Τρεις Παίδες εν Καμίνω: Από τη Βίβλο στη μουσική του Μπρίτεν...

"Τρεις Παίδες εν Καμίνω", Toros de Roslin

Σήμερα, 17 Δεκεμβρίου τιμώνται οι Προστάτες του Πυροσβεστικού Σώματος, Αγιοι Τρείς Παίδες εν Καμίνω. 

Πρόκειται για τρία Εβραιόπουλα βασιλικής καταγωγής, τον Ανανία, Αζαρία και Μισαήλ, που ζούσαν στα Ιεροσόλυμα. 

Όταν η πόλη τους κατακτήθηκε από τον βασιλιά Ναβουχοδονόσορα Β΄ της Βαβυλώνας τα τρία παιδιά οδηγήθηκαν αιχμάλωτα μαζί με τον φίλο τους Δανιήλ, που αργότερα έγινε προφήτης. Στη Βαβυλώνα ξεχώρισαν για τη σοφία και την αρετή τους, και ο βασιλιάς τους ανέθεσε θέσεις υψηλής ευθύνης στην αυλή του.
Όταν όμως αρνήθηκαν να προσκυνήσουν τη χρυσή εικόνα του βασιλιά, ο Ναβουχοδονόσορ εξοργίστηκε και διέταξε να τους ρίξουν σε έναν καμίνι που φλεγόταν ασταμάτητα. Τότε εμφανίστηκε άγγελος του Κυρίου, καλύπτοντάς τους με τα φτερά του και μετατρέποντας τη φωτιά σε δροσιά, σώζοντάς τους από βέβαιο θάνατο.
Εντυπωσιασμένος από το θαύμα, ο βασιλιάς αναγνώρισε τη δύναμη του Θεού των Ιουδαίων και τους άφησε ελεύθερους. Από εκείνη τη στιγμή οι τρεις παίδες έζησαν ειρηνικά, ενώ η ιστορία τους έγινε σύμβολο πίστης και αφοσίωσης.

Η Πυροσβεστική Οικογένεια τιμά τους "Τρεις Παίδες εν Καμίνω" ως τους ακοίμητους προστάτες της, οι οποίοι μεσιτεύουν στον Ύψιστο για την ασφάλειά μας στη δύσκολη μάχη με τις φλόγες...

Στη διπλανή εικόνα βλέπουμε απεικόνιση της βιβλικής ιστορίας από τον Φραντς Γιόζεφ Χέρμαν στο Ναό του Αγίου Παγκρατίου στο Βίγκενσμπαχ της Γερμανίας. Ο καλλιτέχνης αποτυπώνει το Ναβουχοδονόσορα αριστερά, να παρακολουθεί τους τρεις νέους μέσα στο φλεγόμενο καμίνι και τον Άγγελο στα δεξιά, ενώ το γιγάντιο άγαλμα του βασιλιά υψώνεται στο κέντρο...

Βασισμένο στη βιβλική ιστορία των "Τριών Παίδων εν Καμίνω" όπως αυτή αναφέρεται στο Βιβλίο του Δανιήλ είναι το μουσικό δράμα του Μπέντζαμιν Μπρίτεν, "The Burning Fiery Furnace - H Πύρινη Κάμινος, op. 77" σε λιμπρέτο του Γουίλιαμ Πλόμερ. 

Το έργο αποτελεί τη δεύτερη από τις τρεις Παραβολές για Εκκλησιαστικές Παραστάσεις του συνθέτη. Το έργο συνδυάζει τη θρησκευτική αφήγηση με δραματική μουσική έκφραση, προβάλλοντας θέματα πίστης, θάρρους και θεϊκής προστασίας μέσα από τη χορωδιακή γραφή και την εκφραστική ορχηστρική συνοδεία. 

Η πρεμιέρα του δόθηκε το 1966 στην εκκλησία του Αγίου Βαρθολομαίου στο Όρφορντ του Σάφολκ από την Αγγλική Όπερα και προκάλεσε ενθουσιασμό για την πνευματική και καλλιτεχνική δύναμη της μουσικής του Μπρίτεν.

Η σύνθεση ξεχωρίζει για τη λιτή αλλά εκφραστική ορχηστρική γλώσσα της, τη σαφή δραματική ανάπτυξη και την ικανότητά της να μεταφέρει το ηθικό και πνευματικό μήνυμα της ιστορίας με έντονη συγκίνηση. Η χορωδιακή γραφή αξιοποιεί αντιθέσεις μεταξύ ανδρικών, γυναικείων και παιδικών φωνών, δημιουργώντας δυναμικές κορυφώσεις, ενώ η ορχηστρική υποστήριξη, με πνευστά, έγχορδα και κρουστά, προσθέτει λεπτές χρωματικές αποχρώσεις και εντείνει την αίσθηση του κινδύνου και της θεϊκής προστασίας. Το έργο κινείται ανάμεσα σε λιτές, μελωδικές φράσεις και πολυφωνικά, δραματικά σημεία, επιτρέποντας στον ακροατή να βιώσει το θάρρος των Τριών Παίδων, την ένταση της φωτιάς και την παρηγορητική παρουσία του Αγγέλου, προσφέροντας μια έντονα συγκινησιακή και πνευματική εμπειρία.

Τοιχογραφία από Ρωμαϊκή Κατακόμβη

Η λογοτεχνική έμπνευση του Μπρίτεν αντλείται από την παράδοση των μεσαιωνικών μυστηριωδών έργων, όπου οι βιβλικές ιστορίες δραματοποιούνταν ως συμβολικές αναπαραστάσεις πτυχών της χριστιανικής πίστης. Επιπλέον, ο συνθέτης ενσωματώνει επιρροές από το ιαπωνικό Θέατρο Nο, τα ηχοχρώματα της μουσικής της Άπω Ανατολής, τον ελεύθερο ρυθμό και τις μελωδικές γραμμές του χριστιανικού απλού τραγουδιού, καθώς και στοιχεία από τις προχριστιανικές αποκαλυπτικές εβραϊκές γραφές. Αντί να χρησιμοποιεί λαϊτμοτίφ με βαγκνερικό τρόπο, ο Μπρίτεν αποτυπώνει τη διάθεση και τους χαρακτήρες της αφήγησης μέσω αντιθέσεων ηχηροτήτων και υφών, δημιουργώντας μια τεταμένη ακολουθία ήχων που θυμίζει την "κρουστή" ατμόσφαιρα της ορχήστρας γκαμελάν. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση ασυνήθιστων οργάνων στην ορχήστρα του, όπως άλτο τρομπόνι, βαβυλωνιακό τύμπανο και ένα λύρα-μεταλλόφωνο.

Britten: "The Burning Fiery Furnace, op.77":

Αγία Καικιλία: Προστάτις της Μουσικής και Φάρος της Δημιουργίας...

"St. Cecilia and the Angel", Jacques Blanchard

 

H Αγία Καικιλία έζησε στη Ρώμη γύρω στα 230 μ.Χ. και καταγόταν από οικογένεια ευγενών ειδωλολατρών. Παρά τον πλούτο και τη θέση της, η καρδιά της ήταν αφιερωμένη στον Θεό. Είχε ορκιστεί αγνότητα και προσευχόταν αδιάκοπα, ψάλλοντας ιερές μελωδίες που σύμφωνα με την παράδοση μόνο εκείνη άκουγε να φτάνουν από τον ουρανό.

Οι γονείς της όμως θέλησαν να την παντρέψουν με τον ειδωλολάτρη Βαλεριανό. Εκείνη του αποκάλυψε πως ένας Άγγελος την προστάτευε και πως θα τον έβλεπε κι εκείνος, εάν βαπτιζόταν. Ο Βαλεριανός πίστεψε, βαπτίστηκε και επιστρέφοντας, είδε την Καικιλία να προσεύχεται δίπλα σε έναν ολοφώτεινο Άγγελο, ένα γεγονός που σφράγισε για πάντα την ψυχή του. Οι δύο νέοι ενώθηκαν με γάμο, αλλά κατά τους διωγμούς των χριστιανών συνελήφθησαν και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Την ώρα του αποκεφαλισμού του Βαλεριανού, λέγεται ότι άνοιξαν οι ουρανοί και εμφανίστηκε πλήθος Αγγέλων.

Η Καικιλία, μετά από πολλαπλά μαρτύρια παρέδωσε το πνεύμα της δοξάζοντας τον Θεό, στις 22 Νοεμβρίου του 230. Γι’ αυτό και η μνήμη της τιμάται σήμερα, ημέρα που κατέστη συνώνυμη με την ιερή προστασία της μουσικής, των μουσικών και των τραγουδιστών, ενώ συχνά απεικονίζεται να παίζει όργανο. Η λεπτή, αγγελική της ψυχή και η βαθιά αγάπη της για τους ύμνους ενέπνευσαν αιώνες τέχνης.

Από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα, η Αγία Καικιλία θεωρείται η μούσα των καλλιτεχνών μουσικών. Αμέτρητα μουσικά σωματεία, χορωδίες και συνθέτες αφιέρωσαν έργα στη μνήμη της, από τον Purcell και τον Handel μέχρι τον σύγχρονο Benjamin Britten.

Στην Αγγλία, επί πολλούς αιώνες, υπήρχε παράδοση να γράφονται ωδές για την ημέρα της Αγίας Καικιλίας. Ο Μπρίτεν είχε έναν ακόμη λόγο να επιθυμεί να την τιμήσει, καθώς γεννήθηκε ο ίδιος στις 22 Νοεμβρίου, την ημέρα της μνήμης της. Έτσι, το 1942, εξόριστος στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στράφηκε στο ποίημα του W. H. Auden "Three Songs for St. Cecilia’s Day" και δημιούργησε ένα από τα σπουδαιότερα χορωδιακά του έργα: "Hymn to St Cecilia, Op. 27".

Πρόκειται για σύνθεση για μικτή χορωδία a cappella σε τρεις ενότητες, με κάθε μέρος να αντιστοιχεί σε ξεχωριστή στροφή του ποιήματος.

• Στην πρώτη ενότητα, "In a garden shady this holy lady…", η μουσική είναι ήρεμη και λυρική, δημιουργώντας μια σχεδόν μυστηριακή ατμόσφαιρα, σαν "κήπος" όπου η Καικιλία γίνεται αγωγός θεϊκού ήχου, με διαφανείς και αιωρούμενες αρμονίες. 

• 
  Στη δεύτερη ενότητα, "I cannot grow I have no shadow to run away…", η διάθεση αλλάζει σε ρυθμική ζωηράδα, με παιχνίδι φωνών και αντιστίξεις, αποτυπώνοντας την ένταση και την ανθρώπινη αδυναμία μπροστά στη δύναμη της τέχνης. Το χορωδιακό υλικό γίνεται πιο σύνθετο και τεχνικά απαιτητικό. 
  
• Στην τρίτη ενότητα, "O ear whose creatures cannot wish to fall…", το έργο φτάνει στο αποκορύφωμα του: οι φωνές μπλέκονται σε μια σπείρα ήχων που αποδίδει το θαύμα της δημιουργίας, ενώ το σόλο τενόρου λειτουργεί σαν φωνή προσευχής, ένα προσωπικό κάλεσμα προς την Αγία Καικιλία.
  Το έργο κλείνει με ικεσία προς την Αγία Καικιλία να προστατεύει τη μουσική και όσους υπηρετούν την τέχνη της. Το ύφος του συνδυάζει γραμμές που θυμίζουν την αγγλική χορωδιακή παράδοση, μοντέρνα αρμονία, παιγνιώδεις ρυθμούς που χαρακτηρίζουν τον Μπρίτεν και μυσταγωγικό, ουράνιο άκουσμα.
  
  Αξίζει να αναφερθεί ότι το ποίημα του Auden είχε λογοκριθεί εξαιτίας των υπαινιγμών του. Ο Μπρίτεν επέμεινε, και το έργο του κυκλοφόρησε χωρίς περικοπές. Έτσι, ο "Hymn to St Cecilia" έγινε φόρος τιμής στην Αγία, μνημείο της αγγλικής χορωδιακής γραφής και προσωπικό αφιέρωμα του Μπρίτεν στην ημέρα των γενεθλίων του.

Benjamin Britten: "Hymn to St. Cecilia":

Παλαιότερα κείμενα για την Αγία Καικιλία υπάρχουν πολλά στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

"Το μεγαλείο πέφτει": Μουσικές προσεγγίσεις του Τέννυσον από κορυφαίους Βρετανούς συνθέτες...

Ο Άλφρεντ Τέννυσον θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους ποιητές και βασικός εκπρόσωπος της βικτωριανής ποίησης. Το αναγνωστικό κοινό τον αγκάλιασε από την πρώτη επαφή με το έργο του, όπως και οι κριτικοί, αλλά και η ίδια η βασίλισσα Βικτωρία, η οποία, σε αναγνώριση του ταλέντου του, τού απένειμε τον τίτλο του "δαφνοστεφούς ποιητή" (Poet Laureate). Το 1884 του αποδόθηκε επίσης ο αριστοκρατικός τίτλος του λόρδου.

Η τρίτη έκδοση του πρώτου μακροσκελούς ποιήματός του, "The Princess - Η Πριγκίπισσα", περιλάμβανε και ποιήματα που αγαπήθηκαν ως ανεξάρτητα. 

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το ποίημα που θα μας απασχολήσει σήμερα, με τίτλο: "The Splendour Falls - Το μεγαλείο πέφτει".

"The splendour falls on castle walls

And snowy summits old in story:

The long light shakes across the lakes,

And the wild cataract leaps in glory..."

"Στου κάστρου τα τοιχώματα το μεγαλείο πέφτει 

και σε κορφές πανάρχαιες που τις σκεπάζει χιόνι.

Το φως το μακρινό τις λίμνες αυλακώνει

κι ο άγριος καταρράκτης χύνεται αγλαός.

Ήχησε σάλπιγγα, ήχησε! Κάνε την άγρια ηχώ να φτερουγίσει

ήχησε σάλπιγγα. απάντησε, ηχώ πριν σβήσεις, σβήσεις, σβήσεις

Ω, αφουγκράσου, ω άκου! Πόσο αχνά, καθάρια

κι ακόμη αχνότερα, πιο καθαρά, πιο πέρα ροβολούν! 

Ω, τι γλυκά πέρα από βράχο και πλαγιά

τα κόρνα από των ξωτικών τη χώρα αχνά ηχούν!

Ήχησε, ν' ακούσουμε την πορφυρή χαράδρα ν' αντηχήσει

ήχησε σάλπιγγα. απάντησε, ηχώ πριν σβήσεις, σβήσεις, σβήσεις

Ω έρωτα! Εκείνη σβήνει εκεί στον αχανή ουρανό,

λιγοθυμά πάνω σε λόφο, κάμπο ή ποταμό

μα η δική μας αντηχεί από ψυχή σ' άλλη ψυχή,

και μεγαλώνει, μεγαλώνει εσαεί.

Ήχησε σάλπιγγα, ήχησε! Κάνε την άγρια ηχώ να φτερουγίσει

ήχησε σάλπιγγα. απάντησε, ηχώ πριν σβήσεις, σβήσεις, σβήσεις"
                                         
                                                   Από τη συλλογή "Η πριγκίπισσα"

(Άλφρεντ Τέννυσον: "12 Ποιήματα", εκδ. Διώνη, απόδοση: Παντ. Ανδρικόπουλος, σελ.7)

Πρόκειται για ποίημα άφθαστης μουσικότητας, καθώς στο πρωτότυπο παρατηρείται εσωτερική ομοιοκαταληξία στον 1ο και 3ο στίχο κάθε στροφής (π.χ. falls - walls, shakes - lakes).

Το ποίημα περιγράφει ένα μαγευτικό φυσικό τοπίο και τον τρόπο με τον οποίο το φως κινείται μέσα σε αυτό. Κεντρική θέση κατέχει ο ήχος της σάλπιγγας: άλλοτε άγριος, άλλοτε τρυφερός ή με πνευματική χροιά. Ο ποιητής απευθύνεται στον ακροατή, καλώντας τον να αφουγκραστεί την αντήχηση. Στη δεύτερη στροφή, η σκηνή επεκτείνεται στον μυστηριώδη κόσμο των ξωτικών (Elfland), ενώ η τελευταία στροφή αφήνει έναν διακριτικό υπαινιγμό για την αθανασία της ανθρώπινης ψυχής.

Ο συγκερασμός ρομαντικού οίστρου και τρυφερότητας με φιλοσοφική ενδοσκόπηση της ανθρώπινης ύπαρξης είναι εξαιρετικά επιτυχημένος. Καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι το ποίημα συγκίνησε πλήθος καλλιτεχνών:

1. Ήταν το 1885, όταν ο Φρέντερικ Ντήλιους μελοποιεί το συγκεκριμένο ποίημα του Τέννυσον. Σε μια εποχή όπου ο συνθέτης βρισκόταν ακόμη στην αναζήτηση της προσωπικής του μουσικής φωνής, δημιουργεί μια σύνθεση που ξεχωρίζει για τον έντονο λυρισμό, την ποιητικότητα και τη χρωματική πλούσια υφή. Ο Ντήλιους αναθέτει την έκφραση του ποιήματος στις αγγελικές φωνές μιας χορωδίας, οι οποίες δεν υπηρετούν απλώς το κείμενο, αλλά γίνονται φορείς χρωμάτων, διαθέσεων, εικόνων και ηχητικών εφέ.

Η μουσική ροή είναι αιθέρια και διαφανής, με συχνές εναλλαγές υφής και δυναμικών, δημιουργώντας την εντύπωση μιας ηχητικής ζωγραφικής. Η χορωδία περιγράφει τις εικόνες της φύσης, τη λάμψη που πέφτει στους τοίχους του κάστρου, τον ήχο της σάλπιγγας, τις αντηχήσεις στα βουνά, και την ποιητική διάθεση του δειλινού...

Delius: "The Splendour falls on Castle Walls":

2. Το 1896, σε ηλικία μόλις 24 ετών, ο Ralph Vaughan Williams συνέθεσε ένα τραγούδι για φωνή και πιάνο βασισμένο στο ποίημα του Τέννυσον, "Το μεγαλείο πέφτει".

Παρόλο που πρόκειται για μια πρώιμη σύνθεση, ήδη διαφαίνεται το μελωδικό χάρισμα, η λεκτική ευαισθησία και η λυρική φαντασία που θα χαρακτήριζαν το μετέπειτα έργο του συνθέτη.

Ralph Vaughan Williams: "The Splendour Falls":

3. Το ποίημα περιλαμβάνεται επίσης στον κύκλο τραγουδιών του Gustav Holst, "Four Songs from "The Princess" (έργο του 1907), βασισμένο σε ποιήματα του Alfred Tennyson. Ο κύκλος ανήκει στην πρώιμη δημιουργική περίοδο του Χολστ και αναδεικνύει τη βαθιά του σύνδεση με την αγγλική ποίηση και το λυρικό στοιχείο.

Η μελοποίηση αποτελεί κομψοτέχνημα. Διακρίνεται για την εκλεπτυσμένη απλότητα, τη διακριτική μουσικότητα, την υποβλητική, λυρική γλώσσα, προσφέροντας μια μοναδική φωνητική ερμηνεία της ποίησης του Tέννυσον. Ο Χολστ καταφέρνει να γεφυρώσει τον ποιητικό λόγο με τη μουσική σε μια σύνθεση σπάνιας ομορφιάς, που παραμένει ένα πολύτιμο στολίδι της αγγλικής λυρικής παράδοσης.

Gustav Holst, "Four Songs from "The Princess - The Splendour Falls":

4. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Βρετανός συνθέτης Benjamin Britten συνέθεσε το έργο "Serenade for Tenor, Horn and Strings, Op. 31", ανταποκρινόμενος σε ένα αίτημα του νεαρού και χαρισματικού κορνίστα Dennis Brain. Η σύνθεση ολοκληρώθηκε το 1943 και αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του Μπρτίττεν, όπου η φωνή, το κόρνο και τα έγχορδα συνυπάρχουν σε μια ατμόσφαιρα ονειρική, μελαγχολική και στοχαστική.
Το έργο είναι ουσιαστικά μια μουσική "σκηνή της νύχτας", που περιλαμβάνει μια εισαγωγή και έναν επίλογο, παιγμένους από σόλο κόρνο, ενώ μεταξύ τους παρεμβάλλονται έξι μελοποιημένα ποιήματα Άγγλων ποιητών, από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα. Τα ποιήματα επιλέχθηκαν με κοινό θεματικό άξονα τη νύχτα, ως φυσικό φαινόμενο, αλλά και ως υπαρξιακή κατάσταση...ηρεμία, γαλήνη, μαγεία, αλλά και τρόμος, σκοτεινές σκέψεις, υπαινιγμοί θανάτου. Το κόρνο παίζει καθοριστικό ρόλο, άλλοτε ηχεί σαν σάλπισμα από απόσταση, άλλοτε σαν εσωτερική φωνή ή απόηχος της ανθρώπινης ψυχής.

Το τρίτο μέρος του έργου φέρει τον τίτλο "Nocturne" και βασίζεται στο παραπάνω ποίημα του Τέννυσον. Πρόκειται  για μια συγκινητική μουσική αναπαράσταση της απόκοσμης, σχεδόν μυθικής εικόνας που περιγράφει ο Τέννυσον. Ο ήχος γίνεται φορέας συναισθήματος, μνήμης και στοχασμού, ενώ η "αντήχηση" στο ποίημα αντανακλάται και μουσικά με επαναλήψεις και απόηχους μέσα στην ορχήστρα και τη φωνή.

Britten: "Serenade for tenor, horn & strings, Op.31 - Nocturne" / Peter Pears

5. Τέλος, μια ξεχωριστή θέση στις μουσικές αποτυπώσεις του ποιήματος "The Splendour Falls" του Τέννυσον κατέχει η βαθιά λυρική εκδοχή του Cecil Armstrong Gibbs, ενός συνθέτη που υπήρξε ιδιαίτερα αγαπητός στη βασίλισσα Ελισάβετ και γνώρισε ευρεία αναγνώριση και αγάπη στη Βρετανία, κυρίως χάρη στη σημαντική του συμβολή στη χορωδιακή μουσική.

Ο Gibbs υπήρξε μαθητής των διακεκριμένων Βρετανών μουσικών Ralph Vaughan Williams και Adrian Boult, γεγονός που διαμόρφωσε τη μουσική του αισθητική και ενίσχυσε την αφοσίωσή του σε έναν εθνικό, λυρικό ήχο.
Η μελοποίηση του είναι βαθιά εκφραστική, με σαφώς αναγνωρίσιμη αγγλική εθνική χροιά. Ο συνθέτης χρησιμοποιεί ευφάνταστα μοτίβα εμπνευσμένα από βρετανικά λαϊκά τραγούδια, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει μια λεπτοδουλεμένη ιμπρεσιονιστική ατμόσφαιρα, που παραπέμπει στον Κλωντ Ντεμπισί, συνθέτη τον οποίο ο Gibbs θαύμαζε βαθύτατα και συχνά επικαλούνταν για τις πρωτοποριακές του συνθετικές ιδέες.

Cecil Armstrong Gibbs: "The Splendour Falls":

Το κείμενο γράφτηκε στη μνήμη του Alfred Tennyson, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 6 Οκτωβρίου 1892, σε ηλικία 83 ετών, ύστερα από σύντομη ασθένεια με συμπτώματα γρίπης, που πιθανόν εξελίχθηκε σε πνευμονία. Μέχρι την τελευταία στιγμή διατήρησε διαύγεια πνεύματος. 
Ο θάνατός του προκάλεσε βαθιά συγκίνηση στη βρετανική κοινωνία, καθώς ο Τέννυσον δεν ήταν απλώς ο "δαφνοστεφής ποιητής" της Βικτωριανής εποχής, αλλά και μια συμβολική μορφή εθνικής ενότητας και πολιτιστικής ταυτότητας. Η κηδεία του πραγματοποιήθηκε με τιμές εθνικού ήρωα, στο Αβαείο του Γουέστμινστερ, όπου ετάφη στο περίφημο "Poets’ Corner", δίπλα σε άλλους σπουδαίους ποιητές.

Στο μπλογκ υπάρχουν κι άλλα κείμενα για τον Τέννυσον. Περιηγηθείτε!

Ilya Repin - Benjamin Britten: "ΝΙΚΟΛΑΣ ο ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΣ" ή "Ο Αγιος Νικολαος σώζει τρεις αθώους απο το θάνατο"...

 

Ilya Repin: "Ο Αγιος Νικολαος σώζει τρεις αθώους απο το θάνατο"...

Τον προστάτη των ναυτικών και των εμπόρων τιμά σήμερα, 6 Δεκέμβρη η Εκκλησία μας, τον Άγιο Νικόλαο.
Γεννήθηκε το 270 μ.Χ. στα Πάταρα της Λυκίας, από Έλληνες οικονομικά εύρωστους και ευσεβείς γονείς.
Ο Άγιος είχε φιλάνθρωπα αισθήματα, έτσι όταν κληρονόμησε την τεράστια περιουσία του τη διέθεσε  στους απελπισμένους για να τούς ανακουφίσει.Αφιερώθηκε στον ασκητικό βίο, όμως λόγω της αρετής του τιμήθηκε και με το αξίωμα του αρχιεπισκόπου Μύρων.

Ο Άγιος Νικόλαος ξεχώρισε για τη σοφία, την ηθική του τελειότητα και ήταν προικισμένος με το χάρισμα της θαυματουργίας. Καθόλη τη διάρκεια του βίου του πάλεψε για την αληθινή πίστη και το δίκαιο, προσπαθώντας να γίνεται ο γαλήνιος όρμος όπου θα καταφεύγει κάθε "τρικυμισμένος".

Το θέμα του παραπάνω πίνακα του μέγιστου ρώσου καλλιτέχνη Ιλια Ρέπιν, αναφέρεται σε έναν από τους θρύλους του Αγίου Νικολάου, σύμφωνα με τον οποίο ενώ έλειπε από τα Μύρα της Λυκίας , όπου ήταν Αρχιεπίσκοπος, ο κυβερνήτης κατόπιν δωροδοκίας, καταδίκασε σε θάνατο τρεις αθώους.
Όταν το έμαθε ο Άγιος, επέστρεψε βιαστικά στα Μύρα και έφτασε στον τόπο της εκτέλεσης ακριβώς τη στιγμή που ο δήμιος ετοιμαζόταν να αποκεφαλίσει τον πρώτο από τους τρεις. Όρμησε στον δήμιο, του άρπαξε το σπαθί από τα χέρια και το πέταξε στο έδαφος, αφήνοντας άφωνους τους παρευρισκόμενους.

Ο ζωγράφος απεικονίζει τη στιγμή που ο Νικόλαος πιάνει με δύναμη το σπαθί και εμποδίζει το δήμιο να εκτελέσει την αποτρόπαια πράξη. Με ύψιστη μαεστρία ο ρώσος καλλιτέχνης καταφέρνει να αποδώσει την αντίθεση μεταξύ των χαρακτήρων: το θάρρος, την αποφασιστικότητα και το σθένος του Αγίου Νικολάου πεπεισμένο για το δίκαιό του, το σάστισμα του δήμιου, τη φοβισμένη έκφραση του κυβερνήτη και τα έκπληκτα πρόσωπα των καταδικασμένων που δεν πίστευαν στο θαύμα της σωτηρίας τους.

Ο Ιλια Ρέπιν συνδέθηκε με μακροχρόνια φιλία με τον ρώσο συγγραφέα Λέοντα Τολστόι. Μπορεί να διαφωνούσαν συχνά -ιδιαίτερα σε θέματα τέχνης- όμως ο θαυμασμός και η εκτίμηση του ενός για τον άλλο ήταν αμοιβαία, με την επιρροή του Τολστόι να είναι εμφανής στο έργο του Ρέπιν.

Παράδειγμα αποτελεί αυτό το εικαστικό "Νικόλαος ο Θαυματουργός ή Ο Αγιος Νικολαος σώζει το τρεις αθώους απο το θάνατο", όπου μεταφέρεται η διακήρυξη του Τολστόι κατά της θανατικής ποινής. Μάλιστα σύμφωνα με κάποιους αναλυτές ο Άγιος Νικόλαος έχει τα χαρακτηριστικά του Τολστόι ως γκριζομάλλης γενειοφόρος...



Ο Μπένζαμιν Μπρίττεν στην Καντάτα του "St Nicolas, op. 42 " σκιαγραφεί το πορτρέτο του Aγίου επικεντρώνοντας στους σχετικούς με αυτόν θρύλους. Στο όγδοο από τα εννέα μέρη της Καντάτας που έχει τίτλο "Η ευσέβεια και τα θαυμαστά έργα του Αγίου Νικολάου" γίνεται αναφορά στο σχετικό θαυματουργό επεισόδιο με τους τρεις καταδικασθέντες που σώθηκαν την τελευταία στιγμή. Η δραματι΄τητα του κειμενου, η αγωνία των στιγμών, η ελπίδα και η ανακούφιση, είναι συναισθήματα που δημιουργεί η ακρόαση με τη χρήση εντυπωσιακών αντιθέσεων σε αρμονίες, φωνητικά στυλ, αλλά και οργανικά ηχοχρώματα.

"Για σαράντα χρόνια Αγιε Νικόλα μας,

Ηγέτη των ανθρώπων μας, ποιμένα μας και

ευγενικέ καθοδηγητη μας, περπάτησες δίπλα μας.

Απευθυνθήκαμε σε Σε, στη γέννηση και τον θάνατο,

Σε καιρό πείνας και στενοχώριας,

σε κάθε θλίψη μας ζητώντας ανακούφιση.

[...]

Κρατάμε ζωντανή τη μνήμη Του

με θρύλους που για τα παιδιά μας

και τα παιδιά των παιδιών τους είναι θησαυροί.

[...]

Οι πύλες ήτανε φραγμένες,

η μαύρη σημαία κυμάτιζε,

και τρεις άντρες γονάτισαν δίπλα στο δήμιο

Αλλά ο Νικόλας έσκασε σαν φλόγα

κι έμεινε σαστισμένο το σπαθί

σώζοντας τους τρεις αθώους..."!

Η "Καντάτα του ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ", του Μπρίττεν είναι ένα κατανυκτικότατο έργο για μικτή χορωδία και τενόρο ως σολίστ, πλαισιωμένους από όργανο, πιάνο, κουαρτέτο εγχόρδων και κρουστά.
Πρόκειται για ένα από τα νεανικά έργα του συνθέτη, γραμμένο να εκτελείται από ερασιτέχνες, παράδοση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με τις νέες ορχήστρες κυρίως, να το περιλαμβάνουν στο ρεπερτόριό τους.

Η χορωδιακή σύνθεση ηχεί ως ανακουφιστική ψαλμωδία, ανυψώνοντας την ψυχή του ακροατή, οδηγώντας τον σε ουράνια πνευματικά μονοπάτια ελπίδας, παρηγορίας, προσδοκιών και αισιοδοξίας!

Britten: Saint Nicolas, Op. 42: VIII. His Piety and Marvellous Works":

Έναρξη σχολικής χρονιάς με Βenjamin Britten...

11 Σεπτεμβρίου σήμερα και το πρώτο χτύπημα του σχολικού κουδουνιού αντηχεί ξανά. Ηχεί για να σημάνει την αρχή μιας νέας σχολικής χρονιάς, αλλά και για να προσκαλέσει το πολύβουο μελίσσι της μαθητικής ζωής στο προαύλιο...

Καλή σχολική χρονιά σε όλους τους μαθητές! Εύχομαι η νέα αυτή αρχή να σας φέρει πρόοδο, να σας χαρίσει πολύτιμες γνώσεις και πλούσιες εμπειρίες που θα φωτίσουν το δρόμο σας. Κυρίως όμως, μέσα από τη συμμετοχή σας στη σχολική διαδικασία, εύχομαι να μάθετε κάτι ακόμη πιο σημαντικό.. να γίνετε "άνθρωποι" με όλη τη σημασία της λέξης. Προσωπικότητες σκεπτόμενες, ανεξάρτητες και αυτάρκεις, που θα πορεύονται στη ζωή με θάρρος και αυτοπεποίθηση, στηριζόμενοι στις δικές τους δυνάμεις και αξίες.

Να θυμάστε πως το σχολείο δεν είναι απλώς ένας τόπος μάθησης γνώσεων, αλλά και ένας χώρος όπου καλλιεργείται ο σεβασμός, η δημιουργικότητα, η αλληλεγγύη και η αγάπη για τη ζωή. Με αυτά τα εφόδια, η κάθε σας μέρα θα είναι μια νέα ευκαιρία για ανακάλυψη και εξέλιξη.

Καλή δύναμη, αισιοδοξία και πολλή χαρά σε όλη τη σχολική σας πορεία!

Οι ευχές συνοδεύοται από το πρώτο έργο ενός δημιουργού, που οργανώθηκε με φράσεις και συνθέσεις από τότε που ήταν μικρός μαθητής...

 

Ο 10χρονος Μπένζαμιν Μπρίτεν με σχολική αμφίεση
(Φωτό τραβηγμένη το Σεπτέμβριο του 1923
πηγή: Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων, Λονδίνο)

Ο Μπένζαμιν Μπρίτεν άρχισε να συνθέτει από πολύ μικρή ηλικία, δείχνοντας εξαιρετική επιμέλεια, πειθαρχία αλλά και σπάνια ευαισθησία. Ήταν ένα παιδί που έβλεπε τον κόσμο μέσα από νότες. Τα πρώτα του έργα ήταν κυρίως για πιάνο, φωνή, καθώς και μικρές απόπειρες σύνθεσης για σύνολα μουσικής δωματίου. Ήδη από τότε, διακρινόταν για την καθαρότητα της γραφής του και την ιδιαίτερη μουσική του φαντασία.

Το πρώτο του σημαντικό έργο ήρθε λίγο αργότερα, ως δημιουργική ανασύνθεση υλικού από εκείνες τις πρώιμες μαθητικές συνθέσεις του. Ήταν μια πράξη ανάκλησης της παιδικής ματιάς, που όμως μέσα από την ωριμότητα του νέου συνθέτη μεταμορφώθηκε σε ολοκληρωμένη, μορφολογικά άρτια συμφωνική πρόταση.

Αυτό το έργο είναι η περίφημη "Simple Symphony, Op. 4", ένας τίτλος που δεν παραπέμπει σε απλοϊκότητα, αλλά στην αμεσότητα και τη διαύγεια και κυρίως στο γεγονός ότι δεν απαιτεί δεξιοτεχνικό παίξιμο, αλλά ευαισθησία και μουσικότητα. Προορίζεται, άλλωστε, για νεαρούς εκτελεστές και ακροατές, παιδιά ή εφήβους που μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους στην ενέργεια και τη διάθεση του έργου.

Η "Simple Symphony" αναπτύσσεται σε τέσσερα μέρη με χαρακτηριστικούς και περιγραφικούς τίτλους, οι οποίοι μας προϊδεάζουν για το ύφος και τη διάθεση της μουσικής:

• Boisterous Bourrée (Θορυβώδες Μπουρέ). Ένα εναρκτήριο μέρος γεμάτο ζωντάνια και κίνηση, με παιχνιδιάρικη ορμή και ρυθμικό παλμό.
  
  
• Playful Pizzicato (Χαρούμενο Πιτσικάτο).Το πιο δημοφιλές μέρος του έργου, στο οποίο οι μουσικοί παίζουν τις χορδές τους με τα δάχτυλα, χωρίς δοξάρι. Το αποτέλεσμα είναι ένας ανάλαφρος, ρυθμικός χορός που αποπνέει σπιρτάδα και παιδική ευθυμία.
  
  
• Sentimental Sarabande (Συναισθηματική Σαραμπάντ).Ένα πιο αργό και εκφραστικό μέρος, με λυρισμό και μελαγχολική ομορφιά, που δείχνει τη συναισθηματική ωριμότητα του νεαρού συνθέτη και
  
  
• Frolicsome Finale (Παιχνιδιάρικο Φινάλε). Ένα ξέφρενο κλείσιμο, γεμάτο χιούμορ, ένταση και χορευτική διάθεση. Το έργο ολοκληρώνεται όπως ξεκίνησε, με νεανική ενέργεια και αίσθηση ελευθερίας.

Η πρεμιέρα της "Simple Symphony" πραγματοποιήθηκε το 1934, με τον 20χρονο τότε Britten να διευθύνει μια ερασιτεχνική ορχήστρα, μια πράξη που δείχνει τη δέσμευσή του στη μουσική, αλλά και την επιθυμία του να απευθυνθεί σε όλους, πέρα από τα στενά όρια της επαγγελματικής τέχνης.
Η Simple Symphony παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο αγαπητά έργα του Μπρίττεν. Απλή, λυρική, με χιούμορ, μια γνήσια παιδική αίσθηση του θαύματος.

Προτείνω την ακρόαση του 2ου μέρους, "Playful Pizzicato", καθώς -όπως αναφέραμε- είναι περισσότερο γνωστό και διακρίνεται για τη ρυθμική ζωηράδα του με χαρακτηριστική την εκτέλεση των τοξοτών χωρίς δοξάρι...

Britten: Simple Symphony, Op. 4 - II. Playful Pizzicato:

Ο Μπρίτεν, φίλοι μου, ακόμα κι από τα μαθητικά του χρόνια, μας θυμίζει πως η δημιουργία δεν περιμένει την ωριμότητα, ανθίζει όπου υπάρχει πάθος και ευαισθησία.
Καλή αρχή στη νέα σχολική χρονιά!Είθε οι μέρες να γεμίζουν γνώση, φαντασία και φως. Κάθε σελίδα βιβλίου να γίνεται παράθυρο στον κόσμο, κάθε μάθημα ένα βήμα πιο κοντά στα όνειρα και κάθε μικρή προσπάθεια, σπόρος για ένα όμορφο αύριο...

Τρεις θρύλοι για τον Άγιο Νικόλαο...

 

"Three Legends of Saint Nicholas", Gerard David

Τον Άγιο Νικόλαο, προστάτη των ναυτικών και των εμπόρων τιμά σήμερα, 6 Δεκέμβρη η Εκκλησία μας

Γεννήθηκε το 270 μ.Χ. στα Πάταρα της Λυκίας, από Έλληνες γονείς, πλούσιους και ευσεβείς.
Ο Άγιος είχε φιλάνθρωπα αισθήματα, έτσι όταν κληρονόμησε την τεράστια περιουσία του τη διέθεσε  στους απελπισμένους για να τούς ανακουφίσει...
Προίκισε άπορες κορασίδες, έκανε δώρα στους φτωχούς και τα ορφανά.

Ο Άγιος Νικόλαος είναι από τους πολύ αγαπητούς Αγίους της Χριστιανοσύνης γι'αυτό και σχετίζεται με πολλούς θρύλους και παραδόσεις.

Ο Φλαμανδός ζωγράφος, Γκέραρντ Ντάβιντ, εκπρόσωπος της πρώιμης Αναγέννησης κι από τους τελευταίους μεγάλους Δασκάλους της Σχολής της Μπρυζ καταπιάστηκε κυρίως με θρησκευτικά θέματα. Τα μνημειώδη και συχνά πολύπτυχα έργα του Ντάβιντ χαρακτηρίζονται από τη διακριτικότητα και τον λεπτό σεβασμό με τον οποίο προσεγγίζει τα θέματά του.

Στο τρίπτυχό του: "Θρύλοι του Αγίου Νικολάου" εμπνέεται και απεικονίζει τρεις από τις δημοφιλέστερες ιστορίες, που σχετίζονται με τον Άγιο:

I. Πρώτο αριστερά βλέπουμε την αναπαράσταση του θαύματος που έλαβε χώρα λίγο μετά τη γέννηση του Αγίου, όταν βρέφος σηκώθηκε, στάθηκε στα πόδια του κι άρχισε ευθύς να προσεύχεται ευλαβικά.
II. Στο μεσαίο τμήμα του τρίπτυχου ο Ντάβιντ απεικονίζει το θρύλο της κρυφής δωρεάς του Αγίου στα τρία φτωχά ανύπαντρα κορίτσια και
III. Στο τρίτο δεξιά τμήμα την επίσης δημοφιλή ιστορία,  όπου ο Άγιος ανέστησε τρία σχολιαρόπαιδα, που είχε σφάξει ένας χασάπης για να βάλει το κρέας τους στον κιμά.

Οι τρεις δημοφιλείς θρύλοι έχουν εμπνεύσει και αντίστοιχα έργα μουσικής από την εποχή του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης ως τη σύγχρονη εποχή...

1. Ένας μεσαιωνικός ύμνος αγνώστου δημιουργού ως προς τη στιχουργία και μουσική και αφιερωμένος στην αγιότητά Του έχει τίτλο: "Ο Άγιος Νικόλαος γεννήθηκε στην πόλη των Πατάρων".
Πρόκειται για Γρηγοριανή, μονοφωνική υμνωδία χωρίς όργανα και  μέτρο, που ακολουθεί το ρυθμό των λέξεων, όπου περιγράφεται η καταγωγή του Αγίου, η σεβάσμια στάση του καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του, αλλά και το θαύμα ως νεογέννητο να σταθεί όρθιο και να προσευχηθεί με ευλάβεια, όπως αναπαριστά ο Ντάβιντ στο πρώτο εικαστικό του τρίπτυχου:

"Ο Άγιος Νικόλαος γεννήθηκε στην πόλη της Πατάρων 

και καταγόταν από ευγενείς και πλούσιους συγγενείς. 

Ο πατέρας του ονομαζόταν Επιφάνιος 

και η μητέρα του Γιοχάννα.

Από την πρώτη μέρα που γεννήθηκε, 

όταν τον έλουσαν, τον έντυσαν 
στάθηκε όρθιος κι άρχισε να προσεύχεται

δεν ήθελε να θηλάσει Τετάρτη και Παρασκευή,

και μεγαλώνοντας απέφευγε τις απρεπείς συναναστροφές..."

2. Ο 'Αγιος Νικόλαος καθιερώθηκε ως προστάτης άγιος των παιδιών γιατί συνήθιζε να προσφέρει μυστικά δώρα στους ανθρώπους, ενώ μερικές φορές έβαζε νομίσματα στα παπούτσια τους.
Ένας θρύλος αναφέρει πως όταν έμαθε για έναν φτωχό, που δεν μπορούσε να παντρέψει τις τρεις θυγατέρες του γιατί δεν είχαν προίκα,  και με τον κίνδυνο να καταφύγουν στην πορνεία, αποφάσισε να προσφέρει ο ίδιος τα χρήματα. Όμως δεν ήθελε να το γνωρίζει κανείς κατά τη διδαχή "μη γνώτω η αριστερά τι ποιεί η δεξιά". Έτσι κρυφά και μέσα στο σκοτάδι της νύχτας πέταξε από το παράθυρο του σπιτιού τους τρία πορτοφόλια γεμάτα χρυσά νομίσματα, ένα για το κάθε άπορο κορίτσι.

Αυτή η μυστική προσφορά δώρων στα σπίτια των ανθρώπων μέσα στο σκοτάδι διαμόρφωσε και την παράδοση του Άγιου Βασίλη. 

Απλό και απέριττο μέσα στην αυστηρή του φόρμα είναι το μεσαιωνικό άσμα: "A worschipfull man hadde thre doughtres virgines", όμως σπάνιας ομορφιάς που ανατάσσει τον ακροατή προκαλώντας του μυριάδες συναισθήματα εσωτερικής γαλήνης και ψυχικής αγαλλίασης.

3. Ο Μπένζαμιν Μπρίττεν στην Καντάτα του για τον Άγιο Νικόλαο  σκιαγραφεί το πορτρέτο του αγίου επικεντρώνοντας στους σχετικούς με αυτόν θρύλους. Η μουσική του Μπρίττεν ενισχύει το δράμα του κειμένου με τη χρήση εντυπωσιακών αντιθέσεων σε αρμονίες, φωνητικά στυλ, αλλά και οργανικά ηχοχρώματα. Το έβδομο από τα εννέα μέρη της Καντάτας  αφηγείται μουσικά το σχετικό θρύλο με τον Άγιο που ανέστησε τα τρία σχολιαρόπαιδα, που είχε σφάξει ο χασάπης.

Γνωρίζουμε την παιδαγωγική δράση του Μπρίττεν, που πηγάζει από την ιδιαίτερη αγάπη του για τα παιδιά και μπορούμε να φανταστούμε την ευαισθησία με την οποία χειρίζεται το μέρος αυτό της καντάτας.

"Tίμοθυ, Μαρκ και συ Ιωάννη, φορέστε τα ενδύματα τα σαρκικά…", ψάλλει ο τενόρος (3:59) με τη χορωδία να συμπεριφέρεται αντιστικτικά…, και αποκορύφωμα το δοξαστικό "Αλληλούια" (5:12), σε απόδοση από παιδικές φωνούλες, με το οποίο σηματοδοτείται η επιστροφή των νεκρών παιδιών!

Ο Άγιος Νικόλαος, η χειροτονία στα Μύρα και η καντάτα του Μπρίττεν...

 

Πάολο Βερονέζε:  "La consacrazione di San Nicola"

Τον προστάτη των ναυτικών και των εμπόρων τιμά σήμερα, 6 Δεκέμβρη η Εκκλησία μας, τον Άγιο Νικόλαο.
Γεννήθηκε το 270 μ.Χ. στα Πάταρα της Λυκίας, από Έλληνες οικονομικά εύρωστους και ευσεβείς γονείς.
Ο Άγιος είχε φιλάνθρωπα αισθήματα, έτσι όταν κληρονόμησε την τεράστια περιουσία του τη διέθεσε  στους απελπισμένους για να τούς ανακουφίσει...
Για τους Ευρωπαίους είναι το πρότυπο του δικού μας Άγιου Βασίλη λόγω ενός θρύλου ότι προίκισε τρεις εξαθλιωμένες νεαρές γυναίκες και έκανε δώρα στους φτωχούς, τις χήρες και τα ορφανά.

Ο Άγιος Νικόλαος ξεχώρισε για τη σοφία, την ηθική του τελειότητα και ήταν προικισμένος με το χάρισμα της θαυματουργίας!

Αφιερώθηκε στον ασκητικό βίο, όμως λόγω της αρετής του τιμήθηκε και με το αξίωμα του αρχιεπισκόπου Μύρων.

Ο πίνακας του Πάολο Βερονέζε  δείχνει την "Αγιοποίηση του Αγίου Νικολάου".

Την παραμονή της εκλογής  στα Μύρα, μια φωνή αποκάλυψε ότι ένας ευσεβής νεαρός που ονομαζόταν Νικόλαος είχε επιλεγεί θεϊκά και θα ήταν ο πρώτος που θα εμφανιζόταν στην πόρτα του καθεδρικού ναού το επόμενο πρωί.
Ο Βερονέζε απεικονίζει την είσοδο του Νικολάου στον καθεδρικό ναό, όπου ο ανώτερος επίσκοπος καθαγιάζει τον Νικόλαο, που γονατίζει εν μέσω δυο γεροντότερων επισκόπων με λευκούς χιτώνες.  Ένας φτερωτός άγγελος με χρυσό ραβδί στα χέρια κατεβαίνει φέρνοντας  την επισκοπική μίτρα για τη χειροτονία.

Ο βίος του Αγίου ενέπνευσε στον άγγλο Μπένζαμιν Μπρίττεν την "Καντάτα του ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ", ένα κατανυκτικότατο έργο για μικτή χορωδία και τενόρο ως σολίστ, πλαισιωμένους από όργανο, πιάνο, κουαρτέτο εγχόρδων και κρουστά.


Πρόκειται για ένα από τα νεανικά έργα του συνθέτη, γραμμένο να εκτελείται από ερασιτέχνες, παράδοση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με τις νέες ορχήστρες κυρίως, να το περιλαμβάνουν στο ρεπερτόριό τους.

Η καντάτα αποτελείται από εννέα αυτοτελή τμήματα και περιλαμβάνει σολιστικά μέρη από τον τενόρο, ο οποίος εξιστορεί τη θαυματουργή γέννηση του αγίου Νικολάου, και την αγωνία του για τα αμαρτήματα των ανθρώπων...Επίσης χορωδιακή προσευχή και μέρη που αναφέρονται σε θρύλους σχετικούς με τον άγιο...

Στο πέμπτο μέρος της καντάτας ο συνθέτης αποτυπώνει μουσικά τη χειροτονία του Νικολάου και το διορισμό του στη θέση του Αρχιεπισκόπου Μύρων. Άφθαστης λαμπρότητος το ομοφωνικής γραφής χορωδιακό, με τις φωνές να καλούν τον θαυματουργό Άγιο να αποκρούσει τους εχθρούς της Πίστης και της Εκκλησίας και τον τενόρο στο μουσικό όρκο που ακολουθεί να ξεδιπλώνει τη δεξιοτεχνική του δεινότητα. 

Το μέρος αυτό της καντάτας είναι το μόνο από τα εννέα που αναπτύσσεται στα πρότυπα της τονικότητας, ενώ ο Μπρίττεν ολοκληρώνει με μοτίβο δανεισμένο από τον δημοφιλή εκκλησιαστικό ύμνο από το ψαλτήρι της Γενεύης..

Η χρήση εντυπωσιακών αντιθέσεων σε αρμονίες, φωνητικά στυλ, αλλά και οργανικά ηχοχρώματα ενισχύει τη δυναμική του κειμένου.

Britten: "Saint Nicolas, V. Nicolas comes to Myra and is chosen Bishop"

Για τα υπόλοιπα μέρη της περίφημης καντάτας του Μπρίττεν μπορείτε να διαβάσετε εδώ, καθώς και κείμενα με μουσικά έργα για τον Άγιο Νικόλαο εδώ, εδώ, εδώ και εδώ.

Blake: "Το Δέντρο με το δηλητήριο", μουσικές προσαρμογές...

Εικονογράφηση του William Blake για το ποίημά του: "A Poison Tree - Το Δέντρο με το δηλητήριο"

Θεωρείται πολύπλευρη και πολυτάλαντη προσωπικότητα, καθώς εκτός από ποιητής ήταν και εικαστικός καλλιτέχνης, χαράκτης, εικονογράφος και ζωγράφος.
Ο γεννημένος σαν σήμερα, 28 Νοέμβρη του 1757, εκκεντρικός William Blake χαρακτηρίστηκε ως "Προφήτης" της βρετανικής Λογοτεχνίας.
Πρόκειται για έναν αντισυμβατικό καλλιτέχνη, έναν οραματιστή, που μπορεί κάποτε να χλευάστηκε ως παρανοϊκός, όμως σήμερα τιμάται ως μεγαλοφυία...

Στο έργο του συνυπάρχουν φιλοσοφία και ρομαντισμός, χιούμορ και ευφυία. 

Για την πρώτη ποιητική συλλογή του οι κριτικοί θα γράψουν πως έχει δεχτεί "επιδράσεις από τη λυρική ποίηση της Ελισαβετιανής εποχής και το Σαιξπήρειο δράμα, από το Γοτθικό ύφος, αλλά και τον Οσσιανό..."

Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος προλογίζοντας μεταφράσεις ποιημάτων του Μπλέικ θα τοποθετηθεί λέγοντας: "Θεωρώ τον οραματιστή ποιητή, τον χαράκτη, στοχαστή Μπλέικ "Γίγαντα" που δεν μπόρεσαν να φτάσουν ούτε ο Πάουντ ούτε ο Έλιοτ, έναν ποιητή-προφήτη, όπως ήταν οι ποιητές σε όλες τις μεγάλες εποχές..."

Ο πολυπράγμων Μπλέικ δημιουργεί επίσης μια τεχνική εκτύπωσης, πρωτότυπη και ιδιαίτερη, στην οποία χρησιμοποιεί χάλκινες πλάκες, νερομπογές και οξέα για σταθεροποίησή τους.
Πραγματικά έργα τέχνης, που ο ίδιος ονόμασε "Φωτισμένες εκτυπώσεις".
Μια μέθοδος, που πολλές από τις λεπτομέρειές της δεν είναι γνωστές και ο ίδιος ισχυριζόταν πως του την αποκάλυψε το πνεύμα του αδερφού του σε όραμα!


Στη συλλογή του "Τραγούδια της αθωότητας και της εμπειρίας" , αριστουργηματικά δείγματα της αγγλικής λυρικής ποίησης, γραμμένα και εικονογραφημένα από τον ίδιο, βρίσκουμε το ποίημα: "A Poison Tree - Το Δέντρο με το δηλητήριο":

"Θύμωσα με το φίλο μου:

είπα την οργή μου, η οργή μου έσβησε.

Θύμωσα με τον εχθρό μου:

δεν το είπα, η οργή μου θέριεψε.

Και την πότιζα με φόβο

Νύχτα και μέρα με τα δάκρυά μου

Με χαμόγελα την έκρυψα

και με γλυκές, απατηλές γητειές.

Μέρα και νύχτα εκείνη θέριευε,

μέχρι που γέννησε λαμπρό μήλο,

κι ο εχθρός μου το 'δε να λάμπει

κι ήξερε ότι ήτανε δικό μου.

Κλεφτά μπήκε στον κήπο μου

όταν η νύχτα είχε ρίξει τα πέπλα της

και την αυγή τον είδα με χαρά

ξαπλωμένο να κείτεται κάτω απ' το δέντρο"

Στο παραπάνω ποίημα ο Μπλέικ περιγράφει τα καταπιεσμένα αισθήματα θυμού του αφηγητή προς ένα άτομο, συναισθήματα που τελικά οδηγούν σε φόνο. Το ποίημα διερευνά θέματα αγανάκτησης, εκδίκησης και γενικότερα την πεσμένη κατάσταση της ανθρωπότητας. 

 

Οι μουσικές εμπνεύσεις:  

1) Στον κύκλο τραγουδιών: "Ten Blake Songs" για φωνή τενόρου ή σοπράνο και όμποε του Ralph Vaughan Williams, που γράφτηκε το 1957 για την ταινία "The Vision of William Blake", όπως μαρτυρά ο τίτλος του φιλμ έχουν μελοποιηθεί ποιητικές δημιουργίες του μεγαλοφυούς δημιουργού.  Τα πρώτα εννέα τραγούδια προέρχονται από τα "Τραγούδια της αθωότητας και της εμπειρίας" και το δέκατο από σημειώσεις του Μπλέικ. Ανάμεσά τους και το "Δέντρο με το δηλητήριο"

Η σύνθεση αφιερώθηκε από τον Βον Ουίλλιαμς στον τενόρο Γουίλφρεντ Μπράουν και την ομποΐστα Τζάνετ Κράξτον, που πρωτοερμήνευσαν τον κύκλο τραγουδιών.

 Ralph Vaughan Williams: "A Poison Tree":

2) To "Δέντρο με το δηλητήριο" αποτελεί μέρος της σειράς "Songs and Proverbs of William Blake, Op 74 - Τραγούδια και Παροιμίες του Μπλέικ, έργο 74" για βαρύτονο και πιάνο.

Πρόκειται για κύκλο τραγουδιών, που ο Μπένζαμιν Μπρίττεν συνέθεσε το 1965.

Την επιλογή των κειμένων έκανε ο σύντροφος του συνθέτη, τενόρος Πήτερ Πίαρς από τις συλλογές του Μπλέικ: "Τραγούδια της Αθωότητας", "Τραγούδια της εμπειρίας" και "Παροιμίες της Κόλασης".
Παρουσιάστηκαν στο Φεστιβάλ Aldeburgh το καλοκαίρι του '65 από τον γερμανό βαρύτονο Ντήτριχ Φίσερ-Ντισκάου και το συνθέτη στο πιάνο.
Η υποδοχή ήταν ενθουσιώδης από τους βρετανούς, με τους κριτικούς να εγκωμιάζουν τον τρόπο που ο Μπρίττεν "μουσικά στέκεται απέναντι" από τις εσωτερικές μας δυνάμεις του σκότους και την αίσθηση της σκληρότητας.

Britten: "Songs & Proverbs of William Blake, Op.74: 
ΙΙ. A Poison Tree:

3) Eκτός των δυο βρετανών, και ο βέλγος σύγχρονος-κλασικός συνθέτης, Lucien Posman έχει εμπνευστεί μεγάλο μέρος της συνθετικής εργασίας του από την ποίηση του Ουίλιαμ Μπλέικ. Βασικός εκπρόσωπος του μεταμοντερνισμού με έργα που έχουν βραβευτεί σε διεθνή φεστιβάλ, η "φωνή" του Πόσμαν ξεχωρίζει για την προσέγγιση στο ύφος και το περιεχόμενο της ποίησης του Μπλέικ.

Στο έργο του 1998: "Ten Songs of Experience-Δέκα Τραγούδια της Εμπειρίας" για μικτή χορωδία a cappella βρίσκουμε και το  "A Poison Tree":

Κείμενα για τον Ουίλλιαμ Μπλέικ και μουσικές προσαρμογές ποιημάτων του υπάρχουν κι άλλα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Benjamin Britten: "Ημερολόγιο Διακοπών"...

[Φωτογραφία δική μου από τις φετινές διακοπές στα Σύβοτα]

Τσουπ! Να 'μαστε πάλι εδώ, στη γωνιά της σκέψης, της τέχνης, της μουσικής και της ποίησης...
Ένα μεγάλο ηλεκτρονικό "ευχαριστώ" και μια θερμή αγκαλιά σε όλες τις ψυχές που, παρά την απόσταση και τη σιωπή, κράτησαν το νήμα της σύνδεσης ζωντανό. Τα μηνύματα, οι λέξεις, το ενδιαφέρον και η στοργή, είτε inbox, είτε με ένα τηλεφώνημα ή μήνυμα, φώτισαν το μονοπάτι της απουσίας με ζεστασιά και ειλικρίνεια.

Η σιωπή δεν είναι πάντα σβήσιμο. Είναι συχνά παύση. Ανασυγκρότηση. 

Οι καλοκαιρινές μέρες, όταν φωτίζονται από τη θαλπωρή της συντροφικότητας  αφήνουν στην καρδιά ανεξίτηλα αποτυπώματα. Και όταν πέφτει η σιγαλιά, κι οι φωνές σιγούν, μένει η γλυκιά μελαγχολία του αποχωρισμού, μα και η βαθιά ευγνωμοσύνη για το ότι υπήρξαν.

Η συντροφιά εδώ, στη μικρή αυτή ψηφιακή κοινότητα, είναι βάλσαμο. Ό,τι αφήνει πίσω του το καλοκαίρι, εικόνες, ήχους, αισθήματα, βρίσκει θέση στο άτυπο ημερολόγιο της ψυχής. Κι εμείς συνεχίζουμε…

Το στέκι ξανανοίγει! Με λέξεις, νότες, εικόνες και όνειρα. Όσοι αγαπούν την ομορφιά των μικρών στιγμών και τη μαγεία του μοιράσματος, καλωσορίσατε ξανά!

Καλή μας διαδικτυακή χρονιά, με φως, βάθος και αλήθεια!

"Μουσικός" θα είναι φυσικά ο πρώτος μου ηλεκτρονικός χαιρετισμός και μάλιστα με βρετανό αγαπημένο δημιουργό και την πιανιστική του σουίτα, που εμπνεύστηκε από τις καλοκαιρινές του διακοπές και τις κατέγραψε με νότες σε ένα έργο που τιτλοφόρησε "Ημερολόγιο Διακοπών".

Ο Benjamin Britten συνέθεσε το 1934 την "Suite for Piano, Op. 5 : "Holiday Diary", μετά τις θερινές διακοπές του στη Βόρεια Θάλασσα..
Ο συνθέτης προσπαθεί και καταφέρνει να αποτυπώσει τις μικρές, απλές αλλά γεμάτες ευφορία στιγμές του, στιγμές χαλάρωσης και διασκέδασης...

I. Ευρηματικοτατα, ο Μπρίττεν απεικονίζει στα 4 μέρη της σουΐτας το απολαυστικά αναζωογονητικό θαλασσινό μπάνιο νωρίς το πρωί (ο συνθέτης λάτρευε το κολύμπι και υπήρξε δεινός κολυμβητής) με τα μικρά παιδιά να παίζουν με το νερό, το κοφτό-ορμητικό χτύπημα των κυμάτων στα βράχια...,

O Μπρίττεν καθισμένος σε ψαρόβαρκα στο Άλντεμπουργκ
(πηγή: bridgemanimages)

II. την ώρα της γεμάτης ανεμελιά βαρκάδας, όπου καθένας αγναντεύοντας απολαμβάνει την απεραντοσύνη της πλάσης συνειδητοποιώτας τη μικρότητά του ...,

III. τη βουη της χαράς στην παραλία, όπου όλοι πηγαινοέρχονται εύθυμα συμμετέχοντας -λες- σε μια γιορτή που θυμίζει λαϊκό πανηγυρι, όπου τα παιδιά δίνουν τον παλμό με τα τρανταχτά γέλια ν' αναμιγνύονται με ρυθμικά διασκεδαστικά βηματα σκιαγραφώντας μιαν εικόνα στην οποία ξεχωρίζει η διαθεση του ξεφαντώματος, η ευθυμία του ομαδικού παιχνιδιού κι εν γένει η πολυχρωμία των συναισθηματων που γεννά η επαφη με αγαπημένα πρόσωπα, .... Πρόκειται για πιανιστική μινιατούρα πολύ αγαπημένη μου, καθώς επιδεικνύει πληθωρικές δεξιοτεχνικές φιγούρες, όπου χαρακτηρίζεται από ζωηρή ρυθμική κινητικότητα και σύντομες μελωδικές ιδέες που το εύπλαστο υλικό τους μαεστρικά ο Μπρίττεν, αναπτύσσει. Ένα γρήγορο rondo σε στυλ τοκάτας με περιγραφικά επεισόδια...

IV. αλλά και την θαλασσινή ηρεμία στην αστερόφεγγη νύχτα στο τέλος μιας θερμής, καλοκαιρινής ημέρας, με ιδιαίτερους χρωματισμούς σε ένα αργό τέμπο ονειρώδους διάθεσης, που παραπέμπει στην γλυκιά αναπόληση των πεπραγμένων από κείνον που τα βίωσε. Μέρος που διέπεται από αρκετό λυρισμό και εμφανή κομψότητα. Ενα φινάλε στο οποιο αχνοφαίνονται επίσης μυστηριώδους χροιάς, πινελιές.

H πρώτης έκδοση της Σουΐτα αφιερώθηκε στον αυστραλό συνθέτη και πιανίστα, Άρθουρ Μπένζαμιν, που μεγαλούργησε στη Βρετανία, από τους πρώτους σημαντικούς δασκάλους πιάνου, δίπλα στον οποίο μαθήτευσε ο νεαρός Μπρίττεν ων σπουδαστής στο RCM. Αργότερα στη χειρόγραφη παρτιτούρα προστέθηκε η αφιέρωση στον διάσημο πιανίστα και φίλο του Μπρίττεν, Clifford Curzon.

Τα μέρη:

I. Early morning bathe
II. Sailing
III. Funfair
IV. Night

Benjamin Britten: "Holiday Diary"

Eκτελεί ο σπουδαίος Ουκρανός βιρτουόζος του πιάνου: Shura Cherkassky.

Το "αμίλητο νερό" και τα Ουαλικά κάλαντα της Πρωτοχρονιάς...

 

(pinterest)

Τα παλιότερα χρόνια σε πολλές περιοχές της πατρίδας μας αλλά και αλλού Παραμονή της Πρωτοχρονιάς συνήθιζαν να συγκεντρώνονται στις πλατείες των χωριών και να "νίβονται" με  καθαρό νερό, που έτρεχε ασταμάτητα από τις κεντρικές βρύσες ή ανέβαζαν από το πηγάδι...
Στη συνέχεια γέμιζαν  μικρά σκεύη  με "Άγιο Ύδωρ" και με ένα κλωναράκι αειθαλούς δέντρου, ελιάς, γκι ή μυρτιάς, ράντιζαν τις γωνιές του σπιτιού για να έχουν ευρωστία, να είναι καλή και τυχερή η νέα χρονιά...

Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία του εθίμου ήταν  αυτός που μετέφερε το νερό να μη μιλήσει ως την ώρα του ραντίσματος. Να' ναι δηλαδή το νερό, "αμίλητο".

Το έθιμο αυτό συναντάται από την εποχή του Μεσαίωνα και σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες. 

Γνωστά Ουαλικά κάλαντα που αναφέρονται στο παραπάνω έθιμο είναι τα "Levy-Dew(new water)", που τραγουδιόνταν από μικρά παιδιά a capella, ενώ ράντιζαν  με νερό τους περαστικούς, περιμένοντας το "φιλοδώρημά" τους. 

Σχετικά με τον τίτλο, κάποιοι υποστηρίζουν πως το "Levy-Dew" προέρχεται από την ουαλική φράση 
"llef y Dduw - κραυγή στον Θεό". Aνήκει στην κατηγορία εθίμων "Calennig" που πολλοί συσχετίζουν με τις αρχαίες "καλένδες", γεγονός που το συνδέει  με τους Ρωμαίους. 

Τα παραδοσιακά κάλαντα διακευάστηκαν το 1934 από τον εικοσάχρονο τότε, Μπένζαμιν Μπρίττεν, γνωστά σήμερα ως "A New Year's Carol".

Eίναι γνωστή η παιδαγωγική δράση του βρετανού συνθέτη και το δια βίου ενδιαφέρον του όσον αφορά τη μουσική για νέους και τη μουσική εκπαίδευση.

Έτσι εκείνη τη χρονιά έγραψε ένα κύκλο τραγουδιών για το σχολείο όπου υπηρετούσε ο αδερφός του ως δάσκαλος, που πήρε τον τίτλο "Friday Afternoons", καθώς καθε Παρασκευή οι μαθητές είχαν τη μουσική τους εξάσκηση.  

Το κείμενο των τραγουδιών ανακάλυψε ο συνθέτης στην "Ανθολογία ποιημάτων για  παιδιά" του πολυγραφότατου, Γουόλτερ Ντε Λα Μερ, όπου συμπεριλαμβανόταν και το μεσαιωνικό "Levy-Dew".

"Here we bring new water from the well so clear
for to worship God with, this happy New Year...

Εδώ φέρνουμε καινούριο νερό από το πηγάδι, τόσο καθαρό,

Για να προσκυνήσουμε μ'αυτό τον Θεό, αυτή την ευτυχισμένη Πρωτοχρονιά.

Τραγουδήστε levy-dew, τραγουδήστε levy-dew, το νερό και το κρασί,

Τις επτά λαμπερές χρυσοκλωστές και τις σάλπιγγες που αστράφτουν.

Υμνείστε την ευλογία που φέρνει η Νέα Χρονιά(Ωραία Κόρη), με το χρυσό στο δάχτυλο του ποδιού της·

Ανοίξτε την Δυτική Πύλη και αφήστε τον Παλιό Χρόνο να φύγει.

Υμνείστε την ευλογία που φέρνει η Νέα Χρονιά(Ωραία Κόρη), με χρυσό στο πηγούνι της·

Ανοίξτε την Ανατολική Πύλη και αφήστε το Νέο Χρόνο να μπει.

Benjamin Britten: "A New Year Carol":

"Εβραίοι, τα θύματα ..."

 "Shoes on the Danube, The memorial", Βudapest

Toυς ανάγκαζαν να βγάλουν τα παπούτσια τους και να τ'απωθέσουν στις όχθες του ποταμού...
Στοιχισμένα το ένα δίπλα στο άλλο...Αντρικά, γυναικεία, παιδικά...
Έπειτα στέκονταν όρθιοι, έριχναν ένα τελευταίο βλέμμα στο λεύτερο ουρανό κι η σφαίρα πέταγε τα ψυχρά σώματα στα ορμητικά νερά του Δούναβη...
Έξι εκατομμύρια Εβραίοι, νεκροί. Πάνω από 500.000, Ούγγροι .
Ένα από τα πιο συγκινητικά μνημεία της Βουδαπέστης, το "Mνημείο των αδειανών παπουτσιών" του γλύπτη Gyula Pauer μαρτυρά αυτή την κτηνωδία!

Το μνημείο βρίσκεται κατά μήκος του Δούναβη, πάνω στο πεζοδρόμιο, ανάμεσα Γέφυρας των Αλυσίδων και του μεγαλοπρεπούς Κοινοβουλίου...Μια διαδρομή με 40 μπρούντζινα αδειανά ζεύγη υποδημάτων, σαν τα τελευταία βήματα μιας χορογραφίας που οδηγούσε στην εξόντωση...

(από: twitter)

Αύγουστος του '45... Μόλις έχει τελειώσει ο πόλεμος και ο Yehudi Menuhin περιοδεύει με τον Benjamin Britten στην Ευρώπη. Ανάμεσα στις παραστάσεις, δυο, σε επιζώντες στρατοπέδων συγκέντρωσης, του Μπέλσεν και του Νταχάου.

Ειδικά η ψυχική ένταση από την παράσταση στο Νταχάου εμπνέει στον Μπρίττεν τα: "Ιερά Σονέτα", ένα κύκλο τραγουδιών σε ποίηση του άγγλου John Donne (1572 -1631).

Από τα συνολικά δεκαεννιά σονέτα ο Britten μελοποιεί εννέα για πιάνο και φωνή τενόρο.

Η πρότασή μου για τη μεγάλη επετειακή μέρα, το τελευταίο περίφημο σονέτο, με τίτλο :
"Death, be not proud".

Ο θάνατος προσωποποιείται και ο ομιλητής τον προειδοποιεί για την εξουσία του!
Τονίζει πως η δύναμή του είναι απλώς μια ψευδαίσθηση....Ότι στην πραγματικότητα εκείνος είναι ο σκλάβος !
Ενα έργο, όπου ανασύρονται τα βαθιά αντιπολεμικά συναισθήματα του δημιουργού!
Η μελωδική γραμμή, κραυγή της ψυχής, οδηγεί σε μια εκστατική μουσική κατάληξη, στη λύση της γαλήνης που επιζητούν οι αδικοχαμένες ψυχές...
Ενα έργο, που αποκαλύπτει την μαυρίλα από τις σκέψεις του δημιουργού του, στον απόηχο του πολέμου...

Benjamin Britten: "The holy sonnets of John Donne - Death, be not proud":