Για μια ΕΛΠΙΔΟσπαρτη Κυριακή...

 [Στον απόηχο της προχτεσινής μουσικοθεατρικής μας παράστασης...]

Τα παιδιά είναι ΕΛΠΙΔΑ...κι ας το ξεχνάμε κάποιες φορές...Έρχονται όμως άλλες, που μας το υπενθυμίζουν με μια αγκαλιά, ένα φιλί, ένα "ευχαριστώ, κυρία για όλα...δεν θα σας ξεχάσω ποτέ!"

Έτσι, το καλημέρισμα της Κυριακής έρχεται με αφορμή την ΕΛΠΙΔΑ, που πηγάζει μέσα από μια αυθόρμητη παιδική κίνηση..., από έναν ανεπηρέαστο και χωρίς υπολογισμό  μορφασμό αγάπης ενός εφήβου...

<<Ελπίδα. Ακόμα κι αν όλα έχουν χαθεί, αυτή μένει...>>

Καλημέρα ΕΛΠΙΔΟφόρα λοιπόν, αισιόδοξη και με θετική ματιά να ατενίζει την κάθε στιγμή που καταφθάνει!
Κι επειδή η ελπίδα είναι αιώνια κι άχρονη, στέλνω δυο εκδοχές της...
Η μουσική από την Αναγέννηση...η εικαστική από τη σύγχρονη εποχή.

Juan Miro:"La Speranza"/www.babelearte.it

Juan Miro:"La Speranza"

Αινιγματική εικονογραφία, μια αφηρημένη απεικόνιση της ελπίδας.
Ένας καλλιτεχνικός πειραματισμός, με επικεφαλής τους χρωματικούς κραδασμούς πάνω στον ανοιχτόχρωμο και φωτεινό φόντο.
Οι κηλίδες, οι σχηματικές ανθρώπινες φιγούρες, ένας χαρταετός και το γαλανό άστρο  είναι στοιχεία θετικότητας, που παραπέμπουν σε αυθορμητισμό, κάτι σαν παιδικό παιχνίδι...

"Spem in Alium", Τόμας Τάλλις

Το επιβλητικό αυτό μοτέτο, που γράφτηκε για οκτώ πεντάφωνες χορωδίες (σοπράνο, άλτο, τενόρο, βαρύτονο και μπάσο) αποτελεί επιστέγασμα της πολυφωνίας!
Το πιθανότερο είναι ότι ο Τάλλις προόριζε τους ερμηνευτές του να σταθούν σε σχήμα πετάλου.
Διαφορετικές μελωδικές γραμμές, η μία καλύπτει την άλλη, αφού σκοπός δεν ήταν η καθαρότητα απόδοσης του κειμένου αλλά η επιβλητικότητα των ηχητικών κυμάτων από χορωδίες στημένες σε διάφορα σημεία του ναού.
Σαράντα διαφορετικές φωνές , άλλοτε να αποτελούν ενότητα κι άλλοτε σε ανεξάρτητη κίνηση, σε ένα στυλ μιμητικό, μέσα σε ένα κομψό κι αρμονικό πλαίσιο.
Κι ενώ κανείς θα περίμενε τη μονοτονία του χάους μες σ'αυτό τον φωνητικό κυκεώνα, η ανάπτυξη των θεμάτων και ο τρόπος  ανάθεσή τους στις φωνές δημιουργεί νέες μουσικές ιδέες, που οδηγούν στην απόλυτη κορύφωση!

Ο Τάλλις επεδίωξε την αίσθηση απουσίας διαστημάτων αναπνοής, γιατί έτσι φαντάζονταν εκείνη την εποχή ότι τραγουδούσαν οι άγγελοι.
Και δεν χρειάζονται "βροντές", οι Άγγελοι!
Μοναχά ανεπαίσθητες ανάσες...και με το βελουδένιο τους πουκάμισο να κάνουν τη γη μας, ουρανό...

To ακούμε σε μια εξαιρετικά υψηλής ποιότητας, κατά την ταπεινή γνώμη μου, ερμηνεία από  ένα φωνητικό σύνολο ειδικευμένο στις εκτελέσεις a cappella ιερής, παλαιάς φωνητικής μουσικής, τους βρετανούς "Tallis Scholars", ένα από τα κορυφαία σύνολα του κόσμου στην Αναγεννησιακή πολυφωνία!

Της ΕΛΠΙΔΑΣ λάμπος και ύμνισμα, φίλοι μου!
Χαρούμενη, αισιόδοξη, ελπιδόσπαρτη, ευνοϊκή και μ'ούριο άνεμο, Κυριακή!Και μεις όλοι αυθεντικοί, αληθινοί και ειλικρινείς με τον εαυτό μας, γνώστες των απεριόριστων δυνατοτήτων μας σε μια διαδικασία διαμόρφωσης της προσωπικής μας ταυτότητας..

Αφιερωμένο στους μαθητές μου-συμμετέχοντες στη μουσικοθεατρική παράσταση "ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ μας ΤΣΙΡΚΟ" την 24η Ιουνίου 2016.

"Οι θρήνοι του Ιερεμία" ...

Ελάχιστες είναι οι ανθρώπινες ψυχές που μένουν ασυγκίνητες στα Πάθη του Κυρίου. Έτσι, η Μεγάλη Εβδομάδα, Εβδομάδα των Παθών, αποτελεί σπουδαίο σταθμό πλούσιου πνευματικού ανεφοδιασμού των ψυχών μας. Η αναφορά στα ιερά γεγονότα, καθώς και οι μυσταγωγικές ακολουθίες δημιουργούν ατμόσφαιρα κατάνυξης και περισυλλογής.

"Lamentations of Jeremiah" - Rembrandt

1. Ο μεγάλος άγγλος συνθέτης της αναγέννησης Thomas Tallis έζησε σε μια εποχή με έντονες θρησκευτικές αντιπαραθέσεις ανάμεσα σε Πρωτεστάντες και Καθολικούς.

Γι' αυτό τα κείμενα των θρησκευτικών του έργων είναι γραμμένα στα Λατινικά αλλά και στην καθομιλουμένη της Αγγλικής Γλώσσας.


Τα κείμενα του μοτέτου του "Lamentations of Jeremiah" είναι παρμένα από το βιβλίο "Θρήνοι" της Παλαιάς Διαθήκης, του μεγάλου προφήτη των Ιουδαίων και των Χριστιανών Ιερεμία, όπως μαρτυρά ο τίτλος, και συνιστά μια συλλογή πέντε θρηνωδών ασμάτων για την καταστροφή της Ιερουσαλήμ από τους Βαβυλώνιους.
Το φιλόθεο και αντίθεο φρόνημα παλεύουν, όμως ο Προφήτης παραμένει "βράχος πίστης"...



"Πως απέμεινε μόνη, έρημος από κατοίκους η πόλις, η οποία άλλοτε ήτο γεμάτη από λαούς; [...]
Πικρώς έκλαυσε και κλαίει κατά την νύκτα. Τα δάκρυά της ρέουν εις τας παρειάς της.[...]
Οι δρόμοι της Σιών πενθούν[...]
Βαρύτατα ημάρτησεν η Ιερουσαλήμ. Δια τούτο και περιέπεσεν εις αυτόν τον συγκλονισμόν και την αναταραχήν[...]
Ιδέ, Κύριε, ότι θλίβομαι. Τα σπλάγχνα μου εταράχθησαν. Η καρδία μου ανεστατώθη εντός μου, διότι εγώ με το να Σε πικράνω, επικράνθην πολύ και η ίδια...
Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, στρέψου πάλι προς τον Κύριο και Θεό σου!"


(Η τελευταία φράση είχε για τον Tallis, συμβολική σημασία καθότι Καθολικός σε Πρωτεσταντική χώρα).

Thomas Tallis: "Lamentations of Jeremiah"

"Jeremiah" - Michelangelo
από την οροφή στην Καπέλα Σιξτίνα

2. Tη Βιβλική ιστορία του προφήτη Ιερεμία ακολουθεί για να αναπτυχθεί και η Πρώτη Συμφωνία του Λέοναρντ Μπερνστάιν, που γράφτηκε το 1942 και γι'αυτό το λόγο φέρει τον υπότιτλο: "Jeremiah Symphony".


Πρόκειται για προγραμματικής φύσης έργο σε τρία μέρη:

1. Προφητεία
2. Βεβήλωση
3. Θρήνοι

Το τρίτο μέρος είναι το δημοφιλέστερο, καθώς εκτελείται και ως αυτόνομη σύνθεση. Σε αυτό το κίνημα ο συνθέτης αναθέτει τη φωνητική ερμηνεία των Θρήνων σε γυναικεία φωνή μέτζο και κείμενα από το "Βιβλίο των Θρήνων του Ιερεμία":

"Πως απέμεινε μόνη, έρημος από κατοίκους η πόλις, η οποία άλλοτε ήτο γεμάτη από λαούς; [...]

Πικρώς έκλαυσε και κλαίει κατά την νύκτα. Τα δάκρυά της ρέουν εις τας παρειάς της.[...]
Οι δρόμοι της Σιών πενθούν[...]
Συνεκλονίσθησαν, εκυριεύθησαν από τρόμον οι φρουροί της καθώς γυρίζουν στους δρόμους· εμολύνθησαν από αίματα.[...]
φύγετε και φυλαχθήτε από τα ακάθαρτα...[...]
Διατί μας εγκαταλείπεις εις την κατάστασιν αυτήν της ήττας μας;[...]
Γυρισέ μας εν μετανοία προς σέ, Κύριε. Ανανέωσε και ξανακαινούργωσε τας ημέρας μας"

(Θρήνοι Ιερεμία,κεφ. 1, 1-3-8...4, 14-15...5, 21-22)

Το έργο βραβεύτηκε από τους μουσικοκριτικούς ως το καλύτερο αμερικανικό έργο της χρονιάς του 1944.

L. Bernstein: "Symphony No. 1 "Jeremiah", Moν. 3"

Διευθύνει ο συνθέτης:

3. Eπίσης και ο Ιγκόρ Στραβίνσκυ εμπνεύστηκε από τους Θρήνους του Ιερεμία κι έδωσε μια από τις σπουδαιότερες συνθέσεις του -παρότι δεν εκτελείται συχνά- που τιτλοφορείται: "ΘΡΗΝΟΙ"  για 5 σολίστ, χορωδία και ορχήστρα.

"Lamentations of Jeremiah", Marc Chagall
(wikiart)

Ανήκει στη σειρά των δωδεκαφωνικών  έργων του, είναι λιτότατο στυλιστικά, όμως το πιο φιλόδοξο και πιο περίπλοκο δομικά.
Οι μουσικοκριτικοί το χαρακτήρισαν "ζενίθ" της καριέρας του συνθέτη τόσο πνευματικά όσο και υφολογικά.

Αναπτύσσεται σε τρεις κινήσεις, που αντιστοιχούν στα τρία κεφάλαια των Θρήνων του Ιερεμία.
Ο συνθέτης κάνει εκτενή χρήση μουσικών κανόνων, ενώ παρότι μεγάλη η ορχήστρα, δεν χρησιμοποιείται ποτέ tutti , αφού ο Στραβίνσκι προτιμά μικρές ομάδες μεμονωμένων οργάνων αναδεικνύοντας το ηχόχρωμά τους.

Ο Στραβίνσκι συνέθεσε τους "Θρήνους" τη διετία 1957–1958 για τη Μπιενάλε της Βενετίας, όπου και έκανε πρεμιέρα, αφιερώνοντας την παράσταση στον Alessandro Piovesan, διευθυντή της Μπιενάλε, που είχε πεθάνει πρόσφατα.

Οι αναλυτές ισχυρίζονται πως το έργο ιερής μουσικής του ρώσου συνθέτη παρουσιάζει ομοιότητες με τους Θρήνους" του Τάλλις. Ο Στραβίνσκυ όμως δεν το αποδέχτηκε ποτέ, παρότι είχε μελετήσει τη σχετική αναγεννησιακή μουσική των Τάλλις και Παλεστρίνα, δηλώνοντας πως αν από κάπου δέχτηκε επιρροές θα ήταν οι "Θρήνοι" του Ερνστ Κρένεκ. Ο  αυστρο-αμερικανός συνθέτης έγραψε το "Lamentatio Jeremiae Prophetae, op.  93",  για μικτή χορωδία a capella το 1942 και μια σχετική πραγματεία για τη σύνθεση είχε μελετήσει ο Στραβίνσκυ, καθώς είχε εντυπωσιαστεί με τη δομή και το ατονικό-μοντέρνο ύφος της. 

Stravinsky: "Threni" /Διευθύνει ο ίδιος ο συνθέτης:

Οι θρήνοι του Ιερεμία", ξυλογραφία
Julius Schnorr von Karolsfeld, 1860

4. Οι "Θρήνοι" του Ερνστ Κρένεκ θεωρούνται ένα από τα πιο σοβαρά και συγχρόνως πιο συναισθηματικά, πνευματικά και συγκινητικά έργα του 20ού αιώνα.  

Έγραψε το χορωδιακό έργο μετά από μια περίοδο προσωπικής μελέτης της μουσικής του Ockeghem το Νοέμβριο του 1941, όταν ο Κρένεκ ζούσε εξόριστος στις ΗΠΑ έχοντας αφήσει την αγαπημένη του Αυστρία μετά την άνοδο των Εθνοσοσιαλιστών. Έτσι, το "Lamentatio Jeremiae Prophetae", αποτελεί το προσωπικό του θρήνο για τη χαμένη πατρίδα του, αντίστοιχο με κείνον του Προφήτη Ιερεμία για την πτώση της Ιερουσαλήμ. 

Στη σύνθεση ενσωματώνει σειραϊκές τεχνικές των Μπουλέζ και Στοκχάουζεν.

Από τους "Θρήνους" του Κρένεκ ακούμε το πρώτο μέρος:  "Ιn Coena Domini, ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ":

 Εrnst Krenek: "Lamentatio Jeremiae Prophetae, op.  93,  Ιn Coena Domini":