"Η Κουκουβάγια και η Γατούλα": από τις ποιητικές αράδες στην παρτιτούρα του Στραβίνσκυ...

Ο Έντουαρντ Ληρ με τον γάτο του, Φος

Ο Άγγλος καλλιτέχνης, Έντουαρντ Ληρ, ήταν εικονογράφος, συγγραφέας, μουσικός και ποιητής, γνωστός κυρίως για την ενασχόλησή του με την παράδοξη λογοτεχνία ή λογοτεχνία της ανοησίας (nonsense literature) και ιδιαίτερα για τα λίμερίκ του.

Ξεκίνησε την καριέρα του ως σχεδιαστής, με εξειδίκευση στην εικονογράφηση πτηνών και ζώων. Παράλληλα, ασχολήθηκε ενεργά με τη μουσική. Έπαιζε κυρίως πιάνο, αλλά και ακορντεόν, φλάουτο και κιθάρα. Συνέθεσε μουσική για πολλά ρομαντικά και βικτωριανά ποιήματα, ενώ έγινε ευρύτερα γνωστός για τις μουσικές διασκευές ποιημάτων του Άλφρεντ Τέννυσον.Αξιοπρόσεκτο είναι πως οι διασκευές αυτές ήταν οι μόνες που ο ίδιος ο Τέννυσον ενέκρινε επίσημα.

Ο γάτος του Ληρ, Φος

Ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο στη ζωή του Έντουαρντ Ληρ υπήρξε η σχέση του με τον Φος, τη γάτα του, με το επίσημο όνομα "Αντερφός", εμπνευσμένο από την ελληνική λέξη "αδερφός". Ο Φος ήταν ένας τιγρέ γάτος, με κομμένη ουρά, εύσωμος και "μη ελκυστικός", όπως τον περιγράφει ο ίδιος ο Ληρ. Παρ’ όλα αυτά, υπήρξε ένα από τα πιο αγαπημένα του πλάσματα.

Ο Φος αναφέρεται συχνά στην προσωπική αλληλογραφία του Ληρ και λέγεται πως την εποχή εκείνη, ήταν σχεδόν τόσο γνωστός όσο και ο ιδιοκτήτης του. Η κηδεία του Φος, μάλιστα, υπήρξε τόσο περίτεχνη, ώστε θεωρείται πως ξεπέρασε σε φροντίδα ακόμη και την ίδια την ταφή του Ληρ.
Ο Φος ενέπνευσε επίισης τη φιγούρα της γάτας στις εικονογραφήσεις του ποιήματος "Η κουκουβάγια και η γάτα - The Owl and the Pussycat", ενός από τα πιο αγαπημένα και διαχρονικά έργα του Έντουαρντ Ληρ.

"Η Κουκουβάγια κι η Γατούλα πήγαν στη θάλασσα
σε βαρκάκι πράσινο σαν το μπιζέλι,
Πήραν λίγο μέλι κι αρκετά λεφτά,
τυλιγμένα σε πεντόλιρα χαρτονομίσματα.
Η Κουκουβάγια κοίταξε τ’ αστέρια ψηλά
κι έπαιζε το κιθαρόνι
"Ω γλυκιά Γατούλα! Ω Γατούλα, αγάπη μου,
Τι όμορφη γατούλα είσαι,
Είσαι,
Είσαι!
Τι όμορφη γατούλα είσαι!"

Η Γατούλα είπε στην Κουκουβάγια: "Εσύ κομψό πουλί!

Τι γλυκά τραγουδάς!

Ας παντρευτούμε! Πολύ καθυστερήσαμε,

Αλλά πού θα βρούμε βέρα;"

Ταξίδεψαν μακριά, ένα χρόνο και μία μέρα,

Στη χώρα που το δέντρο όπου φυτρώνει το δέντρο μπονγκ.

Εκεί, σ’ ένα δάσος, στάθηκε ένας γουρουνάκος,

με βέρα κρεμασμένη στη μύτη του,

Τη μύτη,

Τη μύτη,

Με βέρα κρεμασμένη στη μύτη του.

"Αγαπημένε γουρουνάκο, θες να πουλήσεις

τη βέρα σου για μία λίρα;" κι ο γουρουνάκος είπε, "Ναι"

Την πήραν, και την άλλη μέρα

τους πάντρεψε η γαλοπούλα που ζει στον λόφο.

Έφαγαν κιμά και κομμάτια από κυδώνι
που τα έτρωγαν με μια κουτάλα περίεργη,

Κι εκεί χέρι με χέρι, στην άκρη της άμμου,

χόρεψαν στο φως του φεγγαριού,

Του φεγγαριού,

Του φεγγαριού,

Χόρεψαν στο φως του φεγγαριού"

(από την εικονογράφηση του ποιήματος)

Το ποίημα "Η Κουκουβάγια και η Γατούλα" αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της λεγόμενης λογοτεχνίας της ανοησίας του Έντουαρντ Ληρ, ο οποίος παίζει με τη γλώσσα και το νόημα, δημιουργώντας παράδοξες, φανταστικές εικόνες και ιστορίες χωρίς λογική συνοχή, ωστόσο γοητεύουν με την απλότητά τους και τη μουσικότητά τους.

Η ιστορία της κουκουβάγιας και της γατούλας, που ταξιδεύουν μαζί, παντρεύονται -παρά τις διαφορές τους- και γιορτάζουν τη ζωή τους, λειτουργεί ως ένας ύμνος στην αγάπη, την περιπέτεια και τη φιλία.
Το φανταστικό ταξίδι και τα αλλόκοτα πλάσματα που συναντούν (όπως ο γουρουνάκος με τη βέρα στη μύτη) ενισχύουν το παιχνίδι με το παράλογο και τη φαντασία.
Η κουκουβάγια και η γάτα είναι δύο πολύ διαφορετικά μεταξύ τους πλάσματα, που συνήθως συμβολίζουν αντίστοιχα τη σοφία και την ανεξαρτησία. Ο γάμος τους μπορεί να διαβαστεί και ως μεταφορά για τη συμφιλίωση των αντιθέτων.

Η απλότητα του λεξιλογίου και η ελαφρότητα της ιστορίας προσδίδουν στο ποίημα έναν παιχνιδιάρικο, σχεδόν παιδικό χαρακτήρα, ενώ η καταληκτική φράση "χορεύανε στο φως του φεγγαριού" το σφραγίζει με ρομαντισμό και μαγεία.

Ο Έντουαρντ Ληρ με τον γάτο του, Φος

Το ποίημα, γεμάτο ρυθμικές φράσεις και επαναλήψεις, είναι ιδανικό για μελοποίηση κάτι που αξιοποίησε ο Ιγκόρ Στραβίνσκι δίνοντας τη δική του μουσική εκδοχή.


Το "The Owl and the Pussy-Cat" υπήρξε ένα από τα τελευταία έργα του μεγάλου Ρώσου συνθέτη και κατέχει μια ξεχωριστή θέση στο ώριμο ρεπερτόριό του, "ένα μικρό, λυρικό διαμαντάκι, γεμάτο χιούμορ, ευαισθησία και αποχαιρετισμό", όπως χαρακτηρίστηκε.

Ο συνθέτης το έγραψε το 1966, αμέσως αφότου άκουσε τη σύζυγό του, Βέρα, να απαγγέλλει το ποίημα του Έντουαρντ Ληρ. Ο Στραβίνσκι εντυπωσιάστηκε από τη φαντασία, το λεπτό χιούμορ και την παραμυθένια, μα ταυτόχρονα φιλοσοφική διάθεση των στίχων. Όπως συνήθιζε να λέει, "το ποίημα αυτό αποτελεί έναν ύμνο στη διαφορετικότητα και την αποδοχή".

Η σύνθεση, για σοπράνο και πιάνο, βασίζεται σε ευέλικτους ρυθμούς που παραπέμπουν σε παιδικό τραγούδι, χωρίς όμως να χάνει σε μουσική πολυπλοκότητα. Η μελωδία δεν είναι ούτε εύκολη ούτε "γλυκερή". Αντιθέτως, κρύβει ειρωνεία, εσωτερική ένταση και ένα παιχνιδιάρικο, σχεδόν θεατρικό ύφος. Το πιάνο σχολιάζει διακριτικά την αφήγηση, με τροπικές αποχρώσεις και υπαινικτικές αρμονίες, προσθέτοντας βάθος και χρώμα.

Το έργο αφιερώθηκε στη Βέρα Στραβίνσκι, γεγονός που του προσδίδει μια ακόμη πιο τρυφερή και προσωπική διάσταση. Ωστόσο, πίσω από τη φαινομενική ελαφρότητα κρύβεται μια ώριμη ματιά στο χιούμορ, την αγάπη και την ανθρώπινη κατάσταση. Ο Στραβίνσκι καταφέρνει να ισορροπήσει την απλότητα με τη λεπτότητα της μουσικής πρόθεσης, αποδεικνύοντας για ακόμη μία φορά την ικανότητά του να εκφράζει σύνθετα συναισθήματα με φαινομενικά απλά μέσα.

Η ερμηνεία απαιτεί ευελιξία και εκφραστική ευφυΐα από τον τραγουδιστή, ο οποίος καλείται να συνδυάσει αφήγηση, χιούμορ και λυρισμό με φωνητική ακρίβεια αλλά και θεατρική αίσθηση. Το έργο κινείται ανάμεσα σε ψιθυριστές λεπτομέρειες και απρόσμενες εκφραστικές εξάρσεις, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον μέχρι την τελευταία φράση.

Stravinsky: "The Owl and the Pussy-Cat"

Αφορμή για το παρόν κείμενο στάθηκε η Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων, που τιμάται κάθε χρόνο στις 4 Οκτωβρίου. Η ημέρα αυτή δεν μας φέρνει κοντά μόνο στα ζώα ως συντρόφους της καθημερινής μας ζωής, αλλά και στους καλλιτέχνες που τα αγκάλιασαν με αγάπη και τα ανέδειξαν μέσα από το έργο τους. Ένας από αυτούς ήταν ο Έντουαρντ Ληρ, που αφιέρωσε σημαντικό μέρος της τέχνης του στον ζωικό κόσμο, είτε μέσα από τις σχολαστικές εικονογραφήσεις του είτε μέσα από την ευφάνταστη, τρυφερή και βαθιά γατόφιλη ποίησή του. 

Το ποίημα "The Owl and the Pussy-Cat" αποτελεί την πιο εμβληματική στιγμή αυτής της σχέσης, όπου το χιούμορ, η φαντασία και η αγάπη για τα πλάσματα του κόσμου ενώνονται σε μια ποιητική σπουδή πάνω στη συνύπαρξη, τη διαφορετικότητα και την αποδοχή.

Ο παραμυθάς Άντερσεν, η πριμαντόνα και το αηδόνι του αυτοκράτορα...

Από παράσταση του παραμυθιού του Χ.Κ.Άντερσεν: "Το αηδόνι του αυτοκράτορα", στη Δανία

H.C.Andersen

Σαν παιδί ξεχώρισε για την οργιώδη φαντασία του. Λέγεται πως περπατούσε στο δρόμο και έμοιαζε να ονειροβατεί... Ο λόγος σήμερα για το το Δανό παραμυθά, Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Γεννήθηκε στις 2 Απριλίου 1805 στο Όντενσε της Δανίας.

Ο Άντερσεν λάτρευε το διάβασμα, αγαπούσε πολύ και το θέατρο, γι' αυτό και πέρασε μια σύντομη περίοδο της ζωής του ως ηθοποιός. 
Τού άρεσε επίσης σε παρέες με φίλους να απαγγέλει ή επειδή είχε ωραία φωνή να τραγουδά.  Σπούδασε μουσική, την οποία παράτησε όταν από μια ασθένεια, έχασε κάποιες από τις ψηλές νότες του...Στα πρώτα βήματα της καριέρας του ασχολήθηκε με την ποίηση, όμως εμείς τον γνωρίζουμε καλύτερα ως έναν από του βασικούς εκπροσώπους του παραμυθιού... 

Σήμερα, θα μιλήσουμε για τη σχέση του με το "αηδόνι της Σουηδίας", όπως ήταν το προσωνύμιο της δημοφιλούς λυρικής τραγουδίστριας του 19ου αι, Jenny Lind. Μια καλλιτέχνιδα που ερμήνευσε σπουδαίους ρόλους για υψίφωνο στα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά θέατρα. Υπενθυμίζω πως ήταν αγαπημένη σοπράνο του Μέντελσον, αλλά και του Σοπέν. Λέγεται μάλιστα πως ο πρώτος την είχε ερωτευτεί, ενώ η δική της καρδιά σκίρτησε για τον εύθραυστο Πολωνό Σοπέν... Διαβάζοντας τις επιστολές τους αποκαλύπτεται πως ο φιλάσθενος συνθέτης "ένιωθε καλύτερα" όταν τραγουδούσε γι 'αυτόν η Τζένυ και ήταν εκείνη που διοργάνωσε συναυλία στο Λονδίνο για να συγκεντρωθούν χρήματα προκειμένου ο Σοπέν να νοσηλευτεί σε ειδική για φυματικούς, κλινική. Μετά το θάνατο του Σοπέν, η Τζένυ Ληντ αφιέρωσε το υπόλοιπο της ζωής της στη διάδοση του έργου του αγαπημένου της συνθέτη.  

Jenny Lind

Όμως το "αηδόνι της Σουηδίας" φαίνεται να είχε κυριεύσει ερωτικά και τον παραμυθά Άντερσεν. Οι δυο τους γνωρίστηκαν κατά τη διάρκεια περιοδείας της διάσημης αοιδού στη Δανία το 1843. Μεταξύ τους αναπτύχθηκε βαθιά φιλία. Η έλξη που η πριμαντόνα ασκούσε στον Άντερσεν ως συγγραφέα ήταν καθοριστική για κείνον, ο οποίος ομολόγησε πως "τίποτε και κανένας  δεν έχει ασκήσει τέτοια επιρροή, στη δημιουργική μου πορεία όσο η Τζένυ Ληντ. Δεν είναι υπερβολή να πω -δήλωνε- πως εκείνη τού άνοιξε το ιερό της τέχνης".  

Από μεριάς 'Αντερσεν τα συναισθήματα δεν  ήταν όμως απλά φιλικά. Ένοιωθε για τη Ληντ, ένα ευγενικό μεν, πλην ορμητικό πάθος το οποίο αδυνατούσε να δαμάσει και να αντισταθεί. Αποφάσισε να τής εκμυστηρευτεί τον έρωτά του, όμως η τραγουδίστρια τον απέρριψε. Λέγεται τότε πως ένιωσε σαν ασχημόπαπο, γεγονός που τον έκανε να εμπνευστεί το διάσημο ομώνυμο παραμύθι του, που μουσικά μετέφερε ο Προκόφιεφ(έχω γράψει σχετικό άρθρο στο παρελθόν).

Κάποιοι ισχυρίζονται πως η Ληντ απέρριψε τον Άντερσεν, επειδή την σκιαγράφησε ως Βασίλισσα  του Χιονιού με πολύ ψυχρή, σαν πάγου,  καρδιά.

Η περίφημη υψίφωνος Τζένυ Λιντ με το προσωνύμιο "Αηδόνι της Σουηδίας" αποτελεί και το μοντέλο στο παραμύθι του Άντερσεν: "Το Αηδόνι και ο Αυτοκράτορας".

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ:

"Στο ωραιότερο παλάτι του κόσμου, κάπου στην Κίνα, ζεί ένας μελαγχολικός αυτοκράτορας.

Το παλάτι του, είναι φτιαγμένο από πορσελάνη, μα, παρ’ όλη την ομορφιά του παλατιού, ο αυτοκράτορας μας, συνεχίζει να ζει μέσα στην μελαγχολία.

Κάποιο βράδυ, ένα αηδόνι μαγεμένο από την ομορφιά του παλατιού, άρχισε να τραγουδάει στον κήπο του. Αυτό γινόταν κάθε βράδυ… το εξαίσιο κελάηδημά του, έφερνε δάκρυα στα μάτια σε όποιον το άκουγε.

Τραγουδούσε για την αγάπη, την ειρήνη, τις ομορφιές της φύσης και της μάνας γης.

Μαγεμένος από το τραγούδι του, ο αυτοκράτορας άρχισε να χαμογελά ..."

(πηγή: paramythimythoimythoi)

Η σύλληψη της ιδέας του συγκεκριμένου παραμυθιού που γράφτηκε μέσα σε δύο μόλις μέρες, έγινε το 1843 στον ονομαστό  κήπο αναψυχής Τίβολι της Κοπεγχάγης, που είχε ανοίξει τις πύλες του εκείνη τη χρονιά κι εντυπωσίασε τον παραμυθά μας με τα κινέζικα μοτίβα...

Ανάμεσα στους συνθέτες που υπήρξαν φανατικοί αναγνώστες των παραμυθιών του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν ήταν και ο ρώσος, Ιγκόρ Στραβίνσκι. Τον θαύμαζε για την αστείρευτη φαντασία του και  την αριστοτεχνική γραφή του!
Ετσι, παίρνει έμπνευση από το παραμύθι του  και γράφει αρχικά την όπερα: "Το αηδόνι".
Η σύνθεση για να ολοκληρωθεί έκανε σχεδόν μια 5ετία(1908-1913), καθώς ο συνθέτης εργαζόταν πάνω και σε άλλες συνθέσεις συγχρόνως.  Λίγα χρόνια αργότερα και αξιοποιώντας μουσικά θέματα από τις πράξεις Β΄και Γ΄ της όπερας, ο Στραβίνσκυ διαμορφώνει με την ίδια πλοκή το συμφωνικό ποίημα:  "Το τραγούδι του αηδονιού".

Η υπόθεση της όπερας και του συμφωνικού ποιήματος ακολουθεί εκείνη του παραμυθιού του Άντερσεν. Έτσι, στο κινεζικό παλάτι εκτός από το πραγματικό, γλυκοκέλαδο αηδόνι έρχεται να προστεθεί κι ένα μηχανικό αηδόνι, δώρο του Ιάπωνα βασιλιά. Το νέο αηδόνι δεν κουράζεται ποτέ και φαίνεται να το προτιμά ο αυτοκράτορας. Το αληθινό αηδόνι θλίβεται και μια μέρα που το παράθυρο ήταν ανοιχτό πέταξε μακριά. Πέρασαν χρόνια και το μηχανικό αηδόνι χάλασε. Η φωνή του σιώπησε κάνοντας τον αυτοκράτορα να πέσει σε κατάθλιψη. Παρακαλούσε το μηχανικό αηδόνι να ξαναρχίσει το γλυκό τραγούδι. Μάταια, όμως... Έτσι, η στενοχώρια του θέριευε και ο θάνατος πλανιόταν πάνω απ' το κεφάλι του. Όλοι στο παλάτι περίμεναν από στιγμή σε στιγμή το τέλος του αυτοκράτορά τους, όταν άκουσαν κελαηδίσματα από τα διαμερίσματά του. Το πραγματικό αηδόνι είχε γυρίσει για να σώσει τη ζωή του . Το μόνο που ζητούσε ήταν να ζει ελεύθερο στο δάσος και να' ρχεται να του τραγουδά όποτε εκείνο θέλει. Ο αυτοκράτορας δέχτηκε κι όταν οι αυλικοί μπήκαν στην κάμαρή του, τούς υποδέχτηκε μ' ένα χαμόγελο διάπλατο, που φώτισε ολάκερο το πρόσωπό του από χαρά και ευτυχία...

Η μουσική του συμφωνικού ποιήματος είναι ανάγλυφη και αφηγηματική, άλλοτε πιο λυρική και ευαίσθητη κι άλλοτε εντονότερης δραματικότητας.

Σε χαρακτηριστικά, καθώς εντοπίζονται σύνθετα και επίμονα ρυθμικά σχήματα , νευρώδης ενορχήστρωση και απότομες αλλαγές δυναμικής , θυμίζει εκείνη του "Πετρούσκα" ή της "Ιεροτελεστίας", ενώ ξεχωρίζουν εξωτικά ηχοχρώματα και μοτίβα που θυμίζουν Ανατολή. 

Ανρί Ματίς και Λεονίντ Μασίν
φωτογραφίζονται με το μηχανικό αηδόνι

Τα μέρη:

Ι. Η γιορτή στο Κινέζικο παλάτι 

ΙΙ. Κινεζικό Εμβατήριο

III. Τα δυο αηδόνια

IV. Μηχανικό αηδόνι

V. Ασθένεια και αποθεραπεία του αυτοκράτορα 

VI. Πένθιμο εμβατήριο

Στα δυο πρώτα μέρη ο Στραβίνσκυ χρησιμοποιεί μελωδίες στο χαρακτηριστικό για την κινέζικη μουσική πεντατονικό σύστημα.
Στο τρίτο και τέταρτο μέρος που παρουσιάζονται τα δυο αηδόνια, ο συνθέτης αναθέτει στο φλάουτο τον ήχο του αληθινού αηδονιού και στο όμποε (σ'ένα μοτίβο αρκετά ρυθμικό που να θυμίζει μηχανή) τον ήχο του μηχανικού αηδονιού.

Κοστούμια του Ανρί Ματίς για το μπαλέτο "Chant du Rossignol"

Ένα μελαγχολικό θέμα από την τρομπέτα οδηγεί στο πέμπτο μέρος για να περιγραφεί μουσικά η αρρώστια του αυτοκράτορα .
Η σύνθεση ολοκληρώνεται με ένα γαλήνιο θέμα στον τύπο της ρομάντσας σε διάλογο με το ορχηστρικό σώμα.

Η σύνθεση του Στραβίνσκυ έγινε και μπαλέτο το 1920 από τα Ρώσικα Μπαλέτα και τον Σεργκέι Ντιάγκιλεφ.

  Η χορογραφία ήταν του Μπαλανσίν, ενώ σκηνικά και κοστούμια επιμελήθηκε ο Ανρί Ματίς.

Stravinsky: "Chant du Rossignol"

Διευθύνει ο Lorin Maazel

Stravinsky: "Chant du Rossignol, Ballet":

Αργότερα, ο Ιγκόρ Στραβίνσκι διασκεύασε τη σύνθεση για πιάνο σόλο περιορίζοντας τα μέρη σε τρία. Το απολαμβάνουμε από τη σπουδαία Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου:

Για τον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν υπάρχουν πολλά άρθρα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Σαρλ Περώ: Η Ωραία Κοιμωμένη με μουσικούς ήχους...

"Η Ωραία Κοιμωμένη",  Henry Meynell Rheam , 1899

Ο Σαρλ Περώ γεννήθηκε σαν σήμερα, 12 Γενάρη 1628 και κατέχει τον τίτλο του "μεγάλου παραμυθά".

Τα περισσότερα από τα παραμύθια του, ο διάσημος Σαρλ Περώ τα συμπεριέλαβε στη συλλογή του: "Τα παραμύθια της Μάνας χήνας", που την έγραψε για τη διασκέδαση των παιδιών του κι από τότε αγαπήθηκαν και συγκινούν πολλές γενιές αναγνωστών.

Ανάμεσα στα γνωστότερα παραμύθια του είναι η "Σταχτοπούτα", η "Κοκκινοσκουφίτσα", ο "Κοντορεβυθούλης", ο "Παπουτσωμένος Γάτος", αλλά και η "Ωραία Κοιμωμένη", που προτείνω σήμερα...

Πρώτη γραπτή εκδοχή του πασίγνωστου παραμυθιού της Ωραίας Κοιμωμένης θεωρείται η μεσαιωνική Ναπολιτάνικη ανατριχιαστική ιστορία: "Ήλιος, Σελήνη και Ταλία" που γράφτηκε το 1634, από τον Τζιμπατίστα Μπαζίλε.

Η Πριγκίπισσα Ωρόρ κοιμάται για αμέτρητα χρόνια εξαιτίας μιας κατάρας. Τα μάγια που την κρατούσαν βουβή στον αιώνιο ύπνο της, λύνονται από το φιλί του Πρίγκηπα. Ξυπνά κι ακολουθούν οι λαμπεροί γάμοι του ζευγαριού.


Η "Ωραία Κοιμωμένη", ένα παραμύθι που υπογραμμίζει τη σύγκρουση μεταξύ Καλού και Κακού μάγεψε και κορυφαίους συνθέτες...

1. Είναι η εκδοχή του Σαρλ Περώ της "Ωραία Κοιμωμένης" που εμπνέει στον μάστορα των μπαλετικών συνθέσεων, Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκυ την πλοκή του ομώνυμου μπαλετικού παραμυθιού: "The Sleeping Beauty" ...

Οι πρωταγωνιστές της πρεμιέρας του 1890

Πρόκειται για μπαλέτο με πρόλογο, τρεις πράξεις και πέντε σκηνές που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1890 στο Θέατρο Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης. Τη χορογραφία είχε κάνει ο Μαριούς Πετιπά και ο ρώσος συνθέτης αποτυπώνει αριστουργηματικά τη σύγκρουση μεταξύ του Καλού και του Κακού, χρησιμοποιώντας ένα μοτίβο για κάθε περίπτωση, που επαναλαμβάνεται πολλές φορές κατά τη διάρκεια του μπαλέτου. Ένα είδος "leitmotif" που βοηθά στην εξέλιξη της πλοκής.

Οι λαμπεροί Γάμοι του ζευγαριού, λαμβάνουν χώρα στην τρίτη Πράξη του μπαλέτου, όπου ο ρώσος μουσουργός ενσωματώνει χαρακτήρες κι από άλλα παραμύθια του Περώ, σαν προσκεκλημένους στη γαμήλια τελετή, όπως την Κοκκινοσκουφίτσα και τον Παπουτσωμένο Γάτο.

Έτσι, στην Τρίτη Πράξη τα μοτίβα του Καλού και του Κακού δεν εμφανίζονται στην παρτιτούρα του Τσαϊκόφσκυ, δίνοντας χώρο σε χορευτικά μοτίβα, αντιπροσωπευτικά των χαρακτήρων(προσκεκλημένων) που εκπροσωπούν.

Η "Ωραία Κοιμωμένη" συγκαταλέγεται στις πιο ολοκληρωμένες συνθέσεις του κλασικού ρεπερτορίου και θεωρείται το μπαλετικό αριστούργημα του Τσαϊκόφσκυ, καθώς η παραμυθένια πλοκή εμποτίζεται με έντονα συναισθήματα, ενσωματώνοντας μια ανθρώπινη ιστορία-μια ιστορία αθωότητας, που αγγίζει μεν τα όρια του κινδύνου, εντέλει όμως σώζεται από την αγάπη.

Η χορογραφία του Πετιπά ήταν εντυπωσιακή αλλά και άκρως απαιτητική από άποψη τεχνικής. Ένα από τα πιο δύσκολα -από οποιαδήποτε μπαλέτο- adagios είναι εκείνο της πρώτης Πράξης όπου η πριγκίπισσα Ωρόρ χορεύει το "Rose Adagio". 

Tchaicovsky: "The Sleeping beauty", Margot Fonteyn:

2. Το 1922 παρουσιάζεται στη Ρώμη η οπερατική εκδοχή της "Ωραίας Κοιμωμένης" του Περώ, σε μουσική του ιταλού Οτορίνο Ρεσπίγκι.
Ο ιταλικός τίτλος της είναι: "La bella addormentata nel bosco" και το λιμπρέτο έγραψε ο Gianni Bistolfi. 

Η αρχική εκδοχή της όπερας γράφτηκε για κουκλοθέατρο. Έτσι, ερμηνεύτηκε από κούκλες, αλλά συνοδευόταν από ορχήστρα και τραγουδιστές.
Η σύνθεση χαρακτηρίζεται για τη λαμπρή της ενορχήστρωση, στοιχείο που οφείλεται στη μαθητεία του συνθέτη κοντά στον Ρίμσκι-Κόρσακοφ στην Αγία Πετρούπολη, όπου παράλληλα έπαιζε βιόλα στην ορχήστρα του αυτοκρατορικού θεάτρου.

Η παράσταση στέφθηκε από απόλυτη επιτυχία με τις κριτικές την επόμενη μέρα να μιλούν για "καλλιτεχνικό κόσμημα" .

Τα πιο λυρικά μέρη είναι εκείνα που ερμηνεύονται από την πριγκίπισσα και τον πρίγκηπα. Όμως κατά γενική ομολογία ο πιο απαιτητικός ρόλος είναι της Γαλάζια Νεράιδας:

3. Αρκετές δεκαετίες νωρίτερα ο Ρόμπερτ Σούμαν συνέθεσε το "Märchenbilder, Op. 113", μια σουΐτα τεσσάρων "Παραμυθικών Εικόνων" για βιόλα και πιάνο.  

Παρότι στην παρτιτούρα δεν υπάρχει καμία ένδειξη για το ποια συγκεκριμένα παραμύθια είχε στο μυαλό του ο συνθέτης, οι αναλυτές ισχυρίζονται ότι με βάση σημειώσεις του δημιουργού οι δύο πρώτες σκιαγραφούν σκηνές από την ιστορία της Ραπουνζέλ, η τρίτη απεικονίζει τον ξυλοπόδαρο Ρουμπελστίλτσκιν που χορεύει με τη νεράιδα και η τέταρτη αφηγείται το παραμύθι της Ωραίας Κοιμωμένης. 

Αυτή η τελευταία κίνηση της σουΐτας παραπέμπει σε τρυφερή ονειροπόληση, νοσταλγική και αιθέρια, με χαρακτηριστικό και ασυνήθιστο μελωδικά το φινάλε, που η λάμψη και η ζεστασιά του υποδηλώνει τη φράση του παραμυθικού τέλους: "έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα".

Schumann: "Märchenbilder Op. 113, Mov. IV" / Sviatoslav Richter-Yuri Bashmet:

4. Το 1910 ο Ravel συνέθεσε ένα από τα πιο αγαπητά έργα, τη συλλογή των πέντε παιδικών κομματιών, που  γνωρίζουμε με τον τίτλο: «Η Μάνα μου η Χήνα».

"The Sleeping Beauty" from "Tales of Mother Goose"

Αρχικά γραμμένο για πιάνο για τέσσερα χέρια, για δύο νέους μαθητές πιάνου, τη Μιμή και το Ζαν, παιδιά ενός ζευγαριού φίλων του συνθέτη.
Άγαμος και άτεκνος, ο Ραβέλ λάτρευε τα παιδιά και τον κόσμο της φαντασίας τους.

Αργότερα το έργο ενορχηστρώθηκε και μεταγράφηκε για σόλο πιάνο ή διασκευάστηκε για μπαλέτο.
Μια σύνθεση τρυφερά βελούδινη, που ενέπνευσε στον Ραβέλ ο παραμυθόκοσμος του 17ου αι.
Συγκεκριμένα, μία συλλογή έξι παραμυθιών του Σαρλ Περρώ που κυκλοφόρησαν το 1697, εμπνευσμένα από παραδοσιακά παραμύθια, στα οποία η Μάνα Χήνα, ως δημοφιλής χαρακτήρας της λαϊκής μυθοπλασίας, διαδραματίζει κεντρικό ρόλο.
Ως φιγούρα, παραπέμπει στην γκουβερνάντα, στη γυναίκα εκείνη που, αφηγούμενη ιστορίες στα παιδιά, γίνεται η ίδια κομμάτι της προφορικής παράδοσης.

Ο πρώτος από τους πέντε παραμυθένιους μουσικούς πίνακες έχει τίτλο: "Παβάνα για την Ωραία Κοιμωμένη", είναι σύντομης διάρκειας και εμπνευσμένος από το ομώνυμο παραμύθι. Θα το ακούσουμε στην ορχηστρική του εκδοχή από την Concertgebouw Orchestra υπό την μπαγκέτα του Bernard Haitink:

5.

"Ωραία Κοιμωμένη",
από εικονογράφηση του Γκυστάβ Ντορέ

Ένα ατμοσφαιρικό παραμυθόδραμα για ηθοποιούς-τραγουδιστές με συνοδεία πιάνου, στο οποίο οι στίχοι εξιστορούν το παραμύθι της Ωραίας Κοιμωμένης συνέθεσε η γαλλίδα συνθέτις, Jeanne Élisabeth Marie Vieu, γνωστή με το ψευδώνυμο Pierre Valette το 1902.
Τιτλοφορείται "La Belle au Bois Dormant" και είναι δημιουργία στο στυλ "αδόμενου παραμυθιού" σε 19 ταμπλώ, το κείμενο του οποίου έγραψε ο Lucien Metivet βασισμένος στο παραμύθι του Σαρλ Περώ.
Γεννημένη σε μουσική οικογένεια, η Vieu υπήρξε παιδί-θαύμα που εντυπωσίασε τον Ζυλ Μασνέ τόσο, ώστε να τη δεχτεί -αν και δωδεκάχρονη- στην τάξη του σύνθεσης.
Η "Ωραία Κοιμωμένη" είναι η σύνθεση που έφερε στη γαλλίδα Jane Vieu τη μεγάλη αναγνώριση. Ακούμε από το 7ο ταμπλώ το ομότιτλο αργό βαλς:

Jane Vieu: "La Belle au Bois Dormant":

"Ωραία Κοιμωμένη", Carl Offterdinger

6. Την ίδια χρονιά(1902) με την "Ωραία Κοιμωμένη" της Jane Vieu, στη Γερμανία παρουσιάζεται η όπερα "Dornröschen" του Engelbert Humperdinck γνωστού κυρίως για την επίσης παραμυθική όπερά του: "Χάνσελ και Γκρέτελ".

Το λιμπρέτο της "Κοιμωμένης", που βασίζεται χαλαρά στην ιστορία του Σαρλ Περώ, έγραψε η παραμυθογράφος, Elisabeth Ebeling.

Την τριών πράξεων όπερα του Έγκελμπερτ Χούμπερντινκ, που είναι εξαιρετικά πρωτότυπη -μελωδικά και αρμονικά- με χρήση γερμανικών λαϊκών τραγουδιών στα πρότυπα του Βάγκνερ, μπορείτε να απολαύσετε εδώ.

Το ίδιο έτος σύνθεσης της όπερας, ο δημιουργός επέλεξε 5 μέρη της και παρουσίασε την ομώνυμη σουίτα, που σήμερα εκτελείται περισσότερο.

Humperdinck : Dornröschen Suite:

I. Vorspiel

II. Ballade

III. Irrfahrten 

IV. Dornenschloss 

V. Festklänge 

Τέλος, να αναφέρουμε πως μια σύντομη διασκευή τεσσάρων μερών από την "Ωραία Κοιμωμένη" του Τσαΐκόφσκυ έκανε το 1941 ο Ιγκόρ Στραβίνσκυ που επένδυσε το μπαλέτο "Το Γαλάζιο πουλί" της Lucia Chase.

Stravinsky: "Bluebird, Pas de deux":

Κούντερα - Στραβίνσκυ: H απαράμιλλη ευτυχία της επινόησης...

Ο Μπαλανσίν με τον ελέφαντα, Μodoc, πρωταγωνιστή της παράστασης: "Circus Polka"
(από: forumangelcorella)

"Η ευτυχία θέλει καθημερινή εξάσκηση, όπως το βιολί", λέει ο Άγγλος πολιτικός και διανοούμενος, John Lubbock.
Συμφωνείτε;
Η ευτυχία δεν διδάσκεται, ούτε έχει μυστική συνταγή. Δεν είναι λεφτά, δόξα, επιτυχίες. Ευτυχία είναι στιγμές! Το γνωρίζουμε οι περισσότεροι. Στην απλότητα αυτών των στιγμών κρύβεται η ευτυχία κι ας πορευόμαστε σε πολύπλοκα μονοπάτια της καθημερινότητας...

20 Μάρτη: Διεθνής Ημέρα Ευτυχίας, σήμερα!

Έτσι ο χαιρετισμός μου έρχεται με μια εμπνευσμένη περί ευτυχίας αναφορά του Μίλαν Κούντερα, που πάντα εντυπωσιάζει με τη σαφήνεια και καθαρότητα του λόγου του, αλλά κυρίως με το σπινθηροβόλο χιούμορ του, που συχνά φθάνει ως τον σαρκασμό.

"Θυμάμαι την έκθεση Πικάσο στην Πράγα...Στη μνήμη μου έμεινε ένας πίνακας. Μια γυναίκα κι ένας άντρας τρώνε καρπούζι. Η γυναίκα είναι καθισμένη, ο άντρας είναι ξαπλωμένος κατάχαμα, με τα πόδια σηκωμένα ψηλά στον ουρανό, με μια κίνηση ανείπωτης χαράς. Κι όλα αυτά ζωγραφισμένα με απολαυστική ξεγνοιασιά, που μ' έκανε να σκεφτώ πως ο ζωγράφος, καθώς ζωγράφιζε τον πίνακα, θα ένιωσε την ίδια χαρά με τον άντρα που σηκώνει ψηλά τα πόδια. 

Η ευτυχία του ζωγράφου είναι διπλή ευτυχία. Είναι η ευτυχία να ατενίζεις με το χαμόγελο μια ευτυχία. Αυτό ακριβώς, το χαμόγελο.[...]

Στην ευτυχία του άντρα , ο ζωγράφος διακρίνει μια θαυμάσια σταγόνα κωμικού στοιχείου και αγάλλεται. Το χαμόγελό του ξυπνά μέσα του μια εύθυμη και ανεύθυνη φαντασία.[...]

Η ευτυχία για την οποία μιλώ, φέρει λοιπόν την σφραγίδα του χιούμορ..."

(Μίλαν Κούντερα: "Οι Προδομένες Διαθήκες", εκδ. Εστία, μτφ: Γιάννης Χάρης, σελ. 100-102)

Ο Μίλαν Κούντερα αναφέρεται προφανώς στο εικαστικό έργο: "Mangeuse de pastèque et homme écrivant-Τρώγοντας καρπούζι και άνθρωπος που γράφει" του Πικάσο:

(πηγή: artory.com)

Ο Κούντερα όπως θα γνωρίζετε, λάτρεψε τη μουσική του Ιγκόρ Στραβίνσκυ και συχνά μέσα από δοκίμιά του έσπευσε να τον υπερασπιστεί έναντι όσων τον κατηγόρησαν για λογής θέματα..

Έτσι, στο ίδιο Δοκίμιο, στο κεφ. "Ευτυχία και Έκσταση" και σαν απάντηση στον Τεοντόρ Αντόρνο που υποστήριξε πως ποτέ δεν αισθάνθηκε την παραμικρή απόλαυση ακούγοντας μουσική του Στραβίνσκυ, παραθέτει επιχειρήματα προκειμένου να αποδείξει την "ευτυχία, που ακτινοβολεί η μουσική του ρώσου συνθέτη".

Παράλληλα λοιπόν με την ανάμνηση του εικαστικού έργου του Πάμπλο Πικάσο με τον "ευτυχισμένο άνδρα", ο Κούντερα παραβάλλει κάτι από Στραβίνσκυ. 

Συνεχίζει:

"Τα ρόντο και τα μενουέτα των κλασικών συμφωνιών είναι πρόσκληση για χορό, αλλά η ευτυχία για την οποία μιλώ, δεν θέλει να εμφανιστεί σαν ευτυχία μέσα από την κίνηση ενός χορού.
Γι' αυτό και καμμιά πόλκα δεν μού προξενεί ευτυχία, εκτός από την "Circus Polka" του Στραβίνσκυ, που δεν γράφτηκε για να τη χορεύουμε, αλλά για να την ακούμε με τα πόδια ψηλά στον ουρανό.
Γιατί υπάρχουν και έργα που αποκάλυψαν την απαράμιλλη  ευτυχία του είναι, την ευτυχία που εκδηλώνεται με το να υπονοείς, να αιφνιδιάζεις, ακόμη και να σκανδαλίζεις, με μια επινόηση".

O πλήρης τίτλος της σύνθεσης του Στραβίνσκι που μνημονεύει ο Κούντερα και συνετέθη μετά από παρότρυνση του Μπαλανσίν είναι: "Circus Polka: For a Young Elephant", προορισμένη να  χορευτεί από 50 ελέφαντες με αμφίεση μπαλαρίνας και 50 μπαλαρίνες .

Ο ρώσος ιμπρεσάριος βρήκε ασυνήθιστη την πρόταση του τσίρκου Barnum & Bailey  της Ν.Υόρκης, που τού πρότεινε να χορογραφήσει ένα μπαλέτο για τον εξαιρετικά ευλύγιστο ελέφαντά τους, Μodoc. Πρόταση-πρόκληση την οποία και δέχτηκε. Αμέσως για την μουσική επένδυση της χορογραφίας σκέφτηκε τον Στραβίνσκυ, που πάντα ήταν ανοιχτός σε καινοτομίες και νεωτερισμούς. 

Την εποχή εκείνη ο Στραβίνσκυ βρισκόταν στο Παρίσι. Έτσι η επικοινωνία τους έγινε τηλεφωνικά κι ο χιουμορίστας συνθέτης δήλωσε πως θα δεχόταν να γράψει μουσική "μόνο για νεαρούς, παιχνιδιάρηδες  ελέφαντες..."

Ο Στραβίνσκυ ολοκλήρωσε τη σύνθεση μέσα σε ελάχιστες μέρες και πληρώθηκε με ένα υπέρογκο ποσό για τη δουλειά του. Η πρεμιέρα με τους ελέφαντες χορευτές να φορούν τις ροζ αέρινες tutu τους και τον νεαρό ελέφαντα Μodoc να πρωταγωνιστεί, έγινε το 1942 με τους παρευρισκόμενους αρχικά να αγωνιούν  και ανησυχούν μήπως τα ζώα πανικοβληθούν στην ακρόαση της μουσικής, όμως τελικά ήταν τόσο καλά εκπαιδευμένα που ανταποκρίθηκαν σχεδόν άψογα (εκτός από μια μικρή ρυθμική τους καθυστέρηση σε ορισμένα σημεία) και το πρωτότυπο show ενθουσίασε τους πάντες! 

Χαρακτηριστικό της χιουμοριστικής σύνθεσης είναι οι συχνές ρυθμικές εναλλαγές, χωρίς η φαντασία του Στραβίνσκυ  να περιορίζεται στο ρυθμό της πόλκας του τίτλου.  Στην ενορχήστρωσή του ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί συχνά ήχους από χαριτωμένα πίκολι και ρολαρίσματα ταμπούρλων, που παραπέμπουν εμπνευσμένα σε ήχους του τσίρκου, ενώ δίνεται έμφαση στα χάλκινα, λαμπροί, βηματικοί ήχοι που ταιριάζουν με την εικόνα του υπερμεγέθη ελέφαντα με το χαριτωμένο πλην ογκώδες παρουσιαστικό, που τον καθιστούν βαρύποδο και δυσκίνητο.

Ο δημιουργός χαρακτήρισε τη σύνθεση "μουσικοχορευτική  σάτιρα, ένα μουσικό ισοδύναμο με τα εικαστικά του Τουλούζ Λοτρέκ".

Αίσθηση κεφιού, ευθυμίας, απόλαυσης και ζωντάνιας απορρέει από την ακρόαση  και στο φινάλε μια ρυθμική πόλκα βασισμένη μελωδικά στο βασικό θέμα από το "Marche Militaire, Νο 1"  του Σούμπερτ, ξαφνιάζει ευχάριστα(3:12). Μια παραλλαγή-επινόηση που αιφνιδιάζει, προκαλεί ευφορική διάθεση, αποκαλύπτει ίσως την απαράμιλλη ευτυχία που εκδηλώνεται όταν ακομπλεξάριστα ένας δημιουργός "γελοιογραφεί" ή "παρωδεί" καταστάσεις...

Την ενορχήστρωση  για τη μπάντα του τσίρκου είχε κάνει ο David Raskin, και λίγο αργότερα ο συνθέτης έδωσε και μια εκδοχή για μεγάλη ορχήστρα, την οποία απολαμβάνουμε.

Stravinsky: "Circus Polka":

Τελικά, ουδείς αμφισβητεί πως ευτυχία είναι χιούμορ, είναι χαμόγελο...Χαμόγελο κι ελαφρότητα στις στιγμές...Είναι λίγες νότες από τον αγαπημένο μας συνθέτη, μια πινελιά του ζωγράφου που θαυμάζουμε...
Κάποιες φορές όμως ξεχνάμε πως κρύβεται στη στιγμή, που είναι μοναδική και κυνηγάμε άπληστα τα ύψη, κι ό,τι λάμπει...
Περίπλοκος και με πολλές ερμηνείες ο ορισμός της ευτυχίας...Τι να πω;......Για μένα είναι ηρεμία και γαλήνη ψυχής, είναι ησυχία συνείδησης πως πάλεψα για προσωπική, μα συγχρόνως και την ευτυχία του συνόλου, του οποίου είμαι μέρος...Αυτό, με κάνει ευτυχισμένη, με κάνει και χαμογελώ...
Ας μετράμε τη ζωή με τα χαμόγελα ..Είναι κάπως παρηγορητικό...

Για την Ημέρα Ευτυχίας μπορείτε να διαβάσετε κι ένα παλαιότερο άρθρο εδώ.

Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας: Τα εικαστικά για την παράσταση του Στραβίνσκυ

 

(από: Μουσείο Μπενάκη)

[Με αφορμή τον Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα, τον μεγάλο μας εικαστικό, μαθητή του Παρθένη, που γεννήθηκε σαν σήμερα, 26 Φεβρουαρίου 1906]

"Το πρώτο πρωινό του κόσμου", Ν.Χατζηκυριάκος Γκίκας
(από: benaki.org)

Για 30 χρόνια, από το 1937 έως το 1967 ο Γκίκας σχεδίασε πλήθος σκηνικών και κοστουμιών για θεατρικές παραστάσεις, μελοδράματα και χοροδράματα εντός και εκτός Ελλάδος.
Το 1961 για την παράσταση της "Περσεφόνης" του Ιγκόρ Στραβίνσκυ, που θα παρουσιαζόταν στο Κόβεν Γκάρντεν του Λονδίνου, συνεργάστηκε με τον σπουδαίο χορογράφο, σερ Φρέντερικ Άστον.

Το λιμπρέτο ήταν του νομπελίστα συγγραφέα Αντρέ Ζιντ.
Ο Γκίκας για τη δουλειά του αυτή επαινέθηκε από κριτικούς, συναδέλφους του και κοινό. Σχεδίασε περίπου 40 κοστούμια για τον πολυπληθή θίασο και τρία σκηνικά, ένα για κάθε μια πράξη του χοροδράματος του Στραβίνσκι.

Το μελόδραμα αφηγείται την ιστορία της ελληνικής θεάς Περσεφόνης, σε τρία μέρη:

Ι: Η απαγωγή της Περσεφόνης

ΙΙ: Η Περσεφόνη στον Κάτω Κόσμο

ΙΙΙ: Η αναγέννηση της Περσεφόνης

"Ο Κάτω Κόσμος", Ν.Χατζηκυριάκος Γκίκας
(από: benaki.org)

Στο "Πρώτο πρωινό του κόσμου", ο ζωγράφος μας με φωτεινά, εκθαμβωτικά χρώματα δημιουργεί επηρεασμενος από το Υδραίικο τοπίο. Πέρα από την απεραντοσύνη του ορίζοντα με τον ουρανό, όπου συνυπάρχουν ήλιος και φεγγάρι της χαραυγής, κυριαρχούν οι βράχοι και η χαμηλή βλάστηση.
Ο Γκίκας είχε σπίτι στο νησί της Ύδρας και το σχέδιο θυμίζει την αυλή του με την πέτρινη μάντρα και τα φυτά της...

Ο "Κάτω Κόσμος" απεικονίζεται αντίθετα με το λαμπρό σκηνικό  της 1ης Πράξης. Εδώ υπερτερούν οι σκούρες αποχρώσεις για τα βράχια, τα νερά που κυλούν και τα γυμνωμένα δέντρα. Στη θέα τους, σχεδόν "πνίγεται" ο θεατής με μόνη ανάσα το πολύχρωμο ουράνιο τόξο που προβάλλει στο βάθος.

Ο εικαστικός καλλιτέχνης κινείται σ'ένα κόσμο χρωματικών αντιθέσεων, όπου κυριαρχεί η έννοια του φωτός, καθώς όπως έλεγε:
"Το φως πλάθει και ανιχνεύει τα αντικείμενα. Χαράσσει στο έδαφος τα ακριβή όρια ανάμεσα στο φωτεινό και το σκοτεινό. Ανάβει αιφνιδιαστικές πυρκαγιές χρωμάτων ή, αντίθετα, καταβροχθίζει κάθε υπερβολικό χρώμα μέσα από πολύ έντονες αντιθέσεις".

Να θυμίσουμε πως τo έργο του Στραβίνσκυ: "Perséphone" είναι για αφηγητή, χορευτές, σολίστες τραγουδιστές, χορωδία και ορχήστρα κι έκανε πρεμιέρα στην Όπερα του Παρισιού το 1934 με την  Ίντα Ρουμπινστάιν στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ο Γάλλος συγγραφέας Aντρέ Ζιντ έγραψε το λιμπρέτο αναδιατυπώνοντας τον αρχαιοελληνικό μύθο για τη θεά της γεωργίας, Δήμητρα και την κόρη της, Περσεφόνη, που επιλέγει μυρίζοντας σκόπιμα έναν μαγικό νάρκισσο να μεταφερθεί στον Κάτω Κόσμο, καθώς συμπάσχει με όλους εκείνους που' ναι καταδικασμένοι να κατοικούν εκεί "χωρίς ελπίδα, χλωμοί, σιωπηλοί και λυπημένοι".

Για τον ένθερμο προτεστάντη Zιντ, η Περσεφόνη έγινε μια πρωτοχριστιανική φιγούρα, φύση γεμάτη γενναιοδωρία και φιλανθρωπία, μια σωτήρας πρόθυμη να θυσιαστεί για όσους υποφέρουν γι' αυτό και τελειώνει το κείμενο επικαλούμενος τα λόγια του Ιησού από το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο(12:24): 

"ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολὺν καρπὸν φέρει"

δηλαδή:

"άν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στο χώμα και δεν αποθάνει, αυτός μένει μόνος. Εάν όμως σπαρεί και ταφεί εις την γην, τότε βλαστάνει και φέρει πολύν καρπόν". 

 Κοστούμια για τον Πλούτωνα και την Περσεφόνη
(από: benaki και benaki)

Και για τον Στραβίνσκυ , η "Perséphone" αποτέλεσε μια επιστροφή στο θέμα της θυσίας για χάρη της ανανέωσης, όπως είχε γίνει και με την "Ιεροτελεστία της Άνοιξης".

Πρόκειται για ένα αριστούργημα, ένα εμβληματικό έργο, που ιχνογραφεί τον κύκλο των εποχών ζωή, θάνατος, αναγέννηση, με τον Έλληνα εικαστικό Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα να μεγαλουργεί με τα σκηνικά και τα κοστούμια του βασιζόμενος σε αυτό το τρίπτυχο.

Η μοντερνιστική μουσική του Στραβίνσκυ εντυπωσιάζει για την ηχοχρωματική ποικιλία, και την μελωδία που κυλά αβίαστα με μια ροή εκλεκτική, που δεν βρίσκουμε συχνά στον ρώσο συνθέτη.

 Προτείνω να ακούσουμε τη χαρακτηριστική χορωδιακή έναρξη "Reste avec nous, princesse Perséphone -Μείνετε μαζί μας", όπου οι γυναικείες φωνές ως Νύμφες της Ελευσίνας να καλούν την Περσεφόνη, με γαλλική εσάνς μεταφέρουν τη σαγηνευτική αίσθηση της ανοιξιάτικης φύσης. 

Stravinsky: "Perséphone-Reste avec nous, princesse Perséphone" 

Και όλο το μελόδραμα:

Μουσικοί και Παιχνίδια με την τράπουλα...

 

"Joueurs de cartes", Theodoor Rombouts 

Η τράπουλα και τα παιχνίδια της κατά την περίοδο των γιορτών κάνουν αισθητή την παρουσία τους. Έτσι, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, "για το καλό του χρόνου" παίζουμε ένα από τα δημοφιλέστερα τυχερά παιχνίδια, το "τριάντα ένα". 

Η τράπουλα προέρχεται από το ιταλικό "trappola", που σημαίνει "παγίδα".

Αποτελείται από τα "τραπουλόχαρτα"  και προήλθε από το ιταλικό παιχνίδι "ταρόκο", που παιζόταν με χοντρά  παραλληλόγραμμα χαρτιά με αριθμημένες φιγούρες τόσο για ψυχαγωγία, όσο και για κερδοσκοπία.
Πιθανή άποψη θεωρείται ότι τα παιγνιόχαρτα εμφανίστηκαν στην Αίγυπτο,  έχοντας επάνω τους θρησκευτικές απεικονίσεις,  και ότι τα τραπουλόχαρτα, αποτύπωναν συμβολικά την αρχέγονη γνώση, αποτελούσαν ένα μέρος της λατρείας του Αιγυπτίου θεού Τοθ και με τη βοήθειά τους μπορούσε να προβλεφθεί η μοίρα των ανθρώπων και το μέλλον τους, να δοθούν συμβουλές προς αυτούς και να εξηγηθεί η θέληση των θεών. 

Τα "Φύλλα της Τύχης" λέγονταν "Τάροκ" απ' όπου και η ονομασία Ταρό.

Τραπουλόχαρτα (1545)

Άλλη άποψη είναι ότι επινοήθηκαν  το 10ο αιώνα στην Ινδία και είχαν πολεμικές αναπαραστάσεις. 

Η περισσότερο κρατούσα άποψη, όμως, είναι αυτή που συνδέει την τράπουλα με την Κίνα, όπου μάλιστα, ως γνωστό, εφευρέθηκε και το χαρτί.

Τα παιγνιόχαρτα θεωρούνται εξέλιξη των κινέζικων ντόμινο, γιατρικού της πλήξης. 

Σύμφωνα με μια εκδοχή, ο Κινέζος αυτοκράτορας του 12ου αιώνα Σεν-Χο, ανέθεσε στους σοφούς του να βρουν ένα αντίδοτο στην πλήξη που ένιωθαν στο παλάτι οι τριακόσιες παλλακίδες του, οπότε και κάποιος σοφός του έφερε μια συλλογή από μικρές, ωραία διακοσμημένες, πλάκες από ελεφαντόδοντο, με τις οποίες, κατά τα λεγόμενά του, μπορούσαν να παιχτούν πολλά και διαφορετικά παιχνίδια. Τόσο ο αυτοκράτορας, όσο και οι παλλακίδες του, ενθουσιάστηκαν και, πλέον, το πρόβλημα της ανίας λύθηκε. 

Στην Ευρώπη η τράπουλα ήρθε από την Ασία. Είτε από τους Σταυροφόρους, είτε από τους Άραβες της Ισπανίας, είτε, πάλι από τους Σαρακηνούς ή τους Μαμελούκους.

Στα τραπουλόχαρτα υπήρχαν σύμβολα, όπως ο ήλιος, η σελήνη ή το σπαθί. Η τράπουλα των Μαμελούκων αποτελείτο από 52 φύλλα χωρισμένα σε τέσσερις σειρές (τα κύπελλα, τα νομίσματα, τα σπαθιά και τα μπαστούνια).

Στην κεντρική Ευρώπη οι τέσσερις σειρές ονομάζονταν: φύλλα, κουδούνια, βελανίδια και καρδιές.

Στην Ιταλία  υποτίθεται πως συμβόλιζαν, αντίστοιχα, τέσσερις μεσαιωνικές τάξεις: τους αγρότες, τους εμπόρους, τους ευγενείς και τον κλήρο.

Τελικά το σύστημα που επικράτησε έχει τις ρίζες του στη Γαλλία του 16ου αι. και γι’ αυτό οι φιγούρες της παριστάνουν ενδυμασίες της εποχής. Αποτελεί συγκερασμό των παραπάνω, και έχει τριφύλλια, καρό, πίκες  και καρδιές. Οι δε φιγούρες είναι βασιλιάς, ιππότης και υπηρέτης, ενώ αργότερα προστίθεται η βασίλισσα. 

***

"Xαρτοπαίκτες", Cezanne

Διαβάζοντας για την τράπουλα, μάς έρχονται στο νου οι εθισμένοι στο τζόγο και συνδυαστικά με την Τέχνη, πρώτος ο "Παίκτης" του Ντοστογιέφσκυ, ένα μυθιστόρημα αυτοβιογραφικό, καθώς ο συγγραφέας τυραννίστηκε από το πάθος της χαρτοπαιξίας. 

Αυτόματα οδηγούμαστε στον Ρώσο Προκόφιεφ, που με βάση το βιβλίο του Ντοστογιέφσκυ εμπνεύστηκε την ομώνυμη όπερά του "The Gambler-ο Παίκτης", που γράφτηκε το 1916 και στην πλοκή της περιλαμβάνει μια ερωτική ιστορία με τραγικές συνέπειες εξαιτίας της εμμονής και του πάθους του άνδρα για τα χαρτιά.

Και ο επίσης ρώσος Τσαϊκόφσκι δίνει μια αριστουργηματική όπερα με πυρήνα της το πάθος της χαρτοπαιξίας.
Η τριών πράξεων όπερά του: "Ντάμα Πίκα" βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Αλεξάντερ Πούσκιν. Περιγράφει μια ατυχή ιστορία αγάπης και θίγει θέματα όπως αλλοίωση της ψυχής  και απομόνωσης του ανθρώπου λόγω του εθισμού, που τον οδηγεί τελικά στην αυτοκαταστροφή. 

Τζογαδόροι ή λάτρεις της τράπουλας, υπήρξαν και μουσικοί. 

1. Ο Ιταλός βιρτουόζος του βιολιού και συνθέτης Νικολό Παγκανίνι έπαιζε χαρτιά συστηματικά και μάλιστα συχνά χρεωνόταν με μεγάλα ποσά. Λέγεται πως κάποτε αναγκάστηκε να πουλήσει το βιολί του προκειμένου να ξεπληρώσει το τεράστιο χρέος! Επίσης στο Παρίσι, συμμετείχε ως μέτοχος ενός καζίνο που έφερε το όνομά του, όπου 2 φορές την εβδομάδα έδινε και ρεσιτάλ.

2. Άπληστος με τα τυχερά παιχνίδια ήταν και ο Μότσαρτ, ένας τζογαδόρος που τα περισσότερα από τα κέρδη του από τις παραστάσεις -λένε οι κακές γλώσσες-  διοχετεύονταν στην αποπληρωμή των οφειλών σε πιστωτές τους. 

Το ζεύγος Γκριγκ με τον Φ.Ντήλιους και άλλους, χαρτοπαίζοντας
(i.pinimg)

3. Από τη χαρτοπαιξία ίσως κάπως ωφελημένος, λόγω του επιχειρηματικού μυαλού του, μπορούμε να ισχυριστούμε πως υπήρξε ο Τζοακίνο Ροσίνι. Μέτοχος ενός καζίνο-όπερα, συνδύαζε τα δυο μεγάλα πάθη του: μουσική και τυχερά παιχνίδια. Οι λάτρεις της μουσικής τέχνης έρχονταν στο χώρο να ψυχαγωγηθούν και συγχρόνως -αν επιθυμούσαν- συμμετείχαν σε κάποιο από τα τραπέζια της χαρτοπαικτικής λέσχης. 

4.  Ο Ρίχαρντ Στράους, αλλά και το ζεύγος Γκριγκ αρεσκόταν να παίζει παιχνίδια με τράπουλα τις μέρες των Χριστουγέννων. 

Ρ. Στράους παίζοντας τυχερά παιχνίδια
(i.pinimg)

Όπως το 1887 στη Λειψία, όπου η πράσινη τσόχα στρώθηκε για τους συνθέτες Frederik Delius, Johan Halvorsen και Christian Sinding, και τη Νίνα, σύζυγο του Έντβαρντ Γκριγκ που ο φακός την τσάκωσε κάνοντας τη "μάνα" υπό το βλέμμα του Γκριγκ. 

5. Τέλος, ο Ιγκόρ Στραβίνσκι έπαιζε κι αυτός τυχερά παιχνίδια, με ιδιαίτερη αδυναμία στο πόκερ. Το 1937 έγραψε το  "Jeu de cartes-Παιχνίδι με τράπουλα", ένα μπαλέτο σε "τρεις παρτίδες" -όπως συνηθίζεται να χαρακτηρίζεται- σε χορογραφία Μπαλανσίν και ανήκει στη  νεοκλασική περίοδο του συνθέτη.

Ο Στραβίνσκυ παίζει πόκερ
(από twitter)

Ο Στραβίνσκι στήνει την υπόθεση με τραπουλόχαρτα, ανάμεσα στα οποία κυρίαρχη θέση κρατά ο "Τζόκερ", συχνά αήττητος, καθώς ως μπαλαντέρ μπορεί να υποκαθιστά άλλα τραπουλόχαρτα, πλαισιωμένος από τους Άσσο, Ρήγα και Ντάμα. 

Στις δυο πρώτες "παρτίδες" ο Τζόκερ επικρατεί όλων, όμως στο τέλος ο παίκτης επιτυγχάνει το ανώτερο πάντων "φλος ρουαγιάλ" (Άσσος, Ρήγας, Ντάμα, Βαλές, Δέκα του ίδιου χρώματος σε σειρά) και βγαίνει νικητής, με προφανείς τους συμβολισμούς.

Στο παρακάτω βίντεο ακούμε από την "Πρώτη παρτίδα" το "Χορό του Τζόκερ" ....και από την  τελική "Τρίτη παρτίδα" τη "Μάχη ανάμεσα σε μπαστούνια και κούπες".

Igor Stravinsky: "Jeu de Cartes":

I: 

Dance of the Joker , Waltz-Coda Tranquillo

ΙΙΙ:

Battle between Spades and Hearts, Final Dance - Coda

Μπορεί να μην μού αρέσουν τα χαρτιά, όμως βρήκα την ιστορία της τράπουλας πολύ ενδιαφέρουσα κι αφού εναρμονίζεται στο πνεύμα των ημερών, είπα να τη συνδυάσουμε με κάτι σχετικό μουσικά...

Καλή Χρονιά σε όλους, με υγεία, αγάπη, αισιοδοξία και την τύχη -ει δυνατόν- με το μέρος μας!

Αν δε, κάποιος αποφασίσει να "τζογάρει" ας τού ευχηθούμε "καλά κέρδη"!

Μέρος του κειμένου έχει δημοσιευτεί παλαιότερα στην Κοινότητα The Mythologists

Πηγές για ιστορία τράπουλας: Εγκ. "Πάπυρος Larousse Britannica",Wikipedia

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)31 December 2020 at 05:42

Ακόμη και οι πιο σπουδαίοι συγγραφείς, μουσικοί, επιστήμονες έχουν αδυναμίες! Είναι "παγίδα" όπως ακριβώς το λες, Ελπίδα μου το χαρτοπαίγνιο. Έχουν καταστραφεί άνθρωποι, οικογένειες, επιχειρήσεις απ' τον τζόγο που σήμερα έχει τους πιο πολλούς χρήστες. Όπως εσένα, έτσι κι εμένα δεν αρέσουν τα χαρτιά και πιο παλιά, αν ήμουν καλεσμένη σε σπίτι όπου θα στρωνόταν παιχνίδι, απέφευγα ευγενικά την πρόσκληση.
Η λογοτεχνία και η μουσική παρουσιάζουν το "κατάντημα" κι όχι το κέρδος της χαρτοπαιξίας κι ας ελπίσουμε όσοι έστω και λίγο παίζουν να έχουν κάποιο όριο.
Το μουσικό απόσπασμα εξαιρετικό καθώς και πολύ εντυπωσιακές οι φωτογραφίες που παραθέτεις στο άρθρο σου. Ευχαριστούμε πολύ!
Καλό απόγευμα, αγαπημένη μου φίλη. ❤
ReplyDelete


ELPIDA NOUSA31 December 2020 at 08:09

Καλησπερα, αγαπημενη μου Αζη!Ο εθισμος στο ο,τιδηποτε έχει παντα καταστροφικές συνέπειες!Παγιδα το χαρτοπαίγνιο, σε έλκει η τυχη του ατζαμη, μα στη συνέχεια καιροφυλακτεί το πάθος για να σε διαλύσει στα γραναζια του.
Ναι, δεν μου αρεσουν τα χαρτιά...Εχω παίξει κάποιες χρονιές,καθως δεν μπορουσα να αποφύγω με ευγένεια τον ισχυρισμο "για το καλό του χρόνου", αλλά ποτέ δεν με συνεπήρε η όλη διαδικασία.
Η λογοτεχνια και η μουσική εμπνεονται από τις συνέπειες της χαρτοπαιξίας και έχουν δωσει υπέροχες δημιουργίες, συνηθως καταγγελοντας τον εθισμό.
Γραφοντας "κερδος" αναφερομουν στην επιχειρηματική ικανότητα του Ροσίνι,καθως με επιτυχία η καινοτομα ιδέα του συνδεσης όπερας και καζίνο, βρηκε πολλούς και φανατικούς οπαδούς με αποτέλεσμα να γεμίζουν οι τσεπες του συνθετη, που εκεινη την εποχη αποφασισε να αποσυρθει κιολας από το χωρο της συνθεσης.
Χαιρομαι που σου αρεσε η μουσική μου πρόταση, καλή μου φιλη!Ευφανταστη ως ιδέα η προσωποποίηση των τραπουλοχαρτων...
Ευχαριστω για την ανταπόκρισή σου, και τον επαινο, Αζη μου γλυκιά!Ευχομαι καλό απόγευμα και ομορφη, χαμογελαστη Πρωτοχρονια! ❤
Delete

ΣΤΡΑΒΙΝΣΚΙ: "Το φιλί της νεράιδας - Αλληγορικό μπαλέτο εμπνευσμένo από τη Μούσα του Τσαϊκόφσκι"

 

"Η Βασίλισσα του χιονιού", Rudolf Koivu
(από εικονογράφηση του παραμυθιού του Άντερσεν)

"Αφιερώνω αυτό το μπαλέτο στη μνήμη του Τσαϊκόφσκυ συσχετίζοντας τη Μούσα του με τη Νεράιδα, ως αλληγορία. Αυτή η Μούσα τον σφράγισε με το μοιραίο φιλί της, το μυστηριώδες αποτύπωμα του οποίου γίνεται αισθητό σ'όλο το έργο του μεγάλου καλλιτέχνη"

(Ιγκόρ Στραβίνσκι, kcatalog.org)

Παραμυθένια καλησπέρα, αγαπημένοι φίλοι, καθώς όχι μόνο οι μικροί, μα και οι μεγάλοι αγαπάμε τα παραμύθια, ιδιαίτερα αυτή την εποχή, που ο καιρός έχει κρυώσει και το τζάκι ανάβει τα βράδια...
Η ψυχή που αναζητά το άπιαστο και ψάχνει ν'ακουμπήσει τ' όνειρο, χάνεται στη μαγεία των παραμυθιών...

Από τα αγαπημένα παραμύθια είναι και η "Βασίλισσα του χιονιού" του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν...

Αυτό θα απολαύσουμε σήμερα στη μουσική-μπαλετική του εκδοχή, καθώς ως τέτοιο έκανε πρεμιέρα στις 27 Νοεμβρίου 1828.

Πρόκειται για το τελευταίο από τα μπαλέτα που παρουσιάσε ο Ντιάγκιλεφ σε μουσική του Ιγκόρ Στραβίνσκι και προσαρμοσμένο τίτλο: "Le baiser de la fée - Το φιλί της νεράιδας".

Μια σύνθεση, αφιερωμένη στη μνήμη του Τσαϊκόφσκι.

Mην ξεχνάμε πως ήταν ένδεκα χρονών ο Στραβίνσκι όταν σε παράσταση στο θέατρο Mariinsky της Αγίας Πετρούπολης, που τραγουδούσε ο μπάσος πατέρας του είδε τον Τσαϊκόφσκι, ακριβως δύο εβδομάδες πριν το θάνατό του. Ο ίδιος χαρακτήριζε ως βαθιά χαραγμένη στη μνήμη του, ανάμνηση , την εικόνα του άνδρα με τα άσπρα μαλλιά, τους φαρδείς ώμους και το ασθενικό πρόσωπο.

Είναι η εποχή που ο Στραβίνσκι στρέφεται στις μουσικές μορφές του παρελθόντος, χρησιμοποιώντας τες στο πλαίσιο των δικών του αισθητικών επιδιώξεων.
Θυμίζουμε πως το έργο του έχει βαθιά τις ρίζες του στα δυο παράλληλα ρεύματα του 19ου αι. Ο δάσκαλός του, Ρίμσκι-Κόρσακοφ, του έμαθε να εκτιμά την ρωσική μουσική παράδοση και τα επιτεύγματα της εθνικής ρωσικής μουσικής, ενώ ο Πιότρ - Ιλιτς Τσαϊκόφσκι, του μετέδωσε την αγάπη του για τη μουσική της Δύσης, καθώς και για τη μουσική μπαλέτου.

Έτσι, στο "Φιλί της Νεράιδας" ο Στραβίνσκυ βρίσκει ευκαιρία να εκφράσει την αγάπη του για τις συναισθηματικές σελίδες του Τσαϊκόφσκι, κάτι που προκαλεί εντύπωση αν αναλογιστούμε πως ο συνθέτης ανήκει στους νεωτεριστές-πρωτοπόρους, ένα "πρότυπο καινοτομιών", ενώ ο συμπατριώτης του Τσαϊκόφσκι θεωρήθηκε απο πολλούς "δημιουργός παλαιάς κοπής".

Ο ίδιος ομολογεί:

"Οταν στο τέλος του 1927 η Ίντα Ρουμπινστάιν μού ζητησε να συνθέσω κάτι γι'αυτήν, μού προτάθηκαν δυο ιδέες. Η μια ήταν άκρως ελκυστική, καθώς μού παρείχε τη δυνατότητα να εκφράσω την απεριόριστη αγάπη και θαυμασμό μου για τη μουσική του Τσαϊκόφσκι. Η εκτέλεση είχε οριστεί για το Νοέμβριο, μήνα του θανάτου του που εκείνη τη χρονιά συμπληρώνονταν η 35η επέτειος. Έτσι δέχτηκα την πρόταση".

To μπαλέτο ευτύχησε σε πολλές χορογραφικές αναθεωρήσεις
Αξιοσημείωτη και κείνη του Μπαλανσίν με το
American Ballet το 1937, απ' όπου και η φωτογραφία.
Συνθέτης και χορογράφος αναζητούν κοστούμια για το
μπαλέτο τους: "Le Baiser de la Fee"(pinterest)

Ο Στραβίνσκι σε αναζήτηση υλικού ώστε να στηθεί το λιμπρέτο του μπαλέτου, στράφηκε προς την παραμυθική λογοτεχνία. Επέλεξε το παραμύθι της "Βασίλισσας του Χιονιού" του Άντερσεν, το οποίο επεξεργάστηκε διαμορφώνοντας το λιμπρέτο:
Στον παγωμένο βορρά μια μητέρα με το μωρό της πέφτουν σε χιονοθύελλα.
Μια μυστηριακή νεράιδα με τα ξωτικά της τούς παρακολουθούν. Πλησιάζει και δίνει ένα φιλί στο μωρό για να το γλιτώσει. Το χωρίζει από τη μάνα και κείνη εξαφανίζεται. Το παιδί βρίσκουν κάποιοι χωρικοί...
Είκοσι χρόνια αργότερα κι όταν ο νέος βρίσκεται στην κορύφωση της ευτυχίας του,  τη μέρα του γάμου του με την αγαπημένη του, θα τον ξαναφιλήσει.
Κάτω από τις υπερφυσικές δυνάμεις της νεράιδας ο νέος δεν μπορεί να αντιδράσει...
Εκείνη τον οδηγεί στην ουράνια χώρα της και τού χαρίζει την αιωνιότητα.
Η αλληγορία του θέματος είναι εμφανής, καθώς και ο Τσαϊκόφσκι δέχτηκε το μοιραίο φιλί της Μούσας  και το σημάδι της είναι αισθητό σε κάθε δημιούργημα αυτού του καλλιτέχνη.
Το τέλος του με τον βιολογικό θάνατο, τού χαρίζει την αθανασία.

Στο παραμύθι του Άντερσεν η βασίλισσα του πάγου μισεί τον άνθρωπο, όμως ο Στραβίνσκι επιθυμεί άλλη διάσταση των νοημάτων. Προσπάθησε να δώσει στην πλοκή συμβολικές αναφορές που θα τον εξυπηρετούσαν στη σύνθεση ενός έργου ως σεβασμό στον Τσαϊκόφσκι. Το φιλί της νεράιδας είναι  φιλί τρυφερότητας σαν ένα φιλί καλής τύχης, ένα δώρο για τη ζωή. 

Το μπαλέτο αναπτύσσεται σε τέσσερις σκηνές  με τον Στραβίνσκι να  επεξεργάζεται  πιανιστικές κυρίως μελωδίες της  πρώιμης περιόδου του Τσαικόφσκυ, που δεν είχαν ενορχηστωθεί ποτέ. Ο συνθέτης  μετουσιώνει το θεματικό υλικό αρμονικά, ορχηστρικά και ρυθμικά συμβάλλοντας  στη διαμόρφωση παραμυθικής, υποβλητικής ατμόσφαιρας. Τα θέματα άλλοτε ζωηρά και με ορμητική διά θεση ή με λαϊκότροπο χορευτικό  παλμό κι άλλοτε με ιδιαίτερο λυρισμό, αιθέρια ή ελεγειακού χαρακτήρα οδηγούν στην ανατρεπτική κατάληξη.Στην τελική σκηνή, όπου ακούγεται το Νανούρισμα της αιωνιότητας, ο ακροατής παρασύρεται μέσα στο ονειρικό, υπνωτιστικό, ηχητικό τοπίο...

Τα Μέρη:

1.  Πρόλογος-Νανούρισμα της καταιγίδας
2.  Μια γιορτή στο χωριό
3.  Η σκηνή στο μύλο-Pas de deux, Entree, Adagio, Variation, Coda 
4.  Νανούρισμα της αιωνιότητας

Igor Stravinsky: "Le baiser de la fée" / Ernest Ansermet:

Το μπαλέτο: "Rudy is Haunted by a vision of the Fairy"
 Tatiana Yatsenko-Vladimir Malakhov: 

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)28 November 2020 at 10:50

Mε την αλληγορία του παραμυθιού, Ελπίδα μου ο Στραβίνσκυ έδωσε νέα διάσταση στην μουσική του "παλαιάς" κοπής συνθέτη Τσαϊκόφσκυ. Και το αποτέλεσμα της σύνθεσης αυτής ήταν ένα λυρικότατο έργο με φανερά ρομαντικά στοιχεία όπου συνυπάρχουν και οι δυο συνθέτες! Τι ωραία ιδέα της Ίντα Ρουμπινστάιν να αναθέσει μια τέτοια εργασία στον Στραβίνσκυ! Σημειωτέον ότι η Ίντα, πριν φτιάξει την δική της εταιρεία, χόρευε στα μπαλέτα Ντιάγκιλεφ.
Εξαιρετικό άρθρο, αγαπημένη μου φίλη κι ευχαριστούμε πολύ! Καλό βράδυ! ❤
ReplyDelete

ELPIDA NOUSA29 November 2020 at 23:54

Ναι, Αζη μου!Μου αρεσει η σκεψη του Στραβινσκι να πατησει πανω στο παραμυθι του Αντερσεν, αλλά να μετουσιωσει τα νοηματα προς αναδειξη της εκτιμησης και αγαπης του για τον Τσαικοφσκι!
Η αλήθεια ειναι πως υπηρξαν κι εκεινοι που χαρακτηρισαν το έργο "αδρανες"... Οι περισσοτεροι ομως θαυμασαν τη συνθεση για το λυρισμό, τη γλυκυτητα και το ρομαντισμο της, κυρίως γιατι αυτα δεν ειναι στοιχεια που συχνα βρισκουμε στα εργα του Στραβινσκι, οπως και συ υπογραμμιζεις. Προσωπικά μού αρεσει που το πρωτογενες υλικό του Τσαικοφσκι χανεται μεσα στην αρμονική επεξεργασια του Στραβινσκι...
Ναι, η Ιντα μια κορυφαια καλλιτεχνις, υπηρξε καποια εποχη στους κολπους των Ντιαγκιλεφ, ομως μετα "ατυπα" υπηρχε μια αντιπαλοτητα..ιδιαιτερα από μεριας Ντιαγκιλεφ...
Ευχαριστω για την προσοχη και τον επαινο γι αυτο το αρθρο -αναφορα σε ενα εργο που δεν ακουμε συχνα κι αδικως..
Kαλημερα και καλή εβδομάδα!!
Delete