Η συλλογή πορσελανών της βασίλισσας και ο Χένρυ Πέρσελ...

Το φως έμπαινε θρυμματισμένο από τα διάφανα παράθυρα του Kensington Palace, και γλιστρούσε πάνω στα ράφια με τις σιωπηλές πορσελάνες. Αγκάλιαζε τις εύθραυστες καμπύλες τους, γυάλιζε στους δράκους, τους λωτούς, τα σύννεφα, τα κύματα, κάθε σχέδιο  που διαγραφόταν πάνω στην επιφάνειά τους, μια κινεζική σιγή που μιλούσε μόνο στη ματιά της.

Η Βασίλισσα Μαίρη Β΄ δεν στεκόταν μπροστά στη μεγάλη σειρά των βάζων της σαν κυρίαρχος, αλλά σαν ιέρεια ενός μυστικού ναού. Δεν τα κοίταζε απλώς. Τα θαύμαζε, τα αφουγκραζόταν. Ήταν σαν να' χε μαζέψει όλη την Ανατολή σ’ ένα παραμύθι από πορσελάνη, απλωμένο σε εβένινα ράφια, αρωματισμένο με τσάι, μπαχάρια και αιθέριες ιστορίες από τη Χανγκτσόου και την Καντόν.

Κι όμως, πίσω από την αέρινη σιλουέτα της και το ήρεμο βλέμμα, βρισκόταν μία από τις σημαντικότερες μορφές της αγγλικής μοναρχίας του 17ου αιώνα.

Γεννημένη στις 30 Απριλίου 1662 στο St. James’s Palace, κόρη του Ιακώβου Β΄ και της Άννας Χάιντ, η Μαίρη ανατράφηκε ως Αγγλικανή, σε μια εποχή θρησκευτικών εντάσεων. Σε ηλικία μόλις 15 ετών παντρεύτηκε τον Γουλιέλμο της Οράγγης, με τον οποίο βασίλεψε από κοινού μετά την Ένδοξη Επανάσταση του 1688, ένα σπάνιο φαινόμενο στη βρετανική ιστορία. Μαζί σφράγισαν την απαρχή της συνταγματικής μοναρχίας, στηρίζοντας το Κοινοβούλιο και τον Προτεσταντισμό.
Κι όμως, το βασίλειο στο οποίο η Μαρία ένιωθε απόλυτα κυρίαρχη δεν ήταν αυτό των νόμων και των υπηκόων, αλλά εκείνο της εκλεπτυσμένης, εύθραυστης ομορφιάς. Το βασίλειο της πορσελάνης.

teamqueens

Η συλλογή της ήταν θρυλική. Ίσως η πρώτη τόσο σημαντική βασιλική συλλογή ασιατικής πορσελάνης στη Βρετανία, περιλάμβανε κομμάτια από τις δυναστείες των Μινγκ και Τσινγκ σε γαλαζωπές και λευκές αποχρώσεις, τα οποία είχε φέρει από το εξωτερικό με ιδιαίτερη φροντίδα. Ήταν γνωστό στην αυλή πως εγκατέλειπε τα συμβούλια, τις επίσημες τελετές, ακόμη και τις κρατικές υποχρεώσεις της για να χαθεί μέσα στα "μικρά βασίλεια της Κίνας", όπως τα αποκαλούσε. Κάθε αγγείο και μια σφραγίδα ανατολίτικης δυναστείας..., κάθε μοτίβο κι ένας ψίθυρος από τόπο εξωτικό...

Η αγάπη της για την οριένταλ τέχνη της Ανατολής συνέβαλε καθοριστικά στην εξάπλωση της μόδας της "chinoiserie" στην αγγλική αυλή, ενώ τα ίδια τα θαυμαστά αντικείμενα στόλιζαν τα βασιλικά διαμερίσματα στο Hampton Court και το Kensington, σα να έφερναν την Ανατολή στην καρδιά του Λονδίνου.

Εκείνη την εποχή, λίγα δωμάτια πιο πέρα στο παλάτι, ο Χένρυ Πέρσελ, συνθέτης της βασιλικής αυλής, δεν άκουγε μόνο νότες από βελούδινα έγχορδα ή τους απαλούς, βουκολικούς ήχους των φλάουτων. Άκουγε και τη μουσική που έβγαινε από το βλέμμα της βασίλισσας, όταν στέκονταν μπροστά στις πορσελάνες της, ένα βλέμμα που έλαμπε περηφάνια και αθωότητα μαζί, σαν το βλέμμα ενός μικρού κοριτσιού που φυλά έναν μυστικό θησαυρό, τρυφερό και εύθραυστο, φοβούμενο ότι το παραμικρό άγγιγμα θα τον θρυμματίσει σε χίλια κομμάτια.

Ο Πέρσελ ήξερε. Είχε δει το πάθος της, την τρυφερότητα με την οποία άγγιζε κάθε κεραμικό, τη σιωπηλή αφοσίωση με την οποία μάζευε, φρόντιζε, προστάτευε. Γι’ αυτό, όταν ήρθε η ώρα να γράψει τη μουσική για το θεατρικό έργο "The Fairy Queen", δεν δίστασε. Ανάμεσα σε νεράιδες, μάγισσες, ονειρικά τοπία και αλχημείες της φύσης, έβαλε μια σκηνή μαγικής Ανατολής, ένα ζευγάρι Κινέζων να χορεύουν μια chaconne τελετουργική, ερωτική.

Μουσική, που υποκλίνεται σιωπηλά στο γούστο της βασίλισσας.

Ήταν μια σκηνή σύντομη, φευγαλέα, ένα ανατολίτικο πέρασμα μέσα σ' έναν αγγλικό μύθο. Όμως όσοι ήξεραν, κατάλαβαν. Ο Κινέζος και η Κινέζα ήταν τα πορσελάνινα ανθοδοχεία της Μαρίας που ζωντάνευαν, κατέβαιναν από τα ράφια τους, φορούσαν γυαλιστερά μεταξωτά και χόρευαν μόνο για κείνη.

Ήταν το πιο διακριτικό και ευγενικό δώρο, που μπορούσε να κάνει ένας καλλιτέχνης στη βασίλισσά του. Ούτε με λόγια, ούτε κάποιος επίσημος ύμνος. Αλλά μια σκηνή που ακουμπούσε τη μουσική σαν πορσελάνινο φιλί.
Κι όταν, στην πρεμιέρα, οι αυλικοί χειροκροτούσαν και γελούσαν, η Μαρία χαμογέλασε συνεσταλμένα. Δεν είπε τίποτα. Δεν χρειαζόταν. Ούτε ο Πέρσελ είπε λέξη. Μα ανάμεσά τους υπήρχε μια σιωπηλή συμφωνία, ότι η τέχνη μπορεί να γίνει ανεκτίμητη προσφορά. Κι ότι αληθινό βασίλειο δεν είναι εκείνο που κυβερνάς, αλλά εκείνο που συλλέγεις, αγαπάς, φροντίζεις και αφήνεις στην αιωνιότητα...

Henry Purcell: "The Fairy Queen - IV. Chaconne for Chinese Man and Woman)

(H σακόν υπαινίσσεται την περίφημη συλλογή κινέζικων πορσελάνινων βάζων της βασίλισσας Μαρίας)

Βιργίλιος: "Διδώ και Αινείας", μουσικές εμπνεύσεις...

 

"Βιργίλιος και Μούσες", Ψηφιδωτό στο Μουσείο Μπαρντό-Τυνησία

"Διδώ και Αινείας", Πομπηία

Το παραπάνω ψηφιδωτό είναι του 3ου-4ου αι. μ.Χ., βρέθηκε στη Σους της Τυνησίας και σήμερα βρίσκεται στο μουσείο Bardo της Τύνιδας. Απεικονίζει τον ποιητή Βιργίλιο ανάμεσα σε δύο μούσες. Στα αριστερά του βρίσκεται η Μούσα της Ιστορίας, Κλειώ κρατώντας γραφίδα και στα δεξιά του η Μούσα της τραγωδίας Μελπομένη, κρατώντας προσωπείο.

Ο Ρωμαίος ποιητής  εικάζεται πως γεννήθηκε 15 Οκτωβρίου 70 π.Χ.  Το σημαντικότερο έργο του ειναι η Αινειάδα, που θεωρείται το σπουδαιότερο έπος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας γι'αυτό και στο ψηφιδωτό απεικονίζεται να κρατά πάπυρο με το έργο του "Αινειάς".

Αν και  ταπεινής καταγωγής, ως παιδί αγροτών, ο Βιργίλιος έλαβε την καλύτερη δυνατή μόρφωση. Σπούδασε ελληνική και λατινική φιλολογία, ρητορική, ιατρική και αστρονομία, ενώ σύντομα το ενδιαφέρον του επικεντρώθηκε στη φιλοσοφία και την ποίηση.

Στα έργα του ανήκουν επίσης οι Εκλογές και τα Γεωργικά, βουκολικού περιεχομένου, ενώ η Αινειάδα που του ανατέθηκε από τον αυτοκράτορα Οκταβιανό γράφτηκε στα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ. Ολοκληρώθηκε σε διάστημα  δέκα ετών και περιγράφει το ηρωικό έπος του Αινεία, ο οποίος μετά την πτώση της Τροίας, ταξιδεύει και φθάνει στην Καρχηδόνα. Εκεί τον ερωτεύεται η βασίλισσα Διδώ, που όμως εγκαταλείπει μετά από εντολη των θεων προκειμένου να μεταβεί στην Ιταλία, όπου και θα ιδρύσει τη Ρώμη.

Η Αινειάδα είναι γραμμένη στο πρότυπο της Οδύσσειας και της Ιλιάδας.

Κάποιοι υποστήριξαν ότι ο Βιργίλιος δολοφονήθηκε κατόπιν εντολής του Οκταβιανού, επειδή θέλησε να καταστρέψει την ίδια του την Αινειάδα, που προοριζόταν για εγκώμιο του Αυγούστου...

"O θάνατος της Διδώς", Guercino

Από τα δώδεκα βιβλία της Αινειάδας, το 4ο κατέχει ειδική θέση, καθώς μιλά για την πιο αληθινή από τις ανθρώπινες εμπειρίες, τον έρωτα του Αινεία και της Διδώς που όταν εγκαταλείπεται από τον άνδρα που αγαπά, μαχαιρώνεται και ρίχνεται στην πυρά... Οι Καρχηδόνιοι υπήκοοί της ορκίζονται αιώνια εκδίκηση στους απογόνους του Αινεία, τους Ρωμαίους.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ:

"Η Διδώ περιστρέφοντας τα αιματώδη μάτια της και σπαρμένη με κηλίδες στα τρεμουλιαστά μάγουλά της και ωχρη από το μέλλοντα θάνατό της ανεβαίνει στην ψηλή πυρά και γυμνώνει Δαρδανικό σπαθί. Αφού κράτησε τα δάκρυα και τη σκέψη της είπε τούτα τα στερνά λόγια:
"Γλυκά μου φορέματα, όσο η μοίρα κι οι θεοί το επέτρεπαν δεχθείτε αυτή την ψυχή και μένα λυτρώστε με απ' τους πόνους[...]
Θα πεθάνω ανεκδίκητη, αλλ' ας πεθάνω. Έτσι θα πάγω κάτω στις Σκιές. Ο σκληρός Δάρδανος απ' το πέλαγος ας ρουφήξει τούτη τη φωτιά με τα μάτια  του κι ας κουβαλάει μαζί του τους οιωνούς του δικού μου θανάτου..."

(Βιργιλίου "Αινειάς-Βιβλίο ΙV", Εκδ. Δημ. Ν. Παπαδήμας, μτφ. Δημοσθ. Γεωργοβασίλης)

1. Αριστούργημα του Niccolo Piccinni θεωρείται η όπερά του "Didon". Λέγεται πως όταν το πρωτάκουσε ο βασιλιάς Λουδοβίκος XVI, έμεινε αποσβολωμένος κι εκστασιασμένος ζήτησε να ξαναπαιχτεί ακόμη τρεις φορές στην πρεμιέρα του στο Φοντενεμπλώ, τον Οκτώβριο του 1783. 

"O θάνατος της Διδώς", Tιέπολο

Η όπερα ήταν εξίσου επιτυχημένη στο Παρίσι: ο Πιτσίνι, χειροκροτήθηκε με ενθουσιασμό και επαινέθηκε από κοινό και κριτικού, ενώ σε κάθε παράσταση έρρεναν την τελική σκηνή με ροδοπέταλα όταν εμφανιζόταν η πρωταγωνίστρια που υποδυόταν την Καρχηδόνια βασίλισσα που θρηνούσε... 

Οι άριες ξεχώρισαν για την ευγένεια και την τρυφερότητά τους, αλλά και την κομψή αρμονία τους. Η "Didon" επηρέασε βαθιά τον συνθέτη της, που κάποτε ομολόγησε πως έκλαιγε γοερά για 15 μέρες όταν έγραφε τη σπαρακτική άρια του τελους, σκεπτόμενος: "Αχ, καημένη Διδώ..."

Παρακολουθούμε τη δραματική σκηνή του τέλους με την βασίλισσα απαρηγόρητακαι όλο απελπισία να σπαράζει ψελίζοντας:

"Θέλω να πεθάνω... Θέλω να του σκίσω την ψυχή

για να τον κάνω μάρτυρα του θανάτου μου.

Θέλω η πυρά να τoν φλογίσει με τη φλόγα της

καθώς απομακρύνεται.

Θέλω τουλάχιστον να νιώσει κάποιες τύψεις"

 Niccolo Piccinni: "Didon, Αct III, Je veux mourir"

2. Βασισμένο στο τέταρτο βιβλίο της Αινειάδας του Βιργίλιου είναι κι ένα από τα πιο γνωστά έργα του Χένρυ Πέρσελ. Πρόκειται για την τρίπρακτη όπερα: "Dido and Aeneas , Z. 626" σε λιμπρέττο του Nahum Tate. Πρωτοπαρουσιάστηκε το 1689, στο Παρθεναγωγείο Josias Priest, στο Λονδίνο. 

"La mort de Didon", Claude-Augustin Cayot
Louvre 

Παρότι βασικό στοιχείο στην όπερα και την πλοκή της είναι ο έρωτας, ωστόσο εκπλήσσει το ότι στο έργο δεν υπάρχει κανένα ερωτικό ντουέτο. Αντίθετα, στο μοναδικό ντουέτο τους στη Β' πράξη, οι δύο ήρωες έρχονται σε σκληρή αντιπαράθεση, υποδηλώνοντας έτσι ότι ο έρωτας ήταν και θα είναι πόλεμος. Κι όποιος χάνει τον πόλεμο, πεθαίνει, όπως εδώ η βασίλισσα της Καρχηδόνας που λίγο πριν πέσει νεκρή ξεστομίζει:

"Να με θυμάσαι,

μα ξέχασε τη θλιβερή μου μοίρα"

Πρόκειται για το γνωστό θρήνο της Διδούς, με τον τίτλο "When I am laid in earth- Όταν θα βρίσκομαι στο χώμα", ένα από τα πιο συγκινητικά μέρη της Μπαρόκ, ποτισμένο με τη μελαγχολία του σπαραγμού!

Σήμερα προτείνω να ακούσουμε το μοναδικό τους ντουέτο: "Behold upon my bending spear-Ιδού στο δόρυ μου που λυγίζει" με την Janet Baker και τον Raimund Herincx στους ρόλους της Διδούς και του Αινεία, αντίστοιχα.

"Αινείας:

Ιδού, πάνω στο δόρυ μου που λυγίζει

Ένα κεφάλι τέρατος στέκεται αιμορραγώντας,

Με τα χώματα να ξεπερνούν κατά πολύ

αυτά που έσκισε ο κυνηγός της Αφροδίτης.

Διδώ:

Οι ουρανοί ανταριασμένοι!Aκου πώς οι κεραυνοί

σκίζουν  τις βελανιδιές του βουνού"

3. Mε πλοκή βασισμένη στην Αινειάδα του Βιργίλιου (ιδίως το 4ο Βιβλίο) είναι και η όπερα "Didone" του Francesco Cavalli σε λιμπρέτο του Giovanni Francesco Busenello.

Το χαρακτηριστικό στην πλοκή είναι πως η τραγική αυτοκτονία της Διδώς στο μύθο αντικαθίσταται με ένα αίσιο τέλος στο οποίο η Καρχηδόνια βασίλισσα παντρεύεται τον Iάρβα, όταν εκείνος τη σώζει λίγο πριν αυτοκτονήσει.

Η όπερα, της οποίας η δράση αναπτύσσεται σε πρόλογο και τρεις πράξεις πρωτοπαρουσιάστηκε στο Teatro San Cassiano της Βενετίας το 1640.

Καθώς παρουσιάζει ένα διαφορετικό τέλος από τις άλλες δυο, θα παρακολουθήσουμε τη σκηνή που παραπέμπει στα παραμύθια όπου η ευτυχισμένη κατάληξη με όλους να ζουν καλά και μεις καλύτερα, είναι δεδομένη.

Έτσι, στην 3η πράξη ενώ η Διδώ ετοιμάζεται να μαχαιρωθεί και να πέσει στην πυρά, εμφανίζεται ο Ιάρβας και την αποτρέπει. Τής θυμίζει πόσο πολύ ερωτευμένος είναι μαζί της, πως πριν την εμφάνιση του Αινεία την είχε ζητήσει σε γάμο και περιμένει να τής χαρίσει μια γεμάτη ευτυχία, ζωή...

ΔΙΔΩ:

"Ω, Ιάρβα, σωτήρα της ζωής μου,  

βασιλιάς, άνδρας αληθινός και πιστός μου φίλος, είσαι

Σβήνει το πικρό παρελθόν της 

η Διδώ, που βαθιά μετάνοιωσε για την προσβολή απέναντί σου
[...] 

ΙΑΡΒΑΣ:

Διδώ, μέτρησε τους αναστεναγμούς μου,

Η ζωή με σένα στο πλευρό μου, είναι δώρο,

και γλυκά σου δίνουν συγχώρεση

οι βαθιές, κοφτές μου ανάσες.

ΚΑΙ οι ΔΥΟ:

Είναι οι νόμοι σου, Αγάπη,  

άγνωστοι κι ακατανόητοι,

στο μαρτύριο και το βάσανό σου

κρύβεται η χαρά.

Ξέρεις πώς, από τις κακουχίες ν' αναδύεις ευτυχία,

κι από τις καταιγίδες, τη γαλήνη.

Ας γευτούμε την ευφορία της ψυχής

οι θεοί γαλήνια μάς χαμογελούν,

κι ούτε θυμόμαστε

όσα περάσαμε βάσανα.

-Iάρβα είμαι δική σου.

-Διδώ μου λατρεμένη, βαθιά σ' έχω στην καρδιά μου.

Καλοσύνη, ευδαιμονία...

Μοναδική ελπίδα και ζωή"

Henry Purcell: "Αμφιτρύων" και τα εύσημα ανήκουν στο συνθέτη και μόνο...

 

Το  σπουδαίο Άγγλο συνθέτη και οργανίστα της Μπαρόκ περιόδου, Χένρυ Πέρσελ, τιμάμε σήμερα, καθώς μια μέρα σαν τη σημερινή, 21 Νοεμβρίου 1695 πέρασε στην αιωνιότητα. 

Από πολλούς έχει χαρακτηριστεί "Βρετανός Ορφέας", επειδή ανέπτυξε ένα εξαιρετικά ιδιότυπο "Αγγλικό" ύφος, ενώ άλλοι του έδωσαν το προσωνύμιο:  "Βρετανός Μότσαρτ".

Ο Πέρσελ υπήρξε ο τελευταίος συνθέτης μιας μεγάλης γενιάς αξιόλογων μουσουργών της Αγγλικής Σχολής, που στην Αναγέννηση βρισκόταν σε μεγάλη άνθηση. 

Τα κουτσομπολιά κάνουν λόγο για έναν χαρακτήρα επιρρεπή στο αλκοόλ. Μάλιστα λέγεται ότι πιθανή αιτία του θανάτου του ήταν ένα γερό κρυολόγημα που άρπαξε μια νύχτα που άργησε να γυρίσει από το καπηλειό και η εξοργισμένη σύζυγός του τον κλείδωσε και τον άφησε μέχρι τα ξημερώματα έξω από το σπίτι! Ήταν 36 χρονών.

Στη σύντομη ζωή του, ο Πέρσελ έγραψε σημαντικό αριθμό έργων, ανάμεσά τους όπερες, καντάτες, λειτουργίες, τραγούδια, ύμνους, αλλά και έργα σκηνικής μουσικής.

John Dryden

Κυρίως τα τελευταία πέντε χρόνια της ζωής του έγραψε μουσική υπόκρουση για αρκετά θεατρικά έργα, μουσική που ενίσχυσε τη δημοφιλία του, και στο σύνολό της περιλαμβάνει μερικές από τις καλύτερες μελωδικές εμπνεύσεις του συνθέτη. 

Στο είδος σκηνικής μουσικής ανήκει και η σύνθεσή του: "Amphitryon Z572" ή γνωστή και με τον υπότιτλο: "The Two Sosias".

Γράφτηκε για τη θεατρική κωμωδία του "ένδοξου Τζον", Τζον Ντράιντεν, "Αμφιτρύων", που βασίζεται στο ομώνυμο έργο του Μολιέρου.

"Ο Δίας, με τη μορφή του Αμφιτρύωνα,
προσεγγίζει την Αλκμήνη"
Marcantonio Raimondi, Βρετανικό Μουσείο
(pinterest)

Αναφέρεται στην ιστορία του μυθολογικού ήρωα, Αμφιτρύωνα, με το λιμπρέτο να στρέφεται γύρω από  τον Δία που προκειμένου να χαρεί τον έρωτά του με την Αλκμήνη, παίρνει τη μορφή του άντρα της, Αμφιτρύωνα, που λείπει στον πόλεμο.

Με τη βοήθεια του Ερμή, που παίρνει τη θέση του Σωσία, υπηρέτη του Αμφιτρύωνα, το σχέδιο του βασιλιά των θεών στέφεται με επιτυχία. Όμως αυτή η διπλή μεταμόρφωση γεννά μια σειρά από τρομακτικές παρεξηγήσεις όταν ο Αμφιτρύωνας επιστρέφει από τη μάχη. Μεγάλο το μπέρδεμα, με τις ανεξήγητες καταστάσεις να βρίσκουν τη λύση τους μετά από  θεϊκή παρέμβαση.

Καθώς το θεατρικό θίγει θέματα σεξουαλικής ηθικής, ερωτικού πόθου, εξουσίας και εκμετάλλευσης του αδύνατου από τον δυνατό, ο Πέρσελ στη μουσική του  αξιοποιεί στο έπακρο κάθε μέσο ώστε να φωτίσει με μαεστρία τους ήρωες και τις καταστάσεις.

Πανηγυρικές εισαγωγές, χαρούμενα και λυπητερά τραγούδια, καθώς και απολαυστικοί χοροί, είτε ενσωματωμένοι στη δράση του έργου είτε ως  ιντερλούδια ενισχύουν το κωμικό ή δραματικό στοιχείο, προσδίδουν ένταση στις σκηνές της μεταμόρφωσης και ιλαρότητα σε κείνες της παρεξήγησης  χωρίς να υποβαθμίζονται οι δραματικές πτυχές που κρύβονται στον αρχαιοελληνικό μύθο.

Το έργο έκανε πρεμιέρα στο Λονδίνο το 1690 με το κοινό να αποθεώνει λιμπρετίστα και μουσουργό. Για χρόνια υπήρξε από τα δημοφιλέστερα στην αγγλική σκηνή παρότι δέχτηκε επίθεση από ορισμένους μουσικοκριτικούς που έκαναν λόγο για υπονόμευση των κοινωνικών ηθών και τις πολιτικές αξίες της εποχής. 

"Η λογοτεχνία είναι ανώτερη από τη μουσική", είναι μια συχνά επαναλαμβανόμενη θέση του λιμπρετίστα, John Dryden.
Ωστόσο μετά την τεράστια επιτυχία του θεατρικού, αναγνώρισε τη σπουδαιότητα της μουσικής του Πέρσελ και το πόσο εκείνη συνέβαλε στο άψογο αποτέλεσμα, δηλώνοντας πως "τα εύσημα για την επιτυχία του έργου ανήκουν στο συνθέτη και μόνο...".

Henry Purcell: "Amphitryon Z572" ή "The Two Sosias":

Στη μνήμη του Πέρσελ μπορείτε να διαβάσετε παλαιότερα κείμενα εδώ, εδώ και εδώ.

Αμπελώνες και κλασικοί συνθέτες που το...έτσουζαν...

 

Βαν Γκονγκ: "Το κόκκινο αμπέλι", Μουσείο Πούσκιν-Μόσχα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ και ΑΜΠΕΛΩΝΕΣ


Μπορεί να ακούγεται παράξενο, ακόμα και τρελό.Ομως επιστήμονες ισχυρίζονται πως η κλασική μουσική βοηθά στην υγιή ανάπτυξη των αμπέλων.
Κατά καιρούς διάφορα πειράματα διεξάγονται σε οινοποιεία ανά τον κόσμο, προσπαθώντας να αποδείξουν την ισχύ της θεωρίας.
Σύμφωνα με τις μελέτες, τα ηχητικά κύματα της μουσικής ενεργοποιούν την ανταλλαγή στοιχείων, όπως καλίου και ασβεστίου μεταξύ των κυττάρων των φυτών, καθιστώντας τα πιο ανθεκτικά στις ασθένειες.
Ετσι, όλο και περισσότεροι αμπελουργοί επιλέγουν να καλλιεργούν τα αμπέλια τους συνοδεία κλασικής μουσικής, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο ένα είδος ηχοβιολογικού αμπελώνα.

Η μυστική ζωή της βλάστησης είναι γεμάτη παραξενιές και εκπλήξεις!
Δεν ξέρω αν τα αμπέλια εκτιμούν την κλασική μουσική, όμως φαίνεται να επηρεάζονται θετικά από τις ηχητικές δονήσεις και συχνότητές της, κρίνοντας από την ποιότητα των σταφυλιών.

***

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ για το ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ:

Πούλησε μονάχα έναν πίνακα. Κι αυτόν λίγους μήνες πριν πεθάνει...Ήταν το "Κόκκινο αμπέλι" που φιλοτέχνησε ο Βαν Γκογκ το 1888...

Με φόντο έναν λαμπρό, χρυσοκίτρινο ήλιο αποτυπώνει τη σκληρή αγροτική ζωή, την περίοδο της συγκομιδής των σταφυλιών...
Τον ζωοδότη ήλιο, που η λάβρα του, άλλοτε βοηθά κι άλλοτε δυσκολεύει τη ζωή και την εργασία.
Οι αγρότες μοχθούν σκυμμένοι...Μαζεύουν με κόπο το γλυκό καρπό μέσα στα μεγάλα καλάθια, που φλογίζονται απ' το κατακόκκινο χρώμα των σταφυλιών, χρώμα κυρίαρχο στο εικαστικό, που τού δίνει και τον τίτλο...


***

Συνθέτες που τούς άρεσε να το...τσούζουν έχουμε και στο χώρο της κλασικής.


1. Ας θυμηθούμε πρώτα την περίπτωση του Γ.Σ.Μπαχ, που εκτός από οπαδός του καφέ, αρεσκόταν και στον οίνο και μάλιστα προτιμούσε κρασί από αμπελώνες της Ρηνανίας. Στο σπίτι του δε, διέθετε κελάρι, όπου αποθήκευε το κρασί της χρονιάς.


2. O Xένρυ Πέρσελ αγαπούσε και κείνος το κρασί και σύχναζε σε κρασοκαπηλειά. Μάλιστα τού στοίχισε ίσως και τη ζωή του αυτή η αδυναμία του...Ενα βροχερό βράδυ που είχε μπλέξει με φίλους και τα έπιναν σε Λονδρέζικη ταβέρνα, γυρνώντας στο σπίτι βρήκε την πόρτα κλειδωμένη από τη γυναίκα του, με αποτέλεσμα να περάσει όλο το  βράδυ μέσα στο κρύο και τη βροχή. Πέθανε λίγες μέρες αργότερα από βαριά πνευμονία.
Aς ακούσουμε το τραγούδι Purcell: "Come, let us drink - Ελάτε, ας πιούμε", έναν χαριτωμένο τρίφωνο κανόνα, που δημοσιεύθηκε στο δεύτερο βιβλίο Κανόνων του συνθέτη το 1700:

3. Λάτρης των αφρωδών οίνων ήταν ο Μότσαρτ, που πάντοτε έπινε όταν συνέθετε. Το μπουκάλι με το κρασί δεν έλειπε ποτέ πάνω από το πιάνο, λένε... Και ήταν εκείνο που του προκαλούσε ευφορία και διάθεση να δημιουργεί.
Τα σαμπανιζέ κρασιά που προτιμούσε, τα συνόδευε πάντα με οστρακοειδή.

Στη 2η Πράξη της όπερας του: "Ντον Τζιοβάννι" έχει στηθεί ένα εορταστικό δείπνο με φασιανό και εξαιρετικό οίνο marzimino!

"Αχ, τι όρεξη! 

Θα τα κάνω μια χαψιά! 

Νομίζω, θα λιποθυμήσω! 

Ρίξτε μου κρασί! 

Εξαιρετικό το marzimino!

κι αυτός ο φασιανός... 

Ω, μού τρέχουν τα σάλια..."

4. Εκτός από την αγάπη προς τη φύση και τους περιπάτους στους αμπελώνες του Γκρήντσιχ, ο Μπετόβεν είχε αδυναμία και στο κρασί.  Ο κορυφαίος συνθέτης καταγόταν από μια οικογένεια που σχετιζόταν με το κρασί,  καθώς ο παππούς και ο προπάππος του ήταν οινέμποροι.
Βέβαια, ο τιτάνας δεν έπινε σε υπερβολικά επίπεδα, όπως ο μέθυσος πατέρας του, όμως ήταν ικανά να προκαλέσουν βλάβη στην υγεία του, όπως κι έγινε. Πέθανε εξαιτίας κίρρωσης του ήπατος.
Είναι γνωστό πως και στο νεκροκρέβατό του ακόμη, ζήτησε να τού φέρουν ένα κιβώτιο από το αγαπημένο του ημίγλυκο .Το κρασί έφτασε μια μέρα πριν τον θάνατό του κι ο θρύλος θέλει να ψιθύρισε τα λόγια: "Κρίμα, είναι πολύ αργά να το γευτώ".



5. Πάθος ήταν το κρασί και για τον Τζοακίνο Ροσίνι, ο οποίος εκτός από τις γαστριμαργικές προτιμήσεις του , λάτρευε και να τα πίνει. Μάλιστα εκτός από τα ιδιαίτερα πιάτα που φέρουν το όνομα του, υπάρχει και το κοκτέιλ "Ροσίνι" με βάση το Prosecco.
Ωστόσο προτιμούσε στην κάβα του  να αποθηκεύει  ξηρά κρασιά Μπορντό και Μαδέρας με τα οποία συνόδευε τις περίφημες μακαρονάδες του.


6. Αδυναμία στα γλυκά κρασιά είχε ο Γιοχάνες Μπραμς, όπως και στο καλό φαγητό.. Είχε πάντα ένα στέκι να πίνει σε πόλεις που ταξίδευε. Στη Βιέννη πάντα τον περίμενε ένα βαρέλι με γλυκό ουγγαρέζικο Tokaji, το "βασιλιά των οίνων", όπως χαρακτηριστικά λέγεται επειδή είναι η φράση που αναφώνησε ο Λουδοβίκος ο 15ος όταν πρωτοδοκίμασε την ποικιλία αυτή κρασιού...

Και γι' αυτόν λέγεται πως ζήτησε να δοκιμάσει λίγο κρασί πριν πεθάνει...Ήπιε μια γουλιά και μουρμούρισε: "Ααα, είναι πολύ γευστικό! Ευχαριστώ!"


7. Kι ο Χάυντν  απολάμβανε το κρασί, και μάλιστα ο κόμης Εστερχάζυ στην Αυλή του οποίου εργάστηκε για 30 ολόκληρα χρόνια είχε οινοποιείο και ο συνθέτης κάποιες φορές  δέχτηκε φιάλες κρασιών από τον  Πρίγκιπα  ως μέρος της ετήσιας πληρωμής του.

Από το κοσμικό Ορατόριο του: "Εποχές" και το μέρος του "Φθινοπώρου", ένα έργο της ωριμότητας του Χάυντν, το οποίο όπως έλεγε, τον εξάντλησε, ακούμε το χορωδιακό: "'Ωωωω! Το κρασί είναι εδώ!" σε λιμπρέτο του κόμη φαν Σβήτεν.

Ο Βέρντι σε τρελό φαγοπότι με φίλους
(φωτογραφία του 1899)

8. Και ο Βέρντι αγαπούσε κι έπινε κρασί...Ο πατέρας του ήταν  ιδιοκτήτης πανδοχείου κι ενός μικρού μαγαζιού στο Ρόνκολε , όπου πουλούσε  κρασί και διάφορα προϊόντα διατροφής. Από κεί προήλθε  πιθανώς η αγάπη και η προσοχή που έδειξε ο συνθέτης για τη γη και τα καλούδια της.
Από κρασιά προτιμούσε εκείνα της Πάρμας, ιδιαίτερα το Malvasia κι όταν αγόρασε το κτήμα στη Villa Sant'Agata,  φύτεψε έναν μεγάλο αμπελώνα, τον οποίο περιποιείτο ο ίδιος.

Συχνά στις όπερές του στήνει σκηνές με δείπνα και λαμπρές γιορτές, όπου  ο οίνος ρέει άφθονος. Ας θυμηθούμε το  περίφημο "μπρίντιζι"  από την "Τραβιάτα": "Libiamo ne' lieti", ανάμεσα στον Αλφρέδο και τη Βιολέτα:

"Ας πιούμε, ας πιούμε από τα εύθυμα κύπελα

που η ομορφιά στολίζει

και η περαστική στιγμή θα μεθύσει από χαρά!

Ας πιούμε απ'τα γλυκά αναριγίσματα

που η αγάπη ξεσηκώνει..."

9. Τα ροζέ φρουτώδη κρασιά προτιμούσε ο Φραντς Σούμπερτ, από αμπελώνες της περιοχής της Στυρίας. Συχνά δοκίμαζε διάφορες ποικιλίες στις Σουμπερτιάδες βραδιές μετά μουσικής και φίλων...Ας θυμηθούμε τα "Skolie" του...Τίτλος λήντερ εμπνευσμένος από το αρχαιοελληνικό "σκόλιο", ένα είδος λυρικής ποίησης που τραγουδιόνταν στα συμπόσια. Κάθε συμποσιαστής τραγουδούσε κρατώντας στο  χέρι κλαδί μυρσίνης κι ένα ποτήρι με κρασί, το οποίο  παρέδιδε σε κείνον που θεωρούσε άξιο να τραγουδήσει και να πιεί...

Χαρούμενη, όλο ζωντάνια μουσική, που υποδηλώνει το κέφι και την ευθυμία που προξενείται από κατανάλωση αλκοόλ.

Schubert: Skolie, D. 306:

Καλό σας μεσημέρι και στην υγειά μας!

Χένρυ Πέρσελ: στη μνήμη του βρετανού Ορφέα...

 

Στη μνήμη του Χένρυ Πέρσελ ο χαιρετισμός μου, αγαπημένοι φίλοι.

Του σπουδαίου Άγγλου συνθέτη και οργανίστα της Μπαρόκ, που έφυγε σαν σήμερα  21 Νοεμβρίου 1695. 

Ανέπτυξε ένα εξαιρετικά ιδιότυπο "Αγγλικό" ύφος, γι'αυτό από πολλούς ονομάστηκε "Βρετανός Ορφέας"!Από άλλους πήρε το προσωνύμιο:  "Βρετανός Μότσαρτ", καθώς συγκρίνουν τον Πέρσελ με τον Σαλτσβουργιανό Βόλφγκαγκ, που εκτός της μουσικής ιδιοφυίας, και οι δυο πέθαναν στην ίδια περίπου ηλικία (35 χρόνων ο Μότσαρτ, 36 ο Πέρσελ)...

Και αφού έφυγε μια μέρα σαν τη σημερινή, ας θυμηθούμε και την αιτία θανάτου του....

Οι κακές -λοιπόν- γλώσσες αναφέρονται σε ένα περιστατικό που -αν μη τι άλλο- φανερώνει και την αδυναμία του συνθέτη στο αλκοόλ.

Πιθανή αιτία του θανάτου του ήταν ένα γερό κρυολόγημα που άρπαξε μια νύχτα που άργησε να γυρίσει από το καπηλειό και η εξοργισμένη σύζυγός του τον κλείδωσε και τον άφησε μέχρι τα ξημερώματα έξω από το σπίτι!

Επιλέγω να ακούσουμε ένα από τα έργα του που εκτός από το ότι το αγαπώ πολύ, την ιδέα μού την έδωσε η αυριανή  γιορτή της Αγίας Καικιλίας, της προστάτιδας της Μουσικής και των Μουσικών.

"Ωδή στην αγία Καικιλία", γράφει ο Χένρυ Πέρσελ με τίτλο : "Hail, Bright Cecilia-Χαίρε, λαμπρή Καικιλία", ένα λαμπρό έργο για  μεγάλη χορωδία, ορχήστρα, σολίστ και φωνητικό σύνολο.

Αποτελείται από 13 μέρη και η σύνθεση ανοίγει με τη χορωδία να ψάλλει τον ύμνο σε ποίηση του αιδεσιμότατου Nicholas Brady, όπου αναφέρεται πως "η μουσική είναι απαραίτητη για τα γήινα,τα ουράνια και την αιώνια ευτυχία!!".

Ύμνος, που βασίστηκε σε παλαιότερο  ποίημα του  John Dryden, όπου συχνά αναφέρονται μουσικά όργανα, αρχής γενομένης από το εκκλησιαστικό όργανο, που ο θρύλος θέλει να εφευρέθηκε από την Αγία Καικιλία.

Στη σύνθεση ο Πέρσελ μαζί με τα έγχορδα και το τσέμπαλο χρησιμοποιεί φλάουτα, όμποε, τρομπέτες και τύμπανα.


Θα ακούσουμε το  τελικό χορωδιακό, με ύφος θριαμβευτικό.
Ανοίγει με τυμπανοκρουσίες στη λέξη "Χαίρε!", σα να προαναγγέλλεται η άφιξη της Αγίας Καικιλίας!!
Συναισθήματα ευφροσύνης και ευδαιμονίας!


Το ακούμε από το μουσικό σύνολο Taverner Consort and Players, που ίδρυσε και διευθύνει ο Andrew Parrott.
Σύνολο, ειδικευμένο στην πρώιμη και μπαρόκ μουσική, κάτι που παραπέμπει και το όνομά του από τον άγγλο συνθέτη Τζων Τάβενερ του 16ου αι.

"Hail! Bright Cecilia, Hail to thee!

Great Patroness of Us and Harmony!"

Παλαιότερο κείμενο στη μνήμη του Πέρσελ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

...με τη μαγεία της Σαιξπηρικής "Τρικυμίας"...

"Ariel and Prospero",William Hamilton

"Τώρα τα μάγια μου όλα είναι λυμένα,

κι ό, τι δύναμ' έχω είναι από μένα...[...]

που κι αυτή 'ναι ξέθωρη. Τώρα είν' αλήθεια,

ή πρέπει εδώ (σ΄αυτό το νησί) εσείς να με περιορίσετε

ή πίσω στη Νάπολη να με γυρίσετε.

Αφού πήρα πίσω τη δουκαρχία μου,

και τον επίβουλο συγχώρεσα,

ας μη με κλείσει η μαγεία σας σε τούτο το γυμνό νησάκι

αλλά να μ' ελευθερώστε βάλτε ένα καλό χεράκι.

Μία καλοπροαίρετη πνοή σας πρέπει να φουσκώσει τα πανιά μου,

αλλιώς ο σκοπός μου χάνεται,

που ήταν μόνον να αρέσω.

Τώρα δεν έχω πια πνεύματα για να προστάζω,

τέχνη για να μαγεύω, και το τέλος μου είναι η απελπισία,

αν δεν με σώσ' η προσευχή, πού 'χει άρματα τόσο δυνατά,

ώστε πολιορκεί και στενεύει το θείο Έλεος κι απ' όλα τα σφάλματα λυτρώνει.

Έτσι να 'ν' τα κρίματά σας σχωρεμένα,

δώστε μου καλόγνωμα συγχώρεση κι εμένα"

(Απόσπασμα από το Σαιξπηρικό θεατρικό: "ΤΡΙΚΥΜΙΑ")

1η Νοεμβρίου 1611 κάνει πρεμιέρα στο Λονδίνο το έργο του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ: "Η Τρικυμία-The Tempest"
Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο Πρόσπερος, έκπτωτος Δούκας του Μιλάνου, εξόριστος σ' ένα νησί που συνδιαλέγεται με αόρατες δυνάμεις και εξουσιάζει στοιχεία της φύσης. Ένας μάντης, δηλαδή, ένας κατακτητής της ύψιστης γνώσης
Ανάμεσά τους κι ένα ξωτικό, αγαθό μα ικανότατο πνεύμα ο Αριήλ, υπηρετεί πιστά τον Πρόσπερο, αφού εκείνος τον είχε σώσει όταν παγιδεύτηκε στον κορμό ενός δέντρου από τη μάγισσα Σύκοραξ. Η μαγεία κυριαρχεί, όμως είναι και κείνη που στο τέλος θα δώσει τη δίκαιη λύση. Ο Πρόσπερος, αφού συγχωρήσει όσους τον αδίκησαν, θα απελευθερώσει τα πνεύματα που εξουσιάζει και θα εγκαταλείψει για πάντα τη μαγεία.

Το κορυφαίο Σαιξπηρικό έργο είναι το κύκνειο άσμα του άγγλου δραματουργού, με το οποίο αποχαιρέτησε το κοινό του:

"να 'ν' τα κρίματά σας σχωρεμένα,

δώστε μου καλόγνωμα συγχώρεση κι εμένα"

Ο Σαιξπηρικός λόγος είναι αναμφισβήτητα συναρπαστικός! Στην "Τρικυμία" δε, λόγος διδακτικός και  συνάμα ντυμένος τον πλούτο της πάνσοφης αφέλειας που διακρίνει την μαγεία του παραμυθιού!

Από τη "Τρικυμία" έχουν εμπνευστεί αρκετοί συνθέτες.

1. Γι' αυτό το φθινοπωρινό βράδυ ξεχωρίζω τη σύνθεση του Χένρι Πέρσελ, απ' όπου προτείνω να ακούσουμε το όμορφο, μελωδικό "τραγούδι του Άριελ", με τίτλο : "Dry Those Eyes":

"Prospero, Miranda and Ariel" αγνώστου

2. Στην Σαιξπηρική "Τρικυμία" πάτησε και ο Εκτόρ Μπερλιόζ, όμως και συγκεκριμένα στο λυρικό μονόδραμά του: "Επιστροφή στη Ζωή", έμπνευση από τον έρωτά του για την Μαρί Μοκ. Μάλιστα σε μια επιστολή του προς φίλο γράφει:

"Έχω μεγάλη έμπνευση!Μόλις τέλειωσα μια μεγάλη σύνθεση για χορωδία,

δύο πιάνα και ορχήστρα, για το θέμα της "Τρικυμίας", του Σαίξπηρ.

Δεν το γνωρίζει, μα έμπνευσή μου είναι ο καλός μου άγγελος,

το όμορφό μου Άριελ, η Marie!"

Σε αυτό το έργο διαλογίζεται με τον Σαίξπηρ και το τελευταίο θριαμβευτικό "χορωδιακό των πνευμάτων" σε στυλ φαντασίας είναι εμπνευσμένο από την "Τρικυμία".

"Το ναυάγιο-ΤΡΙΚΥΜΙΑ", Πράξη I, χαρακτικό Benjamin Smith

3. Τα "Τρία Τραγούδια του Σαίξπηρ" του Ralph Vaughan Williams είναι μικρής κλίμακας χορωδιακά έργα για χορωδία a capella, που χαρακτηρίζονται από πυκνή μουσική γραφή και άφθαστη εκφραστικότητα.
Στο 1ο που έχει τίτλο "Full Fathom Five" και είναι από την πρώτη πράξη της Τρικυμίας, δίνεται η εικόνα του απόκοσμου. Η μουσική ηχεί κάπως νοσηρή, εκφράζει ένα ρέκβιεμ για κείνους που χάνονται στη θάλασσα, κάτι που πετυχαίνεται με τη χρήση περίεργων αρμονιών.

Σε βάθος απύθμενο κοίτεται

το σώμα του πατρός σου

κοράλια είναι τα κόκκαλα,

τα μάτια μαργαρίτες.

Κάθε φθαρτό της φύσης του

μέσα στο κύμα παίρνει

ξένη μορφή πολύτιμη,

και οι κόρες της θαλάσσης

απ' ώρα σ' ώρα σήμαντρο

βαρούν για τη θανή του.

Άκου τες! τώρα τες γροικώ,

Ντιν-ντον, νεκρά σημαίνουν.

Ντιν-ντον…"

(Μετ:Ιακ.Πολυλά)

"Κλάους Νόμι: Η Άρια του Ψύχους από μια ιδιαίτερη φωνή"

 

(πηγή: pinterest)

Βρισκόμαστε στην καρδιά του χειμώνα και παρότι σήμερα η Κυριακή μας ξημέρωσε με τον ήλιο της Αλκυώνης, γενναιόδωρο…τώρα που σουρούπωσε το κρύο γίνεται τσουχτερό…
Έτσι, σας καλησπερίζω με μουσική εναρμονισμένη στις τρέχουσες καιρικές συνθήκες και την «Άρια του ψύχους», από την 3η πράξη της όπερας του Χένρι Πέρσελ : «Βασιλιάς Αρθούρος».

Ο Χένρυ Πέρσελ έγραψε την όπερα αυτή το 1691 με την πλοκή της να βασίζεται στις μάχες του βασιλιά Αρθούρου κατά των Σαξόνων, όταν η ειρήνη ανάμεσά τους ήταν εύθραυστη με κέντρο την προσπάθεια του βασιλιά να σώσει την τυφλή, απαγμένη αρραβωνιαστικιά του.
Στοιχεία ανάκατα με αρκετή παραμυθοϊστορία, κάνοντας χρήση όντων με υπερφυσικές δυνάμεις, θεούς και πνεύματα της αγγλοσαξωνικής μυθολογίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η πιο διάσημη άρια της όπερας «The Cold Song», όπου μιλά το Πνεύμα του Χειμώνα.
Το μουσικό περιβάλλον, ατμοσφαιρικό, ο ευρηματικός συνθέτης θέτει στην παρτιτούρα του για τη φωνή, συνεχείς παύσεις και staccati ακριβώς για ν' αποδοθεί το τρεμούλιασμα, η φωνή κάποιου, που τρέμει από το κρύο.

Το Πνεύμα ξυπνά απρόθυμα από το λήθαργο κι αιτία είν' ο Έρωτας...

«What Power art thou who from below

Hast made me rise unwillingly and slow

From beds of everlasting snow

See'st thou not how stiff and wondrous old

Far unfit to bear the bitter cold

I can scarcely move or draw my breath

Let me freeze again

Let me freeze again to death!»

«Ποια δύναμη είσαι εσύ, που 

απ’τα έγκατα απρόθυμα με σήκωσες

απ’του χιονιά το αιώνιο γιατάκι;

Δε βλέπεις που είμαι γέρος τόσο;

Το τσουχτερό το κρύο ν’αντέξω, δεν μπορώ!

Κινούμαι μετά βίας κι ανασαίνω

Άσε με να παγώσω πάλι μέσα απ’το θάνατο!»

Από τις ωραιότερες ερμηνείες αυτής της άριας είναι εκείνη του αστέρα του χώρου, του κόντρα-τενόρου Αντρέα Σολ.

Klaus Nomi: Artwork by krysyonysh
(deviantart)

Όμως για σήμερα, με αφορμή το ημερολόγιο θα την ακούσουμε σε μια ιδιαίτερη εκτέλεση, με εκφραστικότητα και αίσθηση του ύφους από τον Klaus Nomi.

Μια σπουδαία και ιδιοφυή καλλιτεχνικά προσωπικότητα, που γεννήθηκε σαν σήμερα 24 Γενάρη του ‘44.
Ο Γερμανός κοντρα-τενόρος, γνωστός για το φωνητικό του εύρος καθώς και για την εκκεντρική και έξαλλη εμφάνισή του.

Ασυνήθιστα τα κοστούμια του, και το χτένισμά του επιδεικτικά στυλιζαρισμένο θυμίζει φιγούρες από έργα του Πικάσο ή του Ζωρζ Μπρακ.

Το μακιγιάζ του βαρύ, λευκή μπογιά απλωμένη σε όλο το πρόσωπο και κατάμαυρο το περίγραμμα των χειλιών παραπέμπει στους πρωταγωνιστές του Καμπούκι, του παραδοσιακού Γιαπωνέζικου θεάτρου της πρωτοπορίας, με τους ηθοποιούς να  ντύνονται περίεργα και με εκκεντρικές κομμώσεις.


Γι' αυτόν η Τέχνη μπορεί να περιλαμβάνει τα πάντα-όλα...  Καλλιτέχνης του «όλου», ο Κλάους Νόμι, κάτι που μας το θυμίζει και το όνομα που υιοθέτησε, αναγραμματισμός του λατινικού «omnia=άπαν».

Λάτρης της όπερας από μικρός, το ρεπερτόριό του περιλαμβάνει οπερατικές άριες συνδυασμένες με στοιχεία της ποπ, με ηλεκτρονική διάθεση, κάνοντας το στυλ του μοναδικό, ιδιαίτερα περίτεχνο με στοιχεία φουτουριστικά.

Ο Νόμι πέθανε το 1983, (ήταν ένα από τα πρώτα θύματα του aids), σε ηλικία 39 χρονών.

Η ερμηνεία του στην «Άρια του Ψύχους» μπορεί να μην είναι στο γνωστό, ατόφιο, οπερατικό ύφος, σίγουρα όμως αποτελεί μια αξιοπρόσεκτη βερσιόν αυτού του έργου τέχνης.
Και τα έργα Τέχνης αρνούνται τη δικτατορία της απολυτότητας και των στεγανών.

Απολαύστε τον στην τελευταία παράσταση πριν το θάνατό του, όπου γνωρίζοντας την ασθένειά του περιοδεύει στην  Ευρώπη σε μια αποχαιρετιστήρια συναυλία κι επαφή με το πολυπληθές, φανατικό κοινό του.

Το τραγούδι ακούγεται και στην γαλλική ταινία του 1983 "À nos amours-Για τους έρωτές μου", δράμα σε σκηνοθεσία του Maurice Pialat, όπου τη μουσική υπογράφει ο εκκεντρικός Klaus Nomi.

"Χένρυ Πέρσελ: εγκώμιο στην πολέμαρχο Βοαδίκεα"

 

Στη μνήμη του Χένρυ Πέρσελ η καλησπέρα μου, αγαπημένοι φίλοι.
Του σπουδαίου Άγγλου συνθέτη και οργανίστα της Μπαρόκ, που έφυγε σαν σήμερα  21 Νοεμβρίου 1695. 
Ανέπτυξε ένα εξαιρετικά ιδιότυπο "Αγγλικό" ύφος, γι'αυτό από πολλούς ονομάστηκε "Βρετανός Ορφέας"!
Από άλλους πήρε το προσωνύμιο:  "Βρετανός Μότσαρτ", καθώς συγκρίνουν τον Πέρσελ με τον Σαλτσβουργιανό Βόλφγκαγκ, που εκτός της μουσικής ιδιοφυίας, και οι δυο πέθαναν στην ίδια περίπου ηλικία (35 χρόνων ο Μότσαρτ, 36 ο Πέρσελ)...


Σχετικά με το θάνατό του, οι κακές γλώσσες αναφέρονται σε ένα περιστατικό που -αν μη τι άλλο- φανερώνει και την αδυναμία του συνθέτη στο αλκοόλ.
Πιθανή αιτία του θανάτου του ήταν ένα γερό κρυολόγημα που άρπαξε μια νύχτα που άργησε να γυρίσει από το καπηλειό και η εξοργισμένη σύζυγός του τον κλείδωσε και τον άφησε μέχρι τα ξημερώματα έξω από το σπίτι!


Τιμάμε τη μνήμη του με ένα έργο του, που θεωρείται το καλύτερό του για θέατρο:
"Bonduca, the British Heroine-Βοαδίκεα, η ηρωίδα των Βρετανών", εμπνευσμένο από την Μπουντίκα, βασίλισσα των Ικενών, μιας Κελτικής φυλής της Βρετανίας.

Ο ΘΡΥΛΟΣ:

"Η πολέμαρχος Βοαδίκεα", Λονδίνο 

Η Βοαδίκεα ήταν πανύψηλη, με παράστημα, με εξαιρετικά διαπεραστικό βλέμμα και κατακόκκινα, σχεδόν πύρινα, μακριά μαλλιά.
Πολλοί ίσως έχετε δει το γλυπτό της στο Λονδίνο, έξω από το κοινοβούλιο και δίπλα στο Μπιγκ Μπεν, που αγέρωχη, καμαρωτή, ατρόμητη και με περηφάνια ιππεύει την άμαξα με τα δυο της άλογα!
Η γενναία Βοαδίκεα διακρίθηκε για την πυγμή, το ψυχικό σθένος και την αποφασιστικότητά της!
Δεν είναι τυχαίο που το όνομά της στα αρχαία κελτικά σημαίνει: "Νικηφόρα" ή "Νίκη".
Μετά το θάνατο του βασιλιά-άντρα της, αναλαμβάνει η ίδια την εξουσία και επειδή δεν μπορεί να πληρώσει τους φόρους υποτελείας  στους Ρωμαίους, τη μαστιγώνουν δημοσίως και βιάζουν τις κόρες της.
Τότε, η κοκκινομαλλούσα "βάρβαρη" με την τραχιά φωνή (σύμφωνα με τις περιγραφές των Ρωμαίων ιστορικών), συγκεντρώνει το λαό της και ηγείται της επανάστασης των Ικενών.
Οι Βρετανοί κερδίζουν τη μια μάχη μετά την άλλη.
Η τελική μάχη πλησίαζε. Η Μπουντίκα οδήγησε τον στρατό της βόρεια για να συναντήσει τις ρωμαϊκές λεγεώνες, χωρίς να χάνει το θάρρος της.Πάνω στο άρμα της, αγκαλιά με τις κόρες της, οδηγεί τον λαό της και προσπαθεί να τους εμψυχώσει:

"Αν ζυγίσεις τις δυνάμεις των δύο στρατών και τα αίτια του πολέμου, θα δεις ότι σε αυτή τη μάχη πρέπει ή να κερδίσεις ή να πεθάνεις. Αυτή είναι η απόφαση μιας γυναίκας. Όσο για τους άντρες, μπορούν, αν θέλουν, να ζήσουν και να γίνουν σκλάβοι".

"Ο φλογερός λόγος της Βοαδίκεας στους Βρετανούς",
χαρακτικό από το εικαστικό του John Opie
(από: wikimedia)

Αυτά είναι τα τελευταία λόγια της.

Οι εξεγερμένοι επιτίθενται σα λιοντάρια!Πολεμούν ατρόμητοι και αφοσιωμένοι στην γενναία αρχηγό τους, που τους εμψυχώνει με θέρμη, παροτρύνοντάς τους ή να κερδίσουν ή να πεθάνουν!
Ομως η τακτική και η οργάνωση των Ρωμαίων φανερώνει την πολεμική τους ανωτερότητα!Ετσι, οι επαναστάτες κατατροπώνονται. Όμως η βασίλισσα με την κόκκινη χαίτη παραμένει σύμβολο μαχητικότητας, καθώς ήταν από τις πρώτες γυναίκες στην ιστορία της Βρετανίας, που ηγήθηκαν μιας επανάστασης κατά του κατακτητή.


Ο Χένρυ Πέρσελ αποτύπωσε μουσικά το θρύλο της το 1695 κι η όπερά του έκανε πρεμιέρα την ίδια χρονιά στο Drury Theatre του Λονδίνου έχοντας θριαμβευτική επιτυχία.
Στις πέντε πράξεις της λυρικής του τραγωδίας: "Bonduca, the British Heroine"  υμνεί το θάρρος και τη γενναιότητα της βρετανής πολεμάρχου και του στρατηγού της, ένα έργο που κατατάσσεται στις καλύτερες συνθέσεις του  για το θέατρο!




Ακούμε την επική, γεμάτη μεγαλοπρέπεια ουβερτούρα:

Purcell: Bonduca - Overture / Αcademy of Ancient Music, Christopher Hogwood:

Συνεχίζουμε με: "Britons, strike home" από την τελευταία πράξη, λίγο πριν την τελική μάχη, (σολιστικό πρελούδιο και χορωδιακό) όπου η Βοαδίκεα καλεί το στρατό να σταθεί γενναίος:

"Britons, strike home!

Revenge, revenge your Country's wrong.

Fight! Fight and record. Fight!

Fight and record yourselves in Druid's Song"

Henry Purcell: "Bonduca-Prelude and Song: Britons Strike Home!"

Ο θρύλος λέει ότι η Βοαδίκεα δεν πέθανε στη μάχη, αλλά γύρισε σπίτι της και αυτοκτόνησε πίνοντας δηλητήριο για να μην πέσει αιχμάλωτη στα χέρια των Ρωμαίων.
Εθνική ηρωίδα των Βρετανών, η Μπουντίκα  συνοψίζει το ελεύθερο πνεύμα που δεν υποτάσσεται σε ξένο ζυγό...
Γίνεται ενσάρκωση της αντίστασης , αφού η επανάστασή της λίγο έλειψε να διώξει τους Ρωμαίους από τα βρετανικά εδάφη!

Στην τελική σκηνή της όπερας, η Βοαδίκεα έχει πιει το δηλητήριο και περιμένει το θάνατο και τη γαλήνη:

"Oh! lead me to some peaceful gloom", η τελική της άρια, ξεχειλίζει συναισθηματικά...

Henry Purcell: "Bonduca-Oh! lead me to some peaceful gloom" / Joyce DiDonato:

Το κείμενo έχει δημοσιευτεί παλιότερα και στην κοινότητα των The Mythologists

"Aγία Καικιλία, η προστάτις της μουσικής"

 

"Saint Cecilia", John William Waterhouse

Καθισμένη σε πολυθρόνα και αφημένη σε ύπνο γαλήνιο απεικονίζεται στο παραπάνω εικαστικό η Αγία Καικιλία από τον προραφαηλίτη ζωγράφο, μέσα σε λουλουδόσπαρτο κήπο.Κρατά στα χέρια της ένα βιβλίο ενώ δυο Άγγελοι παίζουν βιολί, στοιχείο που υπαινίσσεται ότι η Αγία είναι προστάτιδα της μουσικής.

H Aγία Καικιλία έζησε στη Ρώμη γύρω στα 230 μ.Χ. και καταγόταν από οικογένεια ευγενών ειδωλολατρών. Είχε ορκιστεί να παραμείνει παρθένα, αλλά οι γονείς της ήθελαν να την παντρέψουν με τον Βαλεριανό, επίσης ειδωλολάτρη. Του είπε πως είχε δώσει όρκο αγνότητας στο Θεό μέσω ενός αγγέλου, που θα τον έβλεπε και κείνος αν βαπτιζόταν. Πράγματι ο βαπτισμένος πλέον Βαλεριανός γυρνώντας  στο σπίτι βρήκε την Καικιλία να προσεύχεται μαζί με ένα ολοφώτεινο Άγιο Άγγελο!

"Saint Cecilia", Jacques Blanchard - Hermitage Museum

Οι δυο νέοι παντρεύτηκαν, όμως την περίοδο των διωγμών έγιναν αντιληπτοί, ως χριστιανοί.

Φυλακίστηκαν και καταδικάστηκαν σε αποκεφαλισμό.

Την ώρα του αποκεφαλισμού του Βαλεριανού άνοιξαν οι ουρανοί και εμφανίστηκε πλήθος Αγίων Αγγέλων! Στην συνέχεια  διετάχθη να δεθεί μαρμάρινη πλάκα στο στήθος της Καικιλίας για να πεθάνει από ασφυξία, όμως οι Ρωμαίοι δεν πέτυχαν το σκοπό τους.

Η Καικιλία δεν έπαθε τίποτε.
Έτσι, την έριξαν σε πυρακτωμένο λέβητα.
Το μαρτύριο αυτό κράτησε τρεις ημέρες αλλά πάλι βγήκε σώα και αβλαβής.

Έτσι, διέταξαν να την αποκεφαλίσουν.

Δοξάζοντας τον Κύριο, παρέδωσε το πνεύμα της την 22 Νοεμβρίου του 230 επί Αυτοκράτορος Αλεξάνδρου Σεβήρου.
Θεωρείται προστάτις των τυφλών και της μουσικής, γι' αυτό συχνά απεικονίζεται να παίζει όργανο.

"Saint Cecilia, the patron of organists"
Vouet Simon, Blanton Museum

Handel : "Ode for St. Cecilia's Day "

"From harmony, from heavenly harmony,

This universal frame began.

Through all the compass of the notes it ran,

The diapason closing full in man",

...ψάλλει ο χορός στην καντάτα του Χαίντελ : "Ωδή στη μέρα της Αγ.Καικιλίας", αφιερωμένη στην προστάτιδα των μουσικών.

Η θεωρία του Πυθαγόρα περί αρμονίας, σύμφωνα με την οποία η μουσική είναι η κεντρική δύναμη στη δημιουργία της Γης, έδωσε την έμπνευση στον άγγλο ποιητή J. Dryden, πάνω στο ποίημα του οποίου στηρίχτηκε η σύνθεση του Χαίντελ.

"Ωδή στην αγία Καικιλία", γράφει και ο Πέρσελ με τίτλο : "Hail, Bright Cecilia", ένα λαμπρό έργο για  μεγάλη χορωδία, ορχήστρα, σολίστ και φωνητικό σύνολο.

Αποτελείται από 13 μέρη και η σύνθεση ανοίγει με τη χορωδία να ψάλλει τον ύμνο σε ποίηση του αιδεσιμότατου Nicholas Brady, όπου αναφέρεται πως "η μουσική είναι απαραίτητη για τα γήινα,τα ουράνια και την αιώνια ευτυχία!!"

Επιλέγω να ακούσουμε το  τελικό χορωδιακό, με ύφος θριαμβευτικό.
Ανοίγει με τυμπανοκρουσίες στη λέξη "Χαίρε!", σα να προαναγγέλλεται η άφιξη της Αγίας Καικιλίας!!
Συναισθήματα ευφροσύνης και ευδαιμονίας!

"Hail! Bright Cecilia, Hail to thee!

Great Patroness of Us and Harmony!

Who, whilst among the Choir above

Thou dost thy former Skill improve,

With Rapture of Delight dost see

Thy Favourite Art

Make up a Part

Of infinite Felicity.

Hail! Bright Cecilia, Hail to thee!

Great Patroness of Us and Harmony!"

Η Αγία Καικιλία θάφτηκε σε κρύπτη στις  κατακόμβες του Αγίου Κάλλιστου στη Ρώμη.

Το γλυπτό αριστούργημα, που βλέπουμε είναι του Stefano Maderno, ο οποίος το σμίλευσε αμέσως μετά την ανακάλυψη της σαρκοφάγου της ιερομάρτυρος.

Με τρία δάχτυλα να εκτείνονται στο δεξί της χέρι και ένα με το αριστερό  πιστοποιεί την Αγία Τριάδα.Ο γλύπτης βεβαιώνει ότι έτσι βρέθηκε το σώμα της, όταν άνοιξε ο τάφος της, το 1599.

Ο Αλεσάντρο Σκαρλάτι έγραψε τη "Messa di Santa Cecilia" το 1720 , για πέντε σολίστ, χορωδία και ορχήστρα, που αφιερώθηκε στον καρδινάλιο της Αραγονίας.

Από τα 5 μέρη της Λειτουργίας: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus και Agnus Dei, πιο δημοφιλές είναι το πρώτο, "Κύριε":

Scarlatti: St. Cecilia Mass - 1. Kyrie:

St. Cecilia's Ecstasy, Raphael

Στις 22 Νοεμβρίου του 1854,ημέρα της γιορτής της παρουσιάζεται στον άγιο Ευστάθιο του Παρισιού η "Λειτουργία Solennelle" του Γκουνώ, επίσης γνωστή ως Λειτουργία της Αγίας Καικιλίας.

Λέγεται πως από τότε η φήμη του συνθέτη, εκτοξεύτηκε!

Τα μέρη της : 
Kyrie - Gloria - Credo - Sanctus Benedictus - Agnus Dei 

Ακούμε το "Gloria".
To κείμενο παραμένει στη λατινική γλώσσα :

Gloria in excelsis Deo

Et in terra pax hominibus bonae voluntatis.

Laudamus te. Benedicimus te.

Adoramus te. Glorificamus te.

Gratias agimus tibi propter magnam gloriam tuam.

Domine Deus, Rex caelestis, Deus Pater omnipotens.

Domine Fili unigenite, Iesu Christe.

Domine Deus, Agnus Dei, Filius Patris.

Qui tollis peccata mundi, miserere nobis.

Qui tollis peccata mundi, suscipe deprecationem nostram.

Qui sedes ad dexteram Patris, miserere nobis.

Quoniam tu solus Sanctus. Tu solus Dominus.

Tu solus Altissimus, Iesu Christe.

Cum Sancto Spiritu, in gloria Dei Patris.

Amen.

Στην Αγγλία θεωρείτο ανέκαθεν παράδοση να γράφονται ωδές και ύμνοι για τη μέρα της αγίας Καικιλίας.
Βαθιά επιθυμία να συνθέσει έναν τέτοιο δοξαστικό ύμνο είχε και ο Μπρίττεν, όχι μόνο λόγω παράδοσης, αλλά και γιατί είχε γεννηθεί την ημέρα της γιορτής της.

Ετσι,το 1942 βασίζεται στο ποιητικό κείμενο του Auden : "Three Songs for St. Cecilia's Day" και συνθέτει ένα καταπληκτικό χορωδιακό.

"Saint Cecilia and the Angel", Carlo Saraceni

Ακούμε το πρώτο μέρος : "In a garden shady-Σ'ένα κήπο σκιερό"

In a garden shady this holy lady
With reverent cadence and subtle psalm,
Like a black swan as death came on
Poured forth her song in perfect calm:
And by ocean's margin this innocent virgin
Constructed an organ to enlarge her prayer,
And notes tremendous from her great engine
Thundered out on the Roman air.

Blessed Cecilia, appear in visions
To all musicians, appear and inspire:
Translated Daughter, come down and startle
Composing mortals with immortal fire.

Κατανυκτικότατη και με έντονη την αίσθηση τελετουργίας είναι η τιμητική συνθεση προς την προστάτιδα της μουσικής του ταλαντούχου Gerald Finzi με τον απλό τίτλο: "For St. Cecilia" γνωστής και ως "Ceremonial Ode" για σόλο τενόρο, μικτή χορωδία και ορχήστρα πάνω σε κείμενο του Άγγλου ποιητή, Edmund Blunden.
Πρόκειται για ένα μικρό κόσμημα του χορωδιακού ρεπερτορίου, στο οποίο οι μουσικόφιλοι αυτού του είδους μουσικής εύκολα διακρίνουν απόηχους από μελωδίες και αρμονίες των Έλγκαρ και Βον Ουίλιαμς, του οποίου ο δημιουργός θαύμαζε πολύ...
Μαεστρικά πλάθεται μια ατμόσφαιρα τελετουργική, όπου από τον σολίστα τενόρο και τους χορωδούς ξετυλίγεται ένας μακρύς κατάλογος Αγίων: Άγιο Βαλεντίνο, Άγιο Γεώργιο, Αγιο Δουνστάνο, Άγιο Σουιθίν, με κυρίαρχη τη μορφή της Αγίας Καικιλίας.  H σύνθεση φωτίζεται από  λειτουργική ομορφιά με τον Finzi να σκαλίζει την πνευματική ιδέα και να οδηγεί στη γαλήνη και την ψυχική ηρεμία...

Το έργο ανατέθηκε στον Finzi από την Επιτροπή του St. Cecilia's Day Festival  κι έκανε πρεμιέρα ανήμερα στη Γιορτή 22 Νοεμβρίου 1947 στο Royal Albert Hall.

Finzi: "For St. Cecilia, Op. 30":

Βιτρώ στην εκκλησία St Mary The Virgin in Little Wymondley,
Hertfordshire.

Από τις πιο κατανυκτικές υμνωδίες για την Αγ.Καικιλία, αυτή του άγγλου συνθέτη και οργανίστα Herbert Howells (1892 – 1983), ο οποίος μελοποιεί κατόπιν παραγγελίας του συνδικάτου μουσικών το 1959 το ομώνυμο ποίημα της Ursula Penton, συζύγου του γνωστού συνθέτη  Ralph Vaughan Williams.Πρωτοεκτελέστηκε σαν σήμερα, 22 Νοεμβρίου 1961 στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο.

Sing for the morning's joy, Cecilia, sing,

in words of youth and phrases of the spring.

Walk the bright colonnades by fountains spray

and sing as sunlight fills the waking day.

Till angels, voyaging in upper air, pause on a wing, 

and gather the clear sound into celestial joy, wound and unwound,

a silver chain or golden as your hair.

Ο Aρβο Περτ για τον εορτασμό του Μιλένιουμ της Ρώμης συνέθεσε προς τιμήν της Αγίας Καικιλίας και με έμπνευση τη ζωή και το μαρτύριό της ένα έργο για μικτή χορωδία και ορχήστρα με τίτλο: "Cecilia, vergine romana" για μικτή χορωδία και μικρό ορχηστρικό σύνολο. Το λιμπρέτο συνδυάζει λατινική και ιταλική γλώσσα πάνω στο ίδιο κείμενο. Το λατινικό κείμενο, που ανακάλυψε ο Περτ στην διάρκεια αναζήτησης υλικού για τη σύνθεση σε σχολική βιβλιοθήκη  στο Γκρατς, αποτελεί σύντομη περιγραφή της ζωής της Αγίας Καικιλίας και η ιταλική μετάφρασή του  βρέθηκε στο  ιστορικό Monastero di Bose.

H σύνθεση διακρίνεται για την κατανυκτικότητα και την πνευματικότητά της. Λιτή, χωρίς εξάρσεις, σε μορφή σεβάσμιας προσευχής και ικεσίας με ευλαβικό χαρακτήρα, στην οποία διακρίνεται η  γνωστή τεχνική tintinnabuli*.

*Όπως έχει πει ο ίδιος ο συνθέτης: στηρίζεται στο tintinnabuli, μια περιοχή στην οποία περιπλανιέται όταν ψάχνει για απαντήσεις …μόνος με την σιωπή… ένας σιωπηλός παλμός, ή μια κίνηση σιωπής που ανακουφίζουν…Χτίζει με πρωτόγονα υλικά, με την τριάδα, με μια συγκεκριμένη τονικότητα…τρεις νότες μια τριάδας, σαν καμπάνες, γι’ αυτό το ονόμασε tintinnabuli"  

Arvo Pärt: "Cecilia, vergine romana":

Aπό τις συνθέσεις της σύγχρονης περιόδου ξεχωρίζει η "Λειτουργία της Αγ.Καικιλίας" του Lou Harrison, απ'όπου θα ακούσουμε το Sanctus.

 "Mass for St. Cecilia's Day -Sanctus":

4 comments:


Pialeus22 November 2019 at 10:36

Συγχαρητήρια! Χαίρομαι για το δημοσίευμά σας διότι τελικά η μουσική δεν είναι μόνον η φωνή της ψυχής αλλά και μια δυνατή γνώση.
ReplyDelete



ELPIDA NOUSA24 April 2020 at 11:13

Σας ευχαριστω!Να ειστε καλά!
Η Τεχνη συνδυάζει έκφραση ψυχης και πνευματος, γι'αυτο και ειναι απαραίτητη η γνωση που περικλείει ενα εργο τεχνης... για την καλύτερη κατανόησή του!ReplyDelete



Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)22 November 2020 at 12:11

Εξαιρετικό αφιέρωμα για την γιορτή της Αγ. Καικιλίας, αγαπημένη μου Ελπίδα. Χρόνια Πολλά στην Μουσική, χρόνια πολλά στους μουσικούς απανταχού της γης με την ευχή να ακούσουμε ζωντανά και πάλι τις αγαπημένες μας ορχήστρες. Ας βοηθήσει και η Αγ. Καικιλία να γλυτώσουμε από τον εφιάλτη. Ακούω ένα ένα τα μουσικά σου αφιερώματα.
Εξαιρετικά και τα εικαστικά. Ειδικά το γλυπτό με τα χέρια της είναι απίστευτης ομορφιάς.
Και του χρόνου, γλυκιά μου φίλη με ζωντανές μουσικές χωρίς μάσκες! Καλό ξημέρωμα! ❤ReplyDelete
Replies

ELPIDA NOUSA23 November 2020 at 04:38

Χρονια Πολλα σε καθε μουσικό, σε καθε μουσικολάτρη!Χρονια Πολλα στην Τεχνη που απαλυνει την ψυχη από τις κακουχιες και τους βομβαρδισμους που δεχεται κατα καιρους!
Ευχαριστω πολύ, αγαπημενη μπυ Αζη για τις ευχες και την προσοχη σου , ανοιγοντας και το ιστολογιο μου να ακουσεις, δαβασεις, ολες τις προτασεις μου.
Ναι, ειναι εξαιρετο γλυπτο..τα χερια της Αγιας Καικλίας ειναι φιλοτεχνημενα εξαιρετικα απο τον καλλιτεχνη, με αφθαστη πιστιτητα και ακριβεια!!
Και του χρονου με υγεια, χωρςμασκες να χαρουμε τη μερα της Μουσικης και σε μουσικές σκηνεςκαθε μερα του χρονου!
Καλο μεσημερι και χαρουμενη αισιοδοξη εβδομαδα!Delete