Σικελιανός - Μητρόπουλος σε σχέση αλληλεπίδρασης...

Υπήρξε ποιητής, που διακρίθηκε για τον έντονο λυρισμό του και τον ιδιαίτερο γλωσσικό πλούτο του.

"Αυτός δεν είναι ποιητής, αλλά φιλόσοφος", ξεστόμισε κάποτε όλο θαυμασμό ο Παλαμάς για τη γόνιμη, στοχαστική σκέψη του μεγάλου μας ποιητή, Άγγελου Σικελιανού, που τον μνημονεύουμε με αφορμή τη γενέθλια επέτειό του. (Γεννήθηκε στη Λευκάδα στις 15 Μαρτίου 1844)

Για τη μεγαλόπνοη ποιητική γραφή του, ο Σεφέρης αποκάλεσε το Σικελιανό: "Άρχοντα της λαλιάς μας" και ο Καζαντζάκης θα δήλωνε πως "ήταν ο μόνος άνθρωπος που μπορούσε ν' αναπνέει, να μιλά, να γελά και να σωπαίνει μαζί του"...

Φαίνεται πως η ποίηση του Άγγελου Σικελιανού συγκίνησε και τον σπουδαίο μας μαέστρο και συνθέτη Δημήτρη Μητρόπουλο, ο οποίος στο σύνολο των συνθέσεών του για φωνή και πιάνο συγκαταλέγονται και κάποιες, βασισμένες σε ποίηση του Λευκαδίτη ποιητή μας.

Οι δυο τους σχετίστηκαν μέσω της πρώτης συζύγου του Σικελιανού, Εύας Πάλμερ η οποία όπως καταγράφει στο ημερολόγιό της είχε προσκαλέσει και φιλοξενήσει πολλάκις το Μητρόπουλο στο σπίτι τους στη Συκιά Κορινθίας.

Αναφερόμενη στη νεαρή Ινδή μουσικό Kurshed Naoroji, της οποίας την ερμηνεία θαύμαζε, αφηγείται για την άνοιξη του 1924:
"Τη φιλοξενούσαμε στη Συκιά. Τα βράδια τραγουδούσε τραγούδια του Ραβέλ, με τον Μητρόπουλο στο πιάνο. Έμενε κι αυτός μαζί μας εκείνο το καλοκαίρι, μετά την κουραστική δουλειά του ως βοηθού διευθυντή της Όπερας του Βερολίνου. Τον επόμενο χειμώνα έγινε δ/ντής της Συμφωνικής Ορχήστρας Αθηνών. Από τότε, προς μεγάλη μας χαρά, βάδισε από τον έναν θρίαμβο στον άλλο, πρώτα σε διάφορες πόλεις στο εξωτερικό και μετά στην Αμερική ως δ/ντής της Ορχήστρας της Μιννεάπολης και ως προσκεκλημένος δ/ντής της Φιλαρμονικής της Ν. Υόρκης."

Ο Σικελιανός ενθουσιάστηκε από τη νεωτερική μουσική του Μητρόπουλου που άκουσε σε κάποια συναυλία εκείνη τη χρονιά. Ιδίως εντυπωσιάστηκε από το είδος της φούγκας, -φόρμας της μπαρόκ περιόδου- και πώς μετασχηματίζεται στο πλαίσιο του νεοκλασικού μοντερνισμού, που αποτελούσε το τρίτο μερος της σύνθεσης: "Passacaglia, Intermezzo e Fuga"... Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συγγραφή του ποιήματος "Fuga", το οποίο όπως μαρτυρά η ιδιόγραφη σημείωση "Του Τάκη", αφιέρωσε στο Μητρόπουλο.
Η προσφώνηση "Τάκης" από τον ποιητή, αποτελεί και ένδειξη της οικειότητας και φιλικής διάθεσης μεταξύ τους.

FUGA

"To χέρι στο σγουρόπλοκον αυχένα

Κρατώντας και στον μελαψόν της ώμο.

με τα μάτια στο πέλαο καρφωμένα

του πόθου μου έδινα καινούργιο δρόμο.

Κι αυτή γυρνούσε κάποτε το βλέμμα

το μαύρο και το υπάκουο προς εμένα

Σαν ν'άλεε: Πως σ'ανοίγουν τα ρουθούνια,

στην πνοή της πεθυμιάς και της αβύσσου

Και γω σαν άτι κάτω απ'τα σπιρούνια

παντού, παντού θα ρχόμουνα μαζί Σου

στη δύναμή Σου δίπλα και τη γλύκα

που τον αέρα τρεμάμενη μυρίζει

Καθώς στο λόγγο μέσα η λαγωνίκα

κάτου απ' τα θάμνα ή πάνω από τα βάτα

ή στ' ορθό τ' ανηφόρου μετερίζι

Ακολουθώντας σε, τ' άγρια μου τα νιάτα"

(πηγή: library.upatras)

Ένα ποίημα που χαρακτηρίζεται από μετρική δεξιοτεχνία η "Fuga", μια δημιουργία διάχυτου λυρισμού στην οποία δεσπόζει η εσωτερική ποιητική φωνή που σαν λαγωνικό κοιτάζει τον ποιητή με το "υπάκουό της βλέμμα" και τον ακολουθεί....Μια μορφή που δεν κατονομάζεται, όμως παραπέμπει στην τέχνη όποιας μορφής, ποίηση ή μουσική, που σαν έρωτας δημιουργίας ακολουθεί τον επιδέξιο τεχνίτη, κι αυτός αυτήν...

Δ.Μητρόπουλος: "Passacaglia, Intermezzo e Fuga"
(H Fuga στο 13:44)

Στη Συκιά το καλοκαίρι του 1924 ο Μητρόπουλος θα μελοποιήσει και το ποίημα του Σικελιανού "Αφροδίτη Ουρανία", τηρώντας την υπόσχεση που είχε δώσει στην Εύα Πάλμερ-Σικελιανού πως "θα προσπαθήσει να δημιουργήσει μερικά έργα παραπάνω στην Ελληνική Μουσική Τέχνη":

"Ά ! σαν ο πρώτος ήχος ανατείλει,

Με την πρώτη, ανεκύμαντη πνοή,

Που ως σε φιλί ιερό, μου ανεί τα χείλη,

Σα φύλλο που σαλεύει, μα δε θροεί

Εικόνα ατάραχη θεϊκή, που μέσα

Στα φρένα μου, αναφαίνεις ξαφνικά,

Όλη γυμνή, στη γαληνήν ανέσα,

Με σαλέμματα, αργά και μυστικά!

Του πόθου ως λυέται ολόγυρά μου η ζώνη,

Του λυτρωμού μου η μυστική ποριά,

Βρίσκει το μάγο πνεύμα, οπού με ζώνει

Την ηδονή, σαν πέλαο τη στεριά,

Και πια, τη ζωή τριγύρα μου δεν ψάχνω,

Μα ολάκερος, σα ρίζα σε πηγή

Δροσολογάω σ’ ωκεανό το σπλάχνο,

Κρυφή γιομάτο γλύκα και σιγή !

Και να, σαν ο περίστερος, που γρούζει

Στον ήλιο, με το στήθος φουσκωτό,

Η ευτυχιά, η αθάνατη ως με λούζει

Χαρά, η χαρά που μήτε τη ζητώ,

Καθώς χυμάνε μέσα μου τα μύρα

Κι’ αναρροεί βαθιά μου ο γλυκασμός,

Από τα πλάσματα που νιώθω γύρα,

Μου γιομίζει, όλος άξαφνα, ο λαιμός !

Τέλος, ξεσπάει, στην πλάση, η πιθυμιά μου !

Να με ισκιάσει ένας κόσμος, δε βολεί !

Ήλιος, φωτάει δεξά, ήλιος, ζερβά μου,

Από παντού, με ζώνει ανατολή !

Της θεότητας, ως διάπλατη τη θύρα,

Τού νου μου ανοίγει, Ολύμπιος ο σεισμός,

Ξάφνου το στήθος μου, ώ γαλήνια λύρα,

Και το τραγούδι μου, άγριος ποταμός !"

(πηγή:library.upatras)

Ο Σικελιανός ως άλλος "αρχαίος ποιητής" που έπλεξε εγκώμιο προς τη θεά της ομορφιάς, επαινεί τη θεόπνευστη δημιουργική έμπνευση, τη μυστική λυτρωτική πορεία προς το πνευματικό...Προς τα κει που η ανθρώπινη ψυχή υψώνεται...

Μια ιεροτελεστία όπου το σαρκικό αποβάλλεται και κυριαρχεί η πνευματική ηδονή και μέθεξη.

Ο Μητρόπουλος για να μελοποιήσει το ποίημα του Σικελιανού κινείται στην ατονική μουσική γλώσσα με εμφανή την επίδρασή του από τη Δεύτερη Σχολή της Βιέννης του Σαίνμπεργκ καταφέρνοντας να αποτυπώσει τον ποιητικό λυρισμό της δημιουργίας σε μια μοντέρνου και εξπρεσιονιστικού ύφους, παρτιτούρα.

Η έμπνευση του Μητρόπουλου αποτελεί έναν συνθετικό νεωτερισμό, απελευθερωμένο από δεσμεύσεις και μπροστά από την εποχή του, με πηγαίο αισθησιασμό και πρωτοπόρα μουσική δομή, με κυρίαρχο ένα επίμονο, επαναληπτικό κυμάτισμα, ένα αδάμαστο και ακατάβλητο oστινάτο...

 Δημήτρης Μητρόπουλος: "Αφροδίτη Ουρανία"

Ποίηση: Άγγελος Σικελιανός

Σικελιανός - Καλομοίρης: "Στ' όσιου Λουκά το μοναστήρι"...

 

(Στη μνήμη του Άγγελου Σικελιανού. Πέθανε 19 Ιουνίου του 1951 στην Αθήνα)

Στ' Όσιου Λουκά το μοναστήρι, απ' όσες

γυναίκες του Στειριού συμμαζευτήκαν

τον Επιτάφιο να στολίσουν, κι όσες

μοιρολογήτρες ώσμε του Μεγάλου

Σαββάτου το ξημέρωμα αγρυπνήσαν,

ποια να στοχάστη -έτσι γλυκά θρηνούσαν!-

πως, κάτου απ' τους ανθούς, τ' ολόαχνο σμάλτο

του πεθαμένου του Άδωνη ήταν σάρκα

που πόνεσε βαθιά;

Γιατί κι ο πόνος

στα ρόδα μέσα, κι ο Επιτάφιος Θρήνος,

κι οι αναπνοές της άνοιξης που μπαίναν

απ' του ναού τη θύρα, αναφτερώναν

το νου τους στης Ανάστασης το θάμα,

και του Χριστού οι πληγές σαν ανεμώνες

τους φάνταζαν στα χέρια και στα πόδια,

τι πολλά τον σκεπάζανε λουλούδια

που έτσι τρανά, έτσι βαθιά ευωδούσαν!

Αλλά το βράδυ το ίδιο του Σαββάτου,

την ώρα π' απ' την Άγια Πύλη το ένα

κερί επροσάναψε όλα τ' άλλα ως κάτου,

κι απ' τ' Άγιο Βήμα σάμπως κύμα απλώθη

το φως ώσμε την ξώπορτα, όλοι κι όλες

ανατριχιάξαν π' άκουσαν στη μέση

απ' τα "Χριστός Ανέστη" μιαν αιφνίδια

φωνή να σκούξει: "Γιώργαινα, ο Βαγγέλης!"

Υπήρξε ποιητής, που διακρίθηκε για τον έντονο λυρισμό του και τον ιδιαίτερο γλωσσικό πλούτο του.

"Αυτός δεν είναι ποιητής, αλλά φιλόσοφος", ξεστόμισε κάποτε όλο θαυμασμό ο Παλαμάς για τη γόνιμη, στοχαστική σκέψη του μεγάλου μας ποιητή, Άγγελου Σικελιανού.

Γι' αυτή τη μεγαλόπνοη ποιητική του γραφή, ο Σεφέρης τον αποκάλεσε: "Άρχοντα της λαλιάς μας" και ο Καζαντζάκης θα δήλωνε πως "ήταν ο μόνος άνθρωπος που μπορούσε ν' αναπνέει, να μιλά, να γελά και να σωπαίνει μαζί του"...

Ο Σικελιανός στους Δελφούς το 1927
(kathimerini)

Γνωστό είναι το όραμα του Άγγελου Σικελιανού για τη "Δελφική Ιδέα".

Στον "Ομφαλό της γης", τους Δελφούς, οραματίστηκε να αναβιώσει τις Δελφικές Γιορτές της αρχαιότητας, να ιδρύσει μια παγκόσμια πνευματική αμφικτιονία.

"Ο Μουσικός, ο Ποιητής, η Ιέρεια και ο Αρχιτέκτων ανέπνεαν και ζούσαν

στην περιοχή του Ομφαλού της Γης, με την συνύπαρξη των δύο θεών.

Του Απόλλωνα και του Διόνυσου ".

Aυτά γράφει ο Θάνος Κωνσταντινίδης στο δοκίμιό του: "Ο Ρίχαρντ Στράους στο Δελφικό σπίτι των Σικελιανών", που πραγματεύεται την επίσκεψη του γερμανού συνθέτη στο σπίτι του Άγγελου και της Εύας Σικελιανού στους Δελφούς.
Ποιητής και συνθέτης συναντήθηκαν το 1926. Ο Σικελιανός εκμυστηρεύτηκε στον Στράους το όραμά του για τις "Δελφικές Γιορτές" και τον κάλεσε στους Δελφούς, και ο δεύτερος με τη σειρά του τού αποκάλυψε ότι και κείνος είχε οραματιστεί ένα "Ναό Μουσικής" -όπως τον ονόμασε- στην Ελλάδα, όπου θα δεχόταν ετήσια συνθέτες και έργα τους από όλο τον κόσμο.


Οι Δελφοί από τα ιστορικά χρόνια ήταν πόλη σπουδαιότητας στην αρχαία Φωκίδα, και ο ποιητής λάτρεψε και την ευρύτερη περιοχή των Δελφών.
Ανάμεσα σε Φωκίδα και Βοιωτία, σε μαγευτικότατη θέση στις δυτικές πλαγιές του Ελικώνα είναι κτισμένο το Μοναστήρι του Όσιου Λουκά εν Στειρίω, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της μεσοβυζαντινής τέχνης και αρχιτεκτονικής, χαρακτηρισμένο ως "η Αγιά-Σοφιά της Ρούμελης".
Σημείο αναφοράς το μοναστήρι, μετά την επίσκεψη το 1935 εκεί του ποιητή μας, διεγείρει το δημιουργικό του πνεύμα στο ποίημα: "Στ' όσιου Λουκά το μοναστήρι", που πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Τα Νέα Γράμματα".

"...Και να ο λεβέντης του χωριού, ο Βαγγέλης,

των κοριτσιών το λάμπασμα, ο Βαγγέλης

που τον λογιάζαν όλοι για χαμένο

στον πόλεμο και στέκονταν ολόρτος

στης εκκλησιάς τη θύρα, με ποδάρι

ξύλινο, και δε διάβαινε τη θύρα

της εκκλησιάς, τι τον κοιτάζαν όλοι

με τα κεριά στο χέρι, τον κοιτάζαν,

το χορευτή που τράνταζε τ' αλώνι

του Στειριού, μια στην όψη, μια στο πόδι,

που ως να το κάρφωσε ήταν στο κατώφλι

της θύρας, και δεν έμπαινε πιο μέσα!

Και τότε - μάρτυράς μου να 'ναι ο στίχος,

ο απλός κι αληθινός ετούτος στίχος -

απ' το στασίδι που 'μουνα στημένος

ξαντίκρισα τη μάνα, απ' το κεφάλι

πετώντας το μαντίλι, να χιμήξει

σκυφτή και ν' αγκαλιάσει το ποδάρι,

το ξύλινο ποδάρι του στρατιώτη,

-έτσι όπως το είδα ο στίχος μου το γράφει,

ο απλός κι αληθινός ετούτος στίχος-,

και να σύρει απ' τα βάθη της καρδιάς της

ένα σκούξιμο: «Μάτια μου... Βαγγέλη!»

Κι ακόμα - μάρτυράς μου να 'ναι ο στίχος,

ο απλός κι αληθινός ετούτος στίχος-,

ξοπίσωθέ της, όσες μαζεύτηκαν

από το βράδυ της Μεγάλης Πέφτης,

νανουριστά, θαμπά για να θρηνήσουν

τον πεθαμένον Άδωνη, κρυμμένο

μες στα λουλούδια, τώρα να ξεσπάσουν

μαζί την αξεθύμαστη του τρόμου

κραυγή που, ως στο στασίδι μου κρατιόμουν,

ένας πέπλος μού σκέπασε τα μάτια!..."

(Λυρικός Βίος- Ε', εκδ. Ίκαρος)

Βασικά χαρακτηριστικά του ποιήματος είναι η αφηγηματικότητα και η προοδευτική μετάβαση από το θείο στο ανθρώπινο πάθος ξεκινώντας από το στολισμό του Επιταφίου στο Μοναστήρι και σύνδεση με τη νεκρανάσταση του Αδώνιδος.

Πρόκειται για ποίημα βαθιά συγκινητικό, που φέρνει δάκρυα στα μάτια των ευαίσθητων για το τραγικό πεπρωμένο του πρωταγωνιστή, που κάνει τον αναγνώστη να αισθανθεί τον πόνο από την "πτώση" των εν ζωή ανθρώπων. 

Ένα μοιρολόι για ζωντανούς γράφει ο ποιητής μας, καθώς δεν υπάρχει θάνατος αλλά ένα ψυχικό στραπατσάρισμα, που βιώνεται ως καταστροφική μεταβολή κατάστασης και διάψευση ονείρων.

Και η ανεπανάληπτη πένα του Σικελιανού συγκλονίζει τον πρωτεργάτη της Εθνικής μας Σχολής, Μανώλη Καλομοίρη, ο οποίος τo 1937 μελοποιεί το ποιητικό κείμενο σε μια σύνθεση για αφηγητή και ορχήστρα την οποία αφιερώνει στον σπουδαίο ηθοποιό, Θάνο Κωτσόπουλο.

Ο συνθέτης αποδίδει το νόημα της ποίησης του Άγγελου Σικελιανού μέσα από υψηλής
δραματικότητας συνθετική γραφή, με μελωδικά μοτίβα που υποστηρίζουν το συναισθηματικά φορτισμένο περιεχόμενο του ποιήματος.
Συγκεκριμένες ανάσες, συναισθήματα και εντάσεις στο ποιητικό κείμενο υπογραμμίζονται με αυξομειώσεις της δυναμικής και ποικίλα εκφραστικά μουσικά μέσα που επινοεί στην παρτιτούρα του ο Καλομοίρης για την καλύτερη δυνατή ερμηνεία και αποκωδικοποίηση του λόγου.
Το εμβληματικό και έντονης υποβλητικότητας συμφωνικό ποίημα θεωρήθηκε πρωτότυπο, καθώς ο Καλομοίρης για πρώτη φορά κάνει χρήση απαγγελίας αντί των συνηθισμένων αδόμενων φράσεων.
Ο συνθέτης επιθυμούσε αμεσότητα και διαύγεια λόγου, γι’ αυτό επέλεξε αφήγηση αντί άσματος. Η πρεμιέρα του έργου έγινε το 1937, στο θέατρο Ολύμπια.

Καλομοίρης: "Στ' Όσιου Λουκά το Μοναστήρι"

Απαγγέλει η Εύα Κοταμανίδου

"O Ρ. ΣΤΡΑΟΥΣ στην Ελλάδα - ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ - ΑΡΙΑΔΝΗ"

 

Richard Strauss in Athens, 1926 / by pinterest

"Ο Μουσικός, ο Ποιητής, η Ιέρεια και ο Αρχιτέκτων ανέπνεαν και ζούσαν 

στην περιοχή του Ομφαλού της Γης, με την συνύπαρξη των δύο θεών. 

Του Απόλλωνα και του Διόνυσου ".

Aυτά γράφει ο Θάνος Κωνσταντινίδης στο δοκίμιό του: "Ο ΡΙΧΑΡΝΤ ΣΤΡΑΟΥΣ ΣΤΟ ΔΕΛΦΙΚΟ ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΣΙΚΕΛΙΑΝΩΝ", που πραγματεύεται την επίσκεψη του συνθέτη στο σπίτι του Άγγελου και της Εύας Σικελιανού στους Δελφούς.

Ο Ρίχαρντ Στράους, που λόγω της σημερινής γενέθλιας επετείου του (11 Ιουνίου 1864) είμαστε πολλοί οι φίλοι που αποφασίσαμε να κοινοποιήσουμε δημιουργίες του, επισκέφτηκε την Ελλάδα την άνοιξη του 1926, προκειμένου να διευθύνει συναυλίες του στο Θέατρον Κεντρικόν και στο Παναθηναϊκό Στάδιο.
Συναντήθηκε με τον ποιητή μας Άγγελο Σικελιανό, που του εκμυστηρεύτηκε το όραμά του για τις "Δελφικές Γιορτές" και τον κάλεσε στους Δελφούς.

O Θάνος Κωνσταντινίδης γράφει:

"Στο μικρό σπίτι στην άκρη του αρχαίου Ιερού Περιβόλου των Δελφών, περνούσαμε τα βράδια μας ακούγοντας τα ποιήματα του Σικελιανού, καταγοητευμένοι από τη σπάνια ομορφιά τους"
Και κει είναι που ο Στράους συνδέει τους Δελφούς με τη Μουσική, λέγοντας:
"Καθώς ανηφόριζα μέσα από την Ιερά οδό προς το Ναό του Απόλλωνα, είχα την αίσθηση πως εβάδιζα ανάμεσα σε μια συμφωνία"!

Όπως αναφέρει ο Σικελιανός σε συνέντευξή του ήταν μακρές οι συνομιλίες του με τον Ρίχαρντ Στράους:
"Συχνά, καθώς διασχίζομεν τας υπερείας του Παρνασού, υπήρχεν συγκίνησις και έκπληξις!Διότι πρώτη φορά έβλεπε την Ελλάδα, την οποία προφανώς είχε γνωρίσει διαφορετικήν δια μέσου των διδασκάλων του, Γκαίτε, Βίνκελμαν και Βίλαντ.
Κι έσπευδε πρώτος να αναγνωρίσει το λάθος λέγοντας μου: "Διησθάνθησαν την Ελλάδα. Την επενόησαν...δεν την εγνωρισαν", με φανερή την λελογισμένη προσπάθειά του να προσαρμοσθεί εις το απρόοπτον, διότι πράγματι τίποτε δεν είναι τόσο απρόοπτον όσο ανά πάσαν γωνίαν η Ελληνική Γη"!

Ο Στράους αντικρύζοντας την αγριότητα και τραχύτητα του Παρνασσού φαίνεται να απόρησε, λέγοντας:
"Πώς ένας τόσο απότομος τόπος όπως αυτός, γέννησε θεούς και προστάτες Μουσικής, όπως ο Απόλλων και οι Μούσες;"

Είχε οραματιστεί κι αυτός με τη σειρά του ένα "Ναό Μουσικής" στην Ελλάδα, όπως τον ονόμασε, όπου θα δεχόταν ετήσια συνθέτες και έργα τους από όλο τον κόσμο...και η τότε κυβέρνηση τού είχε παραχωρήσει την κατάλληλη έκταση για την οικοδόμησή του.
Γι' αυτό και στη συνάντηση υπήρχε κι ο αρμόδιος αρχιτέκτονας, να δώσει τις απαιτούμενες συμβουλές.
Ο Στράους ήταν ενθουσιασμένος με την ιδέα, καθώς είχε μαγευτεί και από το εκτυφλωτικό φως του ελληνικού ήλιου, το απέραντο γαλάζιο τ' ουρανού που δεν ξεχωρίζει από κείνο της θάλασσας και εκστασιασμένος δηλώνει:

"Ποτέ στην ζωή μου δεν θα μπορέσω να ξανασυνθέσω χειμώνα!"

Στις συναυλίες που έδωσε εκείνη την περίοδο στην Αθήνα ο Στράους, παρουσίασε ανάμεσα στα έργα του και την "Αριάδνη στη Νάξο", όπερα, που φημολογείται πως λόγω αυτής ο συνθέτης έγινε επίτιμος δημότης του νησιού.
Μια όπερα εμπνευσμένη από το γνωστό μύθο της κρητικής βασιλοπούλας που ερωτευμένη με το Θησέα, τον οποίο βοηθά με το μίτο να σκοτώσει το Μινώταυρο, τον ακολουθεί στο ταξίδι επιστροφής του στην Αθήνα.
Για να ξεκουραστούν κάνουν μία στάση στη Νάξο.
Εκεί, στο όνειρο του Θησέα εμφανίστηκε ο θεός Διόνυσος, λέγοντάς του να φυγει χωρίς την Αριάδνη γιατί η μοίρα επιθυμεί να μείνει εκεί και να γίνει γυναίκα του θεού.

"Με το καράβι του Θησέα

σ’ αφήσαμε στη Νάξο γυμνή,

μ’ ένα στα πόδια σου

θαλασσινό σκουτί.", 

γράφει στο ομώνυμο ποίημά του ο Ν. Καββαδίας.

Η Αριάδνη το επόμενο πρωί διαπιστώνοντας την εγκατάλειψή της αρρωσταίνει και αποφασίζει να αυτοκτονήσει πέφτοντας στη θάλασσα.

ΑΡΙΑΔΝΗ:

"Κάθισα παγωμένη στον βράχο ατενίζοντας τη θάλασσα, 

κι όσο ήταν από πέτρα το κάθισμα, τόσο ήμουν πέτρα κι εγώ".

(Οβίδιος)

Το μυθολογικό επεισόδιο της εγκατάλειψης της νεαρής βασιλοπούλας αποτυπώνεται μουσικά στο δεύτερο μέρος της αριστουργηματικής όπερας του Στράους, που οι πιστές φίλες της προσπαθούν να την παρηγορήσουν και να την κάνουν να ξεχάσει τον Θησέα.
Μάταια, όμως...Η απώλεια του έρωτά της την έχει γεμίσει βαθιά θλίψη που μέσα στην οδύνη της αναπολεί την αγάπη τους και τραγουδά:

"Ein schönes war: hieß Theseus-Κάποτε ήταν όμορφα, Θησέα..."

Ακούμε την άρια από την παράσταση στη Μετροπόλιταν Όπερα το 1963 με τον Karl Böhm στο πόντιουμ και τη μεγάλη αυστριακή υψιφώνο Leonie Rysanek στον ομώνυμο ρόλο:

"Ένας Αγροτικός Γάμος στην Τέχνη"

 

"Peasant Wedding", Pieter Bruegel the Elder -Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης, Βιέννη

9 Σεπτεμβρίου και το ημερολόγιο γράφει το όνομά του.

Ο Πίτερ Μπρίγκελ ο πρεσβύτερος  ήταν φλαμανδός ζωγράφος, χαράκτης και σχεδιαστής, που πέθανε στις Βρυξέλλες σαν σήμερα το 1569.

Ήταν γνωστός για τα τοπία του και τις αγροτικές σκηνές, μα κυρίως ήταν ζωγράφος της αλληγορίας και της ηθογραφίας.
Οι συνθέσεις του είναι αφηγηματικές, εστιάζοντας στις λαϊκές παραδόσεις και τα έθιμα του τόπου. Συνθέσεις, που έχουν και την αξία της λαογραφικής καταγραφής της εποχής.

Πολλοί οι γνωστοί πίνακές του.
Για σήμερα επιλέγω να σας παρουσιάσω τον «Αγροτικό Γάμο» του, ένα εικαστικό με ιδιαίτερη λεπτομέρεια στις σκηνές, που απεικονίζει.

Στο κέντρο ένα μακρύ τραπέζι, που συγκεντρώνει περιμετρικά τους καλεσμένους.

Η νύφη στέκει κάτω από ένα χάρτινο στέμμα ενώ το γλέντι φαίνεται να έχει ξεκινήσει...

Και γλέντι χωρίς μουσική δεν γίνεται, φυσικά!

Οι οργανοπαίχτες στέκουν στη μέση του πλάνου, φυσούν τις γκάιντες, ενώ ένας άνδρας γεμίζει με άφθονο ποτό τις κανάτες.

Οπωσδήποτε, ένας γάμος της τότε εποχής απαιτεί και το προικοσύμφωνο!

Έτσι, απαραίτητη η παρουσία του συμβολαιογράφου να το συντάξει.
Είναι ο άντρας με το μαύρο μπερεδάκι, που βλέπουμε στην ξύλινη, σκαλιστή καρέκλα με την ψηλή πλάτη.

Παρόντα και τα σύμβολα γονιμότητας με τα δεμάτια στον τοίχο ή της αθανασίας και της αιώνιας αγάπης με το παγώνι, που ο Μπρίγκελ εμφανίζει το φτερό του, στο καπέλο του μικρού αγοριού, που γλείφει όλο ευχαρίστηση την πήλινη, βαθιά τσανάκα κι έτσι προφταίνει ν'αποτυπωθεί κι η αθωότητα...

Οι σερβιτόροι πηγαινοέρχονται με βιάση κι ο κόσμος, που παρακολουθεί το γάμο, πολύς!

Ανάμεσά τους και ο ίδιος ο ζωγράφος, με τη μαύρη επίσημη φορεσιά του και το σπαθί, στην άκρη του τραπεζιού, που συνομιλεί με τον  ιερέα, που πιθανότατα πραγματοποίησε την τελετή.
.

***

Ένα «χωριάτικο γάμο» περιγράφει  με την ανεπανάληπτη πένα του και ο δικός μας Άγγελος Σικελιανός...

«Σταματημένα τ΄ άλογα, ας προσμένουν στην πλακόστρωτη απλωσιά,

π΄ όλη γεμίζει από το χτύπο του πετάλου, όπως πληθαίνει το συμπεθεριό

[...]

οι συμπεθέρες στολισμένες σε μετάξια και χρυσά,τινάζουνε απαλά τα γκέμια,

να κινήσουνε μαζί...

 κ΄ είναι η γαλάζια μέρα, η Κυριακή

κι΄ από τα βάθη του χωριού της νιάς καμπάνας χύνεται η βοή,

κι΄ όλο έχει αδειάσει το χωριό, στο λιόχαρον αλώνι, ομπρός στην εκκλησιά!

Στημένη η νύφη, σε θρονί, που αστράφτει, χαμηλό,

μήτε δεξιά, ας κυττάει, μήτε ζερβά,

ενώ οι στολίστρες, πίσω από τους ώμους της, ορτές,

απ΄ την κορυφή του κεφαλιού της, τής χωρίζουνε στη μέση τα μαλλιά.

[...]

 Στους άσπρους τοίχους τα πλεγμένα στάχυα λάμπουν καρφωτά...

[...]

Μα από τη νύφη, ασάλευτη, τριγύρα,

σκεπασμένη τώρα στ΄ αραχνόφαντο κεφαλοπάνι,

ας ξεχειλίζει η διάφανη σιγή, κι΄ ο απάρθενος ας ρεύει λογισμός.

[...]

Μα στο άτι απάνου , πό'ρχεται μπροστά ο γαμπρός, την πλάση όλη χαίρετε προικιό! Πίνει τον ήλιο το κορμί του, πίνει,

ως μια ζεστή ψιλή αμμουδιά, τον πάντα νέον αφρό!

Το συγκεκριμένο ποίημα του Σικελιανού «Χωριάτικος Γάμος» εμπνέει τον  άγγλο συνθέτη σερ Τζων Τάβενερ, που σε συνδυασμό με το Χορό του Ησαΐα από τη γαμήλια τελετή του ορθόδοξου γάμου δίνει μια σειρά από μουσικές και λεκτικές εικόνες, που περιγράφουν έναν γάμο  σε Ελληνικό χωριό.
Ο χαρακτήρας του χορωδιακού έργου γαλήνιος, νηφάλιος και κατανυκτικός, όπως απαιτεί το ιερό Μυστήριο με τον ιδιαίτερα βαθύ συμβολισμό.
Μουσική, που συντελεί και επιτείνει την αίσθηση του ιερού Μυστηρίου της αγάπης και της ένωσης  δύο ανθρώπων  "...εις σάρκα μίαν" και όχι ένα κοσμικό γεγονός...

Ένα έργο, που αφιέρωσε στη γυναίκα του, Μαριάννα και θα το απολαύσουμε αυτό το απόγευμα...

ΠΗΓΕΣ: Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, «Μεγάλοι ζωγράφοι» εκδ.ΜΕΛΙΣΣΑ, Εικαστικά Βιβλίο ΟΕΔΒ, «The Music of Silence:John Tavener», Brian Keeble

Ποίηση, Μουσική κι ένας χωριάτικος γάμος...

"Αυτός δεν είναι ποιητής, αλλά φιλόσοφος!", ξεστόμισε κάποτε όλο θαυμασμό ο Παλαμάς για τη γόνιμη, στοχαστική σκέψη του γεννημένου σαν σήμερα, 15 Μαρτίου 1884 στη Λευκάδα, μεγάλου μας ποιητή, Άγγελου Σικελιανού.

Υπήρξε ποιητής, που διακρίθηκε για τον έντονο λυρισμό του και τον ιδιαίτερο γλωσσικό πλούτο του.

Γι' αυτή τη μεγαλόπνοη ποιητική του γραφή, ο Σεφέρης τον αποκάλεσε: "Άρχοντα της λαλιάς" μας!

Μ' ένα ποίημά του έρχεται η καλημέρα μου, εκλεκτοί μου φίλοι!

Με την ανεπανάληπτη πένα του περιγράφει έναν "ΧΩΡΙΑΤΙΚΟ ΓΑΜΟ", όπως τιτλοφορείται -το όχι και τόσο γνωστό- ποίημα του Σικελιανού.

ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ:

"Σταματημένα τ΄ άλογα, ας προσμένουν στην πλακόστρωτη απλωσιά,

π΄ όλη γεμίζει από το χτύπο του πετάλου, όπως πληθαίνει το συμπεθεριό[...]

οι συμπεθέρες στολισμένες σε μετάξια και χρυσά,

τινάζουνε απαλά τα γκέμια, να κινήσουνε μαζί...

κι΄ είναι η γαλάζια μέρα, η Κυριακή

κι΄ από τα βάθη του χωριού της νιάς καμπάνας χύνεται η βοή,

κι΄ όλο έχει αδειάσει το χωριό, στο λιόχαρον αλώνι, ομπρός στην εκκλησιά!

Στημένη η νύφη, σε θρονί, που αστράφτει, χαμηλό,

μήτε δεξιά, ας κυττάει, μήτε ζερβά,

ενώ οι στολίστρες, πίσω από τους ώμους της, ορτές,

απ΄ την κορυφή του κεφαλιού της, τής χωρίζουνε στη μέση τα μαλλιά.[...]

Στους άσπρους τοίχους τα πλεγμένα στάχυα λάμπουν καρφωτά...[...]

Μα από τη νύφη, ασάλευτη, τριγύρα,

σκεπασμένη τώρα στ΄ αραχνόφαντο κεφαλοπάνι,

ας ξεχειλίζει η διάφανη σιγή, κι΄ ο απάρθενος ας ρεύει λογισμός[...]

Μα στο άτι απάνου , πό'ρχεται μπροστά ο γαμπρός, την πλάση όλη χαίρετε προικιό! 

Πίνει τον ήλιο το κορμί του, πίνει,

ως μια ζεστή ψιλή αμμουδιά, τον πάντα νέον αφρό!

[Α.Σικελιανός-Άπαντα Λυρικός Βίος, τόμος Γ']

Η μουσική έμπνευση:

Το συγκεκριμένο ποίημα του Σικελιανού "Χωριάτικος Γάμος" εμπνέει το 1992 τον άγγλο συνθέτη σερ Τζων Τάβενερ, που σε συνδυασμό με το Χορό του Ησαΐα από τη γαμήλια τελετή του ορθόδοξου γάμου δίνει μια σειρά από μουσικές και λεκτικές εικόνες, που περιγράφουν έναν γάμο σε Ελληνικό χωριό.

Ο χαρακτήρας του χορωδιακού έργου γαλήνιος, νηφάλιος και κατανυκτικός, όπως απαιτεί το ιερό Μυστήριο με τον ιδιαίτερα βαθύ συμβολισμό.

Μουσική, που συντελεί και επιτείνει την αίσθηση του ιερού Μυστηρίου της αγάπης και της ένωσης δύο ανθρώπων "εις σάρκα μίαν" και όχι ένα κοσμικό γεγονός...

Ας θυμηθούμε πως ο Τάβενερ είναι περίπτωση συνθέτη θερμού φιλέλληνα, που αγαπούσε και τιμούσε την Ελλάδα με τα έργα του.

Τη χώρα μας τη γνώρισε μέσω της πρώτης του γυναίκας που ήταν ελληνίδα.

"Ο ελληνικός τόπος με βοηθά να βρίσκω δρόμους", έλεγε συχνά.

Η ιδιαίτερη μουσική του σχέση με την Ελλάδα ξεκινά από τα βυζαντινά μονοπάτια.

Ο "Χωριάτικος Γάμος" είναι έργο, που αφιέρωσε στη γυναίκα του, Μαριάννα.

Βαθειά θρησκευτική η μουσική του, η σύνθεση διακρίνεται για την διαύγεια της μελωδικής γραμμής και την εσωτερική γαλήνη, που δημιουργεί, χαρακτηριστικά που εντοπίζονται και στη γραφή του Σικελιανού, όπου διαμορφώνει το θρησκευτικό του όραμα, καθώς το έγραψε την εποχή που μετακινείται από τον παγανισμό προς το χριστιανικό μύθο.

Ποίημα και μουσική, δύναμη και ακτινοβολία!

Καλή σας ακρόαση και...στα δικά σας οι ανύπανδροι!  

John Tavener: "Village Wedding":