Η 17η Μαρτίου είναι γνωστή διεθνώς ως "Saint Patrick’s Day", ημέρα αφιερωμένη στον Άγιο Πατρίκιο, τον προστάτη άγιο και εκχριστιανιστή της Iρλανδίας. Στην ιρλανδική παράδοση ο Πατρίκιος συνδέθηκε με την ταυτότητα ενός λαού που ταξίδεψε, μετανάστευσε, αγωνίστηκε και κατέκτησε τον σεβασμό της παγκόσμιας κοινότητας.
Το πράσινο χρώμα, που κυριαρχεί στους εορτασμούς, καθιερώθηκε κυρίως από τον 18ο αιώνα, όταν το τριφύλλι έγινε σύμβολο του ιρλανδικού κινήματος ανεξαρτησίας. Σύμφωνα με την παράδοση, ο ίδιος ο Άγιος Πατρίκιος χρησιμοποιούσε το τριφύλλι για να εξηγεί στους προχριστιανικούς πληθυσμούς την έννοια της Αγίας Τριάδας.
Ένας παλιός θρύλος αφηγείται ότι όταν ο βασιλιάς της Tάρα αποφάσισε να σκοτώσει τον Πατρίκιο και τους μοναχούς του για να εμποδίσει τη διάδοση του χριστιανισμού, εκείνοι προχωρούσαν προς την αυλή του ψάλλοντας έναν ύμνο προστασίας, γνωστό ως "Lorica ή Ασπίδα του Αγίου Πατρικίου". Καθώς οι διώκτες τους πλησίαζαν για να τους συλλάβουν, λέγεται πως αντί για ανθρώπους είδαν μπροστά τους ένα ελάφι που ακολουθούσε το κοπάδι του και τους άφησαν να περάσουν. Ο ύμνος αυτός είναι μια ένθερμη επίκληση προστασίας και πίστης, όπου ο Άγιος επικαλείται τη δύναμη του Χριστού "μπροστά, πίσω, γύρω και μέσα" του, εκφράζοντας την εμπιστοσύνη ότι η πίστη μπορεί να γίνει πνευματική ασπίδα απέναντι σε κάθε κίνδυνο:
Ο Πατρίκιος με τους μοναχούς του πηγαίνοντας προς το λόφο της Τάρα
"Επικαλούμαι σήμερα όλες αυτές τις δυνάμεις, ενάντια σε κάθε βίαιη και άσπλαχνη δύναμη που μπορεί να βλάψει το σώμα και την ψυχή μου, ενάντια στις μαγείες των ψευδοπροφητών, ενάντια στους μαύρους νόμους των ειδωλολατρών, ενάντια στις λανθασμένες διδαχές των αιρετικών, ενάντια στη μαγεία και την ειδωλολατρία, ενάντια στα ξόρκια των μαγισσών και των μάγων, ενάντια σε κάθε γνώση που βάζει σε κίνδυνο το σώμα και την ψυχή του ανθρώπου. Ο Χριστός να με προστατεύσει από φωτιά, από πνιγμό, από κάποια πληγή. Ο Χριστός μαζί μου, ο Χριστός μπροστά μου, ο Χριστός πίσω μου, ο Χριστός μέσα μου, ο Χριστός δεξιά μου, ο Χριστός αριστερά μου, ο Χριστός γύρω μου, ο Χριστός στην καρδιά κάθε ανθρώπου που με σκέφτεται, ο Χριστός στο στόμα κάθε ανθρώπου που μιλά για μένα, ο Χριστός σε κάθε μάτι που με βλέπει, ο Χριστός σε κάθε αυτί που με ακούει."
Στον παραπάνω ύμνο του Αγίου Πατρικίου, που τιμάται σήμερα, βασίζεται η χορωδιακή σύνθεση "The Deer's Cry - Η κραυγή του ελαφιού" του Arvo Pärt, που γράφτηκε το 2007 για μικτή χορωδία a cappella.
Ο σπουδαίος Εσθονός δημιουργός, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του σύγχρονου πνευματικού μινιμαλισμού και της λεγόμενης "νέας απλότητας, επέλεξε τον τίτλο αυτόν αναφερόμενος στον παλαιό θρύλο που συνδέεται με τον ύμνο του Αγίου Πατρικίου.
Στο έργο αυτό ο Περτ μετατρέπει το αρχαίο προσευχητικό κείμενο σε μια αργή, υποβλητική μουσική προσευχή. Κεντρικό στοιχείο της σύνθεσης είναι η επαναλαμβανόμενη επίκληση της λέξης "Χριστός", η οποία λειτουργεί σαν πνευματικός άξονας και δημιουργεί μια αίσθηση βαθιάς κατάνυξης. Μέσα από τη λιτή γραφή, τη διακριτική αρμονία και την καθαρότητα των φωνών, η μουσική οδηγεί τον ακροατή σε έναν εσωτερικό, υπερβατικό χώρο, όπου η ανθρώπινη φωνή γίνεται φορέας προσευχής.
Πυρήνας του έργου αποτελεί ένα υμνητικό θέμα, που αναπτύσσεται πάνω σε ένα διακριτικό φωνητικό ισοκράτημα. Η μουσική πορεία οδηγείται σε σταδιακή κλιμάκωση και κατόπιν σε απαλή αποκλιμάκωση, ώσπου καταλήγει σε μια σχεδόν άυλη κατάληξη, σαν πνευματική εξαΰλωση. Με τη μυσταγωγική και κατανυκτική της ατμόσφαιρα, η χορωδιακή σύνθεση γεμίζει την ψυχή του ακροατή με αίσθηση εσωτερικής γαλήνης και τον οδηγεί στα ίχνη μιας αρχέγονης πνευματικότητας, προσφέροντας κάθε φορά μια βαθιά υποβλητική μουσική εμπειρία.
Ο Άγιος Νικόλαος αποτελεί μία από τις πιο αγαπητές μορφές της Εκκλησίας, για τα θαύματα και την προστασία που προσέφερε στους ανθρώπους, αλλά και για το παράδειγμα ζωής που άφησε ως επίσκοπος Μύρων.
Άγιος Νικόλαος, 18ου αι.
Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο
Η βιογραφία του διασώζει έναν ποιμένα βαθιά ταπεινό, αυστηρό προς τον εαυτό του αλλά γεμάτο πραότητα και καλοσύνη προς τους άλλους. Έναν άνθρωπο που συνδύασε την ακλόνητη πίστη με την έμπρακτη φιλανθρωπία. Οι διηγήσεις μιλούν για θαύματα προς τους αδικημένους, για ανακούφιση των φτωχών, για σωτηρία ναυτικών σε κίνδυνο, για αποκατάσταση της ειρήνης σε περιόδους διχασμού. Το έργο αυτό της αγάπης και της δικαιοσύνης είναι που τον κατέστησε παγκόσμιο προστάτη και πνευματικό λιμάνι για τους πιστούς.
Σήμερα, ημέρα της Γιορτής του, στην Εκκλησία ψάλλεται το τροπάριό του, "Κανόνα πίστεως και υπόδειγμα πραότητος…" το οποίο συνοψίζει με εξαιρετική σαφήνεια τη ζωή και την πνευματική του ακτινοβολία:
"Κανόνα πίστεως, και εικόνα πραότητος, εγκρατείας διδάσκαλον, ανέδειξε σε τη ποίμνη σου, η των πραγμάτων αλήθεια δια τούτο εκτήσω τη ταπεινώσει τα υψηλά, τη πτωχεία τα πλούσια. Πάτερ Ιεράρχα Νικόλαε, πρέσβευε Χριστώ τω Θεώ, σωθήναι τας ψυχάς ημών" Το τροπάριο παρουσιάζει τον Άγιο Νικόλαο ως πρότυπο πίστης, πραότητας και εγκράτειας, στοιχεία που χαρακτήριζαν κάθε του πράξη και υπενθυμίζει πως με την ταπεινότητά του απέκτησε αληθινό μεγαλείο, ενώ με την εκούσια φτώχεια έγινε πηγή πλούτου για τους άλλους. Το τροπάριο κορυφώνεται στην ικεσία προς αυτόν να μεσιτεύει για τη σωτηρία των ψυχών μας, τονίζοντας τη διαρκή του παρουσία στη ζωή των πιστών.
Άγιος Νικόλαος, 13ος αι. Μονή Σινά
Από το βαθύ πνευματικό περιεχόμενο του τροπαρίου προς τον Άγιο Νικόλαο εμπνεύστηκε ο Arvo Pärt τη σύνθεσή του "O Holy Father Nicholas", ένα χορωδιακό έργο a cappella για μικτή χορωδία, γραμμένο το 2021. Το έργο δημιουργήθηκε με αφορμή την ανοικοδόμηση και τα εγκαίνια της ελληνορθόδοξης εκκλησίας του Αγίου Νικολάου στο Ground Zero της Νέας Υόρκης, εκεί όπου ο αρχικός ναός καταστράφηκε στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Η πρώτη του εκτέλεση έγινε στο Μητροπολιτικό Μουσείο της πόλης. Το κείμενο της σύνθεσης ταιριάζει απόλυτα με την πνευματική γλώσσα του Περτ. Η μουσική του, λιτή και καθαρή, με τη χαρακτηριστική γραφή tintinnabuli, δημιουργεί μια ήρεμη, προσευχητική ατμόσφαιρα. Οι απλές μελωδίες και η διακριτική αρμονία μεταφέρουν στο σημερινό ακροατήριο το ίδιο πνεύμα ευσέβειας και κατάνυξης που υπάρχει και στο τροπάριο του Αγίου Νικολάου.
Ως αφιέρωμα στην επανίδρυση του ναού, το έργο αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό. Αποτελεί έναν ήχο μνήμης αλλά και ελπίδας, έναν ύμνο που συνδέει το παρελθόν με την αναγέννηση και τιμά την ταπεινότητα και τη σιωπηλή δύναμη της πίστης. Το αποτέλεσμα είναι μια συγκινητική, κατανυκτική μουσική σελίδα που εντάσσεται αρμονικά στο ώριμο ύφος του συνθέτη και συνεχίζει, με τρόπο σύγχρονο, την παράδοση του σεβασμού και της αγάπης προς τον Άγιο Νικόλαο.
Arvo Part: "O Holy Father Nicholas":
Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα προς τιμήν του Αγίου Νικολάου. Περιηγηθείτε!
"Τίποτα μεγάλο και αληθινό δεν μπορεί να γεννηθεί, ούτε στην καρδιά ούτε στη μουσική, αν δεν είσαι διατεθειμένος να απομακρυνθείς από τον θόρυβο της καθημερινότητας. Όπως ο Θεός πλάθει έναν άνθρωπο μέσα στη μήτρα σιγά-σιγά και με σοφία, έτσι πρέπει να γεννιέται και η τέχνη. Το πιο ευαίσθητο μουσικό όργανο είναι η ανθρώπινη ψυχή, και αμέσως μετά, η ανθρώπινη φωνή. Για να μπορέσουν να ηχήσουν πραγματικά, πρέπει πρώτα να καθαριστούν. Η αγάπη είναι η πηγή κάθε τέχνης. Η τέχνη μπορεί να υπάρξει μόνο όταν υπάρχει η ικανότητα να αγαπάς." (Arvo Pärt)
***
Μέσα στη σιωπή του βορρά, στην μικρή εσθονική πόλη Πάιντε, ένα φθινοπωρινό πρωινό, στις 11 Σεπτεμβρίου 1935 γεννήθηκε ο Άρβο Περτ. Από νωρίς, άκουγε τον κόσμο διαφορετικά. Δεν τον ενδιέφερε απλώς να γεμίσει το χαρτί με νότες, μα να βρει εκείνη τη μία, καθαρή, σχεδόν ιερή στιγμή, όπου η μουσική γίνεται προσευχή. Ξεκίνησε το ταξίδι του στον κόσμο της μουσικής μέσα από το θορυβώδες και πειραματικό σύμπαν της ατονικότητας και του σειραϊσμού. Μα όσο πιο πολύ ερευνούσε, τόσο περισσότερο ένιωθε ότι η αλήθεια δεν βρισκόταν στην πολυπλοκότητα, αλλά σε μια απλότητα που συγκλονίζει. Έτσι γεννήθηκε το δικό του μουσικό σύμπαν, το Τintinnabuli, λέξη λατινική, που θυμίζει τον ήχο των καμπανών. Η μουσική του από τότε μοιάζει να μην έχει γραφτεί για να ακούγεται με τ’ αυτιά, αλλά για να αγγίζει βαθιά την ψυχή, να αναδύει τα μυστικά των σιωπών, τις αχτίδες του εσωτερικού φωτός. Οι συνθέσεις του είναι λιτανείες, ψιθυρίσματα πίστης, ύμνοι προς το άρρητο.
Ο Άρβο Περτ είναι ένας μουσικός μοναχός του καιρού μας. Δεν ζει αποτραβηγμένος από τον κόσμο, αλλά από τη φασαρία του. Η μουσική του δεν ζητά τίποτα, δεν κραυγάζει. Αρκείται στο να είναι σαν το κερί που καίει αθόρυβα στο σκοτάδι, δίνοντας φως σε όσους θέλουν να δουν.
"Ως μικρό αγόρι, τραγουδούσα συχνά στο σπίτι. Είχαμε ένα μεγάλο, παλιό πιάνο σχεδόν διαλυμένο. Ήταν σε τόσο κακή κατάσταση, που σκεφτόμασταν να το πετάξουμε. Επτά ή οκτώ ετών, ξεκίνησα μαθήματα. Όμως, το μεσαίο μέρος του πληκτρολογίου ήταν σπασμένο. Έτσι, μπορούσα να παίζω μόνο στις χαμηλές και ψηλές νότες. Με αυτόν τον τρόπο, άρχισα να συνδυάζω την πραγματικότητα με τη φαντασία",
θυμάται ο Εσθονός συνθέτης.
Η τεχνική tintinnabuli που καθιέρωσε ο Αρβο Περτ, με τη χαρακτηριστική της ομοιότητα με τον ήχο καμπανών βασίζεται σε απλές συγχορδίες, κυρίως τριάδες . Τρεις νότες που ηχούν μαζί, σαν να χτυπούν καμπάνες.Για τον Περτ, το tintinnabuli δεν είναι απλώς μια μουσική τεχνική, αλλά ένας εσωτερικός τόπος. Είναι ο χώρος όπου αποσύρεται όταν ψάχνει απαντήσεις, εκεί όπου υπάρχει μόνο ένας ήσυχος παλμός να προσφέρει γαλήνη και παρηγοριά. Χτίζει τη μουσική του με τα πιο απλά, σχεδόν πρωτόγονα υλικά. Μια συγχορδία, μια σταθερή τονικότητα, τρεις νότες. Τίποτα παραπάνω. Κι όμως, μέσα απ' αυτή την απλότητα, γεννιέται κάτι βαθιά συγκινητικό, γι’ αυτό και ονόμασε την τεχνική tintinnabuli. Γιατί, όπως λέει, αυτές οι νότες χτυπούν σαν καμπάνες στην καρδιά...
Η τεχνική tintinnabuli βασίζεται σε δύο φωνές που "συνομιλούν" μεταξύ τους. Η μία είναι η μελωδική γραμμή, που κινείται απαλά γύρω από μια κεντρική νότα. Η άλλη, παίζει νότες από μια απλή συγχορδία, την τονική τριάδα, και ηχεί μαζί με την πρώτη. Αυτές οι δύο φωνές ακολουθούν έναν συγκεκριμένο, αυστηρό κανόνα. Μοιάζει με πνευματική πράξη, έναν διάλογο ανάμεσα στον άνθρωπο και το θείο.
Ο ίδιος ο Άρβο Περτ έχει δηλώσει: "Όλο το μυστικό του tintinnabuli βρίσκεται στις δύο γραμμές. Η μία είμαστε εμείς... η μελωδία, η πραγματικότητά μας, οι αδυναμίες και τα λάθη μας. Η άλλη γραμμή είναι αυτό που μας κρατά ...μια παρουσία που μας φροντίζει, μας συγχωρεί. Είναι η συγχώρεση των αμαρτιών μας...."
Το "Fratres" ("αδέρφια" στα λατινικά) είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και αναγνωρίσιμα έργα του Εσθονού συνθέτη, γραμμένο το 1977. Αποτελεί εμβληματικό παράδειγμα του προσωπικού του ύφους, tintinnabuli.
Eίναι έργο τριμερούς μορφής, χωρίς σταθερή ενορχήστρωση, μια "ανοιχτή" σύνθεση που επιτρέπει πολλές διαφορετικές εκδοχές και οργανικούς συνδυασμούς. Έχει περιγραφεί ως ένα "μαγευτικό σύνολο παραλλαγών πάνω σε ένα θέμα έξι μέτρων", που συνδυάζει τη ρυθμική ένταση με μια αίσθηση εσωτερικής στασιμότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η φράση του Περτ ότι "η στιγμή και η αιωνιότητα παλεύουν μέσα μας" αποκτά ξεχωριστό νόημα. Η μουσική του φέρει το αποτύπωμα αυτής της εσωτερικής πάλης και ταυτόχρονα μιας πνευματικής συμφιλίωσης.
Αν και το έργο εκτελείται συχνά από βιολί και πιάνο, έχουν δημιουργηθεί πληθώρα διασκευών για διαφορετικά σύνολα: από κουαρτέτο εγχόρδων έως συνθέσεις για 12 τσελίστες ή και για ορχήστρα δωματίου. Η εκδοχή που θα ακούσουμε για βιολί, έγχορδα και κρουστά γράφτηκε το 1992.
Το έργο ξεκινά με ένα πρελούδιο από το βιολί, που εισάγει το ακροατήριο σε έναν υπνωτιστικό ηχητικό κόσμο. Στη συνέχεια, η ορχήστρα παρουσιάζει οκτώ φορές το κύριο θέμα, μια γαλήνια και σχεδόν διαλογιστική μελωδία, ενώ το βιολί πλέκει πάνω της απλές και κομψές παραλλαγές. Το αποτέλεσμα είναι ένας ήχος υπερχρονικός, αιώνιος, που μαγνητίζει τον ακροατή δημιουργώντας μια μεταφυσική μουσική εμπειρία.
Το Fratres έχει καθιερωθεί ως ένα από τα πιο δημοφιλή και αγαπημένα έργα του Aρβο Περτ λόγω της αισθητικής του δύναμης, αλλά και της πνευματικής του απλότητας.Μιας απλότητας βαθιά λυτρωτικής.
Arvo Pärt: Fratres For Violin, String Orchestra and Percussion
Ο Σιλουανός ο Αθωνίτης είναι μία από τις μεγαλύτερες σύγχρονες φυσιογνωμίες του ορθοδόξου μοναχισμού. Γεννήθηκε στη Ρωσία και ήρθε να μονάσει στο Άγιο Όρος, στη μονή του Αγίου Παντελεήμονος. Ταπεινός, πράος, υπομονετικός, μακρόθυμος, και με οξεία πνευματική αίσθηση. Παρότι ολιγογράμματος, απέκτησε σπάνια σοφία και πείρα με τους αγώνες και τις μελέτες του κι έγραψε διαλογισμούς που περιβάλλουν την ουσία της πνευματικότητάς του.
Κοιμήθηκε σαν σήμερα 24 Σεπτεμβρίου 1938.
Μαθητής και μεταφραστής των κειμένων του Σιλουανού υπήρξε ο Αρχιμανδρίτης Σωφρόνυ Ζαχάρωφ, προσωπικός φίλος του συνθέτη Άρβο Περτ. Από το παραπάνω θρησκευτικό κείμενο, ο Περτ συνέθεσε ένα έργο για ορχήστρα εγχόρδων με τίτλο: "Tο τραγούδι του Σιλουάν". Ως υπότιτλο της σύνθεσης, ο Περτ αναφέρει την πρώτη φράση του κειμένου: "Διψά η ψυχή μου τον Κύριον". Πρόκειται για σύνθεση που εμπνέεται από την πνευματική πειθαρχία και φωτίζεται από λειτουργική ομορφιά. O Περτ σκαλίζει την πνευματική ιδέα και με το γνωστό "ιερό μινιμαλισμό του" οδηγεί στη γαλήνη και την ψυχική ηρεμία...Μια αβίαστη, φωτεινή ηρεμία κρυμμένη πίσω από σύγχρονους μουσικούς κώδικες, ικανούς να δημιουργήσουν θρησκευτική περισυλλογή. Εξαιρετικά επινοητικός, συνδυάζοντας το μίνιμαλ με την αύρα του Γρηγοριανού μέλους προσπαθεί να δώσει μέσω της μουσικής του απαντήσεις στις μεγάλες απορίες του ανθρώπου για το νόημα και τις αλήθειες της ζωής..Μάς κάνει κοινωνούς μιας ηχητικής μυσταγωγίας, καθώς επεξεργάζεται ένα θρησκευτικό κείμενο που οδηγεί σε ενδοσκόπηση και στοχασμό, ενισχύοντας με το "ιερό άσμα" του, το νόημά του.
Η πρεμιέρα του έργου δόθηκε σε μουσικό Φεστιβάλ στη Σουηδία το 1991, όπου ο δημιουργός ήταν ο τιμώμενος συνθέτης της διοργάνωσης.
Arvo Pärt: "Silouan's Song"
Την Συμφωνική Ορχήστρα της Εσθονίας διευθύνει ο Paavo Järvi:
Μιας και σήμερα άνοιξε το ΤΡΙΩΔΙΟ, θα καλησπερίσω με κάτι σχετικό...
Αν και πολλοί το ταυτίζουν με την έναρξη του καρναβαλιού, θα πρέπει να διευκρινίσουμε πως Τριώδιο ονομάζουμε την εκκλησιαστική περίοδο από σήμερα Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου ως και την Μεγάλη Εβδομάδα.
Ομως ΤΡΙΩΔΙΟ λέγεται και το λειτουργικό βιβλίο που περιέχει υμνολογικό υλικό για την περίοδο αυτή. Ονομάστηκε έτσι, γιατι πολλοί από τους υμνογραφικούς Κανόνες του, δεν περιέχουν 9, όπως συνηθίζεται, αλλα 3 Ωδές.
Από το Βιβλίο του Τριωδίου και χρησιμοποιώντας κείμενά του έχει εμπνευστεί το ομώνυμο έργο του ο Άρβο Περτ: "TRIODION"
Πρόκειται για χορωδιακή σύνθεση του 1998 που διακρίνεται για την κατανυκτικότητα και την πνευματικότητά της. Σύνθεση λιτή, χωρίς εξάρσεις, σε μορφή σεβάσμιας προσευχής και ικεσίας με ευλαβικό χαρακτήρα που παραπέμπει σε ύφος στην παλαιά μουσική, ενώ εμφανίζει επιρροές από το Γρηγοριανό μέλος και την ευρωπαϊκή πολυφωνία της Αναγέννησης...
Το "Triodion" του Part για μικτή χορωδία a cappella ανατέθηκε από το Lancing College του Sussex για τον εορτασμό της 150ης επετειου από την ίδρυσή του.
Ο συνθέτης χρησιμοποιεί τρεις Ωδές τις οποίες πλαισιώνει με μια εισαγωγή και μια coda, ad libidum.
H εισαγωγή είναι βασισμένη στην πρωινή προσευχή: "Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, Αμήν".
Η 1η Ωδή είναι η σύντομη προσευχή: "Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν", που συμφιλιώνει τη λατρεία με τη μετάνοια.
Η 2η Ωδή"Ω, Δωρητή της ζωής, σώσε μας!"
Η 3η Ωδή" Άγιε Νικόλαε, πρέσβευε υπέρ εμού" και
Η coda "Δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι, και νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων".
Ο Εσθονός συνθέτης, πιστός υπηρέτης του "ιερού μινιμαλισμού" καταφέρνει με την ονειρική απλότητα που αποπνέουν οι διαυγείς ήχοι του να εκστασιάζει το πνεύμα, να γαληνεύει την ψυχή με αυτή τη μορφή του μουσικού του αρχαϊσμού. Δεν έχουν άδικο όσοι υποστηρίζουν πως στους θορυβώδεις καιρούς που ζούμε, ο Άρβο Περτ μας φέρνει κοντύτερα στην αναγκαία σιωπή, καθώς η μουσική του προσφέρει ισορροπία και ηρεμία... Αναντίρρητα, οι προσεγγίσεις του Περτ στα θρησκευτικά θέματα αποτελούν περίτεχνο σκάλισμα μιας ιδέας πνευματικής...
Ήταν 13 Μαΐου του 1917 στη μικρή πορτογαλική πόλη Φάτιμα, όταν τρία βοσκόπουλα οραματίστηκαν την Παναγία, που εμφανίστηκε μπροστά τους τυλιγμένη σ' ένα λαμπρό σύννεφο και τους ανήγγειλε πως σε αυτό το ίδιο μέρος θα' ρχόταν κάθε 13 του μήνα, έως τον Οκτώβριο.
Τον τελευταίο μήνα, εκείνη η μέρα ήταν σκοτεινιασμένη. Αστραπές έσκιζαν τον ουρανό κι έβρεχε καταρρακτωδώς. Ξαφνικά, το πλήθος πιστών που είχε συγκεντρωθεί στη Φάτιμα για την εμφάνιση της Παναγίας , μέσα σε βροντές και αστραπές, είδαν τον ήλιο να ανυψώνεται και να τούς θαμπώνει, ενώ "χόρευε" στον ουρανό, αλλάζοντας συνεχώς χρωματισμούς...
To περιστατικό είναι γνωστό ως "Θαύμα του ήλιου".
Ήταν το 2012 όταν ο Arvo Pärt προσκλήθηκε στο πλαίσιο του εορτασμού του θαύματος, στο μοναστήρι της Φάτιμα. Ο συνθέτης, που γνώριζε τη συγκινητική ιστορία των τριών βοσκών που είχαν βιώσει την εμφάνιση της Παναγίας και κάτω από το δέος και τη συναισθηματική φόρτιση από την επίσκεψη στη μονή, συνέθεσε ένα σύντομο χορωδιακό έργο, το κείμενο του οποίου στηρίζεται στον Ψαλμό 8.2 του Δαυίδ:
"Από τα στόματα των παιδιών και των νηπίων ακόμα υμνείται το μεγαλείο σου για να αποστομωθεί κάθε εχθρός που επιμένει να αρνείται την τελειότητα του"
Στο a capella έργο για μικτή χορωδία, που τιτλοφορείται: "3 Hirtenkinder aus Fátima - Οι 3 Μικροί Ποιμένες της Φάτιμα", ο συνθέτης σκαλίζει την πνευματική ιδέα με το γνωστό "ιερό" μινιμαλισμό του και δομεί μια σύνθεση ύψιστης λειτουργικής ομορφιάς και πνευματικότητας.
Με την αύρα του Γρηγοριανού μέλους πάνω στο οποίο στηρίζεται, έχει σκοπό να μεταφέρει τη χαρά και το δέος που αφουγκράστηκε πως βίωσαν τα τρία μικρά παιδιά με την εμφάνιση της Παναγίας.
Κατανυκτικό, ευλαβικού χαρακτήρα χορωδιακό, ηχεί σαν σεβάσμια προσευχή χωρίς εξάρσεις...
Με την ολοκλήρωση της σύνθεσης ο Περτ θεώρησε ένα μικρό θαύμα και συγκυριακή την αφιέρωση προς το πρόσωπό του οκτώ εικαστικών έργων από το γερμανό ζωγράφο, Γκέρχαρντ Ρίχτερ, του οποίου τη δουλειά πάντα θαύμαζε. Όμως, εκτός από την τέχνη υπήρχε και το κοινό τους ενδιαφέρον για το Γρηγοριανό μέλος να τούς ενώνει. Το ευλαβικό χορωδιακό με τα Γρηγοριανά πατήματα "κούμπωνε" σε ύφος και εναρμονίστηκε ως αποτέλεσμα της "σύμπτωσης" γεγονότων σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Ετσι, ο Άρβο Περτ ανταπέδωσε την αφιέρωση, με τη σύνθεση που μόλις είχε ολοκληρώσει.
Το αφηρημένο έργο του Ρίχτερ που στηρίζεται στη διαδικασία του τυχαίου, χαρακτηρίζεται για την ψευδαίσθηση-παραμόρφωση του χώρου που αναπτύσσεται. Από αυτή την άποψη ίσως διακρίνουμε και μια άλλου είδους ταύτιση με την έννοια του οράματος, οπτικής εμπειρίας με πνευματικές ποιότητες στη Φάτιμα...
Σήμερα τιμάται το κουράγιο, το ακατάβλητο πνεύμα και η δύναμη των προσφύγων. Εκείνων των ανθρώπων, που ξεριζώθηκαν από τις πατρίδες τους, άφησαν τα πάντα πίσω τους για να ξεφύγουν από τη φρίκη του πολέμου, της βίας, της πείνας και των διώξεων. Υποκλινόμαστε στην αποφασιστικότητα και τη θέλησή τους για επιβίωση! Η γενιά μας κληρονόμησε από τους παππούδες μας τις απώλειες τους στην δική τους προσφυγιά.
Μην γυρίζουμε την πλάτη κι ας σταθούμε αλληλέγγυοι απέναντί τους...
Το παραπάνω εικαστικό που τιτλοφορείται: "Quiet Noise", φιλοτεχνήθηκε από την Parmis, μια ιρανή πρόσφυγα που έφτασε στην Αυστρία το 2015, εγκαταλείποντας το σπίτι της στην Τεχεράνη για πολιτικούς λόγους.
"Όταν ζωγραφίζω, όταν σκιτσάρω, ξεχνώ τα πάντα στη ζωή μου, τον πόνο μου", λέει.
Αrvo Part: "Στα ποτάμια τής Βαβυλώνας-Ένας θρήνος για τους πρόσφυγες"
"Στα ποτάμια τής Βαβυλώνας, εκεί καθήσαμε, και κλάψαμε, όταν θυμηθήκαμε τη Σιών.
Στις ιτιές, που είναι μέσα σ’ αυτή, κρεμάσαμε τις κιθάρες μας.
Επειδή, αυτοί που μας αιχμαλώτισαν, εκεί ζήτησαν από μας λόγια ασμάτων κι αυτοί που μας ερήμωσαν, ζήτησαν ύμνο, λέγοντας: Ψάλτε σε μας από τις ωδές τής Σιών.
Πώς να ψάλουμε την ωδή τού Κυρίου σε ξένη γη;"
(Ψαλμός 137)
Ενας μουσικός διαλογισμός πάνω στους στίχους του παραπάνω Ψαλμού αποτελεί το έργο του Άρβο Περτ: "An den Wassern zu Babel saßen wir und weinten", όπου θρηνείται η καταστροφή της Ιερουσαλήμ.
"Ας είναι -λέει ο συνθέτης- θρήνος και προσευχή για τα δεινά των σημερινών προσφύγων" Γράφτηκε το 1976 αυστηρά πάνω στην τεχνική tintinnabuli*. Καθώς το θεματικό υλικό της σύνθεσης ξεδιπλώνεται σταδιακά, οι μελωδίες σχηματίζονται από τμήματα γύρω από το κύριο μοτίβο, νότα με νότα, μετακινούμενες ανοδικά και καθοδικά εναλλάξ με προκαθορισμένους κανόνες. Στο στιχουργικό κείμενο του πρωτότυπου κομματιού, "In spe" (στην ελπίδα") ακούγονται μόνο τα φωνήεντα "ι", "ε" και "o" από τη φράση "Κύριε Ελέησον", στοιχείο που στην σοβιετική εποχή, θεωρείτο κωδικοποιημένη γραφή.
Η εξορία, και η λαχτάρα για νόστιμον ήμαρ που πραγματεύεται ο Ψαλμός, ήταν αναμφίβολα θέματα και για τον Arvo Pärt, που λίγα χρόνια νωρίτερα είχε μεταναστεύσει από την Εσθονία στην Αυστρία και τη Γερμανία.
*Όπως έχει πει ο ίδιος ο συνθέτης: στηρίζεται στο tintinnabuli, μια περιοχή στην οποία περιπλανιέται όταν ψάχνει για απαντήσεις …μόνος με την σιωπή… ένας σιωπηλός παλμός, ή μια κίνηση σιωπής που ανακουφίζουν…Χτίζει με πρωτόγονα υλικά, με την τριάδα, με μια συγκεκριμένη τονικότητα…τρεις νότες μια τριάδας, σαν καμπάνες, γι’ αυτό το ονόμασε tintinnabuli.
Arvo Pärt : "Στα ποτάμια τής Βαβυλώνας- Ένας θρήνος για τους πρόσφυγες":
Όταν πρωτοάκουσα το έργο, θυμάμαι πως είχα σκεφτεί ότι ασυναίσθητα μού είχε δημιουργήσει θρησκευτική περισυλλογή «επαναστατικής αισθητικής»... Μια αβίαστη, φωτεινή ηρεμία κρυμμένη πίσω από σύγχρονους κώδικες. Από τότε το άκουσα πολλές φορές και κάθε φορά γεννιέται το ίδιο συναίσθημα, εκείνο της παρηγοριάς .
Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που μέρος του συγκεκριμένου κονσέρτου για δυο βιολιά κοντσερτάντε, ορχήστρα εγχόρδων και προετοιμασμένο πιάνο, αποτέλεσε μετά από μελέτη μέθοδο ανακουφιστικής θεραπείας σε ασθενείς με aids…
Πρόκειται για τη δεύτερη κίνηση με τίτλο: «Silentium - Σιωπή» του μινιμαλιστή συνθέτη Arvo Pärt στο πιο εμβληματικό ίσως έργο του: «Tabula Rasa-Άγραφος πίνακας» αφιερωμένο στον βιολονίστα Gidon Kremer. O τίτλος είναι παρμένος από την επιστημολογική θεωρία του εμπειρισμού στη λατινική εκδοχή του, που ορίζει πως η γνώση του ανθρώπου αποκτάται μέσω της εμπειρίας και αντίληψής του. Το Tabula Rasa έχει δηλαδή τη σημασία της μηδενικής βάσης.
Όπως έχει πει ο ίδιος ο συνθέτης και «σ’αυτό το έργο στηρίζεται στο tintinnabuli, μια περιοχή στην οποία περιπλανιέται όταν ψάχνει για απαντήσεις …μόνος με την σιωπή… ένας σιωπηλός παλμός, ή μια κίνηση σιωπής που ανακουφίζουν…Χτίζει με πρωτόγονα υλικά, με την τριάδα, με μια συγκεκριμένη τονικότητα…τρεις νότες μια τριάδας, σαν καμπάνες, γι’ αυτό το ονόμασε tintinnabuli»
Ένα έργο στην ακρόαση του οποίου όσοι αντιμετωπίζουν την ασθένεια του aids βρήκαν παρηγοριά, βρήκαν το σθένος να παλέψουν με τον πόνο και την απελπισία τους…βρήκαν όμως και την ελπίδα να διακρίνουν αισιόδοξα μηνύματα για την τιθάσευση του ιού.
[Το AIDS αποτελεί μία από τις φονικότερες επιδημίες στην παγκόσμια ιστορία. Το 1988 και μετά από απόφαση της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας η 1η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS]
Υπάρχει μια βαθιά εκφραστικότητα σε αυτή τη μελωδία, την τόσο λιτής δομής, την απαλλαγμένη από κάθε περιττό στολίδι και διακοσμητικό στοιχείο. Ακόμα και οι σιωπές της είναι διερευνητικές...Ένα σκάλισμα μιας ιδέας πνευματικής, ένας ιερός μινιμαλισμός, που οδηγεί στη γαλήνη και την ψυχική ηρεμία... Κι όπου αραιά ακούγεται κάποια παραφωνία παραπέμπουν σε κραυγές από την πάλη φωτός και σκότους, σωτηρίας και καταδίκης... Η μελωδία εξελίσσεται αργά με σκοπό την ανάλυση κι όσο πλησιάζει στο λυτρωτικό τέλος της ηχοχρωματικά αποδυναμώνεται, ρυθμικά κατευνάζει και η κορύφωση παίρνει τη μορφή της αθόρυβης τελειότητας. Γιατί όταν δεν μπορείς να ερμηνεύσεις τη μαγεία..., απλά σιωπάς...
Arvo Pärt : «Tabula Rasa - Silentium» - Senza moto
Βαθειά φιλοσοφικό αυτό το έργο του Περτ, που η σιωπή είναι ιερή και μετά απ' αυτήν γεννιούνται οι ήχοι, η ζωή, η ουσία της ψυχής, η δημιουργία! Το άγραφο κείμενο, Ελπίδα μου, είναι η αρχή της ύπαρξης του κάθε ανθρώπου που εκεί θα γράψει την δική του προσωπική ιστορία. Έξοχη ανάρτηση, γλυκιά μου φίλη, και τόσο ταιριαστά δεμένη με την παγκόσμια ημέρα κατά του aids. Σιωπούμε, σκεπτόμαστε, συλλογιζόμαστε... Καλησπέρα, αγαπημένη μου Ελπίδα κι ευχαριστούμε! ❤ReplyDelete
Ο Μαρσύας από τη Φρυγία ήταν ένας από τους δαίμονες των δασών και των βουνών με αποκρουστική εμφάνιση αλλά μέγας δεξιοτέχνης του αυλού. Είχε φτάσει σε υψηλό επίπεδο, ώστε τόλμησε να καυχηθεί πως είναι καλύτερος ακόμα κι από τον Απόλλωνα! Ο θεός θεώρησε τη σύγκριση υβριστική. Τόσο για την αλαζονεία ενός κατωτέρου όντος, όσο και για το ότι ο Μαρσύας ήταν αυλητής και ο αυλός δεν ήταν ακόμα αποδεκτός στην Ελλάδα ως όργανο πρωτόγονο (σε σύγκριση με τη λύρα του Απόλλωνα) και ως εκπρόσωπος της κατώτερης ασιατικής τέχνης. Ετσι, ο Απόλλων κάλεσε τον Μαρσύα να αποδείξει την αξία του σε ένα μουσικό διαγωνισμό και στον οποίο, όπως ήταν επόμενο, οι κριτές ανακήρυξαν νικητή ποιον άλλον; Το θεό, φυσικά, κι εκείνος, για να τιμωρήσει τον αλαζόνα Μαρσύα τον έγδαρε ζωντανό και κρέμασε το δέρμα του στο άνοιγμα ενός σπηλαίου για παραδειγματισμό... Το αίμα του σχημάτισε τον ομώνυμο ποταμό.
Τη σκηνή αυτή αποτύπωσαν στον καμβά πλήθος καλλιτεχνών, ανάμεσα τους και ο μέγας Τιτσιάνο το 1576. Ο ζωγράφος σκιαγραφεί μια τρομακτικότατη εικόνα. Αποτυπώνει τον Μαρσύα να τιμωρείται για την ύβρι του κρεμασμένος ανάποδα από ένα σκοινί με το δέρμα του γδαρμένο σπιθαμή προς σπιθαμή κι ένα σκυλί να γλείφει το αίμα του που στάζει. Βασανιστικά, ένας άλλος μουσικός συνοδεύει την φρικιαστική σκηνή παίζοντας βιολί . Η επιφάνεια του καμβά εμφανίζεται γδαρμένη, μια ασύνδετη μάζα, σχεδόν μονόχρωμη με εξαίρεση τις βυσσινί λωρίδες του αίματος. Κάθε πινελιά θολά οδηγεί στην επόμενη, σαν να μη μπορούσε ο Τιτσιάνο να ζωγραφίσει μια τέτοια σκηνή τρόμου χωρίς να τής προσδίδει μια λυπητερή αίσθηση. Τοποθετεί και τον εαυτό του στον πίνακα, (καθισμένο στα δεξιά) να συλλογίζεται το βασανιστήριο με λύπη.
Από το εικαστικό του Τιτσιάνο εμπνεύστηκε το ξεχωριστό και τεραστίων διαστάσεων σύγχρονο γλυπτό του ο Άνις Καπούρ, που εκτέθηκε στην Τέητ Μόντερν του Λονδίνου. Ο δημιουργόςμε την ιδιαίτερη καλλιτεχνική αισθητική και φαντασία δίνει τα πλέον εντυωσιακά -σε κλίμακα- έργα, καθώς όπως ο ίδιος έχει πει οι εμπνεύσεις του προέρχονται από "τα μυθικά θαύματα του κόσμου όπως οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας και ο Πύργος της Βαβέλ". Οι δημιουργίες του Άνις Καπούρ παρουσιάζουν έντονα το χαρακτηριστικό της πολικότητας... Παρουσίες-απουσίες, κίνηση-ακινησία, αποκρύψεις-αποκαλύψεις. Σε πολλά δε, υπάρχουν αντηχήσεις από μυθολογίες του αρχαίου κόσμου, όπως αυτό το έργο για το μύθο του Μαρσύα. Έχει ύψος 150 μέτρα και εκτείνεται σε δέκα επίπεδα, αποτελείται δε από τρεις χαλύβδινους δακτυλίους ενωμένους μεταξύ τους με ένα ενιαίο άνοιγμα από κόκκινη μεμβράνη PVC. Η γεωμετρία που παράγεται από αυτές τις τρεις άκαμπτες μεταλλικές κατασκευές καθορίζει τη γενική μορφή της γλυπτικής. Ο σχεδιασμός εμπνεύστηκε από πολλαπλές παράλληλες και αποκλίνουσες έννοιες και διαδικασίες.
Το 2003 ο εσθονός Άρβο Περτ εμπνεύστηκε από το ιδιαίτερο γλυπτό, το έργο του: "Lamentate", για πιάνο και ορχήστρα. Πρόκειται για έργο που εκφράζει τη στάση του συνθέτη μπροστά στην αυτονόητη, αλλά και συνταρακτική διαπίστωση, ότι ο χρόνος της παραμονής μας πάνω στη Γη είναι μετρημένος.
Ο Περτ, γνωστός για το μυστικιστικό και έντονα πνευματικό χαρακτήρα της μουσικής του, κυριεύτηκε από την αίσθηση ότι είναι ανέτοιμος μπροστά στο χρόνο της ζωής που λιγοστεύει, όταν επισκέφθηκε τη γιγαντιαία εγκατάσταση με τίτλο "Μαρσύας" του Άνις Καπούρ στην Τate Modern. Η μουσική του αντίδραση στη θέα μιας τεράστιας κόκκινης μεμβράνης που ίπταται στο χώρο -αναφορά στο αίμα του άτυχου Σάτυρου Μαρσύα, που γδάρθηκε μετά την ήττα του από τον Απόλλωνα- είναι ένας θρήνος, όχι για τους νεκρούς, αλλά για τους ζωντανούς που έχουν να αντιμετωπίσουν τον πόνο και την απογοήτευση.
Arvo Pärt: Lamentate:
Κείμενο για το Μαρσύα μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ.
(Για τη σύνταξη του κειμένου πάρθηκαν στοιχεία από: anishkapoor.com, tate.org.uk/ , culturenow.gr, Μορφές και Θέματα της Αρχ. Ελλ. Μυθολογίας, greek-language)
Καθισμένη σε πολυθρόνα και αφημένη σε ύπνο γαλήνιο απεικονίζεται στο παραπάνω εικαστικό η Αγία Καικιλία από τον προραφαηλίτη ζωγράφο, μέσα σε λουλουδόσπαρτο κήπο.Κρατά στα χέρια της ένα βιβλίο ενώ δυο Άγγελοι παίζουν βιολί, στοιχείο που υπαινίσσεται ότι η Αγία είναι προστάτιδα της μουσικής.
H Aγία Καικιλία έζησε στη Ρώμη γύρω στα 230 μ.Χ. και καταγόταν από οικογένεια ευγενών ειδωλολατρών. Είχε ορκιστεί να παραμείνει παρθένα, αλλά οι γονείς της ήθελαν να την παντρέψουν με τον Βαλεριανό, επίσης ειδωλολάτρη. Του είπε πως είχε δώσει όρκο αγνότητας στο Θεό μέσω ενός αγγέλου, που θα τον έβλεπε και κείνος αν βαπτιζόταν. Πράγματι ο βαπτισμένος πλέον Βαλεριανός γυρνώντας στο σπίτι βρήκε την Καικιλία να προσεύχεται μαζί με ένα ολοφώτεινο Άγιο Άγγελο!
"Saint Cecilia", Jacques Blanchard - Hermitage Museum
Οι δυο νέοι παντρεύτηκαν, όμως την περίοδο των διωγμών έγιναν αντιληπτοί, ως χριστιανοί.
Φυλακίστηκαν και καταδικάστηκαν σε αποκεφαλισμό.
Την ώρα του αποκεφαλισμού του Βαλεριανού άνοιξαν οι ουρανοί και εμφανίστηκε πλήθος Αγίων Αγγέλων! Στην συνέχεια διετάχθη να δεθεί μαρμάρινη πλάκα στο στήθος της Καικιλίας για να πεθάνει από ασφυξία, όμως οι Ρωμαίοι δεν πέτυχαν το σκοπό τους.
Η Καικιλία δεν έπαθε τίποτε. Έτσι, την έριξαν σε πυρακτωμένο λέβητα. Το μαρτύριο αυτό κράτησε τρεις ημέρες αλλά πάλι βγήκε σώα και αβλαβής.
Έτσι, διέταξαν να την αποκεφαλίσουν.
Δοξάζοντας τον Κύριο, παρέδωσε το πνεύμα της την 22 Νοεμβρίου του 230 επί Αυτοκράτορος Αλεξάνδρου Σεβήρου. Θεωρείται προστάτις των τυφλών και της μουσικής, γι' αυτό συχνά απεικονίζεται να παίζει όργανο.
"Saint Cecilia, the patron of organists" Vouet Simon, Blanton Museum
Handel : "Ode for St. Cecilia's Day "
"From harmony, from heavenly harmony,
This universal frame began.
Through all the compass of the notes it ran,
The diapason closing full in man",
...ψάλλει ο χορός στην καντάτα του Χαίντελ : "Ωδή στη μέρα της Αγ.Καικιλίας", αφιερωμένη στην προστάτιδα των μουσικών.
Η θεωρία του Πυθαγόρα περί αρμονίας, σύμφωνα με την οποία η μουσική είναι η κεντρική δύναμη στη δημιουργία της Γης, έδωσε την έμπνευση στον άγγλο ποιητή J. Dryden, πάνω στο ποίημα του οποίου στηρίχτηκε η σύνθεση του Χαίντελ.
"Ωδή στην αγία Καικιλία", γράφει και ο Πέρσελ με τίτλο : "Hail, Bright Cecilia", ένα λαμπρό έργο για μεγάλη χορωδία, ορχήστρα, σολίστ και φωνητικό σύνολο.
Αποτελείται από 13 μέρη και η σύνθεση ανοίγει με τη χορωδία να ψάλλει τον ύμνο σε ποίηση του αιδεσιμότατου Nicholas Brady, όπου αναφέρεται πως "η μουσική είναι απαραίτητη για τα γήινα,τα ουράνια και την αιώνια ευτυχία!!" Επιλέγω να ακούσουμε το τελικό χορωδιακό, με ύφος θριαμβευτικό. Ανοίγει με τυμπανοκρουσίες στη λέξη "Χαίρε!", σα να προαναγγέλλεται η άφιξη της Αγίας Καικιλίας!! Συναισθήματα ευφροσύνης και ευδαιμονίας!
"Hail! Bright Cecilia, Hail to thee!
Great Patroness of Us and Harmony!
Who, whilst among the Choir above
Thou dost thy former Skill improve,
With Rapture of Delight dost see
Thy Favourite Art
Make up a Part
Of infinite Felicity.
Hail! Bright Cecilia, Hail to thee!
Great Patroness of Us and Harmony!"
Η Αγία Καικιλία θάφτηκε σε κρύπτη στις κατακόμβες του Αγίου Κάλλιστου στη Ρώμη.
Το γλυπτό αριστούργημα, που βλέπουμε είναι του Stefano Maderno, ο οποίος το σμίλευσε αμέσως μετά την ανακάλυψη της σαρκοφάγου της ιερομάρτυρος.
Με τρία δάχτυλα να εκτείνονται στο δεξί της χέρι και ένα με το αριστερό πιστοποιεί την Αγία Τριάδα.Ο γλύπτης βεβαιώνει ότι έτσι βρέθηκε το σώμα της, όταν άνοιξε ο τάφος της, το 1599.
Ο Αλεσάντρο Σκαρλάτι έγραψε τη "Messa di Santa Cecilia" το 1720 , για πέντε σολίστ, χορωδία και ορχήστρα, που αφιερώθηκε στον καρδινάλιο της Αραγονίας.
Από τα 5 μέρη της Λειτουργίας: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus και Agnus Dei, πιο δημοφιλές είναι το πρώτο, "Κύριε":
Scarlatti: St. Cecilia Mass - 1. Kyrie:
St. Cecilia's Ecstasy, Raphael
Στις 22 Νοεμβρίου του 1854,ημέρα της γιορτής της παρουσιάζεται στον άγιο Ευστάθιο του Παρισιού η "Λειτουργία Solennelle" του Γκουνώ, επίσης γνωστή ως Λειτουργία της Αγίας Καικιλίας.
Λέγεται πως από τότε η φήμη του συνθέτη, εκτοξεύτηκε!
Τα μέρη της : Kyrie - Gloria - Credo - Sanctus Benedictus - Agnus Dei
Ακούμε το "Gloria". To κείμενο παραμένει στη λατινική γλώσσα :
Gloria in excelsis Deo
Et in terra pax hominibus bonae voluntatis.
Laudamus te. Benedicimus te.
Adoramus te. Glorificamus te.
Gratias agimus tibi propter magnam gloriam tuam.
Domine Deus, Rex caelestis, Deus Pater omnipotens.
Domine Fili unigenite, Iesu Christe.
Domine Deus, Agnus Dei, Filius Patris.
Qui tollis peccata mundi, miserere nobis.
Qui tollis peccata mundi, suscipe deprecationem nostram.
Qui sedes ad dexteram Patris, miserere nobis.
Quoniam tu solus Sanctus. Tu solus Dominus.
Tu solus Altissimus, Iesu Christe.
Cum Sancto Spiritu, in gloria Dei Patris.
Amen.
Στην Αγγλία θεωρείτο ανέκαθεν παράδοση να γράφονται ωδές και ύμνοι για τη μέρα της αγίας Καικιλίας. Βαθιά επιθυμία να συνθέσει έναν τέτοιο δοξαστικό ύμνο είχε και ο Μπρίττεν, όχι μόνο λόγω παράδοσης, αλλά και γιατί είχε γεννηθεί την ημέρα της γιορτής της.
Ετσι,το 1942 βασίζεται στο ποιητικό κείμενο του Auden : "Three Songs for St. Cecilia's Day" και συνθέτει ένα καταπληκτικό χορωδιακό.
"Saint Cecilia and the Angel", Carlo Saraceni
Ακούμε το πρώτο μέρος : "In a garden shady-Σ'ένα κήπο σκιερό"
In a garden shady this holy lady With reverent cadence and subtle psalm, Like a black swan as death came on Poured forth her song in perfect calm: And by ocean's margin this innocent virgin Constructed an organ to enlarge her prayer, And notes tremendous from her great engine Thundered out on the Roman air. Blessed Cecilia, appear in visions To all musicians, appear and inspire: Translated Daughter, come down and startle Composing mortals with immortal fire.
Κατανυκτικότατη και με έντονη την αίσθηση τελετουργίας είναι η τιμητική συνθεση προς την προστάτιδα της μουσικής του ταλαντούχου Gerald Finzi με τον απλό τίτλο: "For St. Cecilia" γνωστής και ως "Ceremonial Ode" για σόλο τενόρο, μικτή χορωδία και ορχήστρα πάνω σε κείμενο του Άγγλου ποιητή, Edmund Blunden. Πρόκειται για ένα μικρό κόσμημα του χορωδιακού ρεπερτορίου, στο οποίο οι μουσικόφιλοι αυτού του είδους μουσικής εύκολα διακρίνουν απόηχους από μελωδίες και αρμονίες των Έλγκαρ και Βον Ουίλιαμς, του οποίου ο δημιουργός θαύμαζε πολύ... Μαεστρικά πλάθεται μια ατμόσφαιρα τελετουργική, όπου από τον σολίστα τενόρο και τους χορωδούς ξετυλίγεται ένας μακρύς κατάλογος Αγίων: Άγιο Βαλεντίνο, Άγιο Γεώργιο, Αγιο Δουνστάνο, Άγιο Σουιθίν, με κυρίαρχη τη μορφή της Αγίας Καικιλίας. H σύνθεση φωτίζεται από λειτουργική ομορφιά με τον Finzi να σκαλίζει την πνευματική ιδέα και να οδηγεί στη γαλήνη και την ψυχική ηρεμία...
Το έργο ανατέθηκε στον Finzi από την Επιτροπή του St. Cecilia's Day Festival κι έκανε πρεμιέρα ανήμερα στη Γιορτή 22 Νοεμβρίου 1947 στο Royal Albert Hall.
Finzi: "For St. Cecilia, Op. 30":
Βιτρώ στην εκκλησία St Mary The Virgin in Little Wymondley, Hertfordshire.
Από τις πιο κατανυκτικές υμνωδίες για την Αγ.Καικιλία, αυτή του άγγλου συνθέτη και οργανίστα Herbert Howells (1892 – 1983), ο οποίος μελοποιεί κατόπιν παραγγελίας του συνδικάτου μουσικών το 1959 το ομώνυμο ποίημα της Ursula Penton, συζύγου του γνωστού συνθέτη Ralph Vaughan Williams.Πρωτοεκτελέστηκε σαν σήμερα, 22 Νοεμβρίου 1961 στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο.
Sing for the morning's joy, Cecilia, sing,
in words of youth and phrases of the spring.
Walk the bright colonnades by fountains spray
and sing as sunlight fills the waking day.
Till angels, voyaging in upper air, pause on a wing,
and gather the clear sound into celestial joy, wound and unwound,
a silver chain or golden as your hair.
Ο Aρβο Περτ για τον εορτασμό του Μιλένιουμ της Ρώμης συνέθεσε προς τιμήν της Αγίας Καικιλίας και με έμπνευση τη ζωή και το μαρτύριό της ένα έργο για μικτή χορωδία και ορχήστρα με τίτλο: "Cecilia, vergine romana" για μικτή χορωδία και μικρό ορχηστρικό σύνολο. Το λιμπρέτο συνδυάζει λατινική και ιταλική γλώσσα πάνω στο ίδιο κείμενο. Το λατινικό κείμενο, που ανακάλυψε ο Περτ στην διάρκεια αναζήτησης υλικού για τη σύνθεση σε σχολική βιβλιοθήκη στο Γκρατς, αποτελεί σύντομη περιγραφή της ζωής της Αγίας Καικιλίας και η ιταλική μετάφρασή του βρέθηκε στο ιστορικό Monastero di Bose.
H σύνθεση διακρίνεται για την κατανυκτικότητα και την πνευματικότητά της. Λιτή, χωρίς εξάρσεις, σε μορφή σεβάσμιας προσευχής και ικεσίας με ευλαβικό χαρακτήρα, στην οποία διακρίνεται η γνωστή τεχνική tintinnabuli*.
*Όπως έχει πει ο ίδιος ο συνθέτης: στηρίζεται στο tintinnabuli, μια περιοχή στην οποία περιπλανιέται όταν ψάχνει για απαντήσεις …μόνος με την σιωπή… ένας σιωπηλός παλμός, ή μια κίνηση σιωπής που ανακουφίζουν…Χτίζει με πρωτόγονα υλικά, με την τριάδα, με μια συγκεκριμένη τονικότητα…τρεις νότες μια τριάδας, σαν καμπάνες, γι’ αυτό το ονόμασε tintinnabuli"
Arvo Pärt: "Cecilia, vergine romana":
Aπό τις συνθέσεις της σύγχρονης περιόδου ξεχωρίζει η "Λειτουργία της Αγ.Καικιλίας" του Lou Harrison, απ'όπου θα ακούσουμε το Sanctus.
Σας ευχαριστω!Να ειστε καλά! Η Τεχνη συνδυάζει έκφραση ψυχης και πνευματος, γι'αυτο και ειναι απαραίτητη η γνωση που περικλείει ενα εργο τεχνης... για την καλύτερη κατανόησή του!ReplyDelete
Εξαιρετικό αφιέρωμα για την γιορτή της Αγ. Καικιλίας, αγαπημένη μου Ελπίδα. Χρόνια Πολλά στην Μουσική, χρόνια πολλά στους μουσικούς απανταχού της γης με την ευχή να ακούσουμε ζωντανά και πάλι τις αγαπημένες μας ορχήστρες. Ας βοηθήσει και η Αγ. Καικιλία να γλυτώσουμε από τον εφιάλτη. Ακούω ένα ένα τα μουσικά σου αφιερώματα. Εξαιρετικά και τα εικαστικά. Ειδικά το γλυπτό με τα χέρια της είναι απίστευτης ομορφιάς. Και του χρόνου, γλυκιά μου φίλη με ζωντανές μουσικές χωρίς μάσκες! Καλό ξημέρωμα! ❤ReplyDelete Replies ELPIDA NOUSA23 November 2020 at 04:38
Χρονια Πολλα σε καθε μουσικό, σε καθε μουσικολάτρη!Χρονια Πολλα στην Τεχνη που απαλυνει την ψυχη από τις κακουχιες και τους βομβαρδισμους που δεχεται κατα καιρους! Ευχαριστω πολύ, αγαπημενη μπυ Αζη για τις ευχες και την προσοχη σου , ανοιγοντας και το ιστολογιο μου να ακουσεις, δαβασεις, ολες τις προτασεις μου. Ναι, ειναι εξαιρετο γλυπτο..τα χερια της Αγιας Καικλίας ειναι φιλοτεχνημενα εξαιρετικα απο τον καλλιτεχνη, με αφθαστη πιστιτητα και ακριβεια!! Και του χρονου με υγεια, χωρςμασκες να χαρουμε τη μερα της Μουσικης και σε μουσικές σκηνεςκαθε μερα του χρονου! Καλο μεσημερι και χαρουμενη αισιοδοξη εβδομαδα!Delete
.jpg)
