Μέντελσον: Ο οραματιστής Μαέστρος και δημιουργός ενός "Master Trio"...

Ο Φέλιξ Μέντελσον υπήρξε μια από τις πιο αρμονικά ολοκληρωμένες μορφές της ευρωπαϊκής μουσικής. Προικισμένος με σπάνια πνευματική καλλιέργεια, διέθετε μια προσωπικότητα όπου η δημιουργικότητα συμπορευόταν με τη σεμνότητα, η δεξιοτεχνία με την ευγένεια. Πέρα από τη μουσική, καλλιέργησε τη ζωγραφική, ήταν δεινός σκακιστής, του άρεσε να χορεύει, ταξίδεψε ακούραστα και παρατήρησε τον κόσμο με βλέμμα στοχαστικό, στοιχεία που διαπότισαν τη σκέψη και την αισθητική του.

Οι συνθέσεις του φέρουν το αποτύπωμα ενός δημιουργού που γνώριζε σε βάθος την παράδοση και την υπηρέτησε με σεβασμό, χωρίς ποτέ να απαρνηθεί την προσωπική του φωνή. Η μουσική του, διαυγής στη μορφή και εκλεπτυσμένη στην έκφραση, αντανακλά τη φύση της προσωπικότητάς του... καλλιεργημένη, μετρημένη, απαλλαγμένη από επιτήδευση. Παράλληλα, διακρίθηκε ως πιανίστας με λαμπρή τεχνική, ως ενορχηστρωτής με λεπτό αίσθημα ισορροπίας και ως μελετητής με ουσιαστική γνώση της μουσικής ιστορίας.

Εκτός από τη σύνθεση όμως, ο Μέντελσον αναδείχθηκε σε εξαιρετικά ικανό και οραματικό μαέστρο. Ήταν το 1835, σε ηλικία μόλις είκοσι έξι ετών, που του ανατέθηκε η θέση του μουσικού διευθυντή της περίφημης Ορχήστρας Gewandhaus της Λειψίας. Εκείνη την περίοδο είχε δεχτεί μια σειρά εξαιρετικά τιμητικών προτάσεων, τις οποίες όμως αρνήθηκε, επιλέγοντας συνειδητά τη Λειψία. Θεωρούσε πως ήταν ο ιδανικός χώρος όπου θα μπορούσε να ενώσει τη συνθετική του σκέψη με τη ζωντανή πράξη της ερμηνείας.

Leipzig Gewandhaus

Υπό τη διεύθυνσή του, η Ορχήστρα Gewandhaus μετατράπηκε σε αυθεντικό πολιτιστικό πυρήνα. Ο Μέντελσον διεύρυνε συστηματικά το ρεπερτόριο, εδραίωσε αισθητικά κριτήρια που επηρέασαν καθοριστικά τη συναυλιακή ζωή και ανέδειξε έργα συγχρόνων του, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός μουσικού κανόνα που παραμένει ζωντανός έως σήμερα. Παράλληλα, ως συνθέτης και πιανίστας, ερμήνευσε με την ορχήστρα, τόσο τα δικά του έργα όσο και δημιουργίες των Μπαχ, Μότσαρτ και Μπετόβεν, με καθαρότητα, μέτρο και βαθιά εσωτερική συνέπεια.

Λέγεται πως, σε μία από τις πρώτες του πρόβες στη Λειψία, ο Μέντελσον άκουσε την ορχήστρα να παίζει με άψογη τεχνική, αλλά χωρίς την ακρίβεια και την εσωτερική ισορροπία που ο ίδιος αναζητούσε. Χωρίς θυμό ή ένταση, σταμάτησε το σύνολο, κατέβηκε από το πόντιουμ και τους είπε ήρεμα: "Αυτό που εκετλέσατε, ήταν απολύτως σωστό. Όμως του έλειπε η ..."αλήθεια" σας".
Έπειτα, επέμεινε σε μία και μόνη φράση, επαναλαμβάνοντάς την ξανά και ξανά. Η απαίτηση αυτή, ασυνήθιστη για έναν τόσο νέο μαέστρο, αρχικά αιφνιδίασε τους μουσικούς. Όταν όμως η φράση βρήκε τη φυσική της ισορροπία, το αποτέλεσμα ήταν τόσο καθαρό, ώστε από κείνη την πρόβα και έπειτα το σύνολο Gewandhaus άρχισε να αποκτά ήχο ενότητας, διαύγειας και εσωτερικής πειθαρχίας που έμελλε να το χαρακτηρίσει.

Η παρουσία του Μέντελσον στη Λειψία δεν υπήρξε απλώς μια λαμπρή επαγγελματική περίοδος, αλλά η συμπύκνωση της καλλιτεχνικής του ουσίας, του μουσικού, που μετέτρεψε τη μουσική σκέψη σε θεσμό και της προσωπικότητας που ύψωσε την τέχνη μέσα από ήθος, πειθαρχία και διαρκή αναζήτηση της τελειότητας.

Η στάση του Μέντελσον απέναντι στην ορχήστρα, η επιμονή στην αλήθεια του ήχου, η πειθαρχία που γεννούσε ελευθερία και η συλλογική αναπνοή, τον οδήγησε σε μια περίοδο έντονου συνθετικού οίστρου. Στη Λειψία, η μουσική του γεννιόταν πλέον μέσα από τη ζωντανή εμπειρία της ερμηνείας, ενώ η πράξη και η σύνθεση γίνονταν ένα και το αυτό.

Μέσα σε αυτό το δημιουργικό κλίμα, το καλοκαίρι του 1839 συνέθεσε το "Τρίο με πιάνο αρ. 1, έργο 49", σε ρε ελάσσονα, ενώ υπηρετούσε ως αρχιμουσικός της Ορχήστρας Gewandhaus. Η καθημερινή επαφή με τους μουσικούς, η ανάπτυξη της ορχήστρας και οι θεματικές συναυλίες μουσικής δωματίου δημιούργησαν το ιδανικό πλαίσιο για τη διαμόρφωση του έργου, το οποίο ολοκληρώθηκε στις αρχές του φθινοπώρου.

Κατά τη διάρκεια της σύνθεσης, ο Μέντελσον ζήτησε τη γνώμη του στενού του φίλου και συνθέτη Φέρντιναντ Χίλλερ. Εκείνος σχολίασε το κατά τόπους "παλαιομοδίτικο" ύφος της γραφής και τον προέτρεψε να ενισχύσει τη δεξιοτεχνική διάσταση του πιάνου, ώστε να ανταποκρίνεται στη σύγχρονη πιανιστική αισθητική της εποχής. Το αποτέλεσμα υπήρξε ένα έργο που συνδύαζε τη δομική καθαρότητα με τη ρομαντική εκφραστικότητα, προκαλώντας τον θαυμασμό του Ρόμπερτ Σούμαν, ο οποίος το χαρακτήρισε "το κορυφαίο τρίο με πιάνο της εποχής" και είδε στον Μέντελσον "τον Μότσαρτ του 19ου αιώνα, έναν λαμπρό μουσικό που αντιλαμβάνεται τις αντιφάσεις της εποχής του και πρώτος συμφιλιώνεται μ' αυτές".

"Μνημείο Μέντελσον", Λειψία

Το έργο διαρθρώνεται σε τέσσερα μέρη:

Molto allegro ed agitato
Andante con moto tranquillo
Leggiero e vivace και
Allegro appassionato

Παρά το έντονα ρομαντικό ύφος των εξωτερικών μερών, το Τρίο διακρίνεται για την πληρότητα και τη δομική του σαφήνεια. Τα δύο μεσαία μέρη φέρουν καθαρά τη σφραγίδα του συνθετικού ύφους του Μέντελσον. Το δεύτερο μοιάζει με ένα λυρικό "Τραγούδι χωρίς Λόγια", ενώ το τρίτο, ένα σκέρτσο ανάλαφρο και φαντασμαγορικό, παραπέμπει άμεσα στη σκηνική μουσική που είχε γράψει για το "Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας" του Σαίξπηρ.

Η μουσική του Μέντελσον αποκαλύπτει την ώριμη σκέψη και την εσωτερική ζωντάνια ενός συνθέτη που ενοποιεί τεχνική αριστοτεχνία με βαθιά εκφραστικότητα. Το έργο συνδυάζει λυρική ομορφιά, δομική σαφήνεια και πύρινη δεξιοτεχνία, και γι’ αυτό δικαίως επαινέθηκε από τον Ρόμπερτ Σούμαν και άλλους μέχρι σήμερα αναγνωριζόμενο ως "Master Trio".

Felix Mendelssohn-Bartholdy: Piano Trio No.1, Op. 49 :

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον Μέντελσον. Περιηγηθείτε!

Ένα ποίημα του Μπάυρον στις παρτιτούρες των αδερφών Μέντελσον...

Ο Λόρδος Μπάυρον, γεννημένος στο Λονδίνο στις 22 Ιανουαρίου 1788, δεν υπήρξε απλώς ένας κορυφαίος ποιητής του Ρομαντισμού, αλλά ένα μοναδικό φαινόμενο.
Η ζωή, το έργο και ο θάνατός του πλέχτηκαν, δημιουργώντας έναν μύθο που ξεπέρασε τα όρια της λογοτεχνίας και άσκησε βαθιά επίδραση στην ευρωπαϊκή συνείδηση. Ανήκοντας στη δεύτερη γενιά των Άγγλων ρομαντικών ποιητών, δίπλα στον Kητς και τον Σέλλεϋ, έμελλε να συνδέσει το όνομά του με την ελληνική εθνική υπόθεση, πεθαίνοντας το 1824.

Κατά τη διάρκεια της ζωής του υπήρξε μια έντονα αντιφατική και συχνά σκανδαλώδης προσωπικότητα. Γοητευτικός, βαθιά καλλιεργημένος και ταυτόχρονα εκκεντρικός και άχαρος. Στα μάτια των συγχρόνων του φάνταζε ως ένας "έκπτωτος άγγελος", μια μορφή που προκαλούσε ταυτόχρονα θαυμασμό και αμηχανία.

Ο πρόωρος θάνατός του σφράγισε τη ρομαντική του μοίρα, ενώ η θυσία του για τα ιδανικά που διαπερνούσαν το έργο του προσέδωσε στον μύθο του ιδιαίτερο συμβολικό βάρος. Μετά θάνατον, η μορφή του μετατράπηκε σε εμβληματικό σύμβολο σκοτεινής γοητείας, όπου συνυπάρχουν ιδεαλισμός και απογοήτευση, ηρωισμός και δαιμονισμός. Έτσι, ο ίδιος ταυτίστηκε πλήρως με τον "βυρωνικό ήρωα" και παραμένει έως σήμερα ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους ποιητές, με έργο που εξακολουθεί να συγκινεί τους αναγνώστες.

 

Πολλοί συνθέτες του 19ου αιώνα, ανάμεσά τους ο Φραντς Λιστ και ο Ρόμπερτ Σούμαν, ανήκαν στη γενιά που επηρεάστηκε βαθιά από τη ζωή, το έργο και τον μύθο του Λόρδου Βύρωνα. Η έντονη προσωπικότητά του και το ποιητικό του σύμπαν αποτέλεσαν ισχυρή πηγή έμπνευσης για τη ρομαντική μουσική δημιουργία, η οποία αναζητούσε νέους τρόπους έκφρασης και συναισθηματικού βάθους.  
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η προσέγγιση του Βύρωνα από τα αδέλφια Mέντελσον, Φάννυ και Φέλιξ, που προέκυψε από μια προσεκτική ανάγνωση των βυρωνικών κειμένων και έναν βαθύ θαυμασμό για τις ποιητικές του αρετές. 
Για τους ρομαντικούς δημιουργούς, και ιδιαίτερα για τους Mέντελσον, η ποίηση όφειλε να πλησιάσει τη μουσική, την ύψιστη τέχνη της ρομαντικής ευαισθησίας και η έντονη μουσικότητα της βυρωνικής ποίησης καθιστά τη μελοποίησή της φυσική και αισθητικά αναπόφευκτη.

 

 

Εικονογράφηση για το ποίημα: "Stanzas for Music"

(travelogues

"Δεν υπάρχει καμία από τις κόρες της Ομορφιάς
Με μια μαγεία σαν εσένα.
Και σαν μουσική στα νερά
Είναι η γλυκιά φωνή σου για μένα.

Όταν σαν να προκαλούσε ο ήχος της
ο γοητευτικός ωκεανός σταματά,
Τα κύματα είναι ακινητούν και αστράφτουν,
Και οι νανουρισμένοι άνεμοι φαίνονται να ονειρεύονται

Και το μεσάνυχτο φεγγάρι υφαίνει
τη φωτεινή της αλυσίδα στα βαθιά.
το στήθος ανασηκώνεται απαλά,
σαν βρέφος που κοιμάται

Έτσι το πνεύμα υποκλίνεται μπροστά σου,
Να σε ακούει και να σε λατρεύει.
Με γεμάτο αλλά απαλό συναίσθημα,
Σαν το φούσκωμα του καλοκαιρινού ωκεανού"

Το παραπάνω ποίημα του Λόρδου Μπάυρον, "There Be None of Beauty's Daughters" από "Stanzas for Music - Στίχοι για τη Μουσική", που υμνεί τη φωνή και τη μουσική ως δύναμη μαγευτική και υπερβατική, συγκίνησε βαθιά τα δύο αδέλφια Mέντελσον.

Φάννυ και Φέλιξ Μέντελσον

Τους συνεπήραν οι απαλές εικόνες της φύσης -η γαλήνη της θάλασσας, η σιωπή των ανέμων, το φως του φεγγαριού- όπου η μουσική εμφανίζεται ως εμπειρία που κατευνάζει και ανυψώνει την ψυχή.
Ο ήρεμος ρυθμός και η εσωτερική μουσικότητα του ποιήματος δημιουργούν μια αίσθηση λικνίσματος, σαν να νανουρίζεται ο αναγνώστης από την ίδια τη ροή του. Αν και μπορεί να διαβαστεί ως ερωτική προσφώνηση, η αμφισημία του τίτλου και των μεταφορών επιτρέπει μια βαθύτερη ερμηνεία...το ποίημα απευθύνεται εξίσου στην ίδια τη Μουσική. Έτσι, ο Μπάυρον συνδυάζει με ευφυή τρόπο δύο από τις μεγαλύτερες ανθρώπινες απολαύσεις -την αγάπη και τη μουσική- δημιουργώντας έναν λυρικό κόσμο που προσφέρεται ιδανικά για μελοποίηση.

Κάπως έτσι θα ένιωσαν η Φάννυ και ο Φέλιξ Μέντελσον, οι οποίοι μετέφεραν στην μελωδία τους την απαλότητα, την τρυφερότητα, την εσωτερική μουσικότητα και λυρικη γοητεία των στίχων. Η μουσική τους αναδεικνύει τις δυναμικές αποχρώσεις και τις φραστικές προεκτάσεις του ποιήματος μετατρέποντας κάθε στροφή σε ζωντανή ακουστική εμπειρία.

I. Felix Mendelssohn: "Stanzas for Music / There Be None of Beauty's Daughters"

II. Fanny Mendelssohn: "Stanzas for Music / There Be None of Beauty's Daughters"

Για το Λόρδο Μπάυρον υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Ο Μέντελσον στη Φλωρεντία του Φωτός...

Φ. Μέντελσον: "Άποψη της Φλωρεντίας", 1830

Ο Φέλιξ Μέντελσον δεν υπήρξε μόνο συνθέτης μεγάλης ευαισθησίας, αλλά και ταξιδιώτης με πνεύμα ανήσυχο και καλλιεργημένο. Για κείνον, το ταξίδι δεν ήταν απλώς μετακίνηση ή περιήγηση. Ήταν μια αναζήτηση του ωραίου, του καλαίσθητου, του θείου μέσα από τη φύση, την τέχνη και τους ανθρώπους. Κάθε τόπος που επισκεπτόταν γινόταν πηγή έμπνευσης, ένα ζωντανό εργαστήριο συναισθημάτων και ήχων.
Το 1830, σε ηλικία μόλις 21 ετών, ξεκίνησε το μεγάλο του ταξίδι στην Ιταλία, τη γη του φωτός, της αρμονίας και της τέχνης. Εκεί βρήκε τη λάμψη που ταίριαζε στην ψυχή του και την ηρεμία που τροφοδότησε το στοχαστικό βάθος της μουσικής του.

Σε επιστολή που έγραψε ο συνθέτης από τη Φλωρεντία, διαβάζουμε:

"Φλωρεντία, 23 Οκτωβρίου 1830
Βρίσκομαι στη Φλωρεντία, μια πόλη με ζεστό αέρα και λαμπερό ουρανό. Όλα γύρω μου φαίνονται όμορφα, πλημμυρισμένα από την παλιά τους αίγλη. Ο οδηγός μου υπέδειξε ένα σημείο ανάμεσα στους λόφους, καλυμμένο από μπλε ομίχλη, λέγοντας: "Να τη η Φλωρεντία!". Κοίταξα με λαχτάρα! Διέκρινα τον στρογγυλό θόλο του Ντουόμο να ξεπροβάλλει, καθώς η απέραντη κοιλάδα που φιλοξενεί την πόλη απλωνόταν μπροστά μου.[...]
Καθώς περπατούσα στον δρόμο, κοίταξα τα δέντρα που νόμιζα ότι ήταν ιτιές, ώσπου ο οδηγός μου είπε "Buon olio". Τότε αντιλήφθηκα ότι ήταν ελιές γεμάτες καρπούς. 

Κάθε ύψωμα φιλοξενούσε βίλες με βεράντες γεμάτες τριαντάφυλλα, αλόες, λογής άλλα λουλούδια και σταφύλια. Οι κορυφές των κυπαρισσιών και των πεύκων ξεχώριζαν εντυπωσιακά στον ουρανό, ενώ η έντονη ζωή στους δρόμους πρόσθεταν ζωντάνια στο τοπίο...
Σκοπεύω αύριο να επισκεφτώ το Tribune στην Oυφίτσι για να νιώσω την αίσθηση της ευλάβειας. Υπάρχει ένα συγκεκριμένο σημείο, που μου αρέσει να κάθομαι. Από κεί παρατηρώ τη "Αφροδίτη των Μεδίκων" ακριβώς απέναντι και στρίβοντας λίγο αριστερά, τη Madonna del Cardellino, έναν αγαπημένο μου πίνακα του Ραφαήλ.
Δεν έχω ακόμη επισκεφτεί το Παλάτσο Πίτι, όπου βρίσκονται ο "Άγιος Ιεζεκιήλ" και η "Madonna della Scientia", επίσης του Ραφαήλ. Χθες, ωστόσο, είδα τους κήπους του παλατιού λουσμένους στον ήλιο. Oι πυκνοί μίσχοι των μυρτιών και των δαφνών, μαζί με τα αμέτρητα κυπαρίσσια, μου προκάλεσαν μια παράξενη, γοητευτική εντύπωση με αύρα εξωτισμού..."




Η επιστολή του Μέντελσον από τη Φλωρεντία αποκαλύπτει τη βαθιά του λατρεία για τα ταξίδια, που δεν περιορίζονται στη μετακίνηση αλλά γίνονται μέσο ανακάλυψης και μάθησης. Κάθε θέα, από την μπλε ομίχλη των λόφων ως τον στρογγυλό θόλο του Καθεδρικού ξυπνά μέσα του ενθουσιασμό και θαυμασμό. Η φύση και η πόλη μετατρέπονται σε ζωντανή εμπειρία, πλούσια σε χρώματα, μορφές και ζωντάνια. Στην περιήγησή του στα μουσεία και τις πινακοθήκες, η προσοχή του στα έργα του Ραφαήλ και άλλα έργα τέχνης αποκαλύπτει την επιθυμία να συνδεθεί με το πνεύμα των μεγάλων καλλιτεχνών, να αντλήσει έμπνευση και να κατανοήσει το μυστικό της δημιουργίας.

Την ίδια ευαισθησία που αποπνέει η επιστολή του εκφράζει και η υδατογραφία του με τίτλο "Άποψη της Φλωρεντίας", που φιλοτέχνησε κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην πόλη(ΦΩΤΟ). Στο έργο αυτό, ο Μέντελσον αποτυπώνει με το ίδιο βλέμμα του μουσικού και του ποιητή μια γαλήνια άποψη της πόλης, όπου διακρίνεται στο βάθος ο εμβληματικός τρούλος του Ντουόμο. Η σύνθεση είναι φωτεινή και ισορροπημένη, όπως και η μουσική του. Η Φλωρεντία μοιάζει να αιωρείται μέσα σε μια ατμόσφαιρα ηρεμίας και ευλάβειας, σαν προέκταση της ψυχής του ταξιδιώτη που αναζητά το θείο μέσα στο κάλλος.

Η τέχνη και η φύση, στη μουσική και στα χρώματα του Μέντελσον, γίνονται γέφυρα προς το υπερβατικό, προσφέροντας αισθητική απόλαυση αλλά και πνευματική έκσταση. Η επιστολή και η υδατογραφία του μαρτυρούν πως για κείνον το ταξίδι, η τέχνη και η ζωή ενώνονται σε μια ολοκληρωμένη εμπειρία που μορφώνει, εμπνέει και συνδέει τον άνθρωπο με το θαύμα της δημιουργίας και την αιωνιότητα του θείου.

Από το ταξίδι του στην Ιταλία ο Μέντελσον εμπνεύστηκε την 4η Συμφωνία του, την ονομαζόμενη "Ιταλική".

Πιο ταιριαστή ενότητα στο ύφος των περιγραφών του συνθέτη από τη Φλωρεντία βρίσκω τη 2η κίνηση, Andante con moto, που θυμίζει θρησκευτική πομπή και αποπνέει την ηρεμία εσωτερικού στοχασμού. Η λυρική και διαλογιστική ατμόσφαιρα του μέρους αντικατοπτρίζει τον θαυμασμό του για τον λαμπερό ουρανό, τους κήπους και τα μνημεία της πόλης, ενώ οι αρμονικές εναλλαγές αντανακλούν τα αναγεννησιακά τοπία, τις περίτεχνες πλατείες και τις ανθοφορεμένες βεράντες, που είδε.
Η εσωτερική συγκίνηση που του προκαλούσαν τα έργα τέχνης συνδέεται με την ήρεμη, ιερή εκφραστικότητα της μουσικής, δημιουργώντας μέσα από τον ήχο την αίσθηση της πνευματικής εμπειρίας και του θαύματος της Φλωρεντίας.

Mendelssohn: "Symphony N.4 "Italian", II: Andante con moto / Claudio Abbado:

Το κείμενο γράφτηκε στη μνήμη του Φ.Μέντελσον. Ο θάνατος τον βρήκε στην ηλικία των τριάντα οκτώ χρόνων από εγκεφαλική αιμορραγία μια μέρα σαν σήμερα, 4 Νοέμβρη του 1847.

Ο ποιητής Τόμας Μουρ και το μεθυστικών αρωμάτων "ύστατο ρόδο του θέρους"...

Rose "Old Blush", έμπνευση για το ποίημα του Τόμας Μουρ

 

O Ιρλανδός ποιητής, Thomas Moore γεννήθηκε στο Δουβλίνο σαν σήμερα, 28 Μαΐου του 1779 και θεωρείται ο εθνικός ποιητής της χώρας του.  

Εκτός από ποιητής υπήρξε συγγραφέας, χρονικογράφος, αλλά και συνθέτης. Συνδέθηκε με βαθιά φιλία με τον Λόρδο Βύρωνα και τον Πέρσυ Σέλλευ, ενώ υπήρξε υποστηρικτής της Ελλάδος και των αγώνων της για ανεξαρτησία, από τα πρώτα μέλη της Φιλελληνικής Εταιρείας του Λονδίνου. 
Μικρός έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις τέχνες, σπούδασε μουσική και μελέτησε θέατρο, με αξιοσημείωτο το ταλέντο του στην υποκριτική.Ως νεαρός δε, συχνά ανέβαζε με τους φίλους του θεατρικές παραστάσεις επενδεδυμένες με δική του μουσική.

Το σημαντικότερο ποιητικό έργο του είναι οι "Irish Melodies-Ιρλανδικές Μελωδίες", ποιητική συλλογή έντονης μουσικότητας με την οποία συνέβαλλε στην ανάπτυξη μιας διακριτής αγγλόφωνης παράδοσης στην πατρίδα του, η οποία εκφραζόταν μέχρι τότε στα Γαελικά. Πρόκειται για ένα σύνολο 130 ποιημάτων στον τύπο της μπαλάντας, που απεικονίζουν την Ιρλανδία μακριά από τη βία και τις πολιτικές συγκρούσεις της εποχής κάτω από ένα πέπλο αρμονίας και ρομαντισμού. Τα ποιήματα μελοποιήθηκαν από τον ίδιο τον Μουρ και τον Τζον Στίβενσον και συχνά ο ποιητής περιόδευε εκτελώντας  και συνοδεύοντάς τα με πιάνο, κάνοντας τις μπαλάντες εξαιρετικά αγαπητές σε Άγγλους και Ιρλανδούς. Δημοφιλέστερο από τα ποιήματα της συλλογής η οποία απέφερε στον Τόμας Μουρ εισόδημα 500 λιρών ετησίως για περίπου 25 χρόνια είναι το "The Last Rose of Summer-Το ύστατο ρόδο του θέρους" σε μουσική εναρμόνιση του Στήβενσον.

Ο ποιητής με την έξοχη πένα του αποτυπώνει την αίσθηση της θλίψης του να μένεις μόνος προς το τέλος της ζωής ...

"Να, το ύστατο ρόδο του θέρους
Έμεινε ν΄ανθίζει μόνο·
Όλοι οι αγαπημένοι του σύντροφοι
Ξεθώριασαν και χάθηκαν·
Κανένα λουλούδι του κύκλου του
Κανένα μπουμπούκι δεν παραστέκει

Ν΄ αντιλαμπίσει τις κοκκινάδες
Ν΄ αναστενάξει βαθιά!

Δεν θα σ΄αφήσω μόνο σου
Καρφωμένο στο μίσχο·
Αφού οι μοναχικοί κοιμούνται,
Πήγαινε να ησυχάσεις μαζί τους.

Γι΄ αυτό θα σκορπίσω απαλά
Τα πέταλά σου πάνω στο κρεβάτι
Όπου οι φίλοι του κήπου
Αναπαύονται χωρίς άρωμα και ψυχή.

Ίσως ν΄ ακολουθήσω σύντομα κι εγώ
Όταν οι φιλίες σβήσουν
Και από το λαμπρό κύκλο της Αγάπης
Τα κοσμήματα πέσουν!

Όταν οι αληθινές καρδιές κείτονται μαραμένες
Και οι φιλόστοργες έχουν πετάξει,
Ω! Ποιος θα άντεχε να κατοικεί
Τον ψυχρό τούτο κόσμο κατάμονος;"

(Μτφ: Τάκης Π. Πιερράκος, booksitting)

Stevenson / Moor: The Last Rose of Summer"
Eρμηνεύει η Τζόαν Σάδερλαντ

Πιστεύεται ότι το ποίημα  ενέπνευσε η πρώτη ποικιλία τριαντάφυλλου της Ανατολής, που έφτασε στην Ευρώπη το 1750, η κινεζική "Old Blush", που φημίζεται για το μεθυστικό άρωμά της και τα ιδιαίτερου χρωματικού κάλλους πέταλα σε αποχρώσεις του απαλού ροζ.

Πολλοί είναι οι συνθέτες που εμπνεύστηκαν από το μοτίβο της μπαλάντας:

• Ας ξεκινήσουμε με τον Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, ο οποίος λάτρευε τις Ιρλανδικές Μελωδίες και το "'Υστατο ρόδο του θέρους" το αξιοποίησε στην ομώνυμη μουσική συλλογή τoυ που συνέθεσε το 1814. 
  Μελωδίες ολισθαίνουν σε μορφή παραλλαγών, άλλοτε παιχνιδιάρες, άλλοτε κοφτές και σκερτσόζες κι άλλοτε πάλι ν' αντηχούν ένα βαθύ συλλογισμό ...

Beethoven: "Irish Songs WoO 153, No 6, Sad and Luckless Was the Season":

• Πέντε χρόνια αργότερα ο Μπετόβεν θα εκδώσει τις "Six National Airs with Variations, Op. 105" για φλάουτο και πιάνο.
  Η τέταρτη air στον τύπο θέματος-παραλλαγής είναι το "Last Rose of Summer" σε ένα διάλογο ανάμεσα στο πληκτροφόρο και το πιάνο, που αναδύει ευγένεια και κομψότητα, όπως και λεπταίσθητα  μελωδικά αρώματα.  Ο Μπετόβεν με αφετηρία το ρομαντικό ποίημα και μελωδία αναθέτει μια μοναδική σύμπραξη στο φλάουτο και το πιάνο, διευρύνοντας τα ηχοχρώματα και τις δυνατότητες κάθε οργάνου με τη χρήση εκτεταμένων τεχνικών...

Beethoven, "Six Themes and Variations, Op 105, No 4∶ Last Rose of Summer" 

• Το 1827 ο ταλαντούχος Φέλιξ Μέντελσον γράφει τη "Fantasia on 'The Last Rose of Summer' , Op. 15", για σόλο πιάνο.
  Η σύνθεση ξεκινά με ένα αργό, παρατεταμένο αρπέζ, μια σύντομη εισαγωγή πριν την εμφάνιση της πλήρους μελωδίας. Ακολουθεί το κύριο μέρος της  Φαντασίας αρχικά με διακριτική εμφάνιση και στη συνέχεια σε φρενήρη, ταραγμένο τέμπο(presto agitato). Αργότερα διακόπτεται από μια συντομευμένη ανάκληση της μελωδίας που θυμίζει αναπόληση μεθυστικών ευωδιών ενός ροδώνα...

Mendelssohn: "Fantasia in "The Last Rose Of Summer", Op. 15"

• Το 1847 ο γερμανός Friedrich von Flotow παρουσιάζει την ρομαντική του όπερα "Martha" στην οποία σε άρια της πρωταγωνίστριας στη 2η Πράξη ενσωματώνεται η ιρλανδική μελωδία .
  Η άρια που τιτλοφορείται "Letzte Rose-Ύστατο ρόδο", γνωστή και ως "Ρομάντσα του ρόδου", χαρακτηρίζεται για την ιδιαίτερα νοσταλγική χροιά της.

Flotow: "Martha, Letzte Rose"

Eρμηνεύει η Ρενέ Φλέμινγκ

Μέντελσον: "Ιταλική Συμφωνία, ένας γαλάζιος ουρανός σε Λα μείζονα"...

 

"Piazza di Spagna στη Ρώμη", σκίτσο του Μέντελσον
Η πλατεία, όπως την αντίκριζε κάθε πρωί από το δωματιάκι του.
(bbc.co.uk)

"Ρώμη, 8 Νοεμβρίου 1830

Αγαπημένοι μου,

Έχω κιόλας οκτώ ημέρες στη Ρώμη. H αρχική μου εντύπωση δεν ήταν καλή. Όμως βιάστηκα. Το μεγαλειώδες Κολοσσαίο και το λαμπρό Βατικανό συνέβαλλαν σ'αυτό, όπως επίσης ο ήπιος ανοιξιάτικος καιρός και οι ευγενικοί άνθρωποι ή το ηλιόλουστο δωμάτιό μου. Βρίσκεται στο νούμερο 5 στην Piazza di Spagna, μακριά από το Καπιτώλιο, με την απόσταση να με προβληματίζει...
Φοβόμουν πως το κρύο θα ήταν περισσότερο... Όμως, κανένα πρόβλημα...όταν κοιτάζω από το παραθύρι κάθε πρωί, όλα ξεχωρίζουν τόσο καθαρά στον γαλάζιο, ηλιόλουστο ουρανό.
Στο μικρό δωμάτιό μου που βλέπει στην πλατεία, έχω ένα καλό βιεννέζικο πιάνο κι ένα τραπέζι, όπου στέκονται τα πορτρέτα του Παλεστρίνα, του Αλλέγκρι και παρτιτούρες της μουσικής τους... "

(Από επιστολή του Μέντελσον)

Από τον Οκτώβριο του 1830 ως τον Ιούλιο του 1831 ο Φέλιξ Μέντελσον πραγματοποιεί ένα ταξίδι στην Ιταλία. Τη διασχίζει κουβαλώντας μαζί του έναν εξαιρετικό "τουριστικό οδηγό": Το "Ταξίδι στην Ιταλία" του Γκαίτε. Κι ακολουθεί βήμα προς βήμα τη διαδρομή που πενήντα χρόνια πριν είχε διανύσει ο γηραιός φίλος του.  

Το ταξίδι διήρκεσε 10 μήνες. Πρώτος σταθμός στην Ιταλική χερσόνησο η πολυκάναλη Βενετία. Ακολούθησαν η Μπολόνια και η Φλωρεντία. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Ρώμη, ο συνθέτης έγινε μάρτυρας της στέψης του Πάπα Πίου Η' και των εορτασμών της πόλης κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας. 

Από το ταξίδι του στην Ιταλία ο Φέλιξ Μέντελσον εμπνεύστηκε την Τέταρτη Συμφωνία του σε Λα μείζονα, την αποκαλούμενη "Ιταλική".

Τον Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς ο Φέλιξ από τη Ρώμη θα γράψει στην αγαπημένη του αδερφή Φάννυ:

"Η Ιταλική συμφωνία σημειώνει μεγάλη πρόοδο.
Εικάζω πως θα' ναι η πιο χαρούμενη σύνθεση που εμπνεύστηκα ποτέ!"

Συνηθίζεται να λέγεται πως αυτή η Συμφωνία αντιμετωπίζει τους ακροατές της σαν "τουρίστες".

• Η πρώτη κίνηση ηχεί λαμπρή, γεμάτη φως, με μοτίβα που μεταφέρουν λαχτάρα και ανυπομονησία, την ενέργεια χαρούμενων ανθρώπων που έχουν ευθυμήσει πίνοντας κρασί...
• Η δεύτερη κίνηση θυμίζει θρησκευτική πομπή.
• Στο τρίτο μέρος καλούμαστε να συμμετάσχουμε στο πανηγύρι πάνω σ'ένα ρυθμικό μινουέτο και στο φινάλε
• ένα χορευτικό, σκερτσόζικο  σαλταρέλο θα αποτελέσει τον πυρήνα του βασικού θέματος, ερέθισμα από τον ομώνυμο ιταλικό λαϊκό χορό, με το ρυθμό να πρωτοστατεί, τη μελωδια να σφύζει από ενέργεια και να αναδύει τον ενθουσιασμό από την "πατρίδα της Μουσικής", Ιταλία.

Με άλλα λόγια, η Ιταλική συμφωνία περικλείει την εμπειρία του Mέντελσον ως χαλαρού ταξιδιώτη. 

Κατά τη διάρκεια των εορτασμών της Σαρακοστής στη Ρώμη, ο συνθέτης παρακολούθησε μια σειρά από θρησκευτικές πομπές και οι εντυπώσεις του αποτυπώνονται μουσικά στη θρησκευτική επισημότητα του "Andante". Οι μελετητές ισχυρίζονται πως το δεύτερο μέρος, παραπέμπει σε θρησκευτική πομπή, που ο συνθέτης παρακολούθησε στη Νάπολη ή στη Ρώμη.
Όπως και να έχει, ο συνθέτης περιέγραψε τη μουσική "ως ανάλογη με τις συμμετρικές φόρμες και τη συγκρατημένη ομορφιά της ιταλικής αρχιτεκτονικής".

Αποκαλείται δε, "Πομπή των προσκυνητών", λόγω της σχετικής ομοιότητας με την "Πομπή των προσκυνητών" από τον "Χάρολντ στην Ιταλία" του Μπερλιόζ, κάτι που μπορεί να θεωρηθεί οξύμωρο αν σκεφτούμε πως στη Ρώμη ο Μέντελσον γνώρισε τον Εκτόρ Μπερλιόζ, του οποίου τη μουσική όμως, αντιπαθούσε σφόδρα...Θεωρούσε το γάλλο συνάδελφό του ατάλαντο και τις δημιουργίες του απαίσιες, χωρίς ταυτότητα. Είναι γνωστή η φράση του: "Οι ενορχηστρώσεις του είναι τόσο βρώμικες που πρέπει να πλύνω τα χέρια μου κάθε φορά που γυρίζω τις σελίδες των παρτιτούρων του".

Mendelssohn: "Italian Symphony, Μοv. II. Andante con moto"

Την Berliner Philharmoniker διευθύνει o Herbert von Karajan

Ο Μέντελσον ολοκλήρωσε την Ιταλική συμφωνία στο Βερολίνο στις 13 Μαρτίου 1833 και η πρεμιέρα της δόθηκε έπειτα από ακριβώς δυο μήνες στο Λονδίνο, 13 Μαΐου 1833 με τον ίδιο το συνθέτη στο πόντιουμ.
Αξιοπερίεργο είναι το ότι ο τελειομανής Μέντελσον, δεν ήταν ικανοποιημένος με αυτή τη δημιουργία του. Έτσι, ακολούθησαν αναθεωρήσεις του έργου, ιδιαίτερα στα τρία τελευταία μέρη, με την Συμφωνία να μην δημοσιεύεται κατά τη διάρκεια της ζωής του.
Το έργο πρωτοεμφανίστηκε σε έντυπη μορφή το 1851, τρία χρόνια μετά τον θάνατο του συνθέτη. Σήμερα είναι ένα από τα πιο δημοφιλή και περισσότερο εκτελεσμένα έργα του.

Στην παρτιτούρα οι νότες ζωγραφίζουν τη λιακάδα και τη ζεστασιά της ιταλικής υπαίθρου και ο συνθέτης ευρηματικά μεταφέρει αυτό το θάλπος στα πνευστά της ορχήστρας δίνοντάς τους τεράστιο βαθμό ελευθερίας, με αποτέλεσμα ένα διάφανο, φωτεινό και αέρινης υφής αποτέλεσμα. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο Μέντελσον περιέγραψε κάποτε την Ιταλική Συμφωνία ως "γαλάζιο ουρανό σε Λα μείζονα"...

Ακούμε τη συμφωνία ολοκληρωμένη.

Mendelssohn: "Italian Symphony" / Herbert von Karajan

"Ρέκβιεμ για τη Φάννυ", το κύκνειο άσμα του Μέντελσον

 

"Ο Μέντελσον στο νεκροκρέβατό του"
 από την Συλλογή Μύλλερ (Δημόσια Βιβλιοθήκη Ν.Υ)
(collections)
 

Εκείνος βρισκόταν στο κρεβάτι χωρίς να σαλεύει. Μόνο η ανάσα του ακουγόταν. Αργή και βαριά... Στο δωμάτιο επικρατούσε σιωπή. Κάπου κάπου ένα μουρμουρητό ιερότητας έβγαινε απ' τα χείλη των παρευρισκομένων που προσεύχονταν για τον Φέλιξ. 

"Με κάθε ανάσα του, ένιωθα τον αγώνα της ψυχής του, που ήθελε να απελευθερωθεί από το σώμα. Τη γνώριζα αυτή την ανάσα, καθώς θαύμαζα τον τρόπο που διηύθυνε ή ερμήνευε. Σαν την ανάσα του φτερωτού Πήγασου που καλπάζει ευθύς για τα ουράνια. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου του είχαν αλλοιωθεί... Ένας βαθύς αναστεναγμός και ... το τέλος σήμανε.
Ο μεγάλος Μέντελσον είχε παραδώσει το πνεύμα του. Η ώρα ήταν 9 και 24 λεπτά ακριβώς της 4ης Νοεμβρίου του 1847. Η Σεσίλ γονάτισε δίπλα στο κρεβάτι του και ξέσπασε σε κλάματα".

Το πρόσωπο τώρα είχε γαληνέψει. Νόμιζες πως απολάμβανε τη συναυλία των αγγέλων που σίγουρα είχε στηθεί στις ουράνιες πύλες για τη λαμπρή υποδοχή του. Έτσι οραματιζόταν ο Μέντελσον το θάνατο, με σχέση  ειρηνική, σαν αναγκαία διαδικασία που "οδηγεί σε ένα τόπο που δεν υπάρχουν αποχωρισμοί και θλίψεις, παρά μόνο γλυκιά μουσική..."

Ως φύση, ο πολυτάλαντος συνθέτης και πιανίστας υπήρξε φιλάσθενος.  Τον ταλαιπωρούσαν χρόνιες παθήσεις. Όμως ποτέ δεν στάθηκαν αφορμή να περιοριστούν εμπνεύσεις και δραστηριότητές.
Το πρόγραμμα των συναυλιών του διατηρήθηκε πυκνό σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής του το 1847.

Φέλιξ και Φάννυ Μέντελσον
(npr.org)

Ήταν φανερά εξαντλημένος από τις συνεχείς παρουσιάσεις τους πρώτους μήνες του χρόνου εκείνου. Δεκατέσσερις του Μάη. Μόλις είχε επιστρέψει από τη Φρανκφούρτη, όταν έλαβε τη θλιβερή είδηση.  Η αγαπημένη του Φάννυ είχε απροσδόκητα φύγει απ' τη ζωή. Ο Φέλιξ καταρρέει.
Δεν βρήκε τη δύναμη να παρευρεθεί. Ήταν κάτι πάνω από τις δυνάμεις του.
Συντετριμμένος, πέντε μέρες μετά το θάνατό της, νιώθει την ανάγκη να μιλήσει σε κάποιον.
Παίρνει χαρτί και μολύβι.
Γράφει στην αδερφή τους:

"Ο Θεός μόνο μπορεί να μας βοηθήσει. Δεν ξέρω τι άλλο να πω ή να σκεφτώ…Μόνο ο Θεός.. Ίσως και το κλάμα, για όποιον το μπορεί.  Ένας χείμαρρος δακρύων που θα τρέχει ασταμάτητα, ίσως  να βοηθήσουν στην απαντοχή της σκληρής πραγματικότητας. Η σκέψη μου, είναι μόνο σε κείνη. Στη Φάννυ...Κι η ζωή από δω και πέρα δεν θα είναι ποτέ η ίδια, το γνωρίζω"

Ο τάφος της Φάννυ Μέντελσον

Toν είχε συντρίψει ο απροσδόκητος θάνατός της. Πώς να χωνέψει πως εκεί που συνόδευε τη χορωδία στην πρόβα για την Κυριακάτικη συναυλία, ένιωσε ξαφνική αδιαθεσία και αποσύρθηκε στο δωμάτιο της;...Τέσσερις ώρες αργότερα, είχε πετάξει αθόρυβα... Τι ειρωνία!  Το τελευταίο της πρωινό, είχε μελοποιήσει τρεις από τις έξι στροφές ενός βαθιά λυρικού ποιήματος του Γιόζεφ φον Άιχεντορφ, βασικού εκπροσώπου του γερμανικού ρομαντισμού, με τίτλο: "Bergeslust", που ο Τόμας Μαν χαρακτήρισε "πολύτιμο, μικρό κόσμημα". 
Έκλεινε με τη φράση: "Gedanken gehn und Lieder fort bis ins Himmelreich-Οι σκέψεις και τα τραγούδια συνεχίζουν μέχρι να φτάσουν στον Παράδεισο".

Τα λόγια αυτά, καθώς και η γραφή με νότες της μελωδίας με την οποία τα έντυσε η Φάννυ Μέντελσον, χαράχτηκαν στην ταφόπλακα της χαρισματικής συνθέτιδας.

"Ω χαρά, απ' το βουνό ν' αγναντεύεις

πολύ πάνω απ' το δάσος και το ρέμα,

ψηλά κοιτώντας το βαθυγάλανο

τ' ουρανού!

[...]

Πέτα μικρό πουλάκι απ' το βουνό

στα νέφη τ' απαλά περνώντας

όμοια πετούν οι σκέψεις

με τα πουλιά και τον αγέρα.

Τα σύννεφα μαζεύονται

το πουλάκι πέφτει

Οι σκέψεις και τα τραγούδια συνεχίζουν
μέχρι να φτάσουν στον Παράδεισο".

August Kaselowsky: "Fanny Mendelssohn plays piano"
(oxfordmusic)

To ληντ συμπεριλαμβάνεται στη συλλογή της: "5 Lieder, Op. 10", που δημοσιεύτηκε το 1850:

 "Bergeslust, op. posth. 10. Ν. 5":

Για να αντιμετωπίσει την απώλεια της αγαπημένης του αδερφής ο Φέλιξ ταξίδεψε στην Ελβετία. Αποζητούσε παρηγορία στους ατέλειωτους περιπάτους της ελβετικής εξοχής... Άρχισε πάλι να ζωγραφίζει... Σταδιακά, ξεκίνησε να ξανασυνθέτει...
Ήταν μέσα του Σεπτέμβρη όταν επέστρεψε στη Λειψία και στο τέλος του μήνα τελικά επισκέφτηκε τον τάφο της στο Βερολίνο. Είχαν περάσει αρκετοί μήνες από το θάνατό της, όμως ο πόνος δεν είχε μαλακώσει. Δεν μπορούσε να πιστέψει πως στεκόταν πάνω από το μνήμα της... Κι όμως...
Σιγά σιγά συνειδητοποιούσε με οδύνη την αλήθεια της απώλειάς της...
Η επίσκεψη στον τάφο της, τον συγκλόνισε τόσο, που ακύρωσε τις προγραμματισμένες συναυλίες του...Δεν ένοιωθε καλά.
Ήταν 3 του Νοέμβρη, όταν στο Ωδείο κυκλοφόρησε η φήμη πως η κατάστασή του είχε χειροτερέψει.... Ζήτημα ωρών -συζητούσαν- να επέλθει το μοιραίο.
Παραπονιόταν για μια βουή που δεν αντέχεται και διαπερνούσε το κεφάλι του. Έβγαζε τρομακτικές κραυγές όλη τη νύχτα. Οι πόνοι υποχώρησαν το επόμενο πρωί. Ή, δεν τούς ένοιωθε πια. Σα να αφέθηκε στο πεπρωμένο του. Το πρόσωπό του ήταν παραμορφωμένο. Παγερή, ανέκφραστη μάσκα ετοιμοθάνατου είχε καλύψει την άλλοτε γλυκιά, ευγενική του φυσιογνωμία.

Ήταν ο θάνατος της αγαπημένης του αδερφής, λίγους μήνες πριν, που είχε έρθει να επιβαρύνει τη φιλάσθενη φύση του Φέλιξ Μέντελσον. 
Τότε ήταν που συνέθεσε και την τελευταία δημιουργία του.

Ένα "Ρέκβιεμ για τη Φάννυ" ονόμασε ο ίδιος το έκτο κουαρτέτο του. 
Χωρίς να το γνωρίζει έκλεινε τη λαμπρή συνθετική του πορεία με μια φόρμα, που αγάπησε κι ασχολήθηκε νωρίς. Το "Πρώτο Κουαρτέτο εγχόρδων" το συνέθεσε το 1823,  μόλις 14 ετών. Το τελευταίο, έμελλε να ολοκληρωθεί με αφορμή ένα οδυνηρό συμβάν. Λίγο πριν τον επισκεφτεί και κείνον ο θάνατος. Μόλις στα 38 χρόνια του...

Το  "String Quartet N.6" σε φα ελάσσονα αποτελεί μια "ελεγεία για την αδερφική αγάπη"... Αντανάκλαση της συναισθηματικής κατάστασης του συνθέτη τη δεδομένη στιγμή, μια ιστορία απελπισίας που γράφεται με νότες, μοτίβα και ηχοχρώματα.

Allegro vivace assai
Allegro assai
Adagio
Finale: Allegro molto

Στο εναρκτήριο μέρος του έργου τα βιολιά εισάγουν με αποφασιστικότητα την πρώτη κύρια θεματική ιδέα που μεταφέρεται και αναπτύσσεται με εμφανή σφοδρότητα στα υπόλοιπα τοξοτά. H μελωδική συνέχεια παραπέμπει σε καταιγίδα που ξεσπά. Διακρίνει κανείς την επιρροή των Μπαχ και Μπετόβεν. 

Η δυναμική αυξάνεται σταδιακά και το σκέρτσο που ακολουθεί, αν και γρήγορο και ενεργητικό, δεν έχει τίποτα από τη χαρακτηριστική "φεγγαρολουσμένη" μαγεία  ενός σκέρτσο του Mέντελσον. 

Αγωνιώδους χροιάς είναι το adagio, μια βαθιά προσωπική ελεγεία, τόσο αρμονικά όσο και εκφραστικά. Ακούει κανείς θραύσματα από τα ολόγλυκα "Τραγούδια χωρίς λόγια", μια τρυφερή έκρηξη αγάπης έντονου λυρισμού, μια μουσική δήλωση του "μαρασμού" του συνθέτη. Ταυτόχρονα όμως και έκφραση ελπίδας και προτροπής να βιωθεί η απώλεια ως μετάβαση λουσμένη στο φως της αιωνιότητας και προσδοκία συνάντησης στην μεταθανάτια ζωή. 

Το φινάλε σε μια αντιθετική έκφραση παρηγοριάς και θυμού, οργής και οδύνης μέχρι την ολοκλήρωση της coda... Ανήσυχα, και ορμητικά  κύματα μουσικών ιδεών υψώνονται πάνω από λυρικής έμπνευσης θέματα ενώ οι δοξαριές σ' ένα ξέφρενης μελωδικής πορείας βιολί στην υψηλή περιοχή θυμίζουν κραυγή απελπισίας μιας πονεμένης ψυχής... Ένας σταλακτίτης αγάπης, που κατεβαίνει με νότες να ποτίσει όλη την ξηρασία της ψυχής του...

Το κουαρτέτο εκτελέστηκε ιδιωτικά τον Οκτώβριο του 1847, λίγες μέρες πριν το θάνατο του Μέντελσον. Η πρεμιέρα του έγινε στο ετήσιο μνημόσυνό του, σαν σήμερα, 4 Νοεμβρίου 1848 στη Λειψία με τον Γιόζεφ Γιόακιμ να εκτελεί το μέρος του βιολιού. 

Felix Mendelssohn: "String Quartet N.6 in F minor Op. 80"

Φέλιξ Μέντελσον: έμπνευση απ' τα πειράγματα και των παιδιών το αστείρευτο γέλιο...

"O Μέντελσον με τα παιδιά του", (σκίτσο του συνθέτη)
(πηγή: gutenberg)

[Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για το Παιδί]

Μέρα αφιερωμένη στα παιδιά η σημερινή, στα παιδιά που είναι η ζωή, που είναι το μέλλον, η απόλυτη χαρά μας κι η ελπίδα του κόσμου! Μέρα, που μάς θυμίζει πως αυτά τα πλάσματα αξίζουν τα καλύτερα, αξίζουν την αγάπη μας, τη φροντίδα και την αγκαλιά μας!

Από τους συνθέτες που αγάπησαν πολύ τα παιδιά ήταν και ο Φέλιξ Μέντελσον. Εξάλλου με τη σύζυγό του Σεσίλ απέκτησαν πέντε απογόνους, δύο αγόρια και τρία κορίτσια, στα οποία αφιέρωνε αρκετό από τον ελεύθερο χρόνο του και συχνά εκτός από το να τούς παίζει μουσική -καθώς είχε ταλέντο στη ζωγραφική- μοιράζονταν εμπειρίες με πινέλα και χρώματα , όπως αυτή η ακουαρέλα που ο συνθέτης μας σχεδίασε για τον γιο του, Πωλ:

meisterdrucke

Το 1842 ο Φέλιξ επισκέφτηκε το Λονδίνο και έμεινε στο σπίτι των Benecke, οικογένειας της συζύγου του, στο 168 της Denmark Hill. Οι Beneckes είχαν επτά παιδιά, με τα οποία ο Φέλιξ απολάμβανε να παίζει και να διασκεδάζει στο μεγάλο κήπο του σπιτιού.
Μια μέρα κι ενώ ο συνθέτης δούλευε στο πιάνο τα "Τραγούδια χωρίς λόγια", έπρεπε να φροντίσει μόνος του τους μικρούς μπόμπιρες... Τα πιτσιρίκια ατίθασα, έτρεχαν πάνω κάτω, γελούσαν τρανταχτά και ζητούσαν την αμέριστη προσοχή του Μέντελσον.

Αρχικά ο συνθέτης απορροφημένος στην παρτιτούρα του δεν έδινε την απαιτούμενη σημασία. Oμως εκείνα επέμεναν κι άρχισαν τα πειράγματα τραβώντας τα χέρια του από το πληκτρολόγιο του πιάνου, δείχνοντάς του την επιθυμία τους να συμμετέχει στα αστεία τους και να παίξει μαζί τους...
Το παιχνιδιάρικο αυτό πάρε-δώσε με τις νότες να "κόβονται" απότομα και να επανέρχονται στο μοτίβο, λέγεται πως αντανακλάται στη μελωδική γραμμή της περίφημης και δημοφιλέστατης μελωδίας, που έγραφε εκείνη τη στιγμή.

Ήταν το "Ν. 6 από το Op.62" της συλλογής του Μέντελσον: "Tραγούδια χωρίς λόγια" , εκείνες τις εκπληκτικές πιανιστικές μινιατούρες ελεύθερης μορφής και αυτοσχεδιαστικού χαρακτήρα, που είναι συγκεντρωμένες σε οκτώ βιβλία, το καθένα από τα οποία περιλαμβάνει έξι συνθέσεις.

Ήταν το τελευταίο τραγούδι από τον πέμπτο τόμο(που ο Φέλιξ αφιέρωσε στην Κλάρα Σούμαν), με αρχικό τίτλο "Camberwell green", εμπνευσμένο από την ομώνυμη, εξοχική περιοχή στα νότια του Λονδίνου, όπου βρισκόταν η οικία της οικογένειας Benecke, που διέμενε ο Μέντελσον εκείνη την περίοδο.

Ήταν άνοιξη και η μελωδία του αναδύει την ηρεμία και τη γαλήνη της φύσης, που ανθοφορεμένη καλεί τους ανθρώπους να βγουν απ'τα σπίτια και να ξεχυθούν στις εξοχές.

Γι΄ αυτό και στη σύνθεση έχει δοθεί ο πρόσθετος τίτλος: "Tραγούδι της Άνοιξης". 

Έχει όμως και το παιχνιδιάρικο ύφος εκείνων των στιγμιοτύπων με τα πειράγματα των παιδιών, το τρεχαλητό και το αστείρευτο γέλιο τους.
Η σοφά ταξινομημένη παιγνιώδης μελωδική γραμμή με τα μελισματικά στοιχεία στη σύνθεση, τους καλλωπιστικούς φθόγγους, τις ανιούσες και κατιούσες επερείσεις και τις κοφτές, μικρής διάρκειας νότες να μαρτυρούν την παιδική διάθεση για σκανταλιές, αταξίες, κατεργαριές και αστεία. 

 Μια σύνθεση, που είτε απευθύνεται σε παιδιά είτε σε ενήλικες, δίνει την αίσθηση πως "κινείται" ανάμεσα στην πραγματικότητα και την φαντασία καθώς εμπνεύστηκε από τον αυθορμητισμό και το παιχνίδι, που είναι η γέφυρα ανάμεσά τους. Γιατί το παιχνίδι -σαν το νερό- εισέρχεται σ’ όλες τις καταστάσεις της ζωής ακόμη και σε χώρους που καμμιά φορά δεν του ανήκουν...

Τα παιδιά ερέθισαν κι έδωσαν την όμορφη μουσική έμπνευση, γέμισαν με φως το δημιουργό και τους αποδέκτες-ακροατές, καθώς αυτά είναι το φως και το όραμα της ανθρωπότητας!

Απολαυστική, χαρούμενη μελωδία, όπως ο κόσμος των παιδιών, που η ελπιδοφόρα ματιά τους και το γάργαρο γέλιο τους, μάς σηκώνει όταν οι κακουχίες της ζωής μάς "ρίχνουν" κάποιες φορές...

Προτείνω να το ακούσουμε από τον Βλαντίμιρ Χόροβιτς, μια ερμηνεία ξεχωριστή για την διαύγειά της, την εκφραστικότητα και την απόδοση της παλέτας του συνθέτη. Ο ρώσος πιανίστας αγαπούσε αυτή τη δημιουργία του Μέντελσον και συχνά επέλεγε να την εκτελεί ως encore στα ρεσιτάλ του.

Mendelssohn: "Lieder ohne Worte Op.62 Ν.6 - Frühlingslied" / Horowitz:

"

Αξίζει να προσθέσουμε πως η μελωδία αυτή του Μέντελσον, το 1909 σαγήνευσε τον Irving Berlin.
Πάνω της ο τραγουδοποιός συνέθεσε σε ύφος τζαζ-ραγκτάιμ με συγκοπτόμενους ρυθμούς το τραγούδι του: "The Mesmerizing Mendelssohn Tune-Η σαγηνευτική μελωδία του Μέντελσον", αποδεικνύοντας για μια ακόμη φορά αυτό που ο ίδιος έλεγε συχνά, τον μαεστρικό τρόπο του δηλαδή να επιλέγει και ερμηνεύει "γνωστές μελωδίες που εκφράζουν απλά συναισθήματα..."

"Αγάπη μου, άκου την ονειρική μελωδία που παίζουν,

Θα μου πεις πώς αποφεύγεις να αιωρείσαι;

Ω, αυτή η μελωδία του Μέντελσον
από το "Τραγούδι της Άνοιξης" !

Αν μ' αγάπησες, δείξ'το μου τώρα ή ποτέ...

Θεέ μου, εύχομαι για πάντα να παίζουν αυτή τη μουσική..."

Μουσικές ανταύγειες στο θρύλο της Λορελάι...

 

"Lorelei", Philipp Foltz

Μπορεί το γνωστότερο έργο του να είναι το "Radetzky March", εν τούτοις, ο ηγέτης της Δυναστείας των Στράους, Γιόχαν πατήρ, το διασημότερο βαλς του το εμπνεύστηκε από τη Λορελάι, ένα γερμανικό θρύλο που θα σάς διηγηθώ μόλις!

Ποιά είναι η περιβόητη Λορελάι;

Ο μύθος την περιγράφει σαν μια πανέμορφη κοπέλα, που ζει σε μια κωμόπολη στις όχθες του ποταμού Ρήνου.
Η κοπέλα θέλει ν ’αυτοκτονήσει γιατί ανακαλύπτει πως ο αγαπημένος της είναι άπιστος.

 
Όμως ο επίσκοπος της περιοχής, μαγεμένος από την ομορφιά της, την πηγαίνει σ’ ένα μοναστήρι.

Η αλλοπαρμένη Λορελάϊ κάθεται σ' έναν βράχο και χτενίζει τα μακριά χρυσαφένια μαλλιά της, τραγουδά με τη θεσπέσια φωνή της, μαγεύοντας τους ναυτικούς, που εξ αιτίας της συντρίβουν τα πλοία τους στα απόκρημνα βράχια του Ρήνου!

Κάποια μέρα, ο γιος ενός πλούσιου κόμη, που άκουσε το γλυκό τραγούδι της Λορελάι, αποφάσισε να πάει να την κλέψει. Μπήκε στη βάρκα του και κοντοζύγωσε στο βράχο. Ένα τεράστιο κύμα ήρθε κι αναποδογύρισε τη βάρκα... Πήρε και το νέο στα βάθη του ποταμού.

Ο πατέρας του ζητώντας εκδίκηση ζήτησε από τους στρατιώτες του ν' αναζητήσουν την αιτία του κακού, τη μάγισσα Λορελάι και να τη φέρουν μπρος του να την τιμωρήσει. Οι στρατιώτες κίνησαν για το βράχο...Πολλοί πνίγηκαν στην ποτάμια διαδρομή. Μόνο ένας κατάφερε να φτάσει και να σκαρφαλώσει στην κορυφή του. Με εκδικητική μανία έπιασε τη Λορελάι. Τότε εκείνη φυλακισμένη στα δυνατά του χέρια και μη μπορώντας να κάνει κάτι για να ξεφύγει ζήτησε τη βοήθεια του ποταμού:

- Ρήνε, Ρήνε, σώσε με, βοήθεια!

Τότε ο ποταμός άρχισε να φουσκώνει. Τα νερά του κόχλαζαν κι ορμητικά κύματα θέριευαν. Ο στρατιώτης παρασύρθηκε στη δίνη. Κοντά του όμως χάθηκε κι η μάγισσα. Εξαφανίστηκε κι αυτή κάτω από τα νερά. Ποτέ κανείς δεν την ξανάειδε...Από τότε οι βαρκάρηδες του Ρήνου όποτε περνούν από κείνο το σημείο του ψηλού βράχου είναι τόσο λυπημένοι...
Λένε πως κάποια δειλινά, όταν οι ηλιαχτίδες αντιφεγγίζουν το χρυσαφί τους στα νερά του ποταμού, μοιάζει η επιφάνειά του με τα χρυσόξανθα μαλλιά της μάγισσας Λορελάι...Και κάποιοι παίρνουν όρκο πως ακούγεται  κι η δροσερή φωνή της...

Την εικόνα αυτή ενσωμάτωσε και ο Χάινριχ Χάϊνε στο διάσημο ποίημά του "Λορελάι":

"Loreley", Emil Krupa-Krupinski 

"Δεν ξέρω ποια να είναι η αιτία,
κι είναι το στήθος μου τόσο βαρύ.
Μια παλαιά, αρχαία ιστορία
από το νου μου νά’βγει δεν μπορεί.
Κρύα βραδιά και σκοτεινοί οι κάμποι
και το ποτάμι ήσυχο περνά,
και του βουνού ψηλά η ράχη λάμπει
απ’ τα φιλιά του ήλιου τα στερνά.
Στην κορυφή απάνω καθισμένη
λάμπει πεντάμορφη μια κοπελιά.
Αστράφτει όλη χρυσοστολισμένη,
χτενίζει τα χρυσά της τα μαλλιά.

Ολόχρυσο κρατεί στα χέρια χτένι
κι ένα τραγούδι αγάλια τραγουδεί…
τραγούδι που τ’ ακούς και σε τρελαίνει
και λησμονάς και μάνα και παιδί.
Ο ναύτης με την βάρκα του περνάει
τ’ ακούει, μαγεύεται, χάνει το νου,
τους βράχους πού’ναι εμπρός του δεν κοιτάει
και στην κορφή κοιτάει του βουνού.
Ψηλά κοιτάει… τον τραβά το κύμα
και τάφο του ανοίγει παρακεί,
και φταίει η πεντάμορφη –τι κρίμα!–
και η φωνή της η μαγευτική".

(Μτφ: Άγγελος Βλάχος, peopleandideas.gr)

Η Λορελάϊ, φίλοι μου, είναι η Γοργόνα στη γερμανική της έκδοση ή μια Σειρήνα απ’ την Οδύσσεια του Ομήρου, που ξέφυγε και βρέθηκε στον Ρήνο;...Τί λέτε;

Όπως και να'χει, οι μύθοι και οι παραδόσεις των λαών "συνομιλούν' μεταξύ τους.
Ετσι, χωρίς προβληματισμό, ας απολαύσουμε και το υπέροχο Βαλς του ηγέτη της τρανής δυναστείας, Γ. Στράους πατρός: "Loreley, η νύμφη του Ρήνου" , που έκανε πρεμιέρα το καλοκαίρι του 1843.

Johann Strauss I: "Loreley-Rhein-Klänge Walzer, Op. 154":

2. To παραπάνω ποίημα του Χάινε, που αφηγείται το μύθο της Λορελάι δίνει έμπνευση στον Φραντς Λιστ,  να συνθέσει τη δική του εκδοχή. Η "Die Loreley" του πληθωρική. Δυο πιανιστικές και μια φωνητική εκδοχή με αρκετά δεξιοτεχνικά περάσματα, αντιληπτά από την έναρξη της σύνθεσης να δηλώνει καθαρά τη δραματικότητά της.
O Λιστ μέσα από τη δική του ιδιαίτερη τέχνη αναδεικνύει γενναιόδωρα τον κορυφαίο ποιητικό λόγο του Χάινε μεταφέροντας με τις νότες και τις αρμονίες του τις εικόνες που πλάθει ο ποιητής...

Ακούμε την πιανιστική version σε piano roll από τον εκπληκτικό Rudolph Ganz:

3. Μια μεγάλης κλίμακας ρομαντική όπερα με τίτλο "Lurline" δίνει ο William Vincent Wallace-έμπνευση μετά το ταξίδι του στο Ρήνο.

Η όπερα έκανε πρεμιέρα το 1860 στο Λονδίνο και είχε θριαμβευτική υποδοχή, τόσο από το κοινό όσο και από τους κριτικούς, οι οποίοι εγκωμίασαν τον δημιουργό χαρακτηρίζοντας την όπερα "chef d'oeuvre του συνθέτη, που συγκρινόμενη με άλλες δημιουργίες θριαμβεύει ανάμεσα σ'όλες, ως η καλύτερη και αρτιότερη από τα γερμανικά, ιταλικά ή γαλλικά μελοδράματα της εποχής!"


Μετά την πρεμιέρα της, πολλές από τις άριες και τα ντουέτα της "Lurline" διασκευάστηκαν για πιάνο, ενώ αρκετοί ήταν οι συνθέτες  που έδωσαν "Φαντασίες και Χορούς" πάνω σε επιλεγμένες μελωδίες της. 

William Vincent Wallace - Lurline - Ouverture:

4. Aπλοϊκής μελωδικής γραμμής, αλλά ιδιαιτέρως αγαπητή η σύνθεση του Φρήντριχ Σίλχερ, του γερμανού συνθέτη, γνωστού κυρίως για τη συλλογή παραδοσιακών τραγουδιών της πατρίδας του, αλλά και για τα λήντερ του. Μαθητής των Χούμελ και Κρόυτσερ, ασχολήθηκε με τη μουσική μετά από παρότρυνση του Βέμπερ.  Η αγάπη του για τη γερμανική μυθολογία μαρτυράται στο ληντ του: "Die Lorelei", πάνω στην ποιητικό κείμενο του Χάινριχ Χάινε.

Ευγενική φυσιογνωμία ο Σίλχερ, σε αυτή την δημιουργία του αποδεικνύει περίτρανα το μέγιστο πάθος του για την λαογραφία και την ανάδειξη του κάλλους της.

Προτιμάται η χορωδιακή επεξεργασία του ληντ:

 "Die Lorelei", Friedrich Silcher - Heinrich Heine:

5. Στο γερμανικό μύθο βασίζεται η ομώνυμη ρομαντική όπερα του Αλφρέντο Καταλάνι, σύνθεση του 1890 σε 3 πράξεις.

Η υπόθεσή της διαδραματίζεται το 1500 και αποτελεί αναθεώρηση της προηγούμενης και πολύ επιτυχημένης όπεράς του, "Elda". Η διαφορά είναι πως τα γεγονότα ξετυλίγονται στον ποταμό Ρήνο και όχι στη Βαλτική.


Ο νεαρός και αρραβωνιασμένος κόμης Βάλτερ συναντά κι ερωτεύεται μια νύχτα στις όχθες του Ρήνου την ορφανή Λορελάι. Βρίσκεται σε δίλημμα ανάμεσα σε δυο αγάπες... Τελικά αποφασίζει να προχωρήσει στο γάμο με την Άννα. Αυτό, προκαλεί την οργή της Λορελάι που ορκίζεται να εκδικηθεί. Ζητά τη συνδρομή του ποτάμιου θεού κι άρχοντα των καταιγίδων,  Ρήνου. Εκείνος δέχεται με αντάλλαγμα να τού μείνει αιώνια πιστή.

Την ημέρα της γαμήλιας τελετής, στον ουρανό λαμπυρίζει ένα μυστηριώδες φως. Και τη στιγμή που φθάνει η Άννα κι ετοιμάζεται να πέσει στην αγκαλιά του Βάλτερ εμφανίζεται η Λορελάι. Σπρώχνει και ρίχνει τη νύφη στο ποτάμι. Ο Βάλτερ θλιμμένος για το χαμό της αγαπημένης του λιποθυμά.
Όταν συνέρχεται, αντικρύζει τη Λορελάι να παίζει με την άρπα της και να τού τραγουδά με τη γλυκιά φωνή της το "Τραγούδι της Αγάπης - Amor celeste ebbrezza". Η κοπέλα ετοιμάζεται να τον αγκαλιάσει όλο συμπόνοια, όταν από τα βάθη του ποταμού ακούγονται στριγγές, απειλητικές φωνές που τής υπενθυμίζουν τον όρκο της για αιώνια πίστη στο Ρήνο. Φεύγει μακριά κι ο Βάλτερ σε κατάσταση τρέλας πέφτει στα κρύα νερά του ποταμού και πνίγεται.

Η νύμφη Λορελάι συνεχίζει το τραγούδι της μέχρι σήμερα...

"Amor celeste ebbrezza", το Τραγούδι αγάπης" της Λορελάι στην αιωνιότητα, θα ακούσουμε από την 2η Πράξη της όπερας του Καταλάνι, που να θυμίσουμε αρεσκόταν στου θρύλους και τις παραδόσεις των λαών. Ο συνθέτης υπήρξε φίλος του Τοσκανίνι, ο οποίος δήλωνε και φανατικός οπαδός των οπερών και εν γένει του ταλέντου του.

Catalani: "Lorelei-Amor celeste ebbrezza" / Magda Olivero:

Επίσης από την όπερα, ο Τοσκανίνι ηχογράφησε το "Χορό των Νυμφών του νερού" με τη Συμφωνική Ορχήστρα του NBC.

 Catalani: "Loreley, Dance of the water nymphs" :

6.Πάνω στο γερμανικό θρύλο και σε στίχους του αδερφού του Ira, ο Τζωρτζ Γκέρσουιν τη δεκαετία του '30 γράφει ένα τραγούδι όπου μουσικά αναμιγνύεται το στυλ καμπαρέ με τζαζ πινελιές.

Kάποτε, πίσω στων ιπποτών τα χρόνια

ζούσε μια μάγισσα γητεύτρα

Νύμφη του Ρήνου

φιγούρα θεϊκή

Τους ναύτες, όλους, μάγευε! 

Ψαράδες και βαρκάρηδες και κωπηλάτες,

απ'τη σαγήνη της δεν γλύτωνε, κανείς  

Λορελάι, το όνομά της...

Το απολαμβάνουμε από την Ρενέ Φλέμινγκ:

George Gershwin: "The Lorelei", Renée Fleming - Christian Thielemann:

Carl Joseph Begas, "Lοrelei"

7. Tέλος, ο ταλαντούχος Φέλιξ Μέντελσον είχε ασχοληθεί με το γερμανικό μύθο και είχε ξεκινήσει μια σχετική όπερα σε λιμπρέτο που είχε γράψει ο γερμανός ποιητής και θεατρικός συγγραφέας, Emanuel Geibel. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο προοριζόταν να υποδυθεί η ταλαντούχα και αγαπημένη φίλη του Μέντελσον, Jenny Lind, γνωστή για την εμβληματική φωνή της, που γι' αυτό τής είχε αποδοθεί το προσωνύμιο: "Aηδόνι της Σουηδίας".
Όμως η όπερα δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, καθώς τον γερμανό πολυτάλαντο συνθέτη πρόλαβε ο θάνατος.

Ακούμε αποσπάσματα της όπερας:

Mendelssohn: "Loreley Op. 98": 

Μέρος του κειμένου έχει δημοσιευτεί και στη κοινότητα The Mythologists

Επίσης δημοσιεύτηκε και στο Μουσικό Περιοδικό: TAR

"Μέντελσον: ένα ζίνγκσπιλ για τα 14α γενέθλιά του"

 

Η Ιστορία της Μουσικής κάνει λόγο για μια πολυσχιδή προσωπικότητα, ένα πολυτάλαντο  συνθέτη, βιρτουόζο πιανίστα και βιολιστή, γλωσσομαθή, πολυταξιδεμένο, εκπληκτικό ζωγράφο...

Ένας συνθέτης πολυαγαπημένος, που συγκεντρώνει τις χάρες όλες, ενός αληθινού καλλιτέχνη!
Ο Φέλιξ Μέντελσον γεννήθηκε σαν σήμερα,
3 Φεβρουαρίου 1809. Ξεκίνησε μαθήματα μουσικής πολύ μικρός κι αποδείχθηκε ένα παιδί-θαύμα, "ένας άλλος Μότσαρτ", όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο Γκαίτε!

Οι γονείς του δεν έβλεπαν θετικά την προοπτική να γίνει ο γιος τους μουσικός. Φαντάζονταν για εκείνον μια καριέρα σύμφωνη με τις παραδόσεις της οικογένειας Μέντελσον. Ίσως ένας σοβαρός τραπεζικός, επιφανής νομικός ή έγκριτος οικονομολόγος...Αλλάζουν όμως γνώμη, όταν ο μέγας εκείνη την εποχή Λουίτζι Κερουμπίνι διαβάζει προσεκτικά κάποιες συνθέσεις του Φέλιξ και αποφαίνεται: "Αυτό το αγόρι έχει πλούσιο ταλέντο, θα πάει καλά".

Ο Φέλιξ έγραφε από μικρός ζίνγκσπιλ (είδος γερμανικής μουσικής κωμωδίας) που προορίζονταν για ιδιωτικές παρουσιάσεις, συνήθως σε οικογενειακές μουσικές συγκεντρώσεις, όπου τους ρόλους υποδύονταν τα μέλη της οικογένειας, οι αδερφές και ο γαμπρός του...

Ήταν 13 χρονών όταν έγραψε το ζίνγκπσιλ: "Der Onkel aus Boston - Ο θείος από τη Βοστώνη" που παρουσίασε ανήμερα στα γενέθλιά του στις 3 Φεβρουαρίου του 1824.

Είναι η εποχή που ο ανήσυχος έφηβος Φέλιξ πειραματίζεται με διάφορα είδη μουσικής. Μια προσεκτική εξέταση του συγκεκριμένου έργου αποκαλύπτει έναν νεαρό συνθέτη υπό την επήρεια των ζίνγκσπιλ του Μότσαρτ, αλλά και σε λυρισμό των εισαγωγών του Βέμπερ. 

Η υπόθεση περιστρέφεται γύρω από ένα βαρώνο που επιστρέφει από τη Νέα Αγγλία στο Βραδεμβούργο προκειμένου να αναλάβει πόστο πολιτικής εξουσίας. Μια σειρά από λανθασμένες εκτιμήσεις σχετικά με την ταυτότητα των προσώπων με κέντρο μια γοητευτική ανιψιά, οδηγούν σε μπερδέματα, συγκρούσεις, γκάφες, και εσφαλμένες αναγνώσεις συμπεριφορών, που πυροδοτούν παρεξηγήσεις και πολλά ευτράπελα επεισόδια.
Τα τραγουδιστικά μέρη εναλλάσσονται με τα ομιλούμενα τμήματα, ενώ οι επιρροές από τα Μοτσάρτια "Μαγικό αυλό" και "Απαγωγή απ' το σεράι" είναι εμφανείς.

Οι στυλιστικές επιλογές του Μέντελσον -ιδιαίτερα στην εισαγωγή και τα κουαρτέτα- αντανακλούν μέρος της μουσικής των Βέμπερ, Μπετόβεν και Ροσίνι (που μαρτυρά πως ο Φέλιξ -παρά το νεαρό της ηλικίας του- γνώριζε καλά την μουσική που εκτελείτο στα θέατρα της εποχής του), όμως σίγουρα αντικατοπτρίζουν  την προσωπική του σφραγίδα, σε μουσική που εκφράζει και υπόσχεται την μεγαλειώδη συνθετική εξέλιξη του.

Η παρτιτούρα θεωρείτο χαμένη. Ανακαλύφθηκε μόλις το 2004 στην Ακαδημία Bach της Στουτγκάρδης.

Από την όπερα του 14χρονου Μέντελσον "Der Onkel aus Boston" θα ακούσουμε:
1. την Εισαγωγή,
2. το δημοφιλές ντουέτο της 2ης πράξης με τα γελαστικά επιφωνήματα και
3. το τελικό εύθυμο κουαρτέτο σε μορφή φούγκας. 

1. Mendelssohn : "Der Onkel aus Boston, Overture"

2. Mendelssohn : "Der Onkel aus Boston, Act II Duet"

3. Mendelssohn : "Der Onkel aus Boston, Finale"

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)3 February 2021 at 06:15

Όσο κι αν οι εύποροι γονείς του δεν έβλεπαν με καλό μάτι την ιδέα να γίνει ο Φήλιξ μουσικός, Ελπίδα μου, παρά ταύτα η παιδεία που πήρε σαν παιδί έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ενασχόλησή του με τις τέχνες. Οι ακουαρέλες του ήταν επαγγελματικού επιπέδου. Η μουσική του παιδεία εξαίρετη με σπουδαίους δασκάλους στην θεωρία και στο πιάνο, αλλά και στα φιλολογικά επέδειξε μεγάλη έφεση μεταφράζοντας στα γερμανικά κάποια σονέτα του Δάντη και του Βοκάκιου.
Φυσικά τον κέρδισε ολοκληρωτικά η μουσική κι ευχαριστούμε, γλυκιά μου φίλη που επέλεξες αυτό το χαμένο μέχρι το 2004 έργο του να μας παρουσιάσεις σήμερα στην γενέθλια μέρα του! Ένα έργο που δεν είναι εύκολο να φανταστεί κάποιος ότι το συνέθεσε ένας 13χρονος! Καλό απόγευμα! ❤ReplyDelete
Replies

ELPIDA NOUSA3 February 2021 at 09:15

Καλησπερα, αγαπημενη μου Αζη!Βεβαιως και συμφωνω πως η οικογενεια του επαιξε βασικο ρόλο στη διαμορφωση της προσωπικότητας του...Τον βοηθησε να καλλιεργησει τα έμφυτα ταλεντα του που ηταν πολλά και εντυπωσιακά!!!Υπέροχα τα όσα διευκρινιζεις σχετικα με τις δεξιοτητες του καλλιτεχνη... Επέλεξα να ακουσουμε το συγκεκριμενο ζινγκσπιλ γιατι ειναι άγνωστο, ακομα και σε μουσικούς κυκλους, και ηθελα να εστιάσω στην ικανοτητα του Φέλιξ να εκφραζεται συμφωνα με όσα άκουγε και διδασκοταν από μουσικούς που ακουγονταν στην εποχη του. Μαρτυρά την επιμέλεια , την πειθαρχία και την αγαπη του προς εξερευνηση καθε ειδους...
Συμφωνω πως ειναι έργο που δεν είναι εύκολο να φανταστεί κάποιος ότι το συνέθεσε ένας 13χρονος, παρόλες τις ατέλειές του στη δομή, έχει ομως και εκφράζει την χαρη, τον ενθουσιασμό και την ευθυμια της παιδικής ψυχης...
Χαίρομαι με την επίσκεψή σου, καλή μου φιλη!Σ'ευχαριστω θερμά!
Καλό απόγευμα! ❤Delete