Σικελιανός - Μητρόπουλος σε σχέση αλληλεπίδρασης...

Υπήρξε ποιητής, που διακρίθηκε για τον έντονο λυρισμό του και τον ιδιαίτερο γλωσσικό πλούτο του.

"Αυτός δεν είναι ποιητής, αλλά φιλόσοφος", ξεστόμισε κάποτε όλο θαυμασμό ο Παλαμάς για τη γόνιμη, στοχαστική σκέψη του μεγάλου μας ποιητή, Άγγελου Σικελιανού, που τον μνημονεύουμε με αφορμή τη γενέθλια επέτειό του. (Γεννήθηκε στη Λευκάδα στις 15 Μαρτίου 1844)

Για τη μεγαλόπνοη ποιητική γραφή του, ο Σεφέρης αποκάλεσε το Σικελιανό: "Άρχοντα της λαλιάς μας" και ο Καζαντζάκης θα δήλωνε πως "ήταν ο μόνος άνθρωπος που μπορούσε ν' αναπνέει, να μιλά, να γελά και να σωπαίνει μαζί του"...

Φαίνεται πως η ποίηση του Άγγελου Σικελιανού συγκίνησε και τον σπουδαίο μας μαέστρο και συνθέτη Δημήτρη Μητρόπουλο, ο οποίος στο σύνολο των συνθέσεών του για φωνή και πιάνο συγκαταλέγονται και κάποιες, βασισμένες σε ποίηση του Λευκαδίτη ποιητή μας.

Οι δυο τους σχετίστηκαν μέσω της πρώτης συζύγου του Σικελιανού, Εύας Πάλμερ η οποία όπως καταγράφει στο ημερολόγιό της είχε προσκαλέσει και φιλοξενήσει πολλάκις το Μητρόπουλο στο σπίτι τους στη Συκιά Κορινθίας.

Αναφερόμενη στη νεαρή Ινδή μουσικό Kurshed Naoroji, της οποίας την ερμηνεία θαύμαζε, αφηγείται για την άνοιξη του 1924:
"Τη φιλοξενούσαμε στη Συκιά. Τα βράδια τραγουδούσε τραγούδια του Ραβέλ, με τον Μητρόπουλο στο πιάνο. Έμενε κι αυτός μαζί μας εκείνο το καλοκαίρι, μετά την κουραστική δουλειά του ως βοηθού διευθυντή της Όπερας του Βερολίνου. Τον επόμενο χειμώνα έγινε δ/ντής της Συμφωνικής Ορχήστρας Αθηνών. Από τότε, προς μεγάλη μας χαρά, βάδισε από τον έναν θρίαμβο στον άλλο, πρώτα σε διάφορες πόλεις στο εξωτερικό και μετά στην Αμερική ως δ/ντής της Ορχήστρας της Μιννεάπολης και ως προσκεκλημένος δ/ντής της Φιλαρμονικής της Ν. Υόρκης."

Ο Σικελιανός ενθουσιάστηκε από τη νεωτερική μουσική του Μητρόπουλου που άκουσε σε κάποια συναυλία εκείνη τη χρονιά. Ιδίως εντυπωσιάστηκε από το είδος της φούγκας, -φόρμας της μπαρόκ περιόδου- και πώς μετασχηματίζεται στο πλαίσιο του νεοκλασικού μοντερνισμού, που αποτελούσε το τρίτο μερος της σύνθεσης: "Passacaglia, Intermezzo e Fuga"... Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συγγραφή του ποιήματος "Fuga", το οποίο όπως μαρτυρά η ιδιόγραφη σημείωση "Του Τάκη", αφιέρωσε στο Μητρόπουλο.
Η προσφώνηση "Τάκης" από τον ποιητή, αποτελεί και ένδειξη της οικειότητας και φιλικής διάθεσης μεταξύ τους.

FUGA

"To χέρι στο σγουρόπλοκον αυχένα

Κρατώντας και στον μελαψόν της ώμο.

με τα μάτια στο πέλαο καρφωμένα

του πόθου μου έδινα καινούργιο δρόμο.

Κι αυτή γυρνούσε κάποτε το βλέμμα

το μαύρο και το υπάκουο προς εμένα

Σαν ν'άλεε: Πως σ'ανοίγουν τα ρουθούνια,

στην πνοή της πεθυμιάς και της αβύσσου

Και γω σαν άτι κάτω απ'τα σπιρούνια

παντού, παντού θα ρχόμουνα μαζί Σου

στη δύναμή Σου δίπλα και τη γλύκα

που τον αέρα τρεμάμενη μυρίζει

Καθώς στο λόγγο μέσα η λαγωνίκα

κάτου απ' τα θάμνα ή πάνω από τα βάτα

ή στ' ορθό τ' ανηφόρου μετερίζι

Ακολουθώντας σε, τ' άγρια μου τα νιάτα"

(πηγή: library.upatras)

Ένα ποίημα που χαρακτηρίζεται από μετρική δεξιοτεχνία η "Fuga", μια δημιουργία διάχυτου λυρισμού στην οποία δεσπόζει η εσωτερική ποιητική φωνή που σαν λαγωνικό κοιτάζει τον ποιητή με το "υπάκουό της βλέμμα" και τον ακολουθεί....Μια μορφή που δεν κατονομάζεται, όμως παραπέμπει στην τέχνη όποιας μορφής, ποίηση ή μουσική, που σαν έρωτας δημιουργίας ακολουθεί τον επιδέξιο τεχνίτη, κι αυτός αυτήν...

Δ.Μητρόπουλος: "Passacaglia, Intermezzo e Fuga"
(H Fuga στο 13:44)

Στη Συκιά το καλοκαίρι του 1924 ο Μητρόπουλος θα μελοποιήσει και το ποίημα του Σικελιανού "Αφροδίτη Ουρανία", τηρώντας την υπόσχεση που είχε δώσει στην Εύα Πάλμερ-Σικελιανού πως "θα προσπαθήσει να δημιουργήσει μερικά έργα παραπάνω στην Ελληνική Μουσική Τέχνη":

"Ά ! σαν ο πρώτος ήχος ανατείλει,

Με την πρώτη, ανεκύμαντη πνοή,

Που ως σε φιλί ιερό, μου ανεί τα χείλη,

Σα φύλλο που σαλεύει, μα δε θροεί

Εικόνα ατάραχη θεϊκή, που μέσα

Στα φρένα μου, αναφαίνεις ξαφνικά,

Όλη γυμνή, στη γαληνήν ανέσα,

Με σαλέμματα, αργά και μυστικά!

Του πόθου ως λυέται ολόγυρά μου η ζώνη,

Του λυτρωμού μου η μυστική ποριά,

Βρίσκει το μάγο πνεύμα, οπού με ζώνει

Την ηδονή, σαν πέλαο τη στεριά,

Και πια, τη ζωή τριγύρα μου δεν ψάχνω,

Μα ολάκερος, σα ρίζα σε πηγή

Δροσολογάω σ’ ωκεανό το σπλάχνο,

Κρυφή γιομάτο γλύκα και σιγή !

Και να, σαν ο περίστερος, που γρούζει

Στον ήλιο, με το στήθος φουσκωτό,

Η ευτυχιά, η αθάνατη ως με λούζει

Χαρά, η χαρά που μήτε τη ζητώ,

Καθώς χυμάνε μέσα μου τα μύρα

Κι’ αναρροεί βαθιά μου ο γλυκασμός,

Από τα πλάσματα που νιώθω γύρα,

Μου γιομίζει, όλος άξαφνα, ο λαιμός !

Τέλος, ξεσπάει, στην πλάση, η πιθυμιά μου !

Να με ισκιάσει ένας κόσμος, δε βολεί !

Ήλιος, φωτάει δεξά, ήλιος, ζερβά μου,

Από παντού, με ζώνει ανατολή !

Της θεότητας, ως διάπλατη τη θύρα,

Τού νου μου ανοίγει, Ολύμπιος ο σεισμός,

Ξάφνου το στήθος μου, ώ γαλήνια λύρα,

Και το τραγούδι μου, άγριος ποταμός !"

(πηγή:library.upatras)

Ο Σικελιανός ως άλλος "αρχαίος ποιητής" που έπλεξε εγκώμιο προς τη θεά της ομορφιάς, επαινεί τη θεόπνευστη δημιουργική έμπνευση, τη μυστική λυτρωτική πορεία προς το πνευματικό...Προς τα κει που η ανθρώπινη ψυχή υψώνεται...

Μια ιεροτελεστία όπου το σαρκικό αποβάλλεται και κυριαρχεί η πνευματική ηδονή και μέθεξη.

Ο Μητρόπουλος για να μελοποιήσει το ποίημα του Σικελιανού κινείται στην ατονική μουσική γλώσσα με εμφανή την επίδρασή του από τη Δεύτερη Σχολή της Βιέννης του Σαίνμπεργκ καταφέρνοντας να αποτυπώσει τον ποιητικό λυρισμό της δημιουργίας σε μια μοντέρνου και εξπρεσιονιστικού ύφους, παρτιτούρα.

Η έμπνευση του Μητρόπουλου αποτελεί έναν συνθετικό νεωτερισμό, απελευθερωμένο από δεσμεύσεις και μπροστά από την εποχή του, με πηγαίο αισθησιασμό και πρωτοπόρα μουσική δομή, με κυρίαρχο ένα επίμονο, επαναληπτικό κυμάτισμα, ένα αδάμαστο και ακατάβλητο oστινάτο...

 Δημήτρης Μητρόπουλος: "Αφροδίτη Ουρανία"

Ποίηση: Άγγελος Σικελιανός

Δ. Μητρόπουλος: "Wozzeck", ο θρίαμβος στη Scala...

Ο Μητρόπουλος στη Σκάλα το 1952, κάτω από την αφίσα του "Wozzeck"
(από: www.listal.com)

[Με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Δ.Μητρόπουλου]

"27/8/1952

Αγαπημένε μου Δημήτρη,

Επιτέλους, ακούσαμε τον "Wozzeck"[...] σπάνια απόλαυση...[...] εμπνευσμένος, φλογερός, συναρπαστικός ο τρόπος που διευθύνεις αυτό το αριστούργημα, με τόση λιτότητα, δίχως κανένα επιπρόσθετο ρομαντισμό, , καμμιά επιζήτηση του "εντυπωσιακού", κανένα δυναμικό φορτσάρισμα, αλλά με αφάνταστη τεχνική μαεστρία αφήνεις να βγουν όλα τα συγκλονιστικά στοιχεία της παρτιτούρας, δίχως τίποτε να μείνει ανεκδήλωτο. Κι αυτή ακριβώς η ερμηνεία είναι η μόνη που ταιριάζει σ' ένα έργο που ο λυρισμός και η ποίησή του αναβλύζουν από τον πιο οξύ ρεαλισμό και η δραματική συγκίνηση που προκαλεί από την αυστηρά λογική φόρμα και τη μεγαλοφυή τεχνική οικονομία -μα την αλήθεια η "Γένεσις της Τραγωδίας από το Πνεύμα τη Ατονικότητας"!
Πώς χτίζεις το παθητικό crescendo ως το σπαραχτικό κορύφωμα της Τρίτης Πράξης! [...] Και τι απίστευτοι, αρμονικοί συνδυασμοί![...]Πίσω απ' όλα αυτά ορθώνεται η επιβολή και η πνοή του "Ενός", Ποιητού ορατών τε πάντων και αοράτων"!

Καίτη"

(Δ.Μητρόπουλος: Η αλληλογραφία του με την Καίτη Κατσογιάννη, εκδ. Ίκαρος, σελ. 260-261)

***

Η παραπάνω επιστολή της καρδιακής φίλης του Μητρόπουλου, Καίτης Κατσογιάννη αναφέρεται στη θρυλική παράσταση που ο μαέστρος διηύθυνε τον Ιούνιο του 1952 στο Μιλάνο.

Ήταν η πρώτη φορά που ο Μητρόπουλος εμφανιζόταν στο Θέατρο της Σκάλας, και "πρώτη" –για το θέατρο αυτό– της όπερας "Wozzeck" του Alban Berg.

Alban Berg

To "εξπρεσιονιστικό αριστούργημα", όπως έχει χαρακτηριστεί, διακρίνεται για την έντονη συναισθηματική φόρτιση που δημιουργεί.
Ο Aλμπαν Μπεργκ συνέθεσε το έργο κατά τη διάρκεια και στον απόηχο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, παρουσιάζοντας μια σκοτεινή περιπλάνηση ενός στρατιώτη νικημένου από την κοινωνική αδικία και κακία.

Η ιστορία της όπερας είναι ζοφερή - ένας φτωχός στρατιώτης αγωνίζεται να υποστηρίξει τον παράνομο γιο του και τη μητέρα του, ενώ υπομένει ταπεινώσεις και θυματοποιείται από όσους συναντά, μέχρι που τελικά ανακαλύπτει ότι η κοπέλα του ήταν άπιστη. Την δολοφονεί και, στη συνέχεια, τρελαμένος από ενοχές πνίγεται στη λίμνη.

Η παράσταση στη Σκάλα είχε πρωτοφανή θρίαμβο για τα δεδομένα του ιταλικού κοινού, του συνηθισμένου στο Βερντικό ιταλικό ύφος...Μάλιστα, μερικοί αφοσιωμένοι λάτρεις του Βέρντι και για να εκφράσουν την αποδοκιμασία τους, με την έναρξη άρχισαν να σφυρίζουν και να φωνάζουν: "Vergogna, vergogna-Ντροπή, ντροπή!"

Οι ιταλοί στην Πρώτη Πράξη κάθονταν μουδιασμένοι, όμως στη Δεύτερη Πράξη αυτού του ατονικού μνημειώδους έργου άρχισαν να χειροκροτούν συνεπαρμένοι, τόσο που ο Μητρόπουλος αναγκάστηκε να διακόψει και να ζητήσει να περιμένουν να ολοκληρωθεί η παράσταση κι έπειτα να εκδηλώσουν τον ενθουσιασμό και ευαρέσκειά τους.

Στο τέλος, ο Μαέστρος κλήθηκε δέκα φορές για να υποκλιθεί μπροστά στο ενθουσιασμένο πλήθος, ενώ μετά την παράσταση αρκετοί ήταν εκείνοι που περίμεναν το Μητρόπουλο έξω από το Θέατρο για να τον συγχαρούν.

Η χήρα του Μπεργκ παρακολούθησε την παράσταση από το Βασιλικό Θεωρείο. Στο τέλος συνεχάρη το Μητρόπουλο και όλους τους συντελεστές, ενώ στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων της επόμενης μέρας φιγουράριζε ο τίτλος:
"Αυτή η παράσταση θα παραμείνει στην ιστορία της La Scala!"

Tito Gobbi  στο ρόλο του Wozzeck
(3.bp.blog)

Ο Μητρόπουλος είχε δουλέψει σκληρά σε αυτή την παραγωγή...Καθώς οι ιταλίδες σοπράνο δεν έδειχναν ενδιαφέρον για το ρόλο της ερωμένης του Βόιτσεκ, Μαρί, ο Μητρόπουλος αναθέτει το ρόλο στην αμερικανίδα δραματική σοπράνο Dorothy Dow, που στάθηκε επάξια δίπλα στον πρωταγωνιστή Τίτο Γκόμπι. Επιλογή εύστοχη, καθώς το οπερατικό Μιλανέζικο κοινό λάτρευε και τους δυο.

Επίσης, τα θαυμάσια σκηνικά που αποτύπωναν την σκαιά, μυστηριώδη ατμόσφαιρα της όπερας εντυπωσίασαν τους ιταλούς και τους "κράτησαν" κάτω από το "συναισθηματικό ξόρκι" της μουσικής του Μπεργκ.

Κυρίως όμως ήταν η προσέγγιση του ιδιοφυούς Μητρόπουλου, που ανέδειξε τα πολλά λάιτμοτίφς, με τα οποία ο Μπεργκ συνδέει χαρακτήρες και ιδέες, όπως και την ποικιλία αυστηρών κλασικών μορφών που συναντάμε στη δομή αυτής της όπερας(ασυνήθιστο), πασακάλια, φούγκα, ρόντο, ραψωδία ή σονάτα...

Δυστυχώς δεν υπάρχει η ηχογράφηση από τη συγκεκριμένη παράσταση...

Από την παράσταση του 1961, επιλέγω την αγαπημένη μου 2η Σκηνή, που ο συνθέτης ονόμασε "Invention σε μια νότα".

Ο Βόιτσεκ και η Μαρί βρίσκονται στη λίμνη. Ο άνδρας οργισμένος μουρμουρίζει απειλές...
Η κοπέλα τον ρωτά τί έχει και κείνος απαντά κοφτά: "Τίποτα!"...
Στη συνέχεια, τυφλωμένος από ζήλεια τραβά το μαχαίρι και σκοτώνει τη γυναίκα. Μετά την φρικιαστική πράξη προφέρει ωμά μια μόνο λέξη, που όμως περικλείει αβάσταχτη θλίψη και όλη τη ματαιότητα: "Tot!-Νεκρή!" (3:52)

Όλος αυτός ο διάλογος, από τα μουρμουρητά ως το "Νεκρή" μετά τη δολοφονία, γίνεται πάνω στη νότα "Σι"...

Άφθαστης ευρηματικότητας τρόπος από τον Μπεργκ να αποδώσει το ξεγύμνωμα της ψυχής, και την κενότητά της...

Alban Berg: "Wozzeck, Op. 7, Act III, Scene 2" / Dimitri Mitropoulos:

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά παλαιότερα άρθρα για το Δημήτρη Μητρόπουλο. Περιηγηθείτε!

"Θά 'θελα αυτήν την μνήμη να την πω...", Καβάφης - Μητρόπουλος

«Ποιητή, με λύπη σ’ αποχαιρετά η πατρίδα και η Αλεξάνδρεια που σε χάνει»

Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, την ημέρα της κηδείας του Κων/νου Καβάφη «έκανε ζέστη και ο κόσμος ήταν λιγοστός. Ο ποιητής οδηγήθηκε στο νεκροταφείο με την απλότητα και τον λακωνισμό που άφησαν τ’ αχνάρια τους και πάνω στη ζωή του».

Θάφτηκε στο ελληνικό κοιμητήριο, στον οικογενειακό τάφο των Καβάφηδων, και στην πλάκα του τάφου του γράφτηκε, όπως είχε γραφτεί και στο τελευταίο του διαβατήριο, η μοναδική ιδιότητα με την οποία θα τον θυμάται ολόκληρη η ανθρωπότητα:

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

ΠΟΙΗΤΗΣ

ΘΑΝΩΝ ΕΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΤΗΝ 29ΗΝ ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1933

Όπως περιγράφει σε επιστολή του ο Γ. Α. Παπουτσάκης, ο Αλεξανδρινός ποιητής «πέθανε στο Ελληνικό Νοσοκομείο, στας 2 και 5. 

Νεκρική μάσκα Κ. Καβάφη

Οι τελευταίες του ώρες ήταν πολύ ήσυχες. Από το πρωί έχασε τας αισθήσεις του, αλλά μέχρι της τελευταίας του στιγμής σχεδόν είχε πού και πού στιγμές πολύ lucides. Το βράδυ, περί τα 9 σκεφθήκαμε να φέρωμε ιερέα να τον κοινωνήση...[...]
Όταν ήλθεν ο ιερεύς, ερωτήθη: «Ήλθεν ο ιερεύς να σας κοινωνήση. Θέλετε;»
Εκείνος που μέχρι της στιγμής εκείνης, καθισμένος στην πολυθρόνα του, μόλις μπορούσε να σαλέψη τα χέρια του, έγνεψε μ’ ευχαρίστησι καταφατικά. Ο ιερεύς του έψαλε τα σχετικά και ακολούθως του έδωσε θεία μετάδοσι.Τότε ο Καβάφης εσήκωσε τα χέρια του ψηλά όσο μπορούσε ικανοποιημένος. Δεν ξέρω αν ήταν σημείο αγαλλιάσεως ή αν εζητούσε συγχώρησι από τον Θεόν που επίστευε.
Φαντάζομαι ότι θα πέθανε αισθανόμενος τον εαυτό του ευτυχισμένο. Στο κρεββάτι δεν ήθελε να πλαγιάσει παρά λίγες ώρες πριν ξεψυχήσει. Ήτανε θάνατος αξιοπρεπούς ανθρώπου, αληθινά αξιοπρεπούς.»(odikosmaskavafis)

"Καβάφης, Μακριά", Γ, Ψυχοπαίδης

"Θά 'θελα αυτήν την μνήμη να την πω...
Μα έτσι εσβύσθη πια... σαν τίποτε δεν απομένει –
γιατί μακρυά, στα πρώτα εφηβικά μου χρόνια κείται.


Δέρμα σαν καμωμένο από ιασεμί...
Εκείνη του Αυγούστου – Αύγουστος ήταν; – η βραδιά...
Μόλις θυμούμαι πια τα μάτια∙ ήσαν, θαρρώ, μαβιά...
Α ναί, μαβιά∙ ένα σαπφείρινο μαβί"

Ελάχιστες είναι οι ψηφίδες που έχουν διασωθεί σαν ανάμνηση του ποιητή. Η βίωση της εμπειρίας χάνεται στη θολούρα του χρόνου. Όμως, η οσμή της απόλαυσης που είχε νοιώσει είναι δυνατή και ικανή να σμιλεύσει τη μνήμη και στη συνέχεια να τη μετουσιώσει σε ποίημα...

Ο  πρώτος έλληνας συνθέτης που μελοποίησε Καβάφη ήταν ο μεγάλος  Δ.Μητρόπουλος, που δεν έμεινε ασυγκίνητος από τον ερωτικό Καβαφικό λόγο και με την αξεπέραστη συνθετική του ματιά πλάθει το 1925 τις περίφημες "14 Inventions"  για φωνή και πιάνο σε ποίηση Κ. Καβάφη.

Παίρνει ποιήματά του ερωτικά, τολμηρά, ρεαλιστικά, ελευθερωμένα από δεσμεύσεις και κοινωνικές προκαταλήψεις τα οποία προτρέπουν, εμπνέουν , οδηγούν τον Μητρόπουλο σε συνθετικούς νεωτερισμούς.

Οι Inventions ποιητικά και μουσικά βρίσκονται μπροστά από την εποχή τους, ένα έργο ρεαλιστικό, με πηγαίο αισθησιασμό και ποικίλες μουσικές καινοτομίες.

Η εκτίμηση, που έτρεφε ο συνθέτης προς τον ποιητή είναι εμφανής και καταγράφεται σε δυο επιστολές, που του είχε στείλει προκειμένου να του γνωστοποιήσει  τη μεγάλη απήχηση και εξαιρετική υποδοχή από τους ακροατές, των ποιημάτων του!

Τα ποιήματα της συλλογής αυτής με τον άκρατο ερωτισμό τους ξεχειλίζουν συναίσθημα και αλήθειες...
Ρεαλιστικά στο λόγο, πρωτοπόρα στη μουσική τους δομή, απελευθερωμένα από κάθε είδους προκατάληψη και δέσμευση.

"Μακρυά", Γεύσω Παπαδάκη

Το παραπάνω εικαστικό της Γεύσως Παπαδάκη με τίτλο "Μακρυά" είναι έμπνευση από το ομώνυμο ποίημα του Κων. Καβάφη.

Το έργο ανήκει στη σειρά της: "α...όπως αγάπη", με έργα εμπνευσμένα από στίχους ποιητών μας με θέμα τον έρωτα.
Υπαρξιακής αναζήτησης το Καβαφικό ποίημα οδηγεί σε παρόμοιες ατραπούς και την καλλιτέχνιδα όπου με αφαίρεση και παραστατικότητα αγγίζει τα όρια μιας ψευδαισθητικής αντίληψης του ψυχικού βιώματος. Σκαλίζει τρυφερά τα σπλάχνα του ποιητή, αφουγκράζεται στα ψιθυριστά του λόγια τις πρώτες ερωτικές του μνήμες, την ερωτική επιθυμία του για να στήσει με τα πινέλα της ένα διάλογο μαζί του...



Ακούμε το ποίημα "Μακρυά" σε δυο εκδοχές:
1. Για σοπράνο και πιάνο με τη Λίλα Αδαμάκη
και
2. για βαρύτονο και πιάνο με τον Σπύρο Σακκά.

Δ.Μητρόπουλος: "Μακρυά", ποίηση Καβάφη

Δ.Μητρόπουλος: "Μακρυά", ποίηση Καβάφη

Παλαιότερα κείμενα για τον Καβάφη μπορείτε να διαβάσετε  εδώ και εδώ.

Δημήτρης Μητρόπουλος, ο δεινός αλπινιστής

 

"Ανεβαίνω στα βουνά γιατί μ'αρέσει να νικώ τα πράγματα, να τα κατακτώ!
Για μένα η κατάκτηση ενός βουνού είναι το ίδιο σαν την κατάκτηση μιας πολύ δύσκολης παρτιτούρας"

Ο Μητρόπουλος στο Grand Teton, το ψηλότερο βουνό στο Wyoming,
ένας κλασικός προορισμός στην αμερικανική ορειβασία.
Φωτογραφία από το  βιβλίο: "Ο μαέστρος Μητρόπουλoς στις κορυφές του Ολύμπου", Θ.Κωνσταντινίδη, εκδ. Νεφέλη, σελ. 14

Έπεσε επί των επάλξεων!
Ο Δημήτρης Μητρόπουλος, ο μεγάλος έλληνας μαέστρος, ένας ιεροφάντης της μουσικής έφυγε σαν σήμερα 2 Νοεμβρίου 1960 από καρδιακή προσβολή πάνω στο πόντιουμ της Σκάλας του Μιλάνου, κατά τη δοκιμή της "Τρίτης Συμφωνίας"  του Μάλερ.

O Μητρόπουλος ήρθε στη ζωή για να υπηρετήσει το ύψιστο και την ιερότητα της μουσικής…Ένας ασκητής ήταν, ένας ολοκληρωτικά ταγμένος στην υπηρεσία της τέχνης του!

"Είναι ο ενσαρκωτής της μουσικής ασκητικής", είπε γι’αυτόν ο Γιώργος Σεφέρης…

Ισοδύναμη όμως με την αφοσίωσή του στη μουσική ήταν και η αγάπη του για τη φύση!
"Ανεβαίνω στα βουνά γιατί μ΄ αρέσει να νικώ τα πράγματα, να τα κατακτώ", έλεγε.

Δεινός ορειβάτης είχε ανέβει σε υψηλότατες κορφές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Ταΰγετος, Γκιώνα, Παρνασσός, Όλυμπος…
Όταν κατέκτησε τον Μύτικα, την ψηλότερη κορυφή του Ολύμπου λέγεται πως αναφώνησε:
"Δεν έχει σημασία να ζεις, όσο να κατακτάς ψηλές κορυφές, ν’ αγκαλιάζεις τη φύση…"

Λάτρευε τα ύψη!Λάτρευε την αίσθηση ελευθερίας που τού χάριζε η κατάκτηση της κορυφής!

Φυσικό, αυτός που αγαπούσε τόσο τη μουσική να λατρεύει την συμπαντική έκφρασή της, τη φύση, φίλοι μου!
Εξάλλου, η σχέση του ανθρώπου με τη φύση, μοιάζει με τη σχέση του με τη μουσική...
Και στις δυο περιπτώσεις, ο άνθρωπος αναζητά τη γένεση της δύναμης, το άγνωστο της ζωής και της ύπαρξης...
Ο Μητρόπουλος με το χαρακτηριστικό της αφοσίωσης στη φύση, μάς θυμίζει πολύ τον φυσιολάτρη Μπετόβεν..

Η επιθυμία του να κατακτήσει τα ύψη των ορέων τον έφτασαν στο Κολοράντο και τα όρη της Αλάσκας…
Αγαπημένη του όμως ευρωπαϊκή κορυφή ήταν το δυσπρόσιτο, κακοτράχαλο Μάτερχορν των Ελβετικών Άλπεων...
Πολύ συχνά έλεγε πως η "ανάβαση στο Μάτερχορν είναι τόσο κοπιαστική, όσο να καθοδηγήσεις σωστά τη Μαντάμα Μπατερφλάι ή καλύτερα την Τόσκα!"

Puccini: Tosca / ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ:

"Ανεβαίνω στα βουνά γιατί μ'αρέσει να νικώ τα πράγματα, να τα κατακτώ!Για μένα η κατάκτηση ενός βουνού είναι το ίδιο σαν την κατάκτηση μιας πολύ δύσκολης παρτιτούρας. Κι όταν βρίσκομαι στην κορυφή ενός βουνού, νιωθω ένα αίσθημα ζωής, αλλά συγχρόνως κι ένα αίσθημα θανάτου. Και σας λέω ότι θα πεθάνω πέφτοντας από ένα βουνό"..., έλεγε...

Και επαληθεύτηκε δυστυχώς,εκλεκτοί μου φίλοι! Όταν τον κάλεσε ο θάνατος βρισκόταν στην κορυφή ενός ξεχωριστού βουνού,...βρισκόταν στο πόντιουμ...

Ήταν 2 Νοεμβρίου 1960 σε δοκιμή στη Σκάλα του Μιλάνου.
Η τέφρα του μεταφέρθηκε με πολεμικό αεροπλάνο στην Αθήνα. Η ΚΟΑ για να τον τιμήσει έπαιξε χωρίς μαέστρο το "Marcia funebre", δεύτερο μέρος από την "Ηρωική Συμφωνία" του Μπετόβεν...

Στη μνήμη του, θα ακούσουμε το "Πένθιμο Εμβατήριο" υπό την δ/νση του τιμώμενου σήμερα, Δ. Μητρόπουλου:

Beethoven: "Symphony 3, mov.II: Marcia funebre":

Η τέφρα του Δημήτρη Μητρόπουλου στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο Α' Νεκροταφείο, σε τάφο που παραχώρησε ο Δήμος Αθηναίων ανάμεσα σε εθνικούς ευεργέτες και αγωνιστές και κατασκεύασε ο γλύπτης Γιάννης Παππάς.
Στις ΗΠΑ  εμπρός από το Κάρνεγκι Χωλ φυτεύτηκε ένα δέντρο στη μνήμη του...
Εξω απο τη Βυτίνα,  στα μέρη καταγωγής του Μητρόπουλου σ'ένα οροπέδιο περιτριγυρισμένο από πανύψηλα έλατα, στη μοναξιά και τη σιωπή η Ελληνική Ορειβατική Λέσχη για να τον τιμήσει έστησε την προτομή του, έργο του Απάρτη, πανομοιότυπη της οποίας έχει στηθεί και έξω από το Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, όπως και στον περίβολο του Ωδείου Αθηνών.

***

Μέρος του κειμένου δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

(Για τη σύνταξη του άρθρου χρησιμοποιήθηκαν και στοιχεία από τα βιβλία:
"Ο μαέστρος Μητρόπουλoς στις κορυφές του Ολύμπου", Θ.Κωνσταντινίδη, εκδ. Νεφέλη, σελ. 14, 34 και "Δ.Μητρόπουλος, η αλληλογραφία του με την Καίτη Κατσογιάννη", εκδ Ίκαρος, 22)

Παλιότερο κείμενο για τον Μητρόπουλο μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Τροπάριο της Κασσιανής, Παλαμάς- Μητρόπουλος

"Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή,

την σήν αισθομένη Θεότητα μυροφόρου αναλαβούσα τάξιν,

οδυρομένη μύρα σοι προ του ενταφιασμού κομίζει.

Οίμοι! λέγουσα, οτι νύξ μοι υπάρχει, οίστρος ακολασίας,

ζοφώδης τε και ασέληνος ερως της αμαρτίας.

Δέξαι μου τας πηγάς των δακρύων,

ο νεφέλαις διεξάγων της θαλάσσης το ύδωρ,

κάμφθητί μοι προς τους στεναγμούς της καρδίας,

ο κλίνας τους ουρανούς τη αφάτω σου κενώσει.

Καταφιλήσω τους αχράντους σου πόδας,

αποσμήξω τούτους δε πάλιν τοις της κεφαλής μου βοστρύχοις,

ων εν τω Παραδείσω Εύα το δειλινόν κρότον τοις ώσιν ηχηθείσα,

τω φόβω εκρύβη.

Αμαρτιών μου τα πλήθη

και κριμάτων σου αβύσσους τις εξιχνιάσει,

ψυχοσώστα Σωτήρ μου;

Μη με την σήν δούλην παρίδης,

Ο αμέτρητον έχων το έλεος"

(Τροπάριο της Κασσιανής)

Η Κασσιανή ή Κασσία ήταν μοναχή, ποιήτρια και υμνογράφος του Βυζαντίου. Σ' αυτήν αποδίδεται το παραπάνω Τροπάριο που ψάλλεται το απόγευμα της Μεγάλης Τρίτης και αναφέρεται στο περιστατικό που περιγράφεται στα ευαγγέλια σχετικά με τη γυναίκα, που βαθιά μετανοιωμένη για τις αμαρτίες της, έπλυνε τα πόδια του Χριστού με πολύτιμο μύρο και τα σκούπισε με τα μαλλιά της.

Το Τροπάριο της Κασσιανής με την έντονη δραματικότητά του μιλά στην ευαίσθητη ψυχή όλων, καθώς ουδείς αναμάρτητος και ο αγώνας συνεχής για την εξιλέωση.

Μια υπαρξιακή τοποθέτηση,  μια εκ βαθέων συγκλονιστική εξομολόγηση, οι στίχοι της ευσεβούς, λόγιας ποιήτριας του Βυζαντίου, τους οποίους μεταφέρει στα νεοελληνικά με έντονη ευλάβεια ο ποιητής μας, Κωστής Παλαμάς:

"Κύριε, γυναίκα αμαρτωλή, πολλά 

πολλά, θολά, βαριά τα κρίματά μου. 

Μα, ω Κύριε, πως η θεότης Σου μιλά, 

μέσ’ στην καρδιά μου!  

 

Κύριε, προτού σε κρύψ’ η εντάφια γη 

από τη δροσαυγή λουλούδια πήρα 

κι απ’ της λατρείας την τρίσβαθη πηγή 

σου φέρνω μύρα. 

 

Οίστρος με σέρνει ακολασίας...Νυχτιά 

σκοτάδι, αφέγγαρο, ανάστερο με ζώνει, 

το σκοτάδι της αμαρτίας, φωτιά 

με καίει, με λιώνει. 

 

Εσύ που από τα πέλαα τα νερά 

τα υψώνεις νέφη, πάρε τα Έρωτά μου, 

κυλάνε, είναι ποτάμια φλογερά 

τα δάκρυά μου. 

 

Γείρε σ’ εμέ. Η ψυχή μου πως πονεί! 

Δέξου με Εσύ που δέχτηκες και γείραν 

άφραστα ως εδώ κάτου οι ουρανοί 

και σάρκα επήραν. 

 

Στ’ άχραντά Σου πόδια, βασιλιά 

μου Εσύ, θα πέσω και θα στα φιλήσω 

και με της κεφαλής μου τα μαλλιά 

θα στα σφουγγίσω. 

 

Τάκουσεν η Εύα μέσ’ στο αποσπερνό 

της παράδεισος φως ν’ αντιχτυπάνε, 

κι αλαφιασμένη κρύφτηκε...Πονώ, 

σώσε, έλεος κάνε. 

 

Ψυχοσώστ’ οι αμαρτίες μου λαός 

τ’ αξεδιάλυτα ποιός θα ξεδιαλύσει; 

Αμέτρητό Σου το έλεος, ο Θεός! 

Άβυσσο η κρίση"

(Τροπάριο της Κασσιανής, απόδοση Κ. Παλαμάς) 

Συγκλονιστική η απόδοση του ποιητή μας, έχει μέσα της τη λαχτάρα του να εναποθέσει κάπου την ψυχή του και τους ισχυρούς κραδασμούς της.

Ο Δημήτρης Μητρόπουλος, ήταν ακόμη νεαρός συνθέτης όταν μελοποίησε το ποίημα του μεγαλόπνοου, Κωστή Παλαμά: "Κασσιανή" και το αφιέρωσε στη συνσπουδάστριά του στο Ωδείο Αθηνών, και μούσα του, Κατίνα Παξινού.

Ο Μητρόπουλος, δεινός φιλαναγνώστης και δη της ποίησης, με τη σύνθεσή του αυτή αποδεικνύει την εκτίμηση του για τον Παλαμά.
Πρόκειται για ένα έργο για φωνή μέτζο και πιάνο, γραμμένο σε απόλυτα σύγχρονη μουσική γλώσσα, με ποικίλους νεωτερισμούς, πρωτοπόρο στη μουσική του δομή, απελευθερωμένο από κάθε είδους προκατάληψη και δέσμευση, με το οποίο ο Έλληνας συνθέτης, όπως τα Ευαγγέλια διαιωνίζουν την πράξη της ειλικρινούς μεταμέλειας της άγνωστης γυναίκας, έτσι κι εκείνος με τα δικά του ταπεινά μέσα την τιμά, προτρέποντας μέσω της τέχνης του(θεματικές ιδέες συμβολικών επιπέδων)  ν' αποτελέσει παράδειγμα αλλαγής τρόπου σκέψης και ζωής για όλους μας.

Μην ξεχνάμε πως ο Μητρόπουλος προερχόταν από οικογένεια κληρικών. Ο παππούς του ήταν παπάς και δυο θείοι του, αδέρφια του πατέρα του, πήγαν σε μοναστήρι. Ο ίδιος δε ο συνθέτης, μικρός είχε εκφράσει την επιθυμία να υπηρετήσει την ιεροσύνη, καθώς το μοναστικό περιβάλλον τον ενθουσίαζε και η ιδέα του ερημίτη άγγιζε την καρδιά του...

Τη σύνθεση του Μητρόπουλου επεξεργάστηκε για ορχήστρα ο Νίκος Σκαλκώτας.

Δραματικού χαρακτήρα σύνθεση, χωρίς πομπώδεις όμως αναφορές, όπου κυριαρχεί το πάθος για εξιλέωση, πάθος που γίνεται αγαλλίασμα για την ψυχή, που οδεύει στο δρόμο της Θείας πορείας...

Δημήτρης Μητρόπουλος: "Κασσιανή":

Για τη Μεγάλη Τρίτη και το Τροπάριο της Κασσιανής μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ.

Καβάφης - Μητρόπουλος, η μία και μοναδική συνάντησή τους...

 

Ο Μένης Κουμανταρέας στο βιβλίο του "Τo show είναι των Ελλήνων" παρουσιάζει τρεις νουβέλες, η πρώτη απο τις οποίες έχει τίτλο: "Μια μέρα απ’ τη ζωή τους",  και αφορά τη μία και μοναδική φορά που ο Κωνσταντίνος Καβάφης συνάντησε τον Δημήτρη Μητρόπουλο , σαν σήμερα 20 Οκτωβρίου του 1932.
Ο Αλεξανδρινός ποιητής ακούει το μουσικό να εκτελεί στο πιάνο ποιήματά του στο σπίτι οικογένειας υψηλής κοινωνίας των Αθηνών… 

ΤΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ:

"Καθώς οι τελευταίες αχτίδες του ήλιου του Οκτωβρίου πέφτουν στην πρόσοψη της οικίας επί της πλατείας Συντάγματος, γίνονται οι τελευταίες ετοιμασίες για τη δεξίωση, που δίνεται προς τιμήν του επιφανούς ξένου εξ Αιγύπτου.Είναι 20 του Οκτώβρη, ένα ανέφελο δειλινό του 1932.[...]

Η οικοδέσποινα σκηνοθετεί τις τελευταίες λεπτομέρειες  της αποψινής βραδιάς.
Είναι όλα τ'ασημικά στις βιτρίνες τους γυαλισμένα;
Είναι όλα τα ποτήρια σκουπισμένα;...το λινό τραπεζομάντηλο με την τσάκισή του, είναι σιδερωμένο;[...]

Η οικοδέσποινα πλησιάζει ένα κύριο, πλαγιαστό, που μ' ακουμπισμένο  το δεξί χέρι στο πιάνο  αφουγκράζεται το σφυγμό του οργάνου.[..]

-"Είναι όλα εντάξει monsieur Jean?Το όργανο σονάρει;"

Τη διαβεβαιώνει ότι ο ταλαντούχος 35άρης συνθέτης και μαέστρος, που ειναι προσκεκλημενος, δεν θα εχει να πει το παραμικρό για την ορθοτονικότητα του πιάνου.Κι ας είναι στο πρόγραμμα απόψε να παίξει μουσική ατονική.[...]

Και να που ηχεί μουσικά το κουδούνι της εξώπορτας, που φέρνει στο προσκήνιο σαν σε σκηνή θεάτρου, τον μαέστρο και συνθέτη.[...]

Είναι ψηλός, αδύνατος, καλοσχηματισμένος.

-"Μεγάλη τιμή μάς κάνεις απόψε, Δημήτρη!"[...]

Κι ενώ ο μαέστρος δοκιμάζει το πιάνο πιέζοντας το λα, το κουδούνι της εξώπορτας αποκρίνεται με μια άλλη νότα, που μοιάζει να ανοίγει διάλογο με το πιάνο.

Όλοι πετάγονται όρθιοι![...]

Σαν μια αυλαία, παραμερίζουν όλοι αφήνοντας πέρασμα στον ποιητή...[...]

Χαιρετά τους περιστάμενους με λιγοστή και βραχνή φωνή ...Τα μάτια του εξερευνούν το περιβάλλον και σταματούν πάνω στο συνθέτη, που σπεύδει να τον προϋπαντήσει. Γίνονται οι απαραίτητες συστάσεις. Μα εκείνοι είναι σαν να γνωρίζονται από παλιά. Εχει προηγηθεί μια αλληλογραφία μεταξύ τους. Ο μαέστρος υποκλίνεται. Δίνουν τα χέρια.[...]...

-"Ειναι τιμή μου που σας γνωρίζω απο κοντά".

Δεν είναι λόγια τυπικά. Τα νεανικά, μπλε μάτια του μουσικού λάμπουν από θαυμασμό γι'αυτό τον άνθρωπο που ορισμένα από τα ηδονικά και βαθιά στοχαστικά του ποιήματα αποφάσισε πριν λίγα χρόνια να μελοποιήσει[...]

Μαέστρος και ποιητής παίρνουν θέσεις αντικριστά.[...]

-"Χαίρομαι",αποτείνεται στον Αλεξανδρινό, "που δεν σας άρεσε ο γενικός τίτλος "Ποιήματα Ηδονιστικά", όπως τα είχα ονομάσει αρχικά. Τα περιόριζε κάπως η ονομασία αυτή[...]Γι'αυτό και γω τα μετονόμασα. Τα λέω τώρα "10 Inventions". Πώς σας φαίνεται;"

-"Εφόσον εσείς το κρίνετε πρέπον, δεν έχω παρά να συμφωνήσω", η απάντηση του ποιητή.[...]

-"Νομίζω ήρθε η ώρα να τα ακούσουμε", λέει η οικοδέσποινα.

Ο Δημήτρης προχωρεί, ανοίγει το θηριώδες, μαύρο πιάνο και ξεσκεπάζει τα πλήκτρα.

-"Θέλει κανείς κάτι πριν αρχίσουμε;", ρωτά η οικοδέσποινα.

Το μόνο που θέλουν είναι ν΄ ακούσουν τον συνθέτη και να καταγράψουν τις αντιδράσεις του ποιητή.[...]

Θα παρακαλούσα, λέει ο συνθέτης , να κλείσουν κάποια φώτα[...]

Η ατμόσφαιρα γίνεται πιο οικεία.[...]

Όλοι έχουν τ'αυτιά τους τεντωμένα.Κοιτάζουν άπληστα, μια το μουσικό, μια τον ποιητή.Είναι μια στιγμή που την ονειρεύονταν, μα που κι εμείς μόνο στα όνειρά μας μπορούμε να τη φανταστούμε...

 (Μ. Κουμανταρέας: "Το show είναι των Ελλήνων",  εκδ.Κέδρος, σελ.13-16, 22-29, 34-36)

***

Ο  μεγάλος καλλιτέχνης, Δημήτρης Μητρόπουλος είναι ο πρώτος έλληνας συνθέτης που μελοποίησε Καβάφη. Δεν έμεινε ασυγκίνητος από τον ερωτικό Καβαφικό λόγο και με την αξεπέραστη συνθετική του ματιά πλάθει το 1925 τις περίφημες "10 Inventions"  για φωνή και πιάνο.  

Οι Inventions ποιητικά και μουσικά βρίσκονται μπροστά από την εποχή τους, ένα έργο ρεαλιστικό, με πηγαίο αισθησιασμό και ποικίλους νεωτερισμούς.
Η εκτίμηση, που έτρεφε ο συνθέτης προς τον ποιητή είναι εμφανής και καταγράφεται σε δυο επιστολές, που του είχε στείλει προκειμένου να του γνωστοποιήσει  τη μεγάλη απήχηση και εξαιρετική υποδοχή από τους ακροατές, των ποιημάτων του!
Τα ποιήματα της συλλογής αυτής με τον άκρατο ερωτισμό τους ξεχειλίζουν συναίσθημα και αλήθειες...Ρεαλιστικά στο λόγο, πρωτοπόρα στη μουσική τους δομή, απελευθερωμένα από κάθε είδους προκατάληψη και δέσμευση.

Ο Μητρόπουλος χωρίζει τις δέκα Inventions  σε τέσσερα μέρη:

I. 4 Canons : περιλαμβάνει τα ποιήματα: "Μακρυά", "Να μείνει", "Για νάρθουν", "Το διπλανό τραπέζι"

II. 2 Passacaglia : με τα ποιήματα: "Γκρίζα", "Μέρες του 1903"

III. Preludio e fuga a 4 voci: τα ποιήματα: "Εν τη οδώ", "Ο ήλιος του απογεύματος" και

IV. Pedale - Coda Finale: με τα ποιήματα: "Έτσι πολύ ατένισα", "Επήγα"

Ο συνθέτης που αρχικά είχε επιλέξει 14 ποιήματα δεν γνωρίζουμε το λόγο που στην τελική έκδοση δεν συμπεριέλαβε τα: 

"Ηδονή", "Μια νύχτα", "Η αρχή των" και "Εν απογνώσει".

Ο κύκλος ηχογραφήθηκε σε ένα ανεπανάληπτο ρεσιτάλ ερμηνείας και συνοδείας με τη μέτζο σοπράνο Αγγελική Καθαρίου και στο πιάνο το Θοδωρή Τζοβανάκη, απ' όπου έχω επιλέξει να  ακούσουμε τρία :

1. Στο ποίημα "Γκρίζα"  ο ποιητής μπορεί να αποκρύπτει επιμελώς το φύλο του αγαπημένου του, όμως κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την έντονη οσμή, που έχει κρατήσει η μνήμη και η θύμηση αυτού του προσώπου!

Η οσμή αυτή κρατά αναλλοίωτη και προφυλάσσει από τη λήθη την όμορφη ερωτική ανάμνηση...επιστρέφοντας έτσι, έστω και νοερά στο ηδονικό παρελθόν του.

"Κυττάζοντας ένα οπάλλιο μισό γκρίζο

θυμήθηκα δυο ωραία γκρίζα μάτια

που είδα· θάναι είκοσι χρόνια πρίν ....

.......................

Για έναν μήνα αγαπηθήκαμε.

Έπειτα έφυγε, θαρρώ στην Σμύρνη,

για να εργασθεί εκεί, και πια δεν ιδωθήκαμε.

Θ’ ασχήμισαν — αν ζει — τα γκρίζα μάτια·
θα χάλασε τ’ ωραίο πρόσωπο.

Μνήμη μου, φύλαξέ τα συ ως ήσαν.
Και, μνήμη, ό,τι μπορείς από τον έρωτά μου αυτόν,
ό,τι μπορείς φέρε με πίσω απόψι"

2. "Εν τη οδώ":

Τον νεαρό όμορφο ήρωα του ποιήματος συναντά ο ποιητής μας στο δρόμο, "εν τη οδώ"...Ο ποιητής επισημαίνει την ωχρότητα στο  συμπαθητικό του πρόσωπο. Τον περιγράφει να περιπλανιέται άσκοπα, ζαλισμένος από την ηδονή...Ο Καβάφης με τον περίτεχνο, περιεκτικό λόγο του δημιουργεί μια ερωτική ιστορία, που συγκινεί  με την ανάκληση της μέθης που προκαλεί η ηδονική επαφή...

"Το συμπαθητικό του πρόσωπο, κομμάτι ωχρό·

τα καστανά του μάτια, σαν κομμένα·

είκοσι πέντ’ ετών, πλην μοιάζει μάλλον είκοσι·

με κάτι καλλιτεχνικό στο ντύσιμό του

- τίποτε χρώμα της κραβάτας, σχήμα του κολάρου -

ασκόπως περπατεί μες στην οδό,

ακόμη σαν υπνωτισμένος απ’ την άνομη ηδονή,

από την πολύ άνομη ηδονή που απέκτησε"

3. "Ετσι πολύ ατένισα"

Στο ποίημα αυτό αναδύεται ο θαυμασμός του ποιητή για την ομορφιά του ανδρικού σώματος, για την ηδονική αρτιότητά του.  Επισημαίνει πως στα αρχαία χρόνια το κάλλος εγκωμιάστηκε και συχνά ενέπνεε τους καλλιτέχνες..., πως αποτελούσε σύμβολο ωραιότητας διαχρονικό, κάτι που στην εποχή του Καβάφη  είναι αντίθετα, κατακριτέο. Ο ποιητής κρύβει επιμελώς  την ιδιαιτερότητα των προτιμήσεών του, καθώς γνωρίζει την  αντίδραση της συντηρητικής κοινωνίας, που θα προκαλέσει  τυχόν ομολογία τους.

"Την εμορφιά έτσι πολύ ατένισα,

που πλήρης είναι αυτής η όρασίς μου.

Γραμμές του σώματος. Κόκκινα χείλη. Μέλη ηδονικά.

Μαλλιά σαν από αγάλματα ελληνικά παρμένα·

πάντα έμορφα, κι αχτένιστα σαν είναι,

και πέφτουν, λίγο, επάνω στ' άσπρα μέτωπα.

Πρόσωπα της αγάπης, όπως τάθελεν

η ποίησίς μου... μες στες νύχτες της νεότητός μου,

μέσα στες νύχτες μου, κρυφά, συναντημένα...

Θα πρέπει να σημειωθεί πως η επίσκεψη του Καβάφη στην Αθήνα και η συνάντησή του με το το συνθέτη Μητρόπουλο -ως σπουδαίο γεγονός- αναφέρθηκε και στον Αθηναϊκό Τύπο.Στην εφημερίδα Βραδυνή της εποχής αφιερώθηκε ολοσέλιδη αναφορά με τίτλο: "Ο Καβάφης στην Αθήνα-Δυο δεξιώσεις προς τιμήν του".

Συγκεκριμένα:

"Ο κ. Καβάφης, ο Αλεξανδρινός ποιητής μένει στο ξενοδοχείο "Κοσμοπολίτ". Είναι το πιο μοντέρνο ίσως ξενοδοχείο της πρωτευούσης. Και ο ποιητής δεν μπορούσε να μείνει αλλού, αφού μοντέρνα -υπερμοντέρνα μάλιστα- είναι και η τεχνοτροπία του. Ο ποιητής είναι άρρωστος, εν τούτοις δέχεται το πλήθος των θαυμαστών του.[...]
Είναι αλήθεια συγκινητική η υποδοχή που έκαναν οι θαυμαστές της Καβαφικής ποίησης στον Αλεξανδρινό ποιητή. Δεξιώσεις, γεύματα, επισκέψεις...[...]
Η κυριότερη ατραξιόν ήταν η εκτέλεση υπό του κ. Μητροπούλου στο πιάνο των δέκα μουσικών κομματιών που έγραψε πάνω σε δέκα τραγούδια του Καβάφη.
Ο κ. Μητρόπουλος τα τραγούδησε συγχρόνως "σότο βότσε"για να ερμηνεύσει καλύτερα και να αποδείξει τη σχέση του ρυθμού τους με τη μουσική. Ακολούθησε φιλολογική συζήτηση..."

[Ευχαριστω τον αγαπημενο φίλο και ραδιοφωνικό παραγωγό του Τρίτου Προγράμματος, κ. Μπάμπη Καβροχωριανό, ο οποίος μου έστειλε το συγκεκριμένο σχετικό φύλλο από την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Βουλής].

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)21 October 2020 at 05:25

Πόσο τέλεια περιγραφικός ο λόγος του Κουμανταρέα, Ελπίδα μου. Σε μεταφέρει κατ' ευθείαν στο αστικό σαλόνι, ακούς το λα του πιάνου και μετά το κουδούνι... η παράσταση αρχίζει!
Σύμπραξη δύο τεράστιων μορφών της τέχνης σε 10 Inventions! Μου άρεσε η εκπληκτική απόδοση του άσκοπου περπατήμαος στον δρόμο με τον εκρηκτικό ρυθμό του, τις κοφτές ανάσες και το δυναμικό τέλος του.
Υπέροχη ανάρτηση, ΕΥΓΕ, αγαπημένη μου! ❤

ReplyDelete


ELPIDA NOUSA21 October 2020 at 06:00

Αζη μου, διαβαζεται απνευστί το κειμενο του Κουμανταρέα και οπως γραφεις σε μεταφερει κατευθειαν στο σαλονι της αριστοκρατισσας που τιμα με τη συγκεντρωση αυτη τον Καβαφη!
Ο Μητροπουλος τον θαυμαζε τόσο τον ποιητη που τ φανερωνει με τον τροπο που προσεγγιζει την ποιηση του., Βεβαια ηταν και άλλοι, οπως καταλαβαινιυμε, λογοι ταυτισής τους, κυριως νοοτροπιας πανω στον ερωτα και την διεκδικηση ερωτικης ελευθεριας σε καιρους δυσκολους για κατι τετοιο...
Ναι,συμφωνω πως στο ποιημα "Εν τη οδω" ο αλεξανδρινος σκιαγραφει εξοχα την ασκοπη περιλάνηση και η μουσική ακουθει πιστα το κειμενο με μουσικές τεχνικες, μαεστρικά αξιοποιημενες....
Ευχαριστω πολύ!Σε φιλώ!
Delete

Ο ιεροφάντης Δ.Μητρόπουλος: "Γίνονται τέτοια πράγματα στη γη;"

 

Ο Μητρόπουλος στο Musikverein στη Βιέννη, Οκτώβριος 1960(από operamusica.com)

"Aκούς μια Συμφωνία. Δεν αρκεί. Όπως δεν  αρκεί να βλέπεις τον Παρθενώνα 

και να αναρωτιέσαι πώς ανέβασαν εκεί πάνω τα μάρμαρα. 

Πρέπει να συλλαμβάνεις το νόημα της αρχιτεκτονικής. 

Όπως ο καλλιτέχνης καταβάλλει κόπο, πρέπει και το κοινό να μη ζητεί μια εύκολη τέρψη, 

αλλά να κοπιάσει, και όταν κατανοήσει, θα νιώσει την απόλαυση που προσφέρει η μεγάλη τέχνη"

(Δημήτρης Μητρόπουλος)

Ήρθε στη ζωή για να υπηρετήσει το ύψιστο και την ιερότητα της μουσικής!
Και σαν ιεροφάντης, έφυγε. Έπεσε επί των επάλξεων, στο πόντιουμ της Σκάλας του Μιλάνου, κατά τη δοκιμή της "Τρίτης Συμφωνίας"  του Μάλερ από ανακοπή καρδιάς, μια μέρα σαν τη σημερινή, 2 του μελαγχολικού Νοέμβρη του 1960.

Έχουν πλασθεί πολλοί μύθοι για τον Μητρόπουλο, για τον άνθρωπο και τη ζωή του...
Για να τον γνωρίσει κανείς σωστά χρειαζόταν μακρύ χρονικό διάστημα. Μόνο τότε θα τού δινόταν η ευκαιρία να διαπιστώσει ότι κάτω από αυτές τις αντιφάσεις της επιφάνειας η γραμμή ήταν ενιαία, ο άνθρωπος παρέμενε ο ίδιος, από το ξεκίνημα ως το μεσουράνημα της σταδιοδρομίας του. 

Οι ίδιες αυστηρές αρχές, ο ίδιος έρως της τέχνης, το ίδιο αίσθημα ευθύνης, η ίδια τιμιότης, η ίδια μεγαλοψυχία, η ίδια ανθρωπιά, ο ίδιος αυτοσπαραγμός, η ίδια απίστευτη ανιδιοτέλεια...

Ήταν φύση δισυπόστατη. Συνδύαζε το Διονυσιακό με το Απολλώνιο. Αλλά και τα δυο συνυπήρχαν εξαρχής -είχε έμφυτα και το πάθος και το μέτρο.

Από τους πολύ πιστούς φίλους του υπήρξε και ο ποιητής μας Γ. Σεφέρης:

"Η φήμη του Μητρόπουλου ήταν πλατιά στον κόσμο.[...]Η μοίρα του ήταν μοναδική, θαρρώ, στα χρονικά του Νέου Ελληνισμού.Σ'ένα από τα ελάχιστα μηνύματά του, την 20 Μαρτίου 1960, μού έγραφε:
"Δυστυχώς, η αφοσίωσή μου στη δουλειά μ'έχει πάρει ολωσδιόλου έξω απ'τη ζωή.Δε "ζω" πια, παρά μόνο για τις στιγμές που βρίσκομαι πάνω στο πόδιον. Ξοδεύω το υπόλοιπον της ζωής μου ετοιμάζοντας τον εαυτό μου με απογυμνωτική πειθαρχία, αμφιβολίες και ταπεινοσύνη...
Τέτοιος άνθρωπος ήταν ο Μητρόπουλος..."

Αναφέρει η φίλη του μαέστρου Καίτη Κατσογιάννη στο βιβλίο με την αλληλογραφία τους:

"..Συναντηθήκαμε τελευταία φορά στην Όπερα της Βιέννης το 1960...Διηύθυνε μια σειρά παραστάσεις της όπερας: "Η Δύναμη του Πεπρωμένου" του Βέρντι. Οι δοκιμές ήταν δύσκολες ή τελευταία ταραχώδης. Η εποπτεία του Μητρόπουλου στη κάθε σκηνική λεπτομέρεια ήταν άμεση και απαιτητική. 

Η πρώτη παράσταση ήταν ένα επίτευγμα[…] 

Η δεύτερη στρωτή και άμεμπτη...μα η τρίτη!!!

Ένα από κείνα τα θαύματα που δεν μπορείς να τα εξηγήσεις, ούτε καν να τα συλλάβεις[...] 

Από την πρώτη νότα φάνηκε πως συντελείτο κάτι μοναδικό  -η τελειότης προξενούσε δέος!!!

Αναρωτιόσουν: "Γίνονται τέτοια πράγματα στη γη;" [...]

Την επομένη τον αποχαιρετούσαμε. Την τελευταία στιγμή μας κοίταξε την αδελφή μου κι εμένα με ένα βλέμμα όλο τρυφερότητα και μελαγχολία:

-Ας με αξιώσει ο Θεός να σας ξαναδώ..

-Μα Δημήτρη μου, αυτό από σένα εξαρτάται!

-Όχι από μένα -από τη Μοίρα!

Ήταν τα τελευταία λόγια που άκουγα από το στόμα του. Λίγες εβδομάδες αργότερα έφερνα πίσω στην πατρίδα μια μικρή, ορειχάλκινη τεφροδόχη -λίγη στάχτη"

                                                              Καίτη Κατσογιάννη

VERDI: "Overture - Forza del destino", Δ.ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ:

 («Δ.Μητρόπουλος, η αλληλογραφία του με την Καίτη Κατσογιάννη», εκδ. Ίκαρος, σελ. 12, 13, 22, 23, dimitrimitropoulos.gr )

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για το Δ. Μητρόπουλο. Περιηγηθείτε!