John William Waterhouse: "The Lady of Shalott in the boat" (από: tate.org.uk)
Ετοιμαστείτε για ταξίδι σε ονειρική, ομιχλώδη, παραμυθική χώρα!Το νησί Σαλότ!
Ο "εστεμμένος ποιητής" της Βικτωριανής Αγγλίας, Άλφρεντ Τέννυσον, που με την ημέρα θανάτου του έδωσε την αφορμή(6 Οκτώβρη 1892) οδηγεί το άρμα του παραμυθιού.
Γνωστός ο μεσαιωνικός μύθος της "Δεσποσύνης του Σαλότ", που ενέπνευσε τον ποιητή...του ανεκπλήρωτου έρωτα της Ελιάν, αρχόντισσας του Astolat, με τον ιππότη Λάνσελοτ...
Waterhouse: "Η Λαίδη στον αργαλειό"
"Στου ποταμού κάθε πλευρά απλώνονται αγροί με σιτηρά, που ντύνουνε τον κάμπο ως τον ορίζοντα κι ο δρόμος ο φιδίσιος για το πολύπυργο το Καμελότ τραβά. γύρω από μια νήσο, τη νήσο του Σαλότ. [...] Ιτιές λευκαίνουν, λεύκες φρικιούν, αύρες ανάλαφρες σκιάζουν και ριγούν [...] Τέσσερις τοίχοι σκυθρωποί, τέσσερις πύργοι σκυθρωποί, δεσπόζουν σε μια περιοχή λουλουδιαστή, και το πνιγμένο στη σιωπή νησί έχει αγκαλιά τη Δεσποσύνη του Σαλότ. Μα ποιός την είδε χέρι να κινεί;Ή στο παράθυρο στητή; [...] Μονάχα κάτι θεριστές οπού θερίζουνε σκυφτοί μες στον αθέρα των σταχυών απ’ την αυγή, ακούν ένα τραγούδι που χαρούμενα αντηχεί από του ποταμού τη φιδωτή ροή κατά το πυργωμένο Καμελότ:"Είν’ η νεράιδα, η Δεσποσύνη του Σαλότ" Να την που υφαίνει νύχτα-μέρα με τον αργαλειό...Μια μέρα ακούει μήνυμα ψιθυριστό, κατάρα, λέει, την ακολουθεί αν μείνει εδώ[...]
Waterhouse: "Η Λαίδη κοιτάζοντας για τον Λάνσελοτ"
Αστράψανε τα στολισμένα χαλινάρια, όπως εκείνα τα γιομάτα άστρα κλωνάρια. Σήμαναν στα ηνία κουδουνάκια όλο ευθυμία έτσι που κατηφόριζε προς Καμελότ. Κάλπαζε κι ηχούσε η πανοπλία σαν καμπάνα, πλάι στ’ απόμακρο Σαλότ [...] Παράτησε το δίχτυ, παρατά τον αργαλειό, είδε το που άνθιζε το νούφαρο, είδε την περικεφαλαία με το φτερό, κοίταξε κάτωθι το Καμελότ...ράγισε ο καθρέφτης...βγάζει κραυγή: "Έπεσε πάνω μου η κατάρα", η Δεσποσύνη του Σαλότ. Του λεβάντε η μάνητα που σύριζε,τα χλωμά κίτρινα δέντρα λύγιζε... μολύβι ο ουρανός χείμαρρους άδειαζε πάνω στο πυργωμένο Καμελότ..."
Στ' αυτιά μας ηχούν εικόνες από την ομότιτλη μπαλάντα της Loreena McKennitt...
Ένα πρωτόλειο έργο του Ολιβιέ Μεσσιάν, που γράφτηκε σε ηλικία 9 χρονών, αναφέρεται στο θρύλο της Ελιάν, που τον είχε εντυπωσιάσει απ' όταν ήταν παιδί!
Λέγεται μάλιστα πως στη δημιουργία της εικόνας των υπέροχων βιτρώ του κάστρου, έπαιρνε πολύχρωμα σελοφάν από μπομπονιέρες και συσκευασίες ζαχαροπλαστείου, τα οποία κολλούσε στα τζάμια του δωματίου του και μέσα απ'αυτά έβλεπε τη διαφορετικότητα ενός κόσμου, που έπλαθε η παιδική του φαντασία!
Σε αυτή την "πιανιστική ΔΕΣΠΟΣΥΝΗ", η φαντασία του παιδιού τρέχει ιλιγγιωδώς.
Τίποτα δεν λείπει: τα κάστρα, το τραγούδι της λαίδης, όταν υφαίνει στον αργαλειό, ο έφιππος Σερ Λάνσελοτ, ο σπασμένος καθρέφτης, η ταπισερί, τα φύλλα της ιτιάς, και τέλος ο θάνατος στη βάρκα, που παρασύρει το ποτάμι (Barcarole).
Olivier Messiaen:"La dame de Shalotte" for solo piano:
Ποτισμένο με την αθωότητα της παιδικής ψυχής το έργο αυτό του Μεσσιάν σε μια υπέροχη συνάντηση ποίησης και μουσικής με ρομαντική διάθεση! Οι τέχνες αγκαλιάζονται σχεδόν ερωτικά σε μια συνεύρεση ξέχειλη ονείρου και παραμυθιού!
Ένα ιδιαίτερο πιανιστικό έργο, αυτό του Μεσσιάν!
Έχει, μάλλον την ιδιορρυθμία και την εκκεντρικότητα, που πηγάζει από την παιδική αθωότητα.
Η ματιά ενός παιδιού και δη από μια παραμυθική ιστορία είναι παντελώς διαφορετική από κείνη ενός ενήλικα καλλιτέχνη...
Ένα ευαίσθητο, εννιάχρονο αγόρι ήταν ο οδηγός στο ταξίδεμα!
Ψέματα ή αλήθεια;...Ποιος ξέρει; Ταξίδι είν'τα παραμύθια...
Arthur Hughes: "The Lady of Shalott"
Την πήρε το μεγάλο ρέμα πέρα μακριά,
τη Δεσποσύνη του Σαλότ...
Κείτονταν, ντυμένη το λευκό χιονάτο φόρεμά της
που ανέμιζε ανάλαφρα δεξιά κι αριστερά της.
[...]
Κι ανάμεσα από λόφους με ιτιές κι αγρούς,
το τελευταίο να τραγουδά τραγούδι της ν’ ακούς,
τη Δεσποσύνη του Σαλότ.
σιμά στο πρώτο σπιτικό στην ακροποταμιά,
με το τραγούδι της στα χείλη ξεψυχά
η Δεσποσύνη του Σαλότ.
Κάτω απ’ τον πύργο και το μπαλκόνι,
ξυστά στον τοίχο που κήπους ζώνει,
μορφή που αχνολάμπει, εκείνη αργοκυλά,
με του θανάτου τη χλομάδα και κάστρα γύρω της ψηλά,
σιωπηλά κατά το Καμελότ.
Ήρθαν στην όχθη η αρχόντισσα κι ο κύριός της,
ο απλός χωριάτης κι ο ιππότης,
και στην πλώρη διάβασαν τ’ όνομα το δικό της, η Δεσποσύνη του Σαλότ.
Στα μέσα του 20ου αιώνα ο Arthur Bliss με έμπνευση από το ποίημα του Τέννυσον συνέθεσε το ομότιτλo μονόπρακτο μπαλέτο: 'The Lady of Shalott".
Η έγκλειστη στον πύργο της, Ελιάν γνωρίζει τις χαρές της ζωής μόνο μέσα από τον καθρέφτη της...
Στην απομόνωση της μοναξιάς της βλέπει μόνο τις "εικόνες-σκιες" της ζωής των άλλων. Κάποια στιγμή αποφασίζει να ενωθεί με τον Λάνσελοτ αλλά το τίμημα που τής αναλογεί είναι βαρύ... Η ίδια η ζωή της. Ο Μπλις υποδεικνύει τη σύνθεση ως αλληγορία του διλήμματος των νέων ανάμεσα στο "πρέπει" και το "επιθυμώ".
Με επιρροές από τον συμπατριώτη του Έλγκαρ, αλλά και Ραβελικές πινελιές στήνει ένα μαγικό, χορευτικό παραμύθι.
Με αριστοτεχνική ενορχήστρωση, δομεί με ιδιαιτερότητα τη χρήση των κρουστών οργάνων, ιδιαίτερα από το μέσον της σουίτας, που αποτελεί και την κορύφωση της αφήγησης.
Κι ενώ για τους περισσότερους συνθέτες, τα κρουστά υπογραμμίζουν το ρυθμό, ο Άρθουρ Μπλις τούς αναθέτει να "ζωγραφίσουν" με ηχητικό τρόπο το θρύλο.
Καμπάνες, κουδουνάκια, τύμπανα και κύμβαλα πασπαλίζουν με αστερόσκονη το παραμύθι της δεσποσύνης, που αφηγείται η μπαλάντα της Βικτωριανής εποχής, από την ιστορία της οποίας εμπνεύστηκε ο Τέννυσον.
Οι μύθοι, φίλοι μου, πάντα είναι γοητευτικοί κι όταν σμιλεύονται απ'την Τέχνη γίνονται συναρπαστικότεροι!
"Γράφε όπως θέλεις, χρησιμοποίησε όποιους ρυθμούς σού βγαίνουν, δοκίμασε διαφορετικά όργανα, κάτσε στο πιάνο, κατάστρεψε το μέτρο, φώναξε αντί να τραγουδήσεις, φύσα την κιθάρα και χτύπα το κόρνο. Μίσησε τα μαθηματικά κι αγάπησε τους στροβίλους. Η δημιουργία είναι ένα πουλί που δεν έχει σχέδιο πτήσης, που ποτέ δεν θα πετάξει σε ευθεία γραμμή".
(Βιολέτα Πάρα)
Συνθέτις, τραγουδίστρια, λαογράφος, ζωγράφος, γλύπτρια, ποιήτρια μα πάνω απ'όλα "oραματίστρια", η χιλιανή Βιολέτα Πάρα.
Η ζωή της ένα παθιασμένο ταξίδι...ένα όνειρο, που μέσα του γελάει και κλαίει, φοβάται και απογοητεύεται, χαίρεται και λυπάται!
Ήρθε στον κόσμο 4 του Οκτώβρη του 1917(έχει καθιερωθεί ως "Ημέρα των Μουσικών της Χιλής", γόνος μιας πάμπφτωχης πολυμελούς οικογένειας.
Δυναμική, δραστήρια, δημιουργική, θεμελιωτής του nueva cancion, είδος πολιτικού τραγουδιού, που ταυτίστηκε με κινήματα διαμαρτυρίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η μουσική της δίνει φωνή σε όσους ποτέ δεν είχαν φωνή...προάγει ένα τραγούδι με σαφείς πολιτικές αναφορές και σύγχρονες μουσικές φόρμες.
Με απεριόριστες φωνητικές δυνατότητες και ερμηνευτικό ταλέντο γίνεται σύμβολο κάθε καταπιεσμένου.
Αντιστέκεται σε κάθε τέρας, που χτυπά με δύναμη τη φτωχή αθωότητα του κόσμου...
Γνώστης της βασανιστικής αλήθειας της, δίνει πρωτεραιότητα στη δημιουργία...
Σκληρή και απόλυτη, όταν δεν αντέχει τη γύμνια της ψυχής δίνει τέλος στη ζωή της σε ηλικία 50 χρονών.
"Η κιθάρα και η Βιολέτα Πάρα, είχαν μεγαλώσει μαζί. Όταν η μια καλούσε, η άλλη ερχόταν αμέσως. Η κιθάρα κι εκείνη γελούσαν, έκλαιγαν, ρωτούσαν η μια την άλλη, πίστευαν η μία στην άλλη. Η κιθάρα είχε μια τρύπα στο στήθος. Το ίδιο κι εκείνη. Στις 5 Φεβρουαρίου του 1967 η κιθάρα φώναξε, αλλά η Βιολέτα δεν φάνηκε. Δεν ξαναφάνηκε ποτέ".
(Ε. Γκαλεάνο: "Γυναίκες, Το ντουέτο", εκδ. Πάπυρος, σελ.13, μτφ.Ισμήνη Κανσή)
ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΕΣ της Πάρρα:
Αυτοδίδακτη, ανέπτυξε μια νέα μορφή εικαστικής τέχνης εντελώς μόνη της, με έργα που γεννήθηκαν αυθόρμητα, όπως ακριβώς και τα τραγούδια της.
Όταν το 1958 αρρώστησε από ηπατίτιδα, τους μήνες της ασθένειάς της η Βιολέτα εργάστηκε στην τέχνη του "κεντήματος" της ταπετσαρίας .
Έργα απλά, εμπνευσμένα από την οικογένεια και τα ιστορικά γεγονότα, τις παραδόσεις, τους τοπικούς θρύλους και τελετές, το πάθος της μουσικής, τις μεγάλες ιδέες!
"
Hombre con guitarra, (Έργο κεντημένο με γιούτα) violetaparra.cl
Για μένα το χρώμα έχει ζωή!!!Μερικές φορές χρησιμοποιώ το χρώμα του ονόματός μου, ή το πράσινο της ευτυχίας...το κόκκινο της τρέλας, της φλόγας, το πορτοκαλί αν θέλω να κάνω μια καταγγελία, το μαύρο για την καταπίεση, το άσπρο της ειρήνης, το ροζ ή το κίτρινο για την καλοσύνη και την αγνότητα ..."
"Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΘΑΡΑ"
Χρησιμοποιεί, όπως λέει η ίδια στο ανθρώπινο σώμα το πράσινο χρώμα για να δείξει ελπίδα.
Η ψυχή του είναι η μουσική, που δραπετεύει ασταμάτητα, όπως το πουλί!
Θα ήταν άδικο στη μνήμη του, να μην αναφερθούμε στον ΓΚΛΕΝ ΓΚΟΥΛΝΤ, που έφυγε σαν σήμερα 4 Οκτώβρη του ’82 σε ηλικία 50 χρονών!
Όλοι ισχυρίζονται πως είναι ένας από τους πιο αινιγματικούς μουσικούς του 20ού αιώνα, μάστορας στο Μπαχ, ιδιοφυής και εκκεντρικός.
Ένας πιανίστας ιδιόρρυθμος, που πάντα απαιτούσε ορισμένο ύψος στο πιάνο και συγκεκριμένο κάθισμα για τις εκτελέσεις του, ένα καρεκλάκι που του είχε φτιάξει ο πατέρας του…
Ένας πιανίστας, που μουρμούριζε στη διάρκεια της εκτέλεσης ενώ δεν ξεκινούσε αν δεν υπήρχε στο χώρο συγκεκριμένη θερμοκρασία!!!
Οι ερμηνείες του πρωτότυπες και ελεύθερες, ακολουθούσε το ένστικτό του, όπως έλεγε, κάτι που έκανε πολλούς να τον επικρίνουν για αυθαιρεσίες και παρεκκλίσεις από την παρτιτούρα.
Ερμηνείες, ιδιότυπα εκφραστικές, ενδοσκοπικές, με ακρίβεια και καθαρότητα του ύφους κι έναν ήχο σπάνιας διαφάνειας, με μεγαλοπρέπεια και σφρίγος!
Αυτές οι "ιδιοτροπίες" του ήταν αιτίες να μη γίνεται συχνά αποδεκτός από τους συνομηλίκους του. Έτσι, πέρα από τη μουσική, δέθηκε και με τα ζώα με ιδιαίτερους δεσμούς.Εκείνα έγιναν οι καλύτεροι φίλοι του.
Σύμφωνα με μαρτυρίες του πατέρα του:
"Όταν ήταν παιδί, του άρεσε να τραγουδάει στις αγελάδες. Πηγαίναμε στο εξοχικό σπίτι, έπαιρνε το ποδήλατο και εξαφανιζόταν... Μια μέρα που είχε αργήσει βγήκα να τον αναζητήσω. Τον βρήκα πέντε χιλιόμετρα μακριά, σε κάποιο λιβάδι να τραγουδάει σε αγελάδες που όλες βρίσκονταν παρατεταγμένες πίσω απ'το φράχτη".
Ο Γκλεν, αργότερα και αστειευόμενος πρόσθεσε πως:
"Θυμάμαι, ήταν συγκλονιστική η διαπίστωση κι ένιωθα ότι έχει δημιουργηθεί ένας πολύ ιδιαίτερος δεσμός ανάμεσα σε μένα και στα προσφιλή τετράποδα. Πιστέψτε με, δεν έχω συναντήσει ποτέ από τότε τόσο αφοσιωμένο κοινό!!!"
Πάντα χαιρόταν ως παιδί με τα ζώα! Αδυναμία έτρεφε στα σκυλιά και απολάμβανε τα παιχνίδια με τα κατοικίδιά του, Banquo, Buddy και Nicky...
Μαζί τους, όπως και με τη μουσική του, ο Γκλεν ήταν ελεύθερος να είναι ο "ανεξέλεγκτος" εαυτός του.
Ισως δεν είναι τυχαίο που έφυγε ανήμερα στη γιορτή του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, προστάτη των ζώων...
Θύμωνε με τυχόν κακοποιήσεις ζώων και οραματίστηκε μια φάρμα, την "Puppy Farm" όπου θα ήταν ευπρόσδεκτα όλα τα αδέσποτα ή άρρωστα ζώα...Αγόρασε την έκταση γης, όμως τον πρόλαβε ο θάνατος...
Με χρήματα του Ιδρύματος Gould φροντίζονται ετησίως στον Καναδά χιλιάδες αδέσποτων...
Πατώντας εδώ μπορείτε να παρακολουθήσετε 'ενα βίντεο με τον Γκουλντ που τραγουδά σε ελέφαντες και ζέβρες.
4 Οκτώβρη, η Καθολική Εκκλησία γιορτάζει έναν μεγάλο Άγιό της, τον Φραγκίσκο της Ασίζης, προστάτη του περιβάλλοντος και των ζώων. Γι'αυτό και η μέρα καθιερώθηκε ως η "Μέρα των Ζώων".
Είναι γνωστά τα της σχέσης του Φρειδερίκου Σοπέν με τη φεμινίστρια, μποέμ λογοτέχνιδα Γεωργία Σάνδη, που τον βοήθησε να εδραιωθεί στους καλλιτεχνικούς παρισινούς κύκλους. Μια σχέση ταραγμένη, αφού οι ιδιοσυγκρασίες τους ήταν τελείως αντίθετες. Όμως η Σάνδη πάντα αποτελούσε τη μούσα του "ποιητή του πιάνου", παρότι ποτέ, δεν της αφιέρωσε κάποιο έργο.
Η Σάνδη ήταν και φιλόζωη. Στο σπίτι τους εκτός από την ίδια, το Σοπέν και τα δυο της παιδιά υπήρχαν και κάποια κατοικίδια: Τα σκυλάκια, Marquis και Dip και η γάτα Valdeck.
Λέγεται πως αυτά ενέπνευσαν στο συνθέτη δυο από τα γνωστότερα βαλς του, αλλά και μια χαριτωμένη μπαγκατέλα.
Ι. Το πρώτο ειναι το Βάλς op.64 αρ.1, γνωστό και ως "Βαλς του λεπτού", ονομασία που δόθηκε από τον εκδότη του συνθέτη λόγω του tempo του "molto vivace", προκειμένου να εστιαστεί η φόρμα της σύνθεσης, "μικρή και σύντομη", κάτι σαν βαλς-μινιατούρα.
Παρότι ο Σοπέν δεν σκόπευε αυτό το βαλς να παίζεται σε ένα λεπτό(μια τυπική εκτέλεσή του έχει διάρκεια 1,5-2,5 λεπτά) ωστόσο το να ερμηνευτεί όσο γρηγορότερα γίνεται αποτελεί συχνό εγχείρημα πιανιστών.
Λέγεται ότι ο πολωνός συνθέτης εμπνεύστηκε το Βαλς από το σκυλάκι Marquis, που έπαιζε κυνηγώντας την ουρά του, εξ'ου και ο πρώτος τίτλος του: "Valse du petit chien-Βαλς του μικρού σκύλου".
Το ζευγάρι παρακολουθούσε το διασκεδαστικό παιχνίδι του σκύλου χαμογελώντας, όταν η Σάνδη είπε στον Σοπέν: "Αν είχα το ταλέντο σου, θα συνέθετα ένα κομμάτι για πιάνο για αυτόν τον χαριτωμένο σκυλάκο", ΄και κείνος δεν έχασε την ευκαιρία, καθώς φαίνεται.
Ήταν το 1847 που γράφτηκε το βαλς και αφιερώθηκε στην Κοντέσα Delfina Potocka, μαθήτριας πιάνου του Σοπέν και αργότερα φίλης και μούσας του, "ονομαστής για την ομορφιά, τη διάνοια και τα καλλιτεχνικά της χαρίσματα".
Ο Σοπέν φαίνεται να αγαπούσε τα ζώα, μάλιστα σε επιστολή του αναφέρεται σ' ένα αδέσποτο, που είχε ακολουθήσει το συνθέτη επιστρέφοντας στο σπίτι στο Παρίσι κι αποφάσισε να το κρατήσει:
"Σήμερα το πρωί αποκτήσαμε ένα υπέροχο μικρό κουτάβι, όχι μεγαλύτερο από μια γροθιά, σκούρο καφέ, με λευκές πινελιές στο σώμα και στα πόδια. Βρήκα στο δρόμο αυτόν τον κύριο, ο οποίος με ακολούθησε μέχρι το σπίτι. Τότε, ω του θαύματος, πήρα το σκυλάκι στα χέρια μου όλο λατρεία και πέρασα όλη τη μέρα φροντίζοντάς το, παρόλο που έκανε την ανάγκη του στο σαλόνι ...Το βρίσκω γοητευτικό, κυρίως επειδή το κουτάβι με περιτρυγυρίζει διαρκώς και δεν αντέχει τη Σολάνζ (την 12χρονη κόρη της Σάνδη). Η Σολάνζ ζηλεύει απίστευτα. Αυτή τη στιγμή το μικρό πλασματάκι κοιμάται στα πόδια μου. Το βάφτισα "Mops", που πολύ απλά είναι η λέξη "σκυλάκι" στα πολωνικά."
(Παρίσι, 20 Σεπτεμβρίου 1840)
Chopin: Waltz in D flat Op. 64 No. 1, "Minute Waltz or Valse du petit chien": Στο πιάνο οAlfred Cortot
Αξίζει να αναφέρουμε πως ο σκύλος Μαρκίς έμεινε για αρκετά χρόνια στο σπίτι τους και αποτελούσε αγαπημένη συντροφιά του Σοπέν. Ο ίδιος σημειώνει:
Η χειρόγραφη παρτιτούρα του "Gallop Marquis" (christies)
"Το σκυλάκι μας, ο Marquis μένει μαζί μου και του αρέσει να ξαπλώνει στον καναπέ μου. Είναι ένα πλάσμα εξαιρετικό! Έχει απαλό χνουδωτό λευκό τρίχωμα, που καθημερινά το βουρτσίζει η ίδια η Γεωργία. Είναι τόσο έξυπνο και τα πρωτότυπα κόλπα του είναι αναρίθμητα!"
Στο σπίτι στο Νοάν, συνηθιζόταν από τα δύο παιδιά της Σάνδη να παίζονται μικρές αυτοσχέδιες θεατρικές παραστάσεις και τον Σοπέν να συμμετάσχει με τη μουσική του. Από μια τέτοια παράσταση έχει διασωθεί μια χαριτωμένη, ανάλαφρη μπαγκατέλα που τιτλοφορείται με το όνομα του σκύλου: "Gallop Marquis", ενώ η έμπνευση προέρχεται κι από έναν άλλο τετράποδο φίλο της οικογένειας, που άκουγε στο όνομα Dib.
Chopin: "Gallop Marquis"
Στο πιάνο ο Κυπριανός Κατσαρής:
ΙΙ. Το δεύτερο είναι το 3ο βαλς της ομάδας: "Valse Brillante" σε Φα μείζονα. H vivace ρυθμική αγωγή του απαιτεί ενεργητικότητα και αέναη κίνηση. Οι χαριτωμένες, καλλωπιστικές αποτζιατούρες του κομματιού έχουν δώσει στο βαλς το παρατσούκλι "Valse du chat - Βαλς της Γάτας".
Η ιστορία θέλει τη γατούλα Valdeck, καθώς συνήθιζε να ανεβαίνει στο πιάνο του Σοπέν και να λικνίζεται ακούγοντας τις πιανιστικές μελωδίες του, να πήδηξε στο πληκτρολόγιο και να χτύπησε μερικά πλήκτρα την ώρα της σύνθεσης του βαλς, κάτι που άρεσε στο συνθέτη και το υιοθέτησε.
Εύκολα κανείς μπορεί να διακρίνει στο κομμάτι (1:01...1:06...1:10...κλπ)τον παιχνιδιάρικο αυτό βηματισμό της ναζιάρας ψιψίνας πάνω στα πλήκτρα.
«Κάρμεν-Εσκαμίγιο», Ακουαρέλα του ίδιου του Μεριμέ για την εικονογράφηση της νουβέλας του.
Λέω σήμερα να σας καλησπερίσω με μια γυναίκα μοιραία! Μια γυναίκα σαγηνευτική, αισθησιακή, ριψοκίνδυνη και με ακαταμάχητο ταμπεραμέντο! Απροκάλυπτα ερωτική και σκληρά ηδονική!
Είναι η τσιγγάνα ΚΑΡΜΕΝ και μ’αυτά τα χαρακτηριστικά την παρουσιάζει στη νουβέλα του ο Προσπέρ Μεριμέ, που η σημερινή επέτειος των γενεθλίων του (28 Σεπτεμβρίου 1803) δίνει την αφορμή να απολαύσουμε την άρια «L’amour est un oiseau rebelle- Η αγάπη είναι ανυπότακτο πουλί» από την περίφημη, ομώνυμη όπερα του Ζωρζ Μπιζέ.
Η μελωδία της άριας, προέρχεται από το τραγούδι του ισπανού συνθέτη Sebastian Yradier, με τίτλο: "El Arreglito", που ο Μπιζέ μεταμόρφωσε μέσα από ιδιότυπη εναρμόνιση.
[Η νουβέλα «ΚΑΡΜΕΝ» του Μεριμέ στηρίχτηκε σε πραγματικές διηγήσεις ενός φίλου του, που είχε επισκεφτεί την Ισπανία, αλλά και το αφηγηματικό ποίημα του Πούσκιν «Τσιγγάνοι», στο οποίο βασίστηκε αργότερα και ο Ραχμάνινοφ για να χτίσει την όπερά του, «Αλέκο»].
Συγκλονιστικές ερμηνείες στην ΚΑΡΜΕΝ εκτός από αυτή της Αγνής Μπάλτσα (Μετροπόλιταν Όπερα-1987), ρόλος, που ταυτίστηκε με τη φωνή της είναι και κείνη της Leontyne Price στην ηχογράφηση του '63, σε δ/νση του Κάραγιαν και στο πλευρό της τον Φράνκο Κορέλι.
Η όπερα του Μπιζέ έκανε πρεμιέρα το Μάρτη του 1875 με την Σελεστίν Γκαλί-Μαρί στον πρωταγωνιστικό ρόλο.
Πορτραίτο της Σελεστίν στο ρόλο της Κάρμεν, Henri Lucien Doucet
Άριες από την όπερα ακούμε στο παρακάτω βίντεο, ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ γιατί ερμηνεύει η Jeanne Beugnon, γνωστή με το ψευδώνυμό της Jeanne Marie de l’Isle, ανιψιάς της «πρώτης Κάρμεν», Σελεστίν και μάλιστα υπό την καθοδήγησή της!
Είναι ηχογράφηση των αρχών του 20ου αιώνα , γι’αυτό δικαιολογείστε τον άσχημο ήχο.
Τη μουσική του Ζωρζ Μπιζέ χρησιμοποιεί σαν πυρήνα ο Rodion Shchedrin και γράφει μουσική για το ομώνυμο μπαλέτο πλάθοντας κάτι φρέσκο, με μια ενορχήστρωση πλούσια σε ηχοχρώματα. Έχει κατά νου τη μεγάλη κυρία του μπαλέτου Μάγια Πλισέτσκαγια, που είναι συζυγός του. Αυτή είναι η μούσα του, γι'αυτήν και ο ρόλος, δικαιωματικά!
Η χορογραφία του κουβανού Αλμπέρτο Αλόνσο, αναδεικνύει πλήρως τα χαρακτηριστικά της πρωταγωνίστριας, με τις άκρως αισθησιακές κινήσεις της, που ενισχύονται με το ιδιαίτερο ρυθμικό τέμπο των κρουστών, που έχει επινοήσει ο Shchedrin.
Κίνηση αέρινη, λεπτεπίλεπτη.Όμως με τα άκρα να κάνουν αισθητά τα χαρακτηριστικά της πρωταγωνίστριας μπαλαρίνας: Ατίθαση και ανεξάρτητη τσιγγάνα!Ο ρόλος της ανυπότακτης Κάρμεν "υποτάσσει" το σώμα της χορεύτριας, που υπακούει σε κάθε προσταγή της!
Καστανιέτες, τύμπανα, κύμβαλα, κουίρος, μαρίμπες, κουδούνια και κρόταλα αποθεώνουν τον έρωτα και την ελευθερία στην αγάπη!
"Carmen suite ballet - Ηabanera" - Maya Plisetskaya (1967)
Plisetskaya και Shchedrin (http://beautifulrus.com/)
Πολλοί ίσως διακρίνουν μια ασέβεια στο "βήμα" αυτό του Shchedrin να κινηθεί σε μια τόσο γνωστή μελωδία...
Πώς όμως να γράψεις μια νέα μουσική πάνω στο θέμα της Κάρμεν, που έχει ταυτιστεί με τα ακούσματα του Μπιζέ;
Ο εγκλωβισμός στα δικά του μουσικοχώραφα είναι σκληρός και δύσκολα αποφυλακίζεσαι.
Έτσι, δημιουργείται η ιδέα, η μουσική να παραχθεί μόνο από έγχορδα και ιδιαίτερης χροιάς κρουστά για να τονιστεί το ισπανικό χρώμα και να "ξεθωριάσει" κάπως η Μπιζεϊκή σφραγίδα.
Ο Ροντιόν Στσεντρίν επινοεί έξυπνες και απρόσμενες ανατροπές στο ρυθμό και τη μελωδία του Μπιζέ.
"Δημιουργική συνάντηση μυαλών και ιδεών", ονομάζει το αποτέλεσμα.
Δημιουργικός, αλλά τολμηρός και απρόβλεπτος ο Στσεντρίν, δεν διστάζει να προσθέσει στο μουσικό του καμβά και περίεργες πινελιές, επένδυση με διασκεδαστικά κουδουνάκια, αλλά και γνωστά μοτίβα με ξαφνικά, απειλητικά ξεσπάσματα.
http://russia-insider.com/
Mε διαφορετικά δυναμικό αέρα, φίλοι μου η μπαλετική Κάρμεν!
Ο γνώριμος Μπιζέ μεταπλάθεται σε μια εκθαμβωτική παρτιτούρα από τον Ροντιόν Στσεντρίν για έγχορδα και κρουστά μόνο, που σίγουρα τέρπει σε συνδυασμό με τη χορογραφία του Αλόνσο, όλες τις αισθήσεις!
Ένα μπαλέτο "οικογενειακής δημιουργίας", που όμως στέκεται ψηλά σε καλλιτεχνική αξία και ιστορικότητα!
Μια Κάρμεν, που ο θρύλος της, αυτός της ελεύθερης, ανεξάρτητης και άπιστης τσιγγάνας συγκινεί ακόμη δυνατά γιατί ορμάει σαν ταύρος στην αρένα των συναισθημάτων!
Ένα παλιότερο άρθρο μου με θέμα την Κάρμεν μπορείτε να διαβάσετε εδώ:
Με δύναμη να σαγηνεύει και τον πιο ανεξάρτητο άνδρα, ακόμα κι αν φαινομενικά έμοιαζε ψυχρή και ήρεμη.
Σίγουρα υπήρχε μια εσωτερική φωτιά που σιγόκαιγε.
Αισθησιακή ... ήξερε τη σημασία της ζωής,γι'αυτό ήθελε να ζήσει!
Διαισθητική και ριψοκίνδυνη με ακαταμάχητο ταμπεραμέντο.
Βλέμμα μαγνήτης.Μαύρα μάτια ...στο βάθος τους κρύβονται τα μεγαλύτερα μυστικά.
Κορμί,που αναγνωρίζει πως θέλγει και φαντασιώνει.Απροκάλυπτα ερωτική.
Ερεθίζεται από το πρωτόγνωρο της διαφορετικότητας και θέλει τα συναισθήματα έντονα και "εν κινήσει".
Στην κίνηση ενός χορού γεμάτο πάθος,...ελευθερία!
Μια χαμπανέρα να πυροδοτεί συναισθήματα!
Να γεννά εκρήξεις και μια αγριότητα...από ένα αγρίμι με μια απροσδόκητη ομορφιά, που συστήνεται
"Τσιγγάνα Καρμενσίτα!"
Κολαστικά ανήμερη και σκληρά ηδονική.
Μόνο η αύρα της προκαλεί θύελλα.
Βίαιη, τολμηρή, μάγισσα...αποζητά τον έρωτα, τη ζωή μ' όποιο τίμημα!
Πόρνη ή ιδιόρρυθμη και συγχρόνως τραγική φιγούρα?
Πέρα από νόμους και καλούπια.
Ταξιδεύει στις φτερούγες του λεύτερου πουλιού και λικνίζεται στ'απότομα τσακίσματα της χαμπανέρας.
Με τον ξέφρενο χορό της γίνεται θυσία στο βωμό της προσωπικής της ελευθερίας.
Δε φοβάται το θάνατο αλλά τον επιλέγει σαν διέξοδο στη φυλακή της.
Μια μοιραία γυναίκα, που ξεπήδησε ως τσιγγάνα Καρμενσίτα μέσα απ'τις σελίδες της
ομώνυμης νουβέλας του Προσπέρ Μεριμέ και που λατρεύτηκε μέσα από τα εμπνευσμένα
μουσικά θέματα του Ζωρζ Μπιζέ σε μια όπερα, που υμνεί τον έρωτα, το πάθος, την ανάγκη
του ανθρώπου να αγαπήσει και να αγαπηθεί, αλλά και την ανάγκη του να ζήσει ελεύθερος!
Η όπερα του Μπιζέ πρωτοποριακή για την εποχή της, δίχασε κοινό και κριτικούς.
Η Κάρμεν αποκαλύπτει την διάσταση ανάμεσα στα "πρέπει" και τα "θέλω".
Φέρνει το θεατή αντιμέτωπο με τη ρήξη σάρκας και λογικής.
Προκαλεί ταραχή και συγκινησιακό παραλήρημα όταν η φλόγα της χαμπανέρας διαπερνά
και τη δική μας ψυχή.
Η μελωδία της, που εκφράζει τις απόψεις της προκλητικής γυναίκας για τη φύση του έρωτα, προέρχεται από το τραγούδι του ισπανού συνθέτη SebastianYradier, "El Arreglito ", που ο Μπιζέ μεταμόρφωσε μέσα από ιδιότυπη εναρμόνιση.
Τα λόγια της Κάρμεν καταδεικνύουν το χαρακτήρα της αντισυμβατικής ηρωίδας:
"Πουλί της επανάστασης η αγάπη!
που κανείς δεν μπορεί να το δαμάσει!"
(L’amour est un oiseau rebelle ...Que nul ne peut apprivoiser...)
Hμελωδία βασίζεται σε μια κατιούσα χρωματική κλίμακα που ακολουθείται από παραλλαγές της
ίδιας φράσης, πρώτα σε μινόρε και στη συνέχεια σε ματζόρε τρόπο υπονοώντας έτσι μέσα από την
αντίθεση, τις αντιξοότητες της αγάπης που εκφράζεται στους στίχους.
Ο ρόλος της Κάρμεν ερμηνεύτηκε από μεγάλες φωνές.Όμως αυτός ο ρόλος ταυτίστηκε με τη φωνή της δικής μας Αγνής Μπάλτσα !
Το "μαργαριτάρι στο περιδέραιο της Όπερας",όπως χαρακτηρίστηκε από γερμανούς κριτικούς η ελληνίδα μέτζο –σοπράνο μας προσφέρει μια συγκλονιστική ερμηνεία!
Φωνή εύηχη, ομοιογενής, με στιβαρό όγκο,απαραίτητος στο ρόλο που ενσαρκώνει.
Σε ένα ρόλο από κείνους που χαράσσονται βαθιά μέσα στην καρδιά,όπως λέει η ίδια.
Ένα ρόλο-μαχαίρι!
(Από την παράσταση του 1987 στη Μετροπόλιταν όπερα της Ν.Υόρκης)
"Ο έρωτας είναι παιδί της ξεγνοιασιάς ...σήμερα σ’ αγαπώ, αύριο σ' αφήνω", τραγουδάει η Κάρμεν...Σαφής η προειδοποίηση.
Αχ, αυτός ο έρωτας!κι η ιστορία του..η πιο παλιά ιστορία του κόσμου!
Ο έρωτας ο ανέμελος, ο ασύμβατος, ο λεύτερος!
Αν θες να μιλήσεις για την έννοια της ελευθερίας, σίγουρα ως αρχέτυπο θα χρησιμοποιήσεις την "τσιγγάνα Καρμενσίτα!"
Το κείμενο έχει δημοσιευτεί και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr
Έφυγε νέος απ'τη χώρα του....ταξίδεψε πολύ...περιπλανήθηκε στον κόσμο...ώσπου τον μάγεψε ο τόπος της Κρήτης, οι άνθρωποι, οι μουσικοί της!
Πρόκειται για τον ιρλανδό Ρος Ντέηλυ, "μουσικό διανοούμενο", που από το 1975 ζει στην Ελλάδα αφιερωμένος στην παραδοσιακή μουσική. Έχει δώσει νέα πνοή στις παραδοσιακές μουσικές του κόσμου, παντρεύοντας μ'αγάπη ανήκουστη την κρητική λύρα, τον ταμπουρά και το σάζι με την αφρικανική κόρα, το αρμένικο ταρ, το ινδικό σιτάρ...ή το ραμπάμπ, ένα όργανο, που μοιάζει με το ινδικό σαρόντ... Κατασκευαστής ο ίδιος ιδιαίτερων οργάνων,"αλλοιώνει" ήχους και ύφος κάνοντας το παραδοσιακό να μοιάζει μοντέρνο ...
Στο "Λαβύρινθό" του, τη σχολή μουσικής του και χώρο συνάντησης για τις μουσικές όλου του κόσμου, σε καλεί να μπερδευτείς, να εξερευνήσεις , ν'ανακαλύψεις τη διέξοδο που σου δίνει αυτό το ανακάτεμα!
Μια αέρινη σύνθεσή του, που αγαπώ πολύ είναι το "Όνειρο της Ιοκάστης".
Ήχοι-κεντίδια υφασμένα σ'αργαλειό με στημόνι και υφάδι. Η κυρά της νύχτας με τ'αργυρό πρόσωπο και την άχρονη ηλικία πιάνει το ράγκα να το πλέξει μ'ένα ταξίμι ονειροπόλο ... Χορδοτσιμπήματα ξεδιπλώνουν το μύθο στο πρώτο σινιάλο της νύχτας, που αράζει το "όνειρο".
Όνειρο γι' άλλους πάμφωτο και γι'άλλους κατασκότεινο. Κι αλήθεια τι χρειάζεται κάποιος για ν'απαγγείλει ένα όνειρο; Ενα ταξίμι, το μουρμουρητό του κεμετζέ και το σιτάρ να ξύνει μ'ένα κόκκαλο...Δόξα της αφής!!! Και τότε να σου!Ροές ακράτητες! Τι τρέχει;...Αίμα; ...Δάκρυ;...Κι αν είναι δάκρυ, λύπης ή χαράς;... Ποιος νοιάζεται; Στην υγρή τους επιφάνεια επιπλέει μια ψυχή μαζί με τ'όνειρο της Ιοκάστης...
Ο Ρος Ντέηλυ γεννήθηκε σαν σήμερα...
Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr
.jpg?mode=max)
