Μια αναφορά στον Άγιο Αντώνιο ταιριάζει σήμερα, τον Άγιο πρώτο ασκητή του Χριστιανισμού, που στην έρημο παίδευσε την ψυχή του και τιθάσευσε πάθη και πειρασμούς.
"Οι πειρασμοί του Αγίου Αντωνίου": Σαλβαντόρ Νταλί
Πασίγνωστο και ιδιαίτερο έργο, με το οποίο πρώτη και μοναδική φορά, έλαβε μέρος σε διαγωνισμό ο διάσημος καλλιτέχνης, διαγωνισμό που μάλιστα έχασε από τον Max Ernst.. Στον πίνακα, ο καλλιτέχνης εμπνέεται από το ομώνυμο έργο του Φλωμπέρ και ο πειρασμός εμφανίζεται στον Άγιο Αντώνιο αρχικά με τη μορφή αλόγου, σύμβολο δύναμης.Η ένταση της σύνθεσης συγκεντρώνεται στο άλογο, που στηρίζεται στα δυο πισινά του πόδια, χλιμιντρίζει και επιδεικνύει την ισχύ, την κυριαρχία και τη δύναμή του. Στη συνέχεια, και με μορφή ελέφαντα οι υπόλοιποι πειρασμοί . Ο πρώτος μεταφέρει στην πλάτη του το χρυσό κύπελλο του πόθου, απ΄το οποίο αναδύεται μια γυμνή γυναίκα, εικόνα, που τονίζει τον ερωτικό χαρακτήρα της σύνθεσης. Οι άλλοι ελέφαντες μεταφέρουν μεγαλοπρεπή, επιβλητικά, χρυσοποίκιλτα κτίρια στις πλάτες τους, όλα πειρασμοί των Αντώνηδων της σύγχρονης εποχής.
Στη σύγχρονη λόγια μουσική του 20ού αιώνα ανήκει και ο Λου Χάρρισον, μαθητής και οπαδός του Σαίνμπεργκ στις δωδεκαφθογγικές τεχνικές, περισσότερο γνωστός για τους πειραματισμούς του πάνω στους μικροτόνους. Νομίζω ταιριάζει στην εκκεντρικότητα ως καλλιτεχνική φυσιογνωμία στον υπερρεαλιστή Νταλί γι'αυτό και αποφάσισα να συνδυάσω το εικαστικό με αντίστοιχο έργο του Χάρρισον, ο οποίος συνέλαβε την ιδέα της σύνθεσής του
"Mass to St. Anthony",
όταν ο Χίτλερ εισέβαλε στην Πολωνία το 1939.
Πρόκειται για φωνητικό έργο με κρουστά, με στόχο την έκφραση της οργής αρχικά, και στη συνέχεια της ελπίδας.
Ο αρχικός σχεδιασμός ήταν να ακολουθηθεί το τυπικό της Λειτουργίας της Δυτικής εκκλησίας με τα 5 μέρη:
I: Kyrie
II: Gloria
III: Credo
IV: Sanctus
V: Agnus Dei
Ο συνθέτης ολοκλήρωσε τις δυο πρώτες κινήσεις και φύλαξε τη σύνθεση στο συρτάρι. Εκεί έμεινε για 13 ολόκληρα χρόνια, όταν ανασύρθηκε για να επεξεργαστεί εκ νέου.Τα κίνητρά του ήταν απολύτως ρεαλιστικά: ανησυχούσε μάλλον πως τα κρουστά δεν θα επιτρέπονταν να ακουστούν εντός της εκκλησίας.
Σ'αυτήν την αναθεώρηση ενίσχυσε ηχοχρωματικά προσθέτοντας πίκολο το εναρκτήριο, δραματικό "Κύριε" που εκτελεί το γρηγοριανό άσμα σε τύπο πολεμικού εμβατηρίου. Στο "Γκλόρια" η μελωδία συνοδεύεται από ήχους κουδουνιών μιμούμενα τον ήχο των εκκλησιαστικών καμπανών.[Ίσως εδώ ο Χάρρισον να κινήθηκε επηρεασμένος από τη μελέτη του σχετικά με την ινδονησιακή ορχήστρα Γκαμελάν]
Η "Λειτουργία του Αγίου Αντωνίου" είναι έργο εξαιρετικής ομορφιάς, επιβλητικό και υποβλητικό συγχρόνως. Ξεκινά δραματικά με το ύφος να μεταμορφώνεται σταδιακά κατά την μελωδική εξέλιξη αναδύοντας γαλήνιο και ειρηνικό συναίσθημα... Η χορωδιακή επεξεργασία δίνει ένα διάφανο, θαυμάσιο αποτέλεσμα με τα έγχορδα, την άρπα και τις τρομπέτες να υποστηρίζουν φωνητικές γραμμές εμπνευσμένες από ψαλμωδίες, οι οποίες ενίοτε αντικατοπτρίζουν και πινελιές τζαζ, είδος που ο Χάρρισον ήταν εξοικειωμένος.
Lou Harrison: Mass to St. Anthony
Με αφορμή τον Άγιο Αντώνιο μπορείτε να διαβάσετε παλιότερα κείμενα εδώ και εδώ.
Καθισμένη σε πολυθρόνα και αφημένη σε ύπνο γαλήνιο απεικονίζεται στο παραπάνω εικαστικό η Αγία Καικιλία από τον προραφαηλίτη ζωγράφο, μέσα σε λουλουδόσπαρτο κήπο.Κρατά στα χέρια της ένα βιβλίο ενώ δυο Άγγελοι παίζουν βιολί, στοιχείο που υπαινίσσεται ότι η Αγία είναι προστάτιδα της μουσικής.
H Aγία Καικιλία έζησε στη Ρώμη γύρω στα 230 μ.Χ. και καταγόταν από οικογένεια ευγενών ειδωλολατρών. Είχε ορκιστεί να παραμείνει παρθένα, αλλά οι γονείς της ήθελαν να την παντρέψουν με τον Βαλεριανό, επίσης ειδωλολάτρη. Του είπε πως είχε δώσει όρκο αγνότητας στο Θεό μέσω ενός αγγέλου, που θα τον έβλεπε και κείνος αν βαπτιζόταν. Πράγματι ο βαπτισμένος πλέον Βαλεριανός γυρνώντας στο σπίτι βρήκε την Καικιλία να προσεύχεται μαζί με ένα ολοφώτεινο Άγιο Άγγελο!
"Saint Cecilia", Jacques Blanchard - Hermitage Museum
Οι δυο νέοι παντρεύτηκαν, όμως την περίοδο των διωγμών έγιναν αντιληπτοί, ως χριστιανοί.
Φυλακίστηκαν και καταδικάστηκαν σε αποκεφαλισμό.
Την ώρα του αποκεφαλισμού του Βαλεριανού άνοιξαν οι ουρανοί και εμφανίστηκε πλήθος Αγίων Αγγέλων! Στην συνέχεια διετάχθη να δεθεί μαρμάρινη πλάκα στο στήθος της Καικιλίας για να πεθάνει από ασφυξία, όμως οι Ρωμαίοι δεν πέτυχαν το σκοπό τους.
Η Καικιλία δεν έπαθε τίποτε. Έτσι, την έριξαν σε πυρακτωμένο λέβητα. Το μαρτύριο αυτό κράτησε τρεις ημέρες αλλά πάλι βγήκε σώα και αβλαβής.
Έτσι, διέταξαν να την αποκεφαλίσουν.
Δοξάζοντας τον Κύριο, παρέδωσε το πνεύμα της την 22 Νοεμβρίου του 230 επί Αυτοκράτορος Αλεξάνδρου Σεβήρου. Θεωρείται προστάτις των τυφλών και της μουσικής, γι' αυτό συχνά απεικονίζεται να παίζει όργανο.
"Saint Cecilia, the patron of organists" Vouet Simon, Blanton Museum
Handel : "Ode for St. Cecilia's Day "
"From harmony, from heavenly harmony,
This universal frame began.
Through all the compass of the notes it ran,
The diapason closing full in man",
...ψάλλει ο χορός στην καντάτα του Χαίντελ : "Ωδή στη μέρα της Αγ.Καικιλίας", αφιερωμένη στην προστάτιδα των μουσικών.
Η θεωρία του Πυθαγόρα περί αρμονίας, σύμφωνα με την οποία η μουσική είναι η κεντρική δύναμη στη δημιουργία της Γης, έδωσε την έμπνευση στον άγγλο ποιητή J. Dryden, πάνω στο ποίημα του οποίου στηρίχτηκε η σύνθεση του Χαίντελ.
"Ωδή στην αγία Καικιλία", γράφει και ο Πέρσελ με τίτλο : "Hail, Bright Cecilia", ένα λαμπρό έργο για μεγάλη χορωδία, ορχήστρα, σολίστ και φωνητικό σύνολο.
Αποτελείται από 13 μέρη και η σύνθεση ανοίγει με τη χορωδία να ψάλλει τον ύμνο σε ποίηση του αιδεσιμότατου Nicholas Brady, όπου αναφέρεται πως "η μουσική είναι απαραίτητη για τα γήινα,τα ουράνια και την αιώνια ευτυχία!!" Επιλέγω να ακούσουμε το τελικό χορωδιακό, με ύφος θριαμβευτικό. Ανοίγει με τυμπανοκρουσίες στη λέξη "Χαίρε!", σα να προαναγγέλλεται η άφιξη της Αγίας Καικιλίας!! Συναισθήματα ευφροσύνης και ευδαιμονίας!
"Hail! Bright Cecilia, Hail to thee!
Great Patroness of Us and Harmony!
Who, whilst among the Choir above
Thou dost thy former Skill improve,
With Rapture of Delight dost see
Thy Favourite Art
Make up a Part
Of infinite Felicity.
Hail! Bright Cecilia, Hail to thee!
Great Patroness of Us and Harmony!"
Η Αγία Καικιλία θάφτηκε σε κρύπτη στις κατακόμβες του Αγίου Κάλλιστου στη Ρώμη.
Το γλυπτό αριστούργημα, που βλέπουμε είναι του Stefano Maderno, ο οποίος το σμίλευσε αμέσως μετά την ανακάλυψη της σαρκοφάγου της ιερομάρτυρος.
Με τρία δάχτυλα να εκτείνονται στο δεξί της χέρι και ένα με το αριστερό πιστοποιεί την Αγία Τριάδα.Ο γλύπτης βεβαιώνει ότι έτσι βρέθηκε το σώμα της, όταν άνοιξε ο τάφος της, το 1599.
Ο Αλεσάντρο Σκαρλάτι έγραψε τη "Messa di Santa Cecilia" το 1720 , για πέντε σολίστ, χορωδία και ορχήστρα, που αφιερώθηκε στον καρδινάλιο της Αραγονίας.
Από τα 5 μέρη της Λειτουργίας: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus και Agnus Dei, πιο δημοφιλές είναι το πρώτο, "Κύριε":
Scarlatti: St. Cecilia Mass - 1. Kyrie:
St. Cecilia's Ecstasy, Raphael
Στις 22 Νοεμβρίου του 1854,ημέρα της γιορτής της παρουσιάζεται στον άγιο Ευστάθιο του Παρισιού η "Λειτουργία Solennelle" του Γκουνώ, επίσης γνωστή ως Λειτουργία της Αγίας Καικιλίας.
Λέγεται πως από τότε η φήμη του συνθέτη, εκτοξεύτηκε!
Τα μέρη της : Kyrie - Gloria - Credo - Sanctus Benedictus - Agnus Dei
Ακούμε το "Gloria". To κείμενο παραμένει στη λατινική γλώσσα :
Gloria in excelsis Deo
Et in terra pax hominibus bonae voluntatis.
Laudamus te. Benedicimus te.
Adoramus te. Glorificamus te.
Gratias agimus tibi propter magnam gloriam tuam.
Domine Deus, Rex caelestis, Deus Pater omnipotens.
Domine Fili unigenite, Iesu Christe.
Domine Deus, Agnus Dei, Filius Patris.
Qui tollis peccata mundi, miserere nobis.
Qui tollis peccata mundi, suscipe deprecationem nostram.
Qui sedes ad dexteram Patris, miserere nobis.
Quoniam tu solus Sanctus. Tu solus Dominus.
Tu solus Altissimus, Iesu Christe.
Cum Sancto Spiritu, in gloria Dei Patris.
Amen.
Στην Αγγλία θεωρείτο ανέκαθεν παράδοση να γράφονται ωδές και ύμνοι για τη μέρα της αγίας Καικιλίας. Βαθιά επιθυμία να συνθέσει έναν τέτοιο δοξαστικό ύμνο είχε και ο Μπρίττεν, όχι μόνο λόγω παράδοσης, αλλά και γιατί είχε γεννηθεί την ημέρα της γιορτής της.
Ετσι,το 1942 βασίζεται στο ποιητικό κείμενο του Auden : "Three Songs for St. Cecilia's Day" και συνθέτει ένα καταπληκτικό χορωδιακό.
"Saint Cecilia and the Angel", Carlo Saraceni
Ακούμε το πρώτο μέρος : "In a garden shady-Σ'ένα κήπο σκιερό"
In a garden shady this holy lady With reverent cadence and subtle psalm, Like a black swan as death came on Poured forth her song in perfect calm: And by ocean's margin this innocent virgin Constructed an organ to enlarge her prayer, And notes tremendous from her great engine Thundered out on the Roman air. Blessed Cecilia, appear in visions To all musicians, appear and inspire: Translated Daughter, come down and startle Composing mortals with immortal fire.
Κατανυκτικότατη και με έντονη την αίσθηση τελετουργίας είναι η τιμητική συνθεση προς την προστάτιδα της μουσικής του ταλαντούχου Gerald Finzi με τον απλό τίτλο: "For St. Cecilia" γνωστής και ως "Ceremonial Ode" για σόλο τενόρο, μικτή χορωδία και ορχήστρα πάνω σε κείμενο του Άγγλου ποιητή, Edmund Blunden. Πρόκειται για ένα μικρό κόσμημα του χορωδιακού ρεπερτορίου, στο οποίο οι μουσικόφιλοι αυτού του είδους μουσικής εύκολα διακρίνουν απόηχους από μελωδίες και αρμονίες των Έλγκαρ και Βον Ουίλιαμς, του οποίου ο δημιουργός θαύμαζε πολύ... Μαεστρικά πλάθεται μια ατμόσφαιρα τελετουργική, όπου από τον σολίστα τενόρο και τους χορωδούς ξετυλίγεται ένας μακρύς κατάλογος Αγίων: Άγιο Βαλεντίνο, Άγιο Γεώργιο, Αγιο Δουνστάνο, Άγιο Σουιθίν, με κυρίαρχη τη μορφή της Αγίας Καικιλίας. H σύνθεση φωτίζεται από λειτουργική ομορφιά με τον Finzi να σκαλίζει την πνευματική ιδέα και να οδηγεί στη γαλήνη και την ψυχική ηρεμία...
Το έργο ανατέθηκε στον Finzi από την Επιτροπή του St. Cecilia's Day Festival κι έκανε πρεμιέρα ανήμερα στη Γιορτή 22 Νοεμβρίου 1947 στο Royal Albert Hall.
Finzi: "For St. Cecilia, Op. 30":
Βιτρώ στην εκκλησία St Mary The Virgin in Little Wymondley, Hertfordshire.
Από τις πιο κατανυκτικές υμνωδίες για την Αγ.Καικιλία, αυτή του άγγλου συνθέτη και οργανίστα Herbert Howells (1892 – 1983), ο οποίος μελοποιεί κατόπιν παραγγελίας του συνδικάτου μουσικών το 1959 το ομώνυμο ποίημα της Ursula Penton, συζύγου του γνωστού συνθέτη Ralph Vaughan Williams.Πρωτοεκτελέστηκε σαν σήμερα, 22 Νοεμβρίου 1961 στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο.
Sing for the morning's joy, Cecilia, sing,
in words of youth and phrases of the spring.
Walk the bright colonnades by fountains spray
and sing as sunlight fills the waking day.
Till angels, voyaging in upper air, pause on a wing,
and gather the clear sound into celestial joy, wound and unwound,
a silver chain or golden as your hair.
Ο Aρβο Περτ για τον εορτασμό του Μιλένιουμ της Ρώμης συνέθεσε προς τιμήν της Αγίας Καικιλίας και με έμπνευση τη ζωή και το μαρτύριό της ένα έργο για μικτή χορωδία και ορχήστρα με τίτλο: "Cecilia, vergine romana" για μικτή χορωδία και μικρό ορχηστρικό σύνολο. Το λιμπρέτο συνδυάζει λατινική και ιταλική γλώσσα πάνω στο ίδιο κείμενο. Το λατινικό κείμενο, που ανακάλυψε ο Περτ στην διάρκεια αναζήτησης υλικού για τη σύνθεση σε σχολική βιβλιοθήκη στο Γκρατς, αποτελεί σύντομη περιγραφή της ζωής της Αγίας Καικιλίας και η ιταλική μετάφρασή του βρέθηκε στο ιστορικό Monastero di Bose.
H σύνθεση διακρίνεται για την κατανυκτικότητα και την πνευματικότητά της. Λιτή, χωρίς εξάρσεις, σε μορφή σεβάσμιας προσευχής και ικεσίας με ευλαβικό χαρακτήρα, στην οποία διακρίνεται η γνωστή τεχνική tintinnabuli*.
*Όπως έχει πει ο ίδιος ο συνθέτης: στηρίζεται στο tintinnabuli, μια περιοχή στην οποία περιπλανιέται όταν ψάχνει για απαντήσεις …μόνος με την σιωπή… ένας σιωπηλός παλμός, ή μια κίνηση σιωπής που ανακουφίζουν…Χτίζει με πρωτόγονα υλικά, με την τριάδα, με μια συγκεκριμένη τονικότητα…τρεις νότες μια τριάδας, σαν καμπάνες, γι’ αυτό το ονόμασε tintinnabuli"
Arvo Pärt: "Cecilia, vergine romana":
Aπό τις συνθέσεις της σύγχρονης περιόδου ξεχωρίζει η "Λειτουργία της Αγ.Καικιλίας" του Lou Harrison, απ'όπου θα ακούσουμε το Sanctus.
Σας ευχαριστω!Να ειστε καλά! Η Τεχνη συνδυάζει έκφραση ψυχης και πνευματος, γι'αυτο και ειναι απαραίτητη η γνωση που περικλείει ενα εργο τεχνης... για την καλύτερη κατανόησή του!ReplyDelete
Εξαιρετικό αφιέρωμα για την γιορτή της Αγ. Καικιλίας, αγαπημένη μου Ελπίδα. Χρόνια Πολλά στην Μουσική, χρόνια πολλά στους μουσικούς απανταχού της γης με την ευχή να ακούσουμε ζωντανά και πάλι τις αγαπημένες μας ορχήστρες. Ας βοηθήσει και η Αγ. Καικιλία να γλυτώσουμε από τον εφιάλτη. Ακούω ένα ένα τα μουσικά σου αφιερώματα. Εξαιρετικά και τα εικαστικά. Ειδικά το γλυπτό με τα χέρια της είναι απίστευτης ομορφιάς. Και του χρόνου, γλυκιά μου φίλη με ζωντανές μουσικές χωρίς μάσκες! Καλό ξημέρωμα! ❤ReplyDelete Replies ELPIDA NOUSA23 November 2020 at 04:38
Χρονια Πολλα σε καθε μουσικό, σε καθε μουσικολάτρη!Χρονια Πολλα στην Τεχνη που απαλυνει την ψυχη από τις κακουχιες και τους βομβαρδισμους που δεχεται κατα καιρους! Ευχαριστω πολύ, αγαπημενη μπυ Αζη για τις ευχες και την προσοχη σου , ανοιγοντας και το ιστολογιο μου να ακουσεις, δαβασεις, ολες τις προτασεις μου. Ναι, ειναι εξαιρετο γλυπτο..τα χερια της Αγιας Καικλίας ειναι φιλοτεχνημενα εξαιρετικα απο τον καλλιτεχνη, με αφθαστη πιστιτητα και ακριβεια!! Και του χρονου με υγεια, χωρςμασκες να χαρουμε τη μερα της Μουσικης και σε μουσικές σκηνεςκαθε μερα του χρονου! Καλο μεσημερι και χαρουμενη αισιοδοξη εβδομαδα!Delete
Στη σύγχρονη λόγια μουσική του 20ού αιώνα ανήκει και ο Λου Χάρρισον, μαθητής και οπαδός του Σαίνμπεργκ στις δωδεκαφθογγικές τεχνικές, περισσότερο γνωστός για τους πειραματισμούς του πάνω στους μικροτόνους.
