που ταίρι του θα γίνει!Ομως, τσιμουδιά!

"L'elisir d'amore": Act II Scene 4-Η γνωστοποίηση της κληρονομιάς:

2. Στην όπερα "Gianni Schicchi" του Tζάκομο Πουτσίνι ξετυλίγεται ένα ακόμη ζήτημα κληρονομικού δικαίου στη μεσαιωνική Φλωρεντία.

Ο αποθανών έχει αφήσει τα πάντα σε ένα μοναστήρι, αποκληρώνοντας τους συγγενείς . Εκείνοι, προσπαθούν να βρουν τρόπο να αποφύγουν την αποκλήρωση. Δεν γνωστοποιούν το θάνατο και καλούν έναν συμβολαιογράφο προκειμένου να υπαγορεύσουν μια νέα διαθήκη που θα τούς βολεύει. Τη θέση του "ετοιμοθάνατου" παίρνει ο Τζιάνι Σκίκι.

"Gianni Schicchi", H σκηνή της διαθήκης:

3. Επίσης μια μακροχρόνια δικαστική διαμάχη κληρονομικών ζητημάτων αποτελεί θέμα της όπερας του Λέος Γιάνατσεκ: "Υπόθεση Μακρόπουλου"...
Η Ελίνα Μακροπουλου, χάρη στη μυστική συνταγή ενός ελιξιρίου που είχε ανακαλύψει ο γιατρός πατέρας της έχει ζήσει πάνω από τριακόσια χρόνια αλλάζοντας ονόματα... Η δράση όμως του ελιξιρίου έχει αρχίσει να φθίνει. Πρέπει να βρει το χειρόγραφο με τη μυστική συνταγή, στην παλιά διαθήκη. Αναγκάζεται έτσι να μπλεχτεί σε μια κληρονομική διαμάχη, ώσπου στο τέλος αποκαλύπτεται το μυστικό της.
Στην 1η Πράξη , μετά το Πρελούδιο ο δικηγόρος διαβάζει στους κληρονόμους μακροσκελείς σχετικές αναφορές και τούς εξηγεί τους νομικούς όρους.

Λέος Γιάνατσεκ: "1.Χ.1905", μια σονάτα για τον βίαιο θάνατο ενός διαδηλωτή...

 

Μέγαρο Πολιτισμού Besední dům, όπου εις μνήμην του γεγονότος  
έχει τοποθετηθεί μπρούτζινη επιγραφή και ανάγλυφο

Το 1905, ο Λέος Γιάνατσεκ συμμετείχε σε διαδήλωση-υποστήριξη στην ίδρυση τσεχικού πανεπιστημίου στο Μπρνο, όπου ο βίαιος θάνατος  ενός διαδηλωτή, αποτέλεσε έμπνευση για τη σονάτα του για πιάνο: "1. X. 1905".

Λίγα λόγια για το τραγικό συμβάν:

Στις αρχές του 20ου αιώνα, το Μπρνο της Μοραβίας ήταν ισχυρό πολιτιστικό κέντρο, όπου επικρατούσε διγλωσσία και συγχρόνως συχνές αντιπαραθέσεις μεταξύ τσέχων-γερμανοφώνων.

Παρότι η αυτοκρατορική αρχή είχε θεσπίσει ισονομία στους λαούς της αυτοκρατορίας, με ίσα δικαιώματα στη χρήση και την εκπαίδευση της  γλώσσας, οι  Γερμανοί αδυνατούσαν να αναγνωρίσουν ως ισότιμες με την γερμανική, τις σλάβικες γλώσσες.

Όταν λοιπόν, το φθινόπωρο του 1905 οι Τσέχοι διεκδίκησαν  την ίδρυση τσέχικου Πανεπιστημίου στο Μπρνο, αντιμετώπισαν αντιδράσεις από το γερμανοκρατούμενο συμβούλιο με συνέπεια  να ξεσπάσουν βίαιες συγκρούσεις, οι οποίες κορυφώθηκαν   την  1η Οκτωβρίου 1905 με το θάνατο ενός 20χρονου διαδηλωτή, ονόματι Φράντισεκ Πάβλικ, που αποτρόπαια σφαγιάσθηκε με ξιφολόγχη στην είσοδο του Besední dům, έδρα της περίφημης Φιλαρμονικής Ορχήστρας της πόλης.



Ο νεαρός διαδηλωτής πέρασε στην αθανασία όταν ο  Γιάνατσεκ, ως αυτόπτης μάρτυρας του γεγονότος, την επομένη κιόλας ημέρα άρχισε τη σύνθεση ενός έργου για πιάνο, στον τύπο της σονάτας σαν  φόρο τιμής στη μνήμη του  νεκρού διαδηλωτή, που το τιτλοφόρησε:

"1.Χ.1905" με υπότιτλο: "Από το δρόμο". Ο Γιάνατσεκ είχε σχεδιάσει μια τριμερή σονάτα αρχικά, που όμως στη συνέχεια  περιόρισε σε δύο μέρη: "Το προμήνυμα" και  "Θάνατος".

Η σημείωση του Γιάνατσεκ στην παρτιτούρα
(από: leosjanacek.eu)

Ο Γιάνατσεκ σημειώνει στην παρτιτούρα της σονάτας:

"Στο λευκό μάρμαρο των σκαλοπατιών του Μεγάρου του Μπρνο, έπεσε αιμόφυρτος ο απλός εργάτης František Pavlíκ. Ηρθε απλώς να υπερασπιστεί την υψηλή μάθηση και σφαγιάστηκε από στυγνούς δολοφόνους".




Ο Γιάνατσεκ μεταφράζει σε μουσική τον αποτροπιασμό και την έντονη δυσαρέσκειά του για τον άδικο θάνατο του νεαρού, την απερίγραπτη θλίψη που τού γέννησε η δολοφονία του γι'αυτό και το 3ο μέρος της σονάτας γράφτηκε σε ύφος πένθιμου εμβατηρίου.
Λίγο πριν -όμως- από την πρεμιέρα του έργου, ο ανικανοποίητος και γεμάτος αμφιβολίες για την ποιότητά του συνθέτης, έκαψε την παρτιτούρα του μέρους αυτού.Παρορμητικά κινούμενος, λίγο αργότερα πέταξε το χειρόγραφο και των άλλων δυο μερών στον Μολδάβα ποταμό.
Κίνηση, για την οποία ο Γιάνατσεκ μετάνοιωσε, λέγοντας:
"Σαν τους λευκούς κύκνους, έτσι κι η σύνθεσή μου κείνη τη μέρα επέπλεε στο νερό…"

Το έργο θεωρείτο χαμένο μέχρι το 1924, όταν φανερώθηκε στην κατοχή της πιανίστριας της πρεμιέρας, Ludmila Tučková ένα αντίγραφο. Είχε αντιγράψει κρυφά τα δύο πρώτα μέρη, φοβούμενη για την τύχη τους μετά  την καταστροφή των άλλων δυο από τον Γιάνατσεκ.Το ομολόγησε στον συνθέτη ανήμερα στα 70ά γενέθλιά του, ο οποίος ενέκρινε τη δημοσίευσή του ως διμερή σονάτα.


Θα το ακούσουμε σε μια εξαιρετική εκτέλεση από τον τσέχο Rudolf Firkunsy, μαθητή του Γιάνατσεκ, που σίγουρα θα γνώριζε αρκετά για τον τρόπο πιανιστικής εκτέλεσης και ερμηνείας που ο δάσκαλός του επιθυμούσε:

Λέος Γιάνατσεκ: "1.Χ.1905" / Rudolf Firkunsy:

[Hyperion, leosjanacek.eu]

Ντοστογιέφσκυ-Γιάνατσεκ: "Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων"

 

Ένας ιδιοφυής άνθρωπος και ένας από τους σημαντικότερους ψυχογράφους, του οποίου το έργο αποτελεί ορόσημο στην παγκόσμια λογοτεχνία ειναι ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκυ. Απεβίωσε σε ηλικία 60 ετών, στις 9 Φεβρουαρίου 1881 μετά από χρόνιες επιληπτικές κρίσεις που τον ταλαιπωρούσαν. Τάφηκε στο μοναστήρι Alexander Nevsky στην Αγία Πετρούπολη και την νεκρική πομπή του ακολούθησαν 40.000 πολιτών αποτίοντας τιμή στον "εθνικό λογοτεχνικό ήρωα" ή "προφήτη της Ρωσίας", όπως αποκαλούσαν το ρώσο διανοούμενο. 

"Portrait of  Dostoyevsky", Vasily Perov - Tretyakov Gallery

Ο Ντοστογιέφσκυ έτρεφε μεγάλη αγάπη για τη μουσική παρότι δεν είχε ίχνος μουσικής εκπαίδευσης.  Στη νεότητά του ήρθε σε επαφή με την κλασική μουσική της Δύσης παρακολουθώντας συναυλίες στην Αγία Πετρούπολη. Παραβρέθηκε σε παραστάσεις του Φραντς Λιστ και του Εκτόρ Μπερλιόζ, λάτρευε τη μουσική του συμπατριώτη του Μιχαήλ Γκλίνκα, αλλά και  τις ιταλικές όπερες(τις οποίες γνώρισε από τους ιταλικούς θιάσους που έρχονταν στο Θέατρο Μαριίνσκυ).  Γι'αυτό αναφέρεται πως στη διάρκεια της μέρας άκουγαν τον Ντοστογιέφσκυ να σιγομουρμουρίζει άριες.
Βλέπουμε δε συχνά να χρησιμοποιεί "μουσικά στιγμιότυπα" στις νουβέλες και τα μυθιστορήματά του αξιοποιώντας στοιχεία και γνώσεις που αποκομίζει από τις παραστάσεις-ακροάσεις.

Όμως αρκετές είναι κι οι φορές που έργα του εμπνέουν μεγάλους συνθέτες, με τους ήρωες του Ντοστογιέφσκυ να ζωντανεύουν μουσικά...

Τέτοια περίπτωση αποτελεί το αυτοβιογραφικό έργο του "Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων" , όπου ο κορυφαίος λογοτέχνης ξεσκεπάζει αμείλικτα τα τσαρικά κάτεργα και συγχρόνως εκφράζει τη φλογερή αγάπη του για τους απλούς ανθρώπους και τη λαϊκή Ρωσία. Οι αναφορές του αποτελούν δριμύ κατηγορητήριο κατά της δουλοπαροικίας.

"Στις απόμακρες γωνιές της Σιβηρίας, ανάμεσα στις στέπες, τα βουνά ή τ’ αδιάβατα δάση, συναντάει κανείς πού και πού κάτι μικρές ασήμαντες πολιτείες...[…] 

Συνήθως είναι με το παραπάνω εφοδιασμένες με αρχιαστυνόμους, με παρέδρους κι όλους τους άλλους κατώτερους υπαλλήλους. Γενικά, αν και στη Σιβηρία κάνει κρύο, ο κάθε μικροζεστοθεσούλης το βρίσκει εξαιρετικά ευχάριστο να υπηρετεί εκεί πέρα. Γιατί εκεί ζούνε άνθρωποι απλοί, χωρίς φιλελεύθερες τάσεις. Oι συνήθειες είναι παλιές, γερές και οι αιώνες όχι μόνο δεν τις άλλαξαν, αλλά τις καθαγιάσανε κιόλας. 

[…]

Το κλίμα είναι υπέροχο. Υπάρχουν πολλοί αξιοπρόσεχτοι και φιλόξενοι μεγαλέμποροι, υπάρχουν πολλοί Ευρωπαίοι και αρκετοί πλούσιοι. Oι δεσποινίδες ανθίζουν σαν τα τριαντάφυλλα κι είναι ηθικές ως εκεί που δεν παίρνει. Το κυνήγι πετάει μέσα στους δρόμους και πέφτει μόνο του πάνω στον κυνηγό. Η κατανάλωση της σαμπάνιας φτάνει σε αμέτρητες ποσότητες. Το χαβιάρι είναι θαυμαστό.[...]

 

"Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων"
1η έκδοση, 1862

Ο πρώτος μήνας και γενικά η αρχή της ζωής μου στο κάτεργο μένει ζωηρή ακόμα στη θύμησή μου. 

Τα επόμενα χρόνια μόλις θαμποφέγγουν στο μυαλό μου… 

Με την πρώτη ματιά, το κάτεργο μού φάνηκε αποκρουστικό. Κι όμως –παράξενο πράγμα– είχα την εντύπωση πως θα μπορούσα να ζήσω εκεί μέσα πολύ ευκολότερα απ’ ό,τι φανταζόμουνα στο δρόμο. 

Oι κατάδικοι, αν κι αλυσοδεμένοι, μπορούσανε να περπατάνε λεύτερα στην αυλή, βρίζονταν, τραγουδούσαν. Και τις νύχτες μερικοί χαρτοπαίζανε. 

Κι η ίδια η αγγαρεία, για να λέμε την αλήθεια, μου φάνηκε πως δεν ήταν δα και τόσο δύσκολη, τόσο κατεργίτικη. Και μονάχα σαν πέρασε αρκετός καιρός κατάλαβα πως ήταν βαριά και δουλειά κατέργου, όχι γιατί ήταν δύσκολη κι αδιάκοπη, μα γιατί σ’ ανάγκαζαν, σε υποχρέωναν να την κάνεις και μάλιστα με τη βέργα. 

O μουζίκος, όταν είναι λεύτερος, δουλεύει ίσως πολύ περισσότερο.

Μα δουλεύει για δικό του όφελος, με λογικό σκοπό…

Σκέφτηκα κάποτε πως αν ήθελε κανείς να κουρελιάσει και ν’ αφανίσει έναν άνθρωπο, να τον τιμωρήσει με τον πιο βάρβαρο τρόπο, έτσι που κι ο τρομερότερος κακούργος να ’τρεμε και να φοβόταν αυτή την τιμωρία, τότε θα ’ταν αρκετό να τον εξαναγκάσει να κάνει μια αγγαρεία εντελώς ανώφελη και πέρα για πέρα παράλογη. […]

Φυσικά μια τέτοια τιμωρία θα ’ταν βασανιστήριο, εκδίκηση. 

Μα, επειδή ακριβώς η κάθε καταναγκαστική εργασία έχει μέσα της μια δόση βασανιστηρίου, παραλογισμού, εξευτελισμού και ντροπής, γι’ αυτό κι η αγγαρεία στο κάτεργο είναι η πιο τυραννική από κάθε λεύτερη δουλειά…"

(Φ. Ντοστογιέφσκυ: "Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων")

Στο παραπάνω απόσπασμα ο ρώσος λογοτέχνης περιγράφει τη ζωή σε μια φυλακή της Σιβηρίας.
Οι ουτοπικές αντιλήψεις, οι φιλελεύθερες πεποιθήσεις και οι δρυμείς διαμαρτυρίες του συγγραφέα τον είχαν φέρει κι αυτόν στη Σιβηρία.
Έτσι γνώριζε από πρώτο χέρι τις συνθήκες εγκλωβισμού στα τραχιά εδάφη της...

Απ'το μυθιστόρημα εμπνέεται ο Λέος Γιάνατσεκ την τελευταία του όπερα, που θεωρείται ένα από τα αριστουργήματά του.

Η βαθιά συμπάθεια του συνθέτη για τη ρωσική διανόηση και  πολιτισμό είναι αξιοπρόσεκτο στοιχείο της μουσικής του έμπνευσης.

Η όπερα απαιτεί μεγάλη ορχήστρα και είναι χαρακτηριστική η χρήση αλυσίδων ως κρουστικό όργανο, με το οποίο ο δημιουργός επιχειρεί να αποτυπώσει τον ήχο των αλυσοδεμένων κρατουμένων.
Η υπόθεση του βιβλίου φαίνεται να είχε αγγίξει πολύ τον Γιάνατσεκ καθώς κι αυτός για τις φιλελεύθερες αντιαυστριακές ιδέες του είχε κηρυχθεί παράνομος από την αστυνομία.

Σκληρό το θέμα του βιβλίου, έτσι ο Γιάνατσεκ για να μεταδώσει το κλίμα του κάνει χρήση σκληρών διαφωνιών, «βάναυσης» αρμονίας, ρυθμών όλο ένταση, χωρίς όμως να λείπουν και τα λυρικά μέρη, που όμως ακούγονται φευγαλέα.
Πρωτότυπη η μουσική αισθητική του, αποφασίζει για τις εκφραστικές ανάγκες, να παρουσιάσει μουσικούς αφηγηματικούς μονολόγους από τους διάφορους χαρακτήρες που περιγράφουν τα αδικήματα και τις ποινές τους.

Σημαντική  στην όπερα είναι η χορωδία, σε ρόλο σχολιαστή. Ο Γιάνατσεκ επιδέξια αναδεικνύει τις δυνατότητες ενός χορωδιακού σχήματος-έχοντας την εμπειρία- αφού για χρόνια στο Μπρνο διηύθυνε διάφορες ερασιτεχνικές χορωδίες της πόλης.
Άλλο ιδιαίτερο στοιχείο της όπερας είναι το ότι εκτός από μία πόρνη, δεν παρουσιάζεται κανένας άλλος γυναικείος χαρακτήρας.

Leos Janacek: "Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων-Overture" 

Στο μπλογκ υπάρχουν κι άλλα κείμενα που αφορούν τον Ντοστογιέφσκυ. Περιηγηθείτε! 

Τολστόι: "Σονάτα Κρόυτσερ"

 

"Music is the shorthand of emotion" 

δηλαδή 

"Η μουσική είναι η συντομογραφία του συναισθήματος",  είχε πει κάποτε ο Τολστόϊ ...

Κι είχε απόλυτο δίκιο!
Κλείνεις τα μάτια και αφήνεσαι να σε ταξιδέψουν οι νότες της...
Φτάνεις στο μαγικό της κόσμο...κι ένα κάρο συναισθήματα παραδίνονται στον τρελό χορό τους...

Η μουσική είναι ζωή!Δίνει ζωή σε κάθε βουβό συναίσθημα!
Ο ήχος της αγκαλιάζει με το πέπλο του, της ψυχής το νοιώθεμα...

"Πορτραίτο Λέοντος Τολστόι", Ilya Repin - Tretyakov Gallery,  Μόσχα

Η μαγική πένα του μεγάλου ρώσου συγγραφέα καταγράφει:

"...Στο δείπνο... η μουσική άρχισε... Αυτός πήρε το βιολί του και η γυναίκα μου κατευθύνθηκε προς το πιάνο...

Ω, πως θυμάμαι όλες τις λεπτομέρειες!...πως έφερε το βιολί του, πως άνοιξε τη θήκη, έβγαλε έξω το μαντήλι για το πηγούνι κεντημένο απο γυναικείο χέρι και αρχισε να κουρδίζει το όργανο...και τη γυναίκα μου να κάθεται δήθεν αδιάφορα...κάθισε στο πιάνο και άρχισαν με ...το τσίμπημα των χορδών και την τακτοποίηση των παρτιτούρων. 

Θυμάμαι πως κοίταζαν ο ένας τον άλλο και έριχναν ένα βλέμμα στους ακροατές τους.

Έπειτα άρχισε η μουσική.

Έπαιζαν τη σονάτα του Κρόυτσερ, του Μπετόβεν.

Μα δεν είνα κάτι φοβερό η μουσική;

και τι είναι αυτό που κάνει; 

Λένε πως η μουσική εξημερώνει τα ήθη, εξυψώνει τον άνθρωπο - ανοησίες, ψέμματα! 

Ενεργεί, επηρεάζει, αλλά δεν εξυψώνει καθόλου την ψυχή...τη διεγείρει…!!! "

To απόσπασμα είναι από τη θαυμάσια νουβέλα :

"Η Σονάτα του Κρόυτσερ", του μεγάλου Λέοντος Τολστόι, που γεννήθηκε σαν σήμερα 9 Σεπτέμβρη 1828. 

"The Kreutzer Sonata", Rene Francois Prinet

Αφορμή για τον τίτλο της νουβέλας στάθηκε η ομώνυμη σονάτα του Μπετόβεν και περιγράφει τη σχέση ενός βιολιστή και μιας παντρεμένης πιανίστας, την οποία σκοτώνει ο παθιασμένος από ζήλια σύζυγος.


Ο Τολστόϊ με έξοχο τρόπο προσεγγίζει τον έρωτα, το γάμο, τις σχέσεις, καθώς και τις ανεξήγητες εκείνες δυνάμεις που μπορούν να οδηγήσουν τα πράγματα σε μια έκρηξη!!
Η Μουσική είναι μία απο αυτές;;;

Μπετόβεν: "Σονάτα Κρόυτσερ"  με τον David Oistrakh:

Έντονα πάθη, συναισθηματικές αναταράξεις, που αποτυπώνονται μουσικά στο "Κουαρτέτο για Έγχορδα αρ. 1" του τσέχου Λέος Γιάνατσεκ, o oποίος εμπνέεται το περίφημο έργο του από τη νουβέλα του Λέοντος Τολστόι.
Στη μουσική του κουαρτέτου απεικονίζεται το δράμα μιας ψυχής, με στιγμές σύγκρουσης, καθώς και συναισθηματικές εκρήξεις.
Πάθος, ερωτική ανυπομονησία, αδημονία για λύτρωση. αποδέσμευση απ'την οδύνη του έρωτα...
H λαχτάρα, η ταραχή της ενοχής, η γλύκα της αγάπης, η αμφιβολία, ο φόβος, η ευαισθησία, η κατάρρευση.

Όλα περιγράφονται πιστά από το Γιάνατσεκ, που με οδηγό τη νουβέλα του Τολστόι περνάει το δικό του μήνυμα- διαμαρτυρία για την τυραννία των γυναικών από τους άνδρες.
Ένα προγραμματικό κουαρτέτο, με υπότιτλο "Σονάτα Κρόυτσερ", άκρως δεξιοτεχνικό, που η ακρόασή του δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο.