Βράδυ Ανάστασης ...

 

"Βράδυ Ανάστασης", Ουμβέρτος Αργυρός
(από: attikanet.blogspot)

[...]

Τι ώρα πηγαίναμε στην εκκλησία τότε;
Κάποτε δεν κοιμόμασταν, περιμένοντας,
ή μας έπιανε ύπνος ελαφρύς
και ξυπνούσαμε καλοδιάθετοι,
με τις πρώτες καμπάνες.
[...]
Πόσο ήταν ωραία, τότε…
Στεκόμασταν στον αυλόγυρο,
γεμάτον κόσμο ελεύθερο. Γελούσαν,
μιλούσαν οι άνθρωποι.

(Ζωή Καρέλλη: "Πριν την Ανάσταση, απόσπασμα")

Αχ!Πόσο ωραία ήτανε, τότε… Τότε που άπλετη η χαρά της Αναστάσιμης Γιορτής καθρεφτιζόταν στις μορφές των ανθρώπων!
Όλες, λουσμένες στο φως των λαμπάδων, όπως ακριβώς τις αποτυπώνει ο Ουμβέρτος Αργυρός στο έργο του: "Βράδυ Ανάστασης".

Βράδυ Ανάστασης σε κάποιο ελληνικό χωριό... Μνήμες του τόπου μας με έθιμα της Χριστιανοσύνης, ωραία..., που ζωντανεύουν και πλημμυρίζουν στην ψυχή μας,  Φως!Άπλετο Φως!!

Ο ζωγράφος μας ανήκει στους τελευταίους εκπροσώπους της Σχολής του Μονάχου.  Οι πίνακές του διακρίνονται για τη λυρική διάθεση με ιμπρεσιονιστικές πινελιές. 

Aνάμεσα στο πλήθος των έργων του  Βενετσιάνου κοκκινοχαίτη παπά, Αντόνιο Βιβάλντι συγκαταλέγονται και αρκετές σπουδαίες θρησκευτικες συνθέσεις.
Τι σόι παπας θα ήταν -θα μου πείτε- αν δεν δεν έγραφε εκκλησιαστικά έργα;
Σωστό κι αυτό...
Δυο απ' αυτά είναι "Credo", βασισμένα δηλαδή στο "Πιστεύω εις ένα Θεό, κλπ"...
Εκείνο με τον αριθμό "591 σε μι ελ." δομείται σε 4 κινήσεις με την τελευταία να' ναι εμπνευσμένη από τους στίχους, που αναφέρονται στην Ανάσταση:

"Και αναστάντα τη τρίτη ημέρα κατά τας Γραφάς .

Και ανελθόντα εις τους ουρανούς, και καθεζόμενον, εκ δεξιών του Πατρός. 

Και πάλιν ερχόμενον μετα δόξης κρίναι ζώντας και νεκρούς, 

ου της βασιλείας ουκ έσται τέλος"

Γράφτηκε για το γυναικείο μουσικό σύνολο του Ospedalle della Pietà, το ορφανοτροφείο στη Βενετία για εγκαταλειμμένα παιδιά, στο οποίο ο Βιβάλντι  δίδασκε και διηύθυνε.
Η σύνθεση λοιπόν, είναι αποκλειστικά σχεδιασμένη για γυναικεία χορωδία και έγχορδα.
Σε ομοφωνικό στιλ ξεχωρίζει για τα γρήγορα, ενθουσιώδη μοτίβα των βιολιών, που παραπέμπουν στο δέος, την κατάπληξη, την εσωτερική χαρά και αναταραχή από το πρωτόγνωρο και θαυμαστό γεγονός της Ανάστασης!

(Στο τελικό "Αμήν" ακούστε μια σύντομη, πλην εκρηκτική φούγκα)

Απολαμβάνουμε λίγη ακόμη μουσική της Δύσης γιατί σε λίγο θ' αφεθούμε  στον υμνογραφικό πλούτο της  Ορθοδοξίας, που δημιουργεί εκτός από κατάνυξη, δέος αισθήματα θάμβους και ευλάβειας:

"Χριστός Ανέστη εκ νεκρών, θανάτω θάνατον πατήσας

και τοις εν τοις μνήμασι  ζωήν χαρισάμενος"

Vivaldi ‐ Resurrexit:

"Ανάσταση": Εκτόρ Μπερλιόζ

 

'Ανάσταση', James Tissot, Βrooklyn Μuseum [wikimedia]

Είναι ένα έργο που δεν μοιάζει με τα υπόλοιπα του συνθέτη. Ο Εκτόρ Μπερλιόζ συνέθεσε την "Messe Solennelle- Επίσημη Λειτουργία" στα 21 χρόνια του, όμως η ακρόασή της μαρτυρά την επαναστατική και νεωτεριστική φύση του, πέρα από το ταλέντο του.

Τελειομανής, όταν ολοκλήρωσε τη μεγάλης διάρκειας λειτουργία θεώρησε πως από τα μέρη της μόνο το "Resurrexit- Ανάσταση" ήταν άξιο να διασωθεί.

Έτσι σκόρπισε χωρίς προσοχή εδώ κι εκεί τις παρτιτούρες των υπολοίπων μερών,(άλλοτε ισχυριζόταν πως τις έκαψε) οι οποίες ανακαλύφθηκαν από έναν μουσικό μόλις το 1990 στο Βέλγιο.

Απίστευτη ιστορία, όμως αληθινή!

Η Λειτουργία γράφτηκε όταν ο Μπερλιόζ σπούδαζε ακόμη στο Παρίσι Ιατρική, μα συγχρόνως έψαχνε την ευκαιρία να αναγνωριστεί μουσικά γράφοντας μια μεγάλη σύνθεση.

Η ευκαιρία φαίνεται να τού χτύπησε την πόρτα όταν τού ανατέθηκε να συνθέσει για τη χορωδία της τοπικής εκκλησίας. Έπεσε με τα μούτρα στη δουλειά, καθώς ήταν άπειρος, όμως τόσο φιλόδοξος!

Η "Λειτουργία" του είχε 14 ενότητες(Kyrie, Gloria,Credo. Crucifixus, Sanctus, Agnus Dei κλπ), ήταν εξαιρετικά εκτεταμένη σε διάρκεια, με πολυσύνθετα σολιστικά και χορωδιακά μέρη. Όμως η τελική πρόβα δεν πήγε καλά. Έτσι, μόνος δρόμος ήταν η αναθεώρηση του έργου, κάτι που έγινε.

Η παρουσίαση της Επίσημης Λειτουργίας έγινε τελικά την επόμενη χρονιά με επιτυχία!

Αρκεί να αναφέρουμε πως ο δάσκαλος μουσικής του Μπερλιόζ τον αγκάλιασε λέγοντάς του: "Είστε μια μεγαλοφυία! Είμαι πεπεισμένος πως δεν θα γίνετε ποτέ γιατρός, αλλά ένας σπουδαίος μουσικός!"

Κατά τη διάρκεια της ζωής του Μπερλιόζ εκτελέστηκε ελάχιστες φορές ως τη στιγμή που όπως ισχυρίστηκε στα Απομνημονεύματα του, έκαψε την παρτιτούρα, καθώς όσο την εξέταζε, τόσο τον απογοήτευε.

Κάποιος, ίσως σκεφτεί πως η παρτιτούρα έφτασε στο Βέλγιο από το Παρίσι;

Εξηγείται όμως κι αυτό:

Πάνω στην πρώτη σελίδα της αναγράφεται ιδιοχείρως: "Η παρτιτούρα της Λειτουργίας, εξ ολοκλήρου στο χέρι από τον Μπερλιόζ, δόθηκε ως αναμνηστικό της παλιάς φιλίας που με συνδέει με τον A. Bessems. Παρίσι 1835 ".

Ο Antoine Bessems ήταν συνθέτης και βιολιστής που, αν και γεννήθηκε στην Βελγική Αμβέρσα, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στο Παρίσι. Φαίνεται λοιπόν πως επιστρέφοντας ο Bessems στη γενέτειρά του έφερε μαζί την ενθύμια παρτιτούρα του συνθέτη φίλου του Εκτόρ, την οποία καταχώνιασε σε μια σοφίτα, ανάμεσα σε άχρηστα αντικείμενα.

Όμως ήρθε μετά από δεκαετίες ο καιρός της "ανάστασής" της κι έτσι την απολαμβάνουμε εμείς σήμερα...

Ακούμε λόγω ημέρας την "Resurrexit- Ανάσταση", το μέρος που ο Μπερλιόζ θεωρούσε άξιο διάσωσης...

Γάλλος ήταν και ο ζωγράφος,  James Tissot, που παρότι ειδικεύθηκε στη θεματογραφία σκηνών της καθημερινής ζωής, στην ύστερη περίοδό του, που την χαρακτηρίζει μια αναγέννηση της χριστιανικής του πίστης, φιλοτέχνησε αποκλειστικά έργα με θέματα παρμένα από τη Βίβλο. Μάλιστα για να βοηθηθεί στην αναπαράσταση των βιβλικών σκηνικών, ο Τισό ταξίδεψε στη Μέση Ανατολή τρεις φορές.
Η σειρά αυτή των θρησκευτικών έργων του περιλαμβάνει 365 δημιουργίες, ανάμεσά τους και η 'Ανάσταση', που συνοδεύει το κείμενο και φιλοτεχνήθηκε το 1890, προκαλώντας τους επαίνους των κριτικών και τον άκρατο ενθουσιασμό των φιλοτέχνων.

Καλή μας Ανάσταση, κυρίως εντός μας!

Eλ Γκρέκο - Μάλερ: "Της Ανάστασης, μέγα Σάββατο..."

 

"ΑΝΑΣΤΑΣΗ", Δ.Θεοτοκόπουλος

Μεγάλο Σάββατο, μέρα της Λύτρωσης, μέρα της Ανάστασης, της ανανέωσης και της ελπίδας...
Μέρα που το μήνυμά της αντηχεί σ'ολάκερο τον κόσμο!

7 Απρίλη και συμπτωματικά σήμερα συμπληρώνονται 404 χρόνια από το θάνατο του Ελ Γκρέκο.Του μεγάλου καλλιτέχνη-υμνητή της  θρησκευτικής θεματικής, Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, καθώς στα έργα του η βυζαντινή παράδοση αγγίζει τον ευρωπαϊκό εξπρεσιονισμό...

Ετσι, τιμητικά  σάς καλημερίζω με την δική του "ΑΝΑΣΤΑΣΗ" , αγαπημένοι φίλοι!

Όταν ο Νίκος Καζαντζάκης επισκέφτηκε την Ισπανία, θαύμασε από κοντά αυτό το αριστούργημα του Γκρέκο, κι έγραψε:

"Κάτω οι φρουροί, κίτρινοι, πρασινωποί, γαλάζοι, καταγκρεμίζουνται τ’ ανάσκελα, κι ολόισιος, σα μακροκότσανο κρίνο, κάτασπρος, ανεβαίνει από την παρδαλή τούτη, μανιασμένην ανθρώπινη μάζα ο Χριστός... θείο βέλος που ανηφορίζει στον ουρανό, νικώντας το βάρος της ύλης και το θάνατο..."


Στο κέντρο του πίνακα "αιωρείται" ο αναστημένος Ιησούς. Αποτυπώνεται γυμνός κρατώντας στο αριστερό του χέρι λευκή σημαία και το δεξί ανυψωμένο με την παλάμη στραμμένη στον ουρανό.Στοιχεία, που δείχνουν τον θριαμβευτή απέναντι στον θάνατο.
Στην πλάτη του προβάλει πορφυρός χιτώνας -σύμβολο  του μαρτυρίου και της θυσίας-.Ο Χριστός κυριαρχεί στο ψηλότερο μέρος της σύνθεσης τριγυρισμένος από θεϊκό φως, αντίθετα με το χαμηλότερο όπου πλήθος μορφών  θαμπωμένες από το φως της Ανάστασης φαίνεται να αναστατώνονται από το θείο γεγονός!

Η συνοδευτική μουσική επιλογή μου έρχεται με έργο συμφωνικό και συγκεκριμένα τη 2η Μαλερική Συμφωνία, την επονομαζόμενη "της ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ".

Κατά δήλωση του ίδιου του Μάλερ, η Συμφωνία ήταν η αγαπημένη του.
Εμπνευστικά, πρωτοπαρουσιάστηκε σαν θυελλώδες συμφωνικό ποίημα με τον τίτλο "Totenfeier-Επικήδεια Ακολουθία" ως συνέχεια της 1ης συμφωνίας, και του ήρωά της που οδηγείται στον τάφο μετά τα αβάσταχτα μαρτύρια της ζωής.
Τα μεσαία τμήματα επηρεασμένα από τη γοητεία που ασκούσε στον Μάλερ η μεσαιωνική λαϊκή ποίηση, αντανακλούν τις όμορφες μνήμες της κοσμικής ζωής του θανόντα.
Το 3ο μέρος αποτελεί μια κραυγή απελπισίας, ενώ το 4ο την ανακούφιση από τα δεινά της ζωής.


Όταν ο συνθέτης παρουσίασε τη δημιουργία του στον Μπύλοβ, εκείνος την απέρριψε απροκάλυπτα. Λίγους μήνες αργότερα πεθαίνει ο μέντοράς του και στην κηδεία του  τα συναισθήματα του Mάλερ είναι αντικρουόμενα.
Κατά τη διάρκεια της επιμνημόσυνης δέησης κι εν μέσω της άσχημης θύμησης της απόρριψης ακούγεται η παιδική χορωδία να ψάλλει σε ποίηση του Φρίντριχ Κλόπστοκ τον ύμνο: "Die Auferstehung -Ανάσταση".
Όλα έλαμψαν μέσα στο νου και την ψυχή του Μάλερ! Η έμπνευση είχε έρθει απρόσμενα και σαν αστραπή!
Η τελική μορφή της Συμφωνίας θα δινόταν χορωδιακά.

Μετά την αναζήτηση του νοήματος της ζωής από τον ήρωά του έρχεται το εκτεταμένο φινάλε, μουσικό καθρέφτισμα της Λύτρωσης, της Δόξας, της Ανάστασης!
Μια συμφωνία που αρχίζει με βαθιά συντριβή, εξελίσσεται με προσδοκία, ελπίδα και καταλήγει στο θριαμβευτικό, αποκαλυπτικό χορωδιακό του τελευταίου μέρους!

Mεγαλειώδες και συγκλονιστικό το φινάλε!
Οι δύο σολίστ διακηρύσσουν την υπόσχεση της Αιώνιας Ζωής και κατόπιν η χορωδία σε μια εκστατική συνοδεία με πλήρη ορχήστρα μέχρι την τελική διακήρυξη: "Αυτό για το οποίο παλέψατε, θα σας οδηγήσει στον Θεό!"

Τα κρουστά ενθουσιάζουν, τα χάλκινα δονούν, κι οι φωνές προκαλούν ρίγη και ανατριχίλα...
Oι τρομπέτες σιωπούν...Μια σιωπή απόκοσμη, αντίλαλος της γήινης παρουσίας μας...
Είναι η στιγμή που ακούγεται ήπια η φωνή του Βασιλέα των Ουρανών(4:14)...

Αν και δεν είναι αποκλειστικά θρησκευτικό έργο,  ο Μάλερ πετυχαίνει να τονίσει τις έννοιες του θανάτου και της πραγματικής Αιώνιας ζωής χρησιμοποιώντας τους στίχους του Klopstock συμπληρωμένους με δικούς του...

"Ανάσταση! Πεθαίνω για να ζήσω ξανά..."

Η δύναμη του στίχου και της ορχηστρικής μουσικής που τον συνοδεύει, απροσμέτρητη. Μεγαλειώδης σύνθεση εσωτερικής  αναζήτησης  και πνευματικής ανάτασης που ανεβάζει τους καρδιακούς παλμούς.

Η ένταση της μουσικής δίνει ευκαιρία να κάνει κανείς την ενδοσκόπησή του, να ρίξει μια διεισδυτική ματιά στον εσωτερικό του κόσμο, να αναλογιστεί την πορεία, τις αξίες, και τους στόχους του.
Πάθη, πειρασμοί, πόνοι, πλάνες, προδοσίες, απoγοητεύσεις, όλα συσσωρευμένος θάνατος στην ψυχή μας...
Ας τα ξεπεράσουμε κι ας αναγεννηθούμε δίνοντας νέο νόημα στο πέρασμά μας...
Καλή Ανάσταση, εκλεκτοί μου φίλοι!
Το Άγιο Φως Της, ας φωτίζει την καρδιά και το πνεύμα μας!

i.discogs

"Συµφωνία της Αναστάσεως"
(Στον Gustav Mahler)

Δοκίµασες ποτέ σου να πετάξεις;
Πίσω την άβυσσο που ζεις ν’ αφήσεις
σα µια µικρή, ασήµαντη κουκκίδα
στης απεραντοσύνης µπρος
το άγριο µεγαλείο;
Κοίτα, σε καρτερούν τ’ αγριοπούλια!
Συνοδοιπόρους άλλους µην προσµένεις,
είσαι µόνος...
Και σα νυχτώσει
φτερά στο νου και στην καρδιά σου βάλε
και στο γραµµόφωνο να παίζει
της φοβερής της Συµφωνίας το φινάλε.
Και µες στους ήχους απογειώσου!

(Ντίνου Πυργιώτη: "Παραληρηματική Τριλογία / eclass)

 

Θα απολαύσουμε το συγκλονιστικό φινάλε της Συμφωνίας από τη Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου υπό τη διεύθυνση του Λέοναρντ Μπερνστάϊν.
Σολίστ οι Janet Baker και Sheila Armstrong.
O Mπερνστάιν, που θεωρήθηκε ο κορυφαίος ερμηνευτής έργων Μάλερ της εποχής του, ήταν ο πρώτος μαέστρος που ηχογράφησε όλες τις συμφωνίες του συνθέτη το διάστημα μεταξύ 1971-1985, δημιουργώντας ένα μοναδικό μουσικό ντοκουμέντο και προκαλώντας σε επανεκτίμηση των έργων του Μάλερ.

Mahler: "Symphony No. 2 - της ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ: Mov. 5"

Leonard Bernstein / Janet Baker-Sheila Armstrong

Μπαχ - Παρθένης: "Και αναστάντα τη τρίτη ημέρα..."

 

Κωνσταντίνος Παρθένης: "Η Ανάσταση"

"Και αναστάντα τη τρίτη ημέρα, κατά τας Γραφάς. Και ανελθόντα εις τους ουρανούς..."


Μεγάλο Σάββατο, μέρα της Λύτρωσης, μέρα της Ανάστασης, της ανανέωσης και της ελπίδας...



Ο Κωνσταντίνος Παρθένης φιλοτέχνησε την "Ανάστασή" του το 1917.
Στο εικαστικό αυτό αποκαλύπτεται η μοναδική ικανότητα του ζωγράφου να αποτυπώνει το πνευματικό και υπερβατικό.
Η πνευματικότητα καθίσταται ορατή με το χρώμα, τις λεπτές πινελιές και τις εξαϋλωμένες φιγούρες. Το σώμα του Χριστού είναι τυλιγμένο με σάβανο και τοποθετημένο στα δεξιά της σύνθεσης. Μοιάζει μετέωρο πάνω από τον τάφο, καθώς ανεβαίνει θριαμβευτικά στους ουρανούς. Το πρόσωπο του Χριστού βασίζεται σε στοιχεία της Βυζαντινής παράδοσης.
Τρεις στρατιώτες που φρουρούν τον τάφο, χρωματικά εναρμονίζονται με τα χρώματα της όλης σύνθεσης.
Όπως λέει ο ιστορικός τέχνης, Χρύσανθος Χρήστου: "Στην περίπτωση των φρουρών ο Παρθένης χρησιμοποιεί το μανιεριστικό τύπο της figura serpentinata, για να δώσει σαφέστερα τη δύσκολη θέση τους. Έτσι, με την καθετότητα του Χριστού τονίζονται η βεβαιότητα και η ασφάλεια, με την κυρτότητα των φρουρών, η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια".

Η "Ανάσταση" του Παρθένη έχει τη σφραγίδα του εκθαμβωτικού αττικού φωτός. Έτσι το έργο παίρνει ένα δοξαστικό χαρακτήρα, όπως είναι αυτός της Ανάστασης, της νίκης της ζωής πάνω στο θάνατο.
Στο βάθος, λόφοι και δέντρα, σε χρώματα που ανταποκρίνονται σε κείνα των υπολοίπων μορφών.

***

Ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ προσεγγίζει ιδιαίτερα την Ανάσταση, καθώς η "γνωριμία" του με το θάνατο έγινε πριν ακόμη συμπληρώσει τα δέκα χρόνια του  με το θάνατο των δύο γονέων του.

Ετσι, -όπως υποστήριζε- έβλεπε το θάνατο ως την  πύλη μέσω της οποίας  κανείς μεταφέρεται από τον γήινο και θλιβερό, σε έναν άλλο, χαρούμενο κόσμο.

Οι θρησκευτικές συνθέσεις του, με κατάνυξη, δέος και πνευματική ευφροσύνη, μαρτυρούν την αδιάκοπη συγκέντρωση του στο "χαροποιό πένθος", που οδηγεί στην Ανάσταση.

Η "Λειτουργία σε σι ελ". είναι σύνθεση αρκετά εκτεταμένη σε διάρκεια και ολοκληρώθηκε ένα χρόνο πριν το θάνατο του Μπαχ, με το μεγαλύτερο των τμημάτων της ν' αποτελούν παλαιότερες εργασίες του.

Για μια ακόμη φορά η ακλόνητη πίστη του συνθέτη ενώνεται με το μουσικό του ταλέντο, αποδεικνύοντας τους δεσμούς της μουσικής με τη θρησκευτικότητα.
Ο μέγας κάντορας φέρνει στην επιφάνεια το βαθύ μήνυμα της μυστικής γλώσσας της μουσικής στις ιερότερες στιγμές του ανθρώπου, την ώρα της πνευματικής ανάτασης...

Το κείμενο της λειτουργίας είναι δοξαστικό, δίνει έμφαση στην Ανάσταση του Ιησού και υπενθυμίζει πως η Αγάπη του Χριστού αποτελεί την σωτηρία του ανθρώπου.

Από το "Credo" της "Λειτουργίας σε Σι ελ" θα ακούσουμε το: 

"Et resurrexit tertia die-Και αναστάντα τη τρίτη ημέρα"

Σε όργανα εποχής από την φημισμένη Orkest van de Achttiende Eeuw(Ορχήστρα του 18ου αι.)
και σε δ/νση του ιδρυτή της, Frans Brüggen.

Ενα αριστουργηματικό ακουόραμα επικοινωνίας με το απειροτέλειο Θείο!

Ήχοι βαθιάς ευλάβειας και ψυχικής ανάτασης!

Bach: "Et Resurrexit":