"Σιταροχώραφο με κοράκια": Van Gogh - George Crumb

 

Βαν Γκογκ: "Σιταροχώραφο με κοράκια", Ιούλιος 1890

Η επιστολογραφία του Βίνσεντ Βαν Γκογκ αποτελεί έναν πολύτιμο καθρέφτη της ψυχής και της σκέψης του. Μέσα από εκατοντάδες γράμματα -κυρίως προς τον αδελφό του- δεν ξεδιπλώνεται μόνο η καλλιτεχνική του πορεία, αλλά κι ένας λόγος βαθιά λογοτεχνικός, επηρεασμένος από τους μεγάλους συγγραφείς που αγαπούσε.

Οι επιστολές του δεν είναι μόνο εξομολογήσεις, αλλά μικρά έργα τέχνης, όπου ο λόγος μεταβάλλεται από απλό και φωτεινό σε στοχαστικό και βαρύ, όπως η φύση που τόσο τον ενέπνεε. Μέσα σ' αυτές, ο Βαν Γκογκ ζωγραφίζει με λέξεις, αποτυπώνοντας με την ίδια ένταση όσα δεν χωρούν ούτε στον καμβά.

Ήταν Πέμπτη, 10 Ιουλίου 1890, όταν από την Ωβέρ έγραφε στον αδελφό του και τη σύζυγό του:

"Αγαπημένε μου αδελφέ και αδελφή,

Το γράμμα σας έφτασε σαν λύτρωση, σαν μικρό ευαγγέλιο που γαλήνεψε την αγωνία μου, αυτή τη βαριά σκιά που μοιραζόμαστε όλοι, όταν η ζωή μοιάζει εύθραυστη και το καθημερινό ψωμί αβέβαιο.
Γυρίζοντας εδώ, η θλίψη δεν με άφησε... ένιωθα ακόμη την καταιγίδα που σας απειλεί να με βαραίνει. Προσπαθώ να κρατηθώ ήρεμος, μα η ίδια η ρίζα της ζωής μου νιώθω να τρίζει. Φοβήθηκα μήπως σας επιβαρύνω. Να ξέρετε πως κι εγώ, όπως κι εσείς, εργάζομαι και υποφέρω. Κι έτσι, ξαναπιάστηκα στη δουλειά. Το πινέλο κάποιες φορές μου πέφτει απ' τα χέρια. Όμως, ξέροντας βαθιά τι αναζητώ, ζωγράφισα τρεις μεγάλους πίνακες. Απέραντα σιταροχώραφα κάτω από ταραγμένους ουρανούς. Εκεί απόθεσα όλη τη θλίψη και την απόλυτη μοναξιά μου...Ίσως αυτοί οι πίνακες πουν όσα δεν μπορώ να εκφράσω με λόγια, ίσως μιλήσουν για κείνη τη δύναμη που βρίσκω ακόμη στην ύπαιθρο, κάτι σιωπηλά παρηγορητικό, κάτι που επιμένει να με κρατά όρθιο"

Βαν Γκογκ: "Σιταροχώραφο κάτω από σύννεφα", Ιούλιος 1890

Όπως θα καταλάβατε, ο ζωγράφος αναφέρεται σε μια σειρά που φιλοτέχνησε με σιταροχώραφα. Ανάμεσά τους το Wheatfield with Crows - Σιταροχώραφο με κοράκια, όπου ο Βαν Γκογκ αποτυπώνει ένα απέραντο τοπίο γεμάτο ένταση και απειλή. Κάτω από τον σκοτεινό, ταραγμένο ουρανό, κοράκια διασχίζουν τον αέρα, ενώ τα μονοπάτια μοιάζουν να χάνονται χωρίς προορισμό.
Ο πίνακας συχνά διαβάζεται σαν σιωπηλή εξομολόγηση, μια απεικόνιση της μοναξιάς, της εσωτερικής αναστάτωσης και της αίσθησης αδιεξόδου. Παρ’ όλα αυτά, μέσα στη βαριά ατμόσφαιρα, η ζωή επιμένει...ένα πεισματικό φως διαπερνά το σκοτάδι. Σαν να μας θυμίζει ότι ακόμη και στην πιο βαθιά μοναξιά, η ψυχή συνεχίζει να αναζητά διέξοδο.

Βαν Γκογκ: "Σιταροχώραφα στην Ωβέρ", Ιούλιος 1890

Το εικαστικό "Wheatfield with Crows" βρίσκει τη θέση του στη σύνθεση "Μεταμορφώσεις" του George Crumb, ένα έργο όπου ο συνθέτης μεταφέρει τη βαθιά του αγάπη για τη ζωγραφική στον κόσμο του ήχου. Πρόκειται για μια δημιουργία για ενισχυμένο πιάνο, που συνομιλεί με την παράδοση του Μουσόργκσκυ και των "Εικόνων από μια Έκθεση".

Εκτός από τον Βαν Γκογκ, ο συνθέτης αντλεί έμπνευση από Καντίνσκι, Κλέε, Νταλί, δημιουργώντας ένα πρωτοποριακό έργο, όπου κάθε πίνακας γίνεται αφετηρία για μια νέα μουσική "μεταμόρφωση". Με τη χρήση εκτεταμένων τεχνικών στο πιάνο, ο Κραμπ δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει μόνο τις εικόνες, αλλά να αποστάξει απ' αυτές την ουσία τους -τη διάθεση, τον συμβολισμό- και να τις μεταπλάσει σε έναν προσωπικό, ηχητικό κόσμο.

Στο "Σιταροχώραφο", το τοπίο πάλλεται από ένταση, αγωνία και ταραχή... Οι αντιθέσεις των χρωμάτων είναι εκρηκτικές, το βαθύ μπλε σχεδόν μαύρο του ουρανού, το εκτυφλωτικό κίτρινο του σιταριού, οι κοφτές σκιές των πουλιών, οι πράσινες και κόκκινες πινελιές που διασπούν τη σιωπή. 
Ο Κραμπ συλλαμβάνει τη σιωπηλή δραματικότητα και τη μεταφράζει σε ήχο. Η μουσική του, με την ένδειξη Lento elegiac, κινείται σε μια παράξενη, δυσοίωνη ατμόσφαιρα.
Ο πιανίστας καλείται να υπερβεί τα όρια του οργάνου, να δημιουργήσει ήχους που θυμίζουν το κρώξιμο των κορακιών, ν' αγγίξει τις χορδές, να κρούσει το εσωτερικό του πιάνου με σφυριά. 
Έτσι, οι ηχητικές υφές γεννιούνται και σβήνουν διαρκώς, -αιχμηρές, διάχυτες και ομιχλώδεις- δημιουργώντας μια μουσική εικόνα μοναξιάς, αγωνίας και κείνης της αδιόρατης έντασης όπου η φύση συμπορεύεται με όσα αισθάνεται η ψυχή. 

George Crumb:"Metamorphoses, Book 1: Crows over the Wheatfield Van Gogh"

Αφορμή για τη γραφή του κειμένου έδωσε η γενέθλια επέτειος του Ολλανδού ζωγράφου. Σήμερα συμπληρώνονται 173 χρόνια από τη γέννησή του στο χωριό Ζούντερτ στις 30 Μαρτίου 1853. Ήταν γιος του πάστορα Θεόδωρου βαν Γκογκ, το πρώτο από τα επτά παιδιά της οικογένειας.

Για τον Βαν Γκογκ υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Ο Γκωγκέν, η "βάρβαρη" μουσική και ο πειραματισμός του Κραμπ...

Gauguin: "Musique Barbare"

"Δεν μου αρέσει η ζωή στην πρωτεύουσα. Μου ταιριάζει η ύπαιθρος[...]
Σ' αυτήν ανακαλύπτω το άγριο, το πρωτόγονο στοιχείο".

(Πωλ Γκωγκέν)

Paul Gauguin, self portrait

Ο σπουδαίος γάλλος ζωγράφος, γεννήθηκε στις 7 Ιουνίου 1848. Υπήρξε δημιουργός που κατ'εξοχήν πειραματίστηκε με την τεχνοτροπία, το ύφος, τη χρήση των χρωμάτων και την εκφραστική ιδιαιτερότητα. Βαθιά επηρεασμένος από τα λογής καλλιτεχνικά ρεύματα θεωρείται εκπρόσωπος των μεταϊμπρεσιονιστών.

Η αγάπη για τη φύση και η τάση αναζήτησης του άγνωστου και πρωτόγονου, τού γέννησε τον συνεχή και διακαή του πόθο για απόδραση σε χώρες μακρινές, παρθένες, αμόλυντες από το πνεύμα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Φυσιογνωμία ανήσυχη, ο Γκωγκέν γύρεψε την έμπνευση, τον τρόπο έκφρασης σε μέρη μακρινά, εξωτικά...Έτσι, αναζητώντας θρύλους, ήθη και αρχέγονες συνήθειες βρέθηκε στην Γαλλική Πολυνησία, διαμορφώνοντας εκεί την ιδιόμορφη καλλιτεχνική του συνείδηση.

Όποιος Ευρωπαίος είχε ταξιδέψει σε παρόμοιους τόπους όπως η Ταϊτή, χαρακτήριζε τη ζωή και τις συνήθειες των λαών που συναντούσε, "βάρβαρα και άγρια", με την σημασία του "μη εκλεπτυσμένου", του απολίτιστου. Ειδικότερα για τη μουσική, "βάρβαρη" ήταν η άγρια, θορυβώδης, η αποδιδόμενη από σκληρούς και διάφωνους ήχους, μουσική.
Βάρβαρη δηλαδή χαρακτηρίζει ο Ευρωπαίος την άγνωστη σ'αυτόν ηχητική έκφραση, που δεν φαίνεται καν να είναι μουσική, καθώς ηχεί δυνατή, ενοχλητική, φασαριόζικη σχεδόν ρυπαρή...

Όμως, στην ασυνήθιστη αντίληψη του καλλιτέχνη Γκωγκέν η ιδέα του "βάρβαρου" είχε μάλλον θετική απόχρωση...

Στη γλώσσα των κατοίκων της Πολυνησίας "Νοά" σημαίνει "άρωμα", και η επανάληψη δις της λέξης παίρνει τη σημασία του "μοσχοβολιστού". Οι σημειώσεις του Γκωγκέν στις οποίες περιγράφει τις εντυπώσεις του από την Ταϊτή πήραν αυτόν τον τίτλο: "Νοά Νοά", γιατί ο ζωγράφος ήθελε με τη διήγησή του να αποδώσει το άρωμα της χώρας. Να αφηγηθεί τα θαύματα, τα πρωτότυπα και μαγικά στοιχεία που ανακάλυψε εκεί. Στις σημειώσεις του αυτές, με ζεστό, ανθρώπινο λόγο καταθέτει τον παθιασμένο αγώνα του για εσωτερική αρμονία που εξέφρασε και στον καμβά.

Γράφει λοιπόν στο "Νοά Νοά":

"Οι γείτονές μου έγιναν φίλοι μου. Ντύνομαι όπως αυτοί και τρώω το ίδιο με εκείνους, φαγητό. Όταν δεν ζωγραφίζω, μοιράζομαι τη ζωή τους με ανεμελιά και ραθυμία.
Τα βράδια ενώνονται σε ομάδες ανάμεσα σε φουντωτούς θάμνους, άντρες και γυναίκες, γέροι και παιδιά. Κάποιοι από την Ταϊτή, άλλοι από τους Τόνγκας και άλλοι από τα Μαρκέζας. Οι χρυσοί τόνοι του σώματός τους σε υπέροχη αρμονία με το βελούδο του φυλλώματος. Από το χάλκινο στήθος τους αναδύονται τρέμουλες, αχνές μελωδίες. Είναι τα τραγούδια της Ταϊτής, τα iménés .
Μια γυναίκα ξεκινά, με τη φωνή της σαν πετάρισμα πουλιού να υψώνεται από την πρώτη νότα στο ψηλότερο σημείο της κλίμακας. Δυνατές διακυμάνσεις, εκρήξεις και απότομα χαμηλώματα, ενώ οι φωνές των άλλων γυναικών την ακολουθούν πιστά και τη συνοδεύουν. Προς το τέλος, όλοι οι άντρες με άγρια, βάρβαρη κραυγή κλείνουν το τραγούδι σε μια αρμονική συγχορδία.
Άλλες φορές αρχίζουν με μια προσευχή. Πρώτα ο γεροντότερος απαγγέλλει με ευλάβεια κι έπειτα οι υπόλοιποι επαναλαμβάνουν σαν επωδό...Κατόπιν τραγουδούν ή λένε αστείες ιστορίες. Είναι συγκεντρώσεις υφασμένες από λεπτές χρυσοκλωστές αφέλειας, αγνότητας και ψυχικής παρθενίας, υλικά αθώα, διαυγούς αρετής..."

(Γκωγκέν, Πολ. Noa Noa: The Tahitian Journal", εκδ. Dover Fine Art, σελ. 16-17, books.google, απόδοση δική μου)

Gauguin: "Barbarian Tales"

Αυτό δηλαδή που οι Δυτικοί αποκαλούσαν περιφρονητικά "βάρβαρο", ο Γκωγκέν το αντιλήφθηκε ως ηθικά υγιές. Ως κάτι που περιέχει αρχέγονη αγνότητα, περισσότερο διαυγές και το πλέον φυσιολογικό ως συνθήκη για τον άνθρωπο.


Ο ζωγράφος ζούσε στα ηφαιστειογενή νησιά Μαρκέζας από τον Αύγουστο του 1901. Το "καλυβάκι" του το είχε στήσει σε ένα απομακρυσμένο χωριό των εξωτικών νησιών. Ο ίδιος το είχε ονομάσει "Σπίτι των απολαύσεων" και το είχε διακοσμήσει με πίνακες και ξυλόγλυπτα. Απολάμβανε τη ζωή εκεί, μέσα στον πρωτόγνωρο εξωτισμό που τού έδινε έμπνευση, παρότι αντιμετώπιζε δυσκολίες. Υπήρχε έλλειψη χρημάτων και η κακή υγεία του επιδεινώθηκε, ιδιαίτερα από τη μόνιμη σύγκρουσή του με τις αρχές. Μέσα σε αυτό το ανήσυχο κλίμα, που τον αποδυνάμωσε σταδιακά, ζωγράφισε τα τελευταία του αριστουργήματα, ανάμεσά τους και τα "Barbarian Tales", που βλέπετε παραπάνω.

Πρόκειται για εικαστική έκφραση μέσω της οποίας ο Γκωγκέν επιχειρεί μια συμφιλίωση μεταξύ του δυτικού παρελθόντος του και της πιο "άγριας" Πολυνησίας. Η Δύση αντιπροσωπεύεται από τον ζωγράφο φίλο του Γκωγκέν, Μάγερ ντε Χάαν στ' αριστερά, τον οποίο απεικονίζει με ένα σχεδόν "δαιμονικό" μορφασμό, υπονοώντας μια Δύση εμφανώς διεφθαρμένη. Δίπλα του και στα δεξιά τοποθετεί δυο γυναικείες φιγούρες, δυο Πολυνήσιες σε νωχελική, ήρεμη στάση. Το χρυσοχάλκινο δέρμα τους λαμπυρίζει στο φως της φεγγαρόλουστης νύχτας. Η μαυρομαλλούσα κάθεται ανέμελη σε στάση λωτού, και δίπλα της γονατιστή η κοκκινομάλλα Tohotaua στωικά κοιτάζει το θεατή...
Ο ντε Χάαν είχε πεθάνει πρόσφατα, έτσι μια ανάγνωση του έργου μάς οδηγεί στη σκέψη πως στα δεξιά ο Γκωγκέν απεικονίζει τη ζωή και στ' αριστερά το θάνατο. Πίσω από τις τρεις φιγούρες σκιαγραφείται ο νυχτερινός ουρανός με τα σύννεφα να τρέχουν στον ορίζοντά του και τριγύρω πλήθος εντυπωσιακών πολύχρωμων εξωτικών λουλουδιών...

Στα σημειωματάρια του ο Γκωγκέν είχε γράψει πάνω από το έργο του "Le contour parle-Ο αφηγητής μιλάει".
Από αυτή τη σημείωση ο αμερικανός Τζωρτζ Κραμπ ξεκινά τη μουσική του έμπνευση στο 4μερές έργο του: "Contes Barbares(after painting by Paul Gauguin)". 

Aποτελεί το όγδοο τμήμα από τις "Μεταμορφώσεις, Βιβλίο Ι" του Κραμπ, με υπότιτλο "Δέκα Φαντασιακά κομμάτια (μετά από διάσημους πίνακες) ", που συνέθεσε τη διετία 2015-2017 για ενισχυμένο πιάνο, στα χνάρια του "Εικόνες από μια Έκθεση" του Μουσόργκσκυ.

Όπως γνωρίζουμε, ο Τζωρτζ Κραμπ, πειραματίστηκε με ασυνήθιστους ήχους και τεχνικές. Πρωτότυπη και πλούσια η παλέτα ηχοχρωμάτων του, αξιοποίησε και διεύρυνε τις δυνατότητες των οργάνων εισάγοντας ιδιότυπες ηχοχρωματικές συνηχήσεις απελευθερωμένος από τις συμβατικές φόρμες της μουσικής οργάνωσης.

• Στη σύνθεσή του "Contes Barbares" ξεκινώντας -όπως αναφέραμε- από την ιδέα να μιλήσει ο αφηγητής, τιτλοφορεί το πρώτο μέρος της: "Ο αφηγητής επικαλείται ένα όραμα" με τη μουσική να πλάθει ένα ψυχεδελικό παραλήρημα σε νεωτεριστικό ύφος.
• Στο δεύτερο μέρος, "Tahitian Death Chant-Άσμα θανάτου της Ταϊτής", ο πιανίστας εκτελεί πατώντας τα πλήκτρα, ενώ με ένα τσόχινο ραβδί αποδυναμώνει τον ήχο τους, σαν αυτοσχέδια σουρντίνα. Το μέρος πλαισιώνεται με χτυπήματα στο ξύλινο μέρος του πιάνου και τη χρήση του κρουστού ipahule, σαν μαράκες.
• Στο τρίτο μέρος ο πιανίστας φωνάζει "Manaò tupapaú!" στην Πολυνησιακή γλώσσα, μια φράση που μεταφράζεται ως "Τα πνεύματα των νεκρών παρακολουθούν", την οποία ο Γκωγκέν είχε χρησιμοποιήσει ως τίτλο για πολλά έργα του νωρίτερα.
• Το τελευταίο τέταρτο μέρος με τίτλο "Χορός της Ταϊτής: Μύθος της Σελήνης και της Γης" κλείνει σε έντονο ύφος τη σύνθεση, όπου ο αφηγητής φλύαρα και με δυναμισμό ολοκληρώνει το παραμύθι του.

George Crumb: Metamorphoses Book 1, VIII: 
"Contes Barbares(after painting by Paul Gauguin)"

"Ο Βιολιστής": Marc Chagall - George Crumb"

 

Marc Chagall: "The Fiddler"

Οι πίνακές του γεμίζουν ανθρώπους και ζώα που αιωρούνται...Αγγέλους, βιολιστές, ψάρια και αγελάδες. Η ζωγραφική του έχει μια παιδικότητα και την χαρακτηρίζει το φανταστικό και ποιητικό στοιχείο.

Ο Μαρκ Σαγκάλ, στη μνήμη του οποίου(πέθανε σαν σήμερα, 28 Μαρτίου 1985) γίνεται η σημερινή αναφορά, είχε γεννηθεί στο Βιτέμπσκ της Ρωσίας το 1887 από Εβραίους γονείς.

"Μια ωραία μέρα, καθώς η μητέρα μου έβαζε το ψωμί στο φούρνο, πήγα κοντά της και πιάνοντάς την από τον αλειμμένο με αλεύρι αγκώνα της, της είπα: "Μαμά, θέλω να γίνω ζωγράφος", θυμάται ο ρώσος καλλιτέχνης.

Θεωρείται πρωτοποριακός, νεωτεριστής ζωγράφος, όπου προσωπικά βιώματα, θρησκεία, μυστικισμός και νοσταλγία επηρεάζουν το έργο και τη θεματολογία του.

Ο Γκιγιόμ Απολλιναίρ  θα  χαρακτηρίσει  την τέχνη του "άκρως αισθησιακή και τον καλλιτέχνη εξαιρετικά ταλαντούχο κολορίστα, που καταπιάνεται με πάθος με όλα όσα του υπαγορεύει η μυστικιστική ειδωλολατρική φαντασία του". 

Ο Πικάσο θα δηλώσει πως ο Σαγκάλ είναι ο "μοναδικός ζωγράφος που ξέρει τι είναι χρώμα", ενώ ο δικός μας Δημήτρης Μυταράς θα υπογραμμίσει πως "ζωγραφίζει με ακρίβεια ό,τι βλέπει γύρω του, αγελάδες στα κεραμίδια, κοκόρια στην αυλή του χωριού του, τη γυναίκα του να πετάει μαζί του στον ουρανό, και τον βιολιστή στη στέγη".

Το βιολί από τα μουσικά όργανα, είναι από τα αγαπημένα του μοτίβα και το επαναλαμβάνει συχνά. Εκτός από τα γίντις(εβραϊκή μουσική) απολάμβανε τη μουσική των Μπαχ και Μότσαρτ.

 Ο καλλιτέχνης ζούσε στη Γαλλία όταν ζωγράφισε τον "Πράσινο Βιολιστή", μια εικαστική αποτύπωση από τις πλέον δημοφιλείς, καθώς ο τιμώμενος ζωγράφος έχει δώσει αρκετές εκδοχές του ίδιου θέματος. 

Πρόκειται για τεραστίων διαστάσεων έργο, όπου ένας εκτελεστής βιολιού καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα του...Ο μουσικός στέκει πάνω σε σπίτι, ενώ πίσω του απεικονίζεται το χωριό που μεγάλωσε ο ζωγράφος, Βιτέμπσκ.Τα χρώματα είναι έντονα. Κυριαρχούν το λευκό στις χιονισμένες στέγες των σπιτιών, μαύρο και καφετί στο φόντο, στις προσόψεις των κτιρίων και των εκκλησιών, ενώ το πρόσωπο του βιολιστή είναι μπλε και πράσινο. Στο καπέλο του εμφανίζονται κόκκινες απαλές πινελιές και το βιολί χρωματίζεται με  πορτοκαλί και κίτρινο.

Η μορφή του βιολιστή φωτίζει το πολιτιστικό και θρησκευτικό υπόβαθρο του Σαγκάλ. Καθότι Εβραίος, πίστευε ότι ήταν δυνατόν να επιτευχθεί ουσιαστική κοινωνία με τον Θεό μέσω της μουσικής και του χορού, έτσι η παρουσία των βιολιστών ήταν ζωτική σε γιορτές και άλλες τελετές. Στα έργα του η μουσική είναι το σύμβολο που συνδέεται με σημαντικά γεγονότα στην ανθρώπινη ζωή, γέννηση, γάμο η θάνατο...

Λέγεται πως ο πίνακας  αποτέλεσε έμπνευση για τον τίτλο του μιούζικαλ: "Βιολιστής στη στέγη".

Όμως είναι και το έργο που ενθουσίασε τον Τζωρτζ Κραμπ και το συμπεριέλαβε στον κύκλο του για ενισχυμένο πιάνο με τη βοήθεια  πρόσθετων μηχανισμών:  "Μεταμορφώσεις", Βιβλίο 1ο, όπου πατώντας στα χνάρια του Μουσόργκσκυ και το "Εικόνες από μια Έκθεση" εμπνέεται από πίνακες ζωγραφικής.
Λάτρης της εικαστικής τέχνης, δεν είναι η πρώτη φορά που ζωγραφικές δημιουργίες αποτελούν ερέθισμα για τον Κραμπ...

Στη σύνθεση συνυπάρχουν Σαγκάλ, Κλέε, Βαν Γκογκ, Καντίνσκυ, Νταλί και άλλοι καλλιτέχνες.

Η αλήθεια της μουσικής του αμερικανού αβανγκαρντ δημιουργού βασίζεται σε ένα πραγματικά διαφορετικό βίωμα, μία διαφορετική αντίληψη του χρόνου, ή μία αντίληψη  ενός διαφορετικού τρόπου καλλιτεχνικής ύπαρξης.

Ετσι, δίνει ένα πρωτοποριακό γοητευτικό έργο στο οποίο  εξερευνά τις δυνατότητες του εκτεταμένου πιάνου (εμπλουτισμένου δηλ. και με νέες, ασυνήθιστες τεχνικές εκτέλεσης). Για τον Κραμπ καθένας από τους πίνακες αντιμετωπίζεται ως βάση- ερέθισμα για τη "μεταμόρφωσή" του σε νέα αλλά σχετική δημιουργία. Ο συνθέτης προσδιορίζει στη δομή, τη διάθεση ή την τεχνική κάθε πίνακα, το στοιχείο εκείνο που θα χρησιμοποιήσει  ως "θέμα" του, προκειμένου να αναδείξει την ερμηνεία του συμβόλου. 

Όπως στην περίπτωση του "Βιολιστή", που στην έναρξή του εντυπωσιάζoυν  τα γρήγορα glissandos "απευθείας" στις χορδές του πιάνου και όχι στα πλήκτρα. Στη συνέχεια αναδύονται μελωδικά  τμήματα με τα οποία ο συνθέτης επικαλείται τον ήχο των ρωσικών-εβραϊκών λαϊκών μελωδιών .Η μουσική του Κραμπ παραπέμπει σε μηχανικούς ήχους, δημιουργεί ένα πρωτόγνωρο ηχητικό σύμπαν, παράγει ένα παράδοξο όνειρο γιατί πατάει πάνω στα χνάρια του ζωγράφου που "μεταμορφώνει", καθώς "όταν ζωγραφίζει ο Σαγκάλ υπάρχει κάποιος άγγελος στο κεφάλι του...Δεν ξέρεις αν είναι ξύπνιος ή αν κοιμάται...", όπως χαρακτηριστικά έλεγε για κείνον ο Πάμπλο Πικάσο.

George Crumb: Metamorphoses, Book 1, Ν. 4. The Fiddler  (Marc Chagall):

Για τον Μαρκ Σαγκάλ υπάρχουν και άλλα κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

"ΝΤΑΛΙ: Λιωμένα τα ρολόγια, μα η μνήμη επιμένει..."

Salvador Dali: "Η εμμονή της Μνήμης", ΜΟΜΑ-Ν.Υork

(Με αφορμή τα γενέθλια του Σαλβαντόρ Νταλί, 11 Μαΐου 1904) 

Αποτελεί έναν από τους πιο γνωστούς σουρρεαλιστές ζωγράφους του 20ου αιώνα και μια από τις πλέον ιδιόρρυθμες φυσιογνωμίες της σύγχρονης τέχνης. 

Ο Σαλβαντόρ Νταλί γεννήθηκε σαν σήμερα 11 Μαΐου 1904 και είναι ένας καλλιτέχνης ιδιότυπα εκφραστικός, εκκεντρικός, συχνά σε επίπεδα παραλογισμού.

Ένας από τους πιο διάσημους πίνακές του που εκτίθεται στο ΜΟΜΑ της Νέας Υόρκης είναι εκείνο με τα ρολόγια που λιώνουν, την απέραντη άνυδρη έρημο και μυρμήγκια να περπατούν... 

Πρόκειται για ελαιογραφία με τίτλο: «Η εμμονή της μνήμης»...

Τα ρευστά ρολόγια θεωρήθηκαν συμβολισμός της έννοιας του χρόνου που χάνεται στο υποσυνείδητο, που παραπέμπει πολλούς στην αλληγορία του κενού χρόνου.

Την εποχή που ο ζωγράφος φιλοτέχνησε το έργο ζούσε στην Καταλονία, γι' αυτό απεικονίζει την έρημό της, ενώ τα μυρμήγκια που περπατούν πάνω στο ρολόι αντιπροσωπεύουν τη φθορά του χρόνου. 

Ο τίτλος του έργου αφορά την ικανότητα της μνήμης να συγκρατείται στον χρόνο, καθώς αυτός φθείρεται γύρω της. 

Ασυνήθιστες, αλληγορικές και φανταστικές οι εικόνες του... 

Ι. Ο Κουβανός συνθέτης Άλντο Ραφαέλ Φόρτε, εμπνεύστηκε από γλυπτά και ζωγραφικά έργα του Νταλί και το 2003 συνθέτει το ομώνυμο έργο για μπάντα, αποτελούμενο από 5 μέρη, ένα για κάθε έργο. 

Πρόκειται για:

«Μονόκερως»

«Δον Κιχώτης»

«Ελέφαντες»

«Απεικονίσεις της Θείας Κωμωδίας του Δάντη» και

«Εμμονή της μνήμης» 

Στην «Εμμονή της μνήμης», το αινιγματικό, αλληγορικό και ιδιότυπο της έκφρασης του Νταλί μεταλλάσσεται σε ήχο από τον Φόρτε, ο οποίος μεταφράζει το "ρευστό ρολόι", την εφήμερη φύση του ανθρώπου, και την αναπόφευκτη αποσύνθεσή μας με διάφωνες αρμονίες ενώ οι επίμονοι ρυθμοί, υποδηλώνουν το συνεπές του χρόνου, που περνά και χάνεται, αντίθετα με την επιθυμία του ανθρώπου.

Επαναλαμβανόμενα επίμονα μοτίβα εκτελούνται μεταφερόμενα από τις τρομπέτες στα φλάουτα κι από κει στα πίκολλι, υπονοώντας την εμμονή της μνήμης. 

Μια μονότονη, αργόσυρτη και γλυκά πληκτική μελωδία, που ακούγεται από το άλτο σαξόφωνο ενισχύει  ηχητικά το άνυδρο, άγονο τοπίο της Καταλονικής ερήμου του πίνακα.

Aldo Rafael Forte: "Dali-The Persistence of Memory"

Εντυπωσιακά πρωτότυπο έργο, ικανοποιεί την επιθυμία του συνθέτη να "αναπαραστήσει" την εικόνα, εμπνεόμενος από αυτή. 

ΙΙ. Aπό το συγκεκριμένο εικαστικό έργο του Σαλβαντόρ Νταλί έχει εμπνευστεί ο Τζωρτζ Κραμπ την ομώνυμη σύνθεσή του: " The Persistence of Memory (after painting by Salvador Dalí"...
Ο αμερικανός αβανγκάρντ συνθέτης ανταποκρίνεται στην ονειρική ατμόσφαιρα της μνήμης του Νταλί μέσω του προσωπικού του κόσμου των αναπολήσεων, τον οποίο επικαλείται βάζοντας τον πιανίστα να παίζει στα πλήκτρα και τις χορδές ταυτόχρονα.
Τα παραμορφωμένα ρολόγια, οι θολές μνήμες από το παρελθόν αντικατοπτρίζονται από τον Κραμπ στη συμπερίληψη μουσικής που θυμίζει κλασικούς συνθέτες και συνθέσεις: ένα παραλλαγμένο μοτίβο από το κονσέρτο για κλαρινέτο του Μότσαρτ-αναφορά στον κλαρινετίστα πατέρα του συνθέτη, θέματα από Μπετοβενικές σονάτες , που παραπέμπουν στα χρόνια μαθητείας του, αλλά και ανντίλαλοι αγαπημένων μελωδιών από την ιδιαίτερη πατρίδα του... Ο χρόνος φθείρεται, όμως δεν χάνεται ολοκληρωτικά, αφού η μνήμη έχει την ικανότητα να τον συγκρατεί...

Η σύνθεση το Κραμπ αποτελεί μέρος του έργου του: "Ten Fantasy-Pieces (after celebrated paintings)", από το 1ο Βιβλίο των "Metamorphoses" για ενισχυμένο πιάνο.
Με μοντέλο τις "Εικόνες από μια Έκθεση" του Μουσόργκσκυ, εμπνέεται από δέκα ζωγραφικά έργα διάσημων δημιουργών(Σαγκάλ, Κλέε, Καντίνσκυ, Βαν Γκογκ, Γκωγκέν, Νταλί κλπ)στοχεύοντας όχι τόσο στην μουσική αποτύπωσή τους, όσο στη μεταφορά της αίσθησης που αφήνουν στον φιλότεχνο θεατή.

George Crumb: Metamorphoses, Book 1 – No. 9. The Persistence of Memory

Θαυμαστή η συνένωση των δυο τεχνών! Το έργο του Aldo Forte(που σημειωτέον, όπως φαίνεται από το πλήθος του έργου του, αρέσκεται στο να βρίσκει ερεθίσματα στις ζωγραφικές πινελιές), αλλά και κείνο του George Crumb αποτελούν τρανταχτά παραδειγματα της σύγχρονης εποχής, όπου αποδεικνύεται η δύναμη της τέχνης με την αισθητική της μιας να είναι ίδια με αυτήν της άλλης με το υλικό μόνο να διαφέρει.

Δύο τέχνες που συνυπάρχουν αρμονικά και συμπληρωματικά...

Εμπνευστικοί, μουσικοεικαστικοί δεσμοί, με το χρώμα και τον ήχο να μαγνητίζουν αυτιά, μάτια, διαθέσεις!

Υπάρχουν και άλλα  κείμενα για το ζωγράφο. Περιηγηθείτε!

«Νοστραδαμικές Προφητείες στο Μακρόκοσμο του Τζ.Κραμπ»

 

Nostradamus

Ο άνθρωπος, στέκει ανάμεσα σε δύο άπειρα: το Σύμπαν ή Μακρόκοσμο και κείνο που εκτείνεται απ' τον ίδιο τον άνθρωπο ως τα πιο μικρά υποατομικά σωματίδια, το Μικρόκοσμο.
Δύο άπειρα, που τους τελευταίους αιώνες πασχίζει να τα ερευνήσει για να ανακαλύψει τα μυστικά τους.

Επειδή η μουσική δεν είναι μόνο νότες, και αρμονικές συνηχήσεις…
Επειδή έχει να κάνει με μια ηχητική, ενστικτώδη σκιαγράφηση…
Κι επειδή δίνει αφορμή η πιθανή σαν σήμερα (14 Δεκέμβρη 1503) γέννηση στην Προβηγγία του αστρολόγου, φαρμακοποιού, προφήτη, μάντη και θεραπευτή Νοστράδαμου, καλημερίζω και σας καλώ να περιπλανηθούμε στον κόσμο του Σύμπαντος του Τζωρτζ Κραμπ.

Έναν κόσμο, που αντιπαραθέτει ο αμερικανός αβανγκάρντ συνθέτης στη γοητεία, που ασκεί ο Μπέλα Μπάρτοκ στον κόσμο των μικρών, κρυμμένων πραγμάτων, το «Μικρόκοσμό» του.

Πρόκειται για το έργο «ΜΑΚΡΟΚΟΣΜΟΣ» (τίτλος που φανερώνει την επιρροή του ως προς τον τίτλο μονάχα, από τον ούγγρο Μπάρτοκ), αποτελούμενο από 2 κύκλους με κομμάτια-φαντασίες, που σχετίζονται με το ζωδιακό κύκλο και τους αστερισμούς.
Ένα έργο στο οποίο ο Κραμπ εξερευνά τις δυνατότητες του «εκτεταμένου πιάνου» (εμπλουτισμένου δηλ. και με νέες, ασυνήθιστες τεχνικές εκτέλεσης).

Το όγδοο κομμάτι του 2ου Κύκλου έχει τίτλο «A Prophecy of Nostradamus» και πρόκειται για εμβληματική σύνθεση μεταφυσικών ανησυχιών, (όπου ο Νοστράδαμος συνδέεται με το ζώδιο του Κριού) και που κάθε εκτέλεσή της προκαλεί ενθουσιασμό και θαυμασμό για την πρωτοτυπία της.
Ο Κραμπ αναδεικνύει το πιάνο εκτός από χορδόφωνο, και ως κρουστό, όταν με όλο το βάρος του χεριού υποδεικνύει στον πιανίστα να πέσει με τον αγκώνα του πάνω στα πλήκτρα, αλλά και ως νυσσόμενο όργανο, όταν ο εκτελεστής ανασηκώνεται προκειμένου να δονήσει τις χορδές με τα δάχτυλά του.

pinterest

Ένα άλλο καινοτόμο στοιχείο του Κραμπ είναι η μουσική σημειογραφία που χρησιμοποιεί σε αυτό το έργο.
Θυμίζω πως οι παρτιτούρες του αποτελούν υποδείγματα μουσικής καλλιγραφίας και κάλλιστα θα μπορούσαν να θεωρηθούν αντικείμενα «εικαστικού ενδιαφέροντος».

Έτσι, οι «Προφητείες του Νοστράδαμου» αποτυπώνονται μουσικά σχηματίζοντας με τα σύμβολα έναν «κύκλο».
Γεωμετρικό σχήμα που συνδέεται με φιλοσοφίες και αρχαίους μύθους, καθώς ο κύκλος συμβολίζει την κυκλικότητα του χωροχρόνου.
Κυκλικός είναι και ο χάρτης του Σύμπαντος, που αντιπροσωπεύει την έννοια της ολοκλήρωσης στα Σανσκριτικά, τη γλώσσα και τη φιλοσοφία των οποίων μελέτησε εκτενώς ο Τζωρτζ Κραμπ.


Μπορείτε να ακούσετε το μέρος στο 1:50:

GEORGE CRUMB: Makrokosmos, Book II: «Prophecy of Nostradamus»