"Σιταροχώραφο με κοράκια": Van Gogh - George Crumb

 

Βαν Γκογκ: "Σιταροχώραφο με κοράκια", Ιούλιος 1890

Η επιστολογραφία του Βίνσεντ Βαν Γκογκ αποτελεί έναν πολύτιμο καθρέφτη της ψυχής και της σκέψης του. Μέσα από εκατοντάδες γράμματα -κυρίως προς τον αδελφό του- δεν ξεδιπλώνεται μόνο η καλλιτεχνική του πορεία, αλλά κι ένας λόγος βαθιά λογοτεχνικός, επηρεασμένος από τους μεγάλους συγγραφείς που αγαπούσε.

Οι επιστολές του δεν είναι μόνο εξομολογήσεις, αλλά μικρά έργα τέχνης, όπου ο λόγος μεταβάλλεται από απλό και φωτεινό σε στοχαστικό και βαρύ, όπως η φύση που τόσο τον ενέπνεε. Μέσα σ' αυτές, ο Βαν Γκογκ ζωγραφίζει με λέξεις, αποτυπώνοντας με την ίδια ένταση όσα δεν χωρούν ούτε στον καμβά.

Ήταν Πέμπτη, 10 Ιουλίου 1890, όταν από την Ωβέρ έγραφε στον αδελφό του και τη σύζυγό του:

"Αγαπημένε μου αδελφέ και αδελφή,

Το γράμμα σας έφτασε σαν λύτρωση, σαν μικρό ευαγγέλιο που γαλήνεψε την αγωνία μου, αυτή τη βαριά σκιά που μοιραζόμαστε όλοι, όταν η ζωή μοιάζει εύθραυστη και το καθημερινό ψωμί αβέβαιο.
Γυρίζοντας εδώ, η θλίψη δεν με άφησε... ένιωθα ακόμη την καταιγίδα που σας απειλεί να με βαραίνει. Προσπαθώ να κρατηθώ ήρεμος, μα η ίδια η ρίζα της ζωής μου νιώθω να τρίζει. Φοβήθηκα μήπως σας επιβαρύνω. Να ξέρετε πως κι εγώ, όπως κι εσείς, εργάζομαι και υποφέρω. Κι έτσι, ξαναπιάστηκα στη δουλειά. Το πινέλο κάποιες φορές μου πέφτει απ' τα χέρια. Όμως, ξέροντας βαθιά τι αναζητώ, ζωγράφισα τρεις μεγάλους πίνακες. Απέραντα σιταροχώραφα κάτω από ταραγμένους ουρανούς. Εκεί απόθεσα όλη τη θλίψη και την απόλυτη μοναξιά μου...Ίσως αυτοί οι πίνακες πουν όσα δεν μπορώ να εκφράσω με λόγια, ίσως μιλήσουν για κείνη τη δύναμη που βρίσκω ακόμη στην ύπαιθρο, κάτι σιωπηλά παρηγορητικό, κάτι που επιμένει να με κρατά όρθιο"

Βαν Γκογκ: "Σιταροχώραφο κάτω από σύννεφα", Ιούλιος 1890

Όπως θα καταλάβατε, ο ζωγράφος αναφέρεται σε μια σειρά που φιλοτέχνησε με σιταροχώραφα. Ανάμεσά τους το Wheatfield with Crows - Σιταροχώραφο με κοράκια, όπου ο Βαν Γκογκ αποτυπώνει ένα απέραντο τοπίο γεμάτο ένταση και απειλή. Κάτω από τον σκοτεινό, ταραγμένο ουρανό, κοράκια διασχίζουν τον αέρα, ενώ τα μονοπάτια μοιάζουν να χάνονται χωρίς προορισμό.
Ο πίνακας συχνά διαβάζεται σαν σιωπηλή εξομολόγηση, μια απεικόνιση της μοναξιάς, της εσωτερικής αναστάτωσης και της αίσθησης αδιεξόδου. Παρ’ όλα αυτά, μέσα στη βαριά ατμόσφαιρα, η ζωή επιμένει...ένα πεισματικό φως διαπερνά το σκοτάδι. Σαν να μας θυμίζει ότι ακόμη και στην πιο βαθιά μοναξιά, η ψυχή συνεχίζει να αναζητά διέξοδο.

Βαν Γκογκ: "Σιταροχώραφα στην Ωβέρ", Ιούλιος 1890

Το εικαστικό "Wheatfield with Crows" βρίσκει τη θέση του στη σύνθεση "Μεταμορφώσεις" του George Crumb, ένα έργο όπου ο συνθέτης μεταφέρει τη βαθιά του αγάπη για τη ζωγραφική στον κόσμο του ήχου. Πρόκειται για μια δημιουργία για ενισχυμένο πιάνο, που συνομιλεί με την παράδοση του Μουσόργκσκυ και των "Εικόνων από μια Έκθεση".

Εκτός από τον Βαν Γκογκ, ο συνθέτης αντλεί έμπνευση από Καντίνσκι, Κλέε, Νταλί, δημιουργώντας ένα πρωτοποριακό έργο, όπου κάθε πίνακας γίνεται αφετηρία για μια νέα μουσική "μεταμόρφωση". Με τη χρήση εκτεταμένων τεχνικών στο πιάνο, ο Κραμπ δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει μόνο τις εικόνες, αλλά να αποστάξει απ' αυτές την ουσία τους -τη διάθεση, τον συμβολισμό- και να τις μεταπλάσει σε έναν προσωπικό, ηχητικό κόσμο.

Στο "Σιταροχώραφο", το τοπίο πάλλεται από ένταση, αγωνία και ταραχή... Οι αντιθέσεις των χρωμάτων είναι εκρηκτικές, το βαθύ μπλε σχεδόν μαύρο του ουρανού, το εκτυφλωτικό κίτρινο του σιταριού, οι κοφτές σκιές των πουλιών, οι πράσινες και κόκκινες πινελιές που διασπούν τη σιωπή. 
Ο Κραμπ συλλαμβάνει τη σιωπηλή δραματικότητα και τη μεταφράζει σε ήχο. Η μουσική του, με την ένδειξη Lento elegiac, κινείται σε μια παράξενη, δυσοίωνη ατμόσφαιρα.
Ο πιανίστας καλείται να υπερβεί τα όρια του οργάνου, να δημιουργήσει ήχους που θυμίζουν το κρώξιμο των κορακιών, ν' αγγίξει τις χορδές, να κρούσει το εσωτερικό του πιάνου με σφυριά. 
Έτσι, οι ηχητικές υφές γεννιούνται και σβήνουν διαρκώς, -αιχμηρές, διάχυτες και ομιχλώδεις- δημιουργώντας μια μουσική εικόνα μοναξιάς, αγωνίας και κείνης της αδιόρατης έντασης όπου η φύση συμπορεύεται με όσα αισθάνεται η ψυχή. 

George Crumb:"Metamorphoses, Book 1: Crows over the Wheatfield Van Gogh"

Αφορμή για τη γραφή του κειμένου έδωσε η γενέθλια επέτειος του Ολλανδού ζωγράφου. Σήμερα συμπληρώνονται 173 χρόνια από τη γέννησή του στο χωριό Ζούντερτ στις 30 Μαρτίου 1853. Ήταν γιος του πάστορα Θεόδωρου βαν Γκογκ, το πρώτο από τα επτά παιδιά της οικογένειας.

Για τον Βαν Γκογκ υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!