Ο Charles Bukowski και οι κλασικοί συνθέτες: φίλοι του μέσα στο σκοτάδι...

9 Μαρτίου 1994 πεθαίνει από λευχαιμία, ο Τσαρλς Μπουκόβσκι, αφήνοντας πίσω του ένα μοναδικό λογοτεχνικό έργο γεμάτο ωμό ρεαλισμό και αυτοβιογραφικά στοιχεία. Γεννημένος στο Άντερναχ της Γερμανίας, μετανάστευσε μικρός στις ΗΠΑ, όπου μεγάλωσε σε φτωχογειτονιές του Λος Άντζελες. Η ζωή του σημαδεύτηκε από φτώχεια, αλκοολισμό, σκληρές δουλειές και προσωπικές απογοητεύσεις, όλα θέματα που αντλεί αργότερα στα ποιήματα και τα μυθιστορήματά του.
Έγινε γνωστός για το ειλικρινές, ωμό και συχνά χιουμοριστικό ύφος του, που αποτυπώνει τη μοναξιά, τον πόθο και την κοινωνική αποξένωση με τρόπο, που τον καθιέρωσε σαν μια από τις πιο εμβληματικές, πιο ακατέργαστες και αυθεντικές φωνές της αμερικανικής λογοτεχνίας. Μπορεί το ύφος του να ήταν ωμό, ήταν όμως και βαθιά ανθρώπινο.

Στα έργα του, συνδέει την ποίηση με τη μουσική και τη σιωπή της μοναχικής δημιουργίας, παρουσιάζοντας τον καλλιτέχνη σαν άνθρωπο που επιμένει να γράφει και να ζει παρά τις δυσκολίες και τις απογοητεύσεις της ζωής.

Ο Αμερικανός ποιητής είχε μια βαθιά και προσωπική σχέση με την κλασική μουσική, την οποία χρησιμοποιούσε ως αναπόσπαστο υπόβαθρο στη δημιουργική του διαδικασία. Σε επιστολές του σημειώνει ότι συνήθιζε "να γράφει με το ραδιόφωνο ανοιχτό σε σταθμούς κλασικής μουσικής".
Η παρουσία της κλασικής μουσικής είναι εμφανής και στην ίδια την ποίησή του, όπου συχνά αναφέρεται σε συνθέτες όπως ο Μπετόβεν, ο Μότσαρτ ή ο Μπραμς, τους οποίους θεωρούσε πνευματικούς συνοδοιπόρους στη μοναχική διαδικασία της γραφής.
Σε ένα από τα ποιήματά του γράφει :

"Φίλοι μέσα στο σκοτάδι"

θυμάμαι να λιμοκτονώ

σε ένα μικρό δωμάτιο

σε μια παράξενη πόλη

με τις κουρτίνες τραβηγμένες

να ακούω κλασική μουσική.

ήμουν νέος

τόσο νέος

που πονούσε σαν μαχαίρι

μέσα μου

γιατί δεν υπήρχε άλλη επιλογή

παρά να κρύβομαι

όσο περισσότερο μπορούσα-

όχι από αυτολύπηση

αλλά από απορία

για τη μικρή μου πιθανότητα:

να συνδεθώ με κάτι.

οι παλιοί συνθέτες-

ο Mozart, ο Bach, ο Beethoven,

ο Brahms-

ήταν οι μόνοι που μου μιλούσαν

κι αυτοί

ήταν νεκροί.

τελικά

πεινασμένος και χτυπημένος

έπρεπε να βγω στους δρόμους

για να δώσω συνεντεύξεις

για κακοπληρωμένες

και μονότονες δουλειές

σε παράξενους άντρες πίσω από γραφεία

άντρες χωρίς μάτια

άντρες χωρίς πρόσωπα

που θα έπαιρναν τις ώρες μου

θα τις έσπαγαν

και θα κατουρούσαν πάνω τους.

τώρα δουλεύω

για τους εκδότες

τους αναγνώστες

τους κριτικούς

αλλά ακόμη τριγυρνώ και πίνω

με τον Mozart, τον Bach, τον Brahms

και τον Beethoven

κάτι φιλαράκια

κάτι τύποι.

μερικές φορές

το μόνο που χρειαζόμαστε

για να συνεχίσουμε μόνοι

είναι οι νεκροί

να τρίζουν τους τοίχους

που μας κλείνουν μέσα.

Ιδιαίτερη θέση στη ζωή και το έργο του Μπουκόβσκι, φαίνεται να είχε και ο Γκούσταβ Μάλερ, τον οποίο μνημονεύει σε σημειώσεις του:
"Μου αρέσει ο τρόπος που ο Mάλερ χανόταν μέσα στη μουσική του και, όμως, δεν έχανε ποτέ το πάθος του. Περπατούσε στους δρόμους σαν σεισμός - όλη η ενέργεια και η δύναμη του κόσμου μέσα του, που δεν μπορείς να αγνοήσεις".

Βλέπουμε πως ο Μπουκόβσκι βλέπει τον Μάλερ σαν άνθρωπο, που "ταρακουνάει"(σαν σεισμός) τα πάντα γύρω του, με την ίδια δύναμη που η μουσική του συγκλονίζει τον ακροατή...

Δεν γνωρίζουμε αν ο Μπουκόβσκι είχε κάποια αδυναμία σε συγκεκριμένη σύνθεση του Μάλερ. Ωστόσο, με βάση τον παραπάνω χαρακτηρισμό, ο οποίος μιλά για παθιασμένη ενέργεια, ένταση και αίσθηση "σεισμού", θα επέλεγα τη "Συμφωνία του, αρ. 5 σε ντο δίεση ελάσσονα".
Αποτελεί το πρώτο σημαντικό έργο της ύστερης περιόδου του Μάλερ και διακρίνεται για την έντονη συναισθηματική της πολυπλοκότητα, όπου η θλίψη και η χαρά, η απόγνωση και η ελπίδα συνυπάρχουν και αντιπαρατίθενται.
Το πρώτο μέρος ανοίγει με ένα σκοτεινό, δραματικό πένθιμο εμβατήριο, ενώ το δεύτερο εκρήγνυται με ζωηρή ενέργεια που διακόπτεται από στιγμές έντονης απελπισίας, δημιουργώντας μια συνεχή εναλλαγή πάθους και αγωνίας.
Στη μέση της συμφωνίας δεσπόζει το σκέρτσο, ένας βακχικός χορός που ενοποιεί τις αντιθέσεις και ανυψώνει τις διαθέσεις σε υψηλότερα επίπεδα, γεμίζοντας τον ακροατή με θετική ενέργεια.
Ακολουθεί το νοσταλγικό Adagietto, ένα τρυφερό και ερωτικό μέρος, αφιερωμένο στην Άλμα, που ισορροπεί ανάμεσα στην αγάπη και τη συγκίνηση.
Το φινάλε προσφέρει ένα συγκλονιστικό όραμα παραδείσου, αφήνοντας αίσθηση λύτρωσης και πληρότητας.

Ας αφεθούμε στο κύμα της μουσικής του Μάλερ, εκλεκτοί φίλοι, όπως ο Μπουκόβσκι αφηνόταν στην κλασική μουσική, που για κείνον δεν ήταν απλά ένα ευχάριστο άκουσμα. Ήταν ουσιαστικό στοιχείο της δημιουργικής του διαδικασίας, μια πνευματική συντροφιά που τον έβαζε στην κατάλληλη ψυχική κατάσταση για να γράψει, να βυθιστεί στις σκέψεις του και να μετουσιώσει τις εμπειρίες και τα συναισθήματά του σε αυθεντική, αληθινή ποίηση.

Mahler: "Symphony N. 5", L. Bernstein

Fiodor Dostoevsky - Gustav Mahler

(Στη μνήμη του ρώσου λογοτέχνη, Φιοντόρ Ντοστογιέφσκυ,
που έφυγε σαν σήμερα, 9 Φλεβάρη του 1881)

"Πώς μπορώ λοιπόν να είμαι ευτυχής, όταν κάπου αλλού ένα άλλο πλάσμα εξακολουθεί να υποφέρει;..."

("Αδελφοί Καραμαζώφ", Φ.Ντοστογιέφσκυ)

Υπήρξε κορυφαία προσωπικότητα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ένας αγωνιστής και επαναστάτης. Θέμα των έργων του, η ίδια η ζωή. Μελέτησε την κοινωνία και τους ανθρώπους ενδελεχώς. Γνώρισε τη φτώχεια, την εξαθλίωση των ταπεινών, τον πόνο και την αγωνία τους και τα αποτύπωσε συγκλονιστικά στα μυθιστορήματά του.

Το Γενάρη του 1881 έπαθε πνευμονική αιμορραγία. Στις διαβεβαιώσεις της γυναίκας του πως θα γίνει καλά και θα ζήσει για πολλά χρόνια ακόμη, ο Ντοστογιέφσκι της απάντησε: "Όχι, το ξέρω πως θα πεθάνω σήμερα!"

Ήταν 8.36 ακριβώς, το βράδυ της 9ης του Φλεβάρη που ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι άφηνε την τελευταία του πνοή. Τα νέα για το θάνατο του τάραξαν αφάνταστα τους Ρώσους της Αγίας Πετρούπολης. Για δυο συνεχείς ημέρες, πλήθος κόσμου έφτανε στο σπίτι του για το ύστατο χαίρε στον αγαπημένο του συγγραφέα.

Ηταν εξήντα χρονών. Λίγους μήνες νωρίτερα είχε γράψει και δημοσιεύσει το μυθιστόρημα "Αδερφοί Καραμαζώφ", το πιο ώριμο από τα μεγάλα έργα του. Πολύπλοκο σε ιδέες, πολυεπίπεδο και εξαιρετικά δύσκολο σε νοήματα.  Οι αδελφοί Καραμαζώφ εκφράζουν το πολύπτυχο της ανθρώπινης ψυχής και ο καθένας τους κουβαλάει και κάτι το σκοτεινό...

Παθιασμένος αναγνώστης και θαυμαστής του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκυ υπήρξε και ο Γκούσταβ Μάλερ. Αισθανόνταν εκλεκτός συγγενής του μεγάλου ρώσου συγγραφέα και θεωρούσε κοντινές  τις σκέψεις τους. Όπως ο Ντοστογιέφσκυ, έτσι και ο Μάλερ ενδιαφερόταν για την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, για απαντήσεις σε θρησκευτικά και ηθικά ερωτήματα .

Από τα μυθιστηρήματα του ρώσου συγγραφέα, περισσότερο εκτιμούσε τους "Αδερφούς Καραμαζώφ" και ιδιαίτερα τον άγγιζαν οι στοχασμοί και το κήρυγμα της αγάπης του Γέροντα Ζωσιμά (από το 6ο Βιβ., κεφ.3ο με υπότιλο: Ενας ρώσος καλόγερος).

"Ο Μάλερ μουσικοποίησε με την Συμφωνία του το ερώτημα από τους "Αδερφους Καραμαζώφ" , του Ντοστογιέφσκυ", είπε η Άλμα Μάλερ, αναφερόμενη στην φράση που παρέθεσα...

Κι αυτό γιατί το παραπάνω απόσπασμα για τον πόνο του ανθρώπου βρίσκει την έκφρασή του στην μεγαλειώδη "Τρίτη Συμφωνία" του Μάλερ, το πιο χαρούμενο από τα έργα του, όπου ο συνθέτης "οραματίζεται" το σύνολο της φύσης να στρέφεται προς το Θεό.
Μια συμφωνία που εστιάζει στα συναισθήματα...σε αυτά που προξενούν στον συνθέτη η δημιουργία του κόσμου, τα πλάσματα του Θεού και κυρίως η βαθιά και απέραντη αγάπη, όπως σκιαγραφείται στο θαυμάσιο τελευταίο μέρος, που το τιτλοφορεί: "Τι μού διηγείται η Αγάπη".

Τα λόγια του Γέροντα Ζωσιμά από το μυθιστόρημα οδηγούν στη θέωση μέσα από βαθύ οραματισμό και στοχασμό κι είναι που εμπνέουν στον Μάλερ το έκτο και τελευταίο μέρος της Συμφωνίας: "Τι μού διηγείται η Αγάπη".

"Αγαπάτε ολόκληρη τη Δημιουργία του Θεού, το σύμπαν ολάκερο, όπως κάθε ελάχιστο κόκκο άμμου. Αγαπάτε το κάθε φυλλαράκι, την κάθε ηλιαχτίδα του Θεού. Αγαπάτε τα ζώα, αγαπάτε τα φυτά, αγαπάτε το κάθε τι. Όποιος αγαπά το καθε τι, θα αντιληφθεί και το μυστήριο του Θεού στα πράγματα. Από τη στιγμή μάλιστα που θα το αντιληφθεί, θα το αναγνωρίζει πλέον καθημερινά, αδιάκοπα και τελικά θα αγαπήσει ολόκληρο τον κόσμο, με αμέριστη αγάπη που περιβάλλει τα πάντα"

(Ντοστογιέφκυ: "Αδερφοί Καραμαζώφ", σελ.429)

Ο ίδιος ο Μάλερ  γράφει σε επιστολή του στον φίλο του, Fritz Lohr:

(από: mahlerfoundation)

"Aγαπημένε, Φρίτς!
Το καλοκαίρι ολοκλήρωσα την Τρίτη Συμφωνία μου, ίσως την πιο ώριμη και πιο περίεργη σύνθεση που έχω μέχρι τώρα, δημιουργήσει.[...]Σού στέλνω τον τίτλο. Είναι σημαντικό για μένα να γνωρίζω την εντύπωση που προκαλεί κι αν  κατάφερα να βάλω τον αναγνώστη στο μονοπάτι το οποίο θέλω να συνταξιδέψουμε. Το "Τι μού διηγείται η Αγάπη" αποτελεί σύνοψη της αντίληψής μου για όλα τα πλάσματα, η οποία επίσης, δεν είναι δυνατό να μην εκτραπεί και σε βαθιά οδυνηρές παράπλευρες ατραπούς, που σταδιακά καταλήγουν σε μια μακαριότητα. Είναι η αγάπη για το Θεό, καθώς μόνο ως Αγάπη μπορεί να συλληφθεί".

Mahler: Symphony No 3, 6th mov / Jascha Horenstein, LSO:

Παλαιότερο κείμενο για τον Ντοστογιέφσκυ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

(Στη συγγραφή του άρθρου έχουν χρησιμοποιηθεί στοιχεία και από:
"Gustav Mahler, οραματιστής και δυνάστης", Κ.Φλώρος, μτφ:Ι.Φούλιας, εκδ.Νεφέλη, σελ260-262,
"Gustav Mahler: Memories and Letters", Alma Mahler, p.337)

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)9 February 2021 at 08:27

Πώς μπορεί κάποιος να μείνει αδιάφορος μπροστά σ' αυτό το αριστούργημα του Ντοστογιέφσκυ, Ελπίδα μου! Αναλύσεις της ψυχής τόσων ηρώων και με μια εκπληκτική περιγραφή τόσων καταστάσεων. Ένα φιλοσοφικό μυθιστόρημα που ήταν και το κύκνειο άσμα του συγγραφέα, του οποίου τιμάς την μνήμη σήμερα καλή μου φίλη.
Όσο για τον Μάλερ, την έκτη συμφωνία του και την σχέση του με τον Ντοστογιέφσκυ και το μυθιστόρημά του, μπορούμε ν' ανιχνεύσουμε παρόμοιες δομές: υψηλή συγκινησιακή φόρτιση που απότομα αποδυναμώνεται, αντιπαράθεση ακραίων συναισθημάτων, ανατροπές, αφηγήσεις μέσα στην αφήγηση. Κι όπως είπε κάποιος σπουδαίος αναλυτής " δεν είναι ότι η μουσική θέλει να διηγηθεί, αλλά ότι ο συνθέτης θέλει να συνθέσει μουσική με τον τρόπο που διηγούνται άλλοι".
Ευχαριστούμε πολύ, αγαπημένη μου φίλη για το αξιόλογο αυτό άρθρο για δύο σπουδαίους της τέχνης που αγαπώ πολύ! Καλησπέρα! ❤
Replies

ELPIDA NOUSA9 February 2021 at 09:21

Αζη μου αγαπημενη, ενας ειδικός ψυχογράφος ο Ντοστογιέφκι, διαχρονικός και ακριβής στην περιγραφη χαρακτήρων, καθως μεχρι σημερα παντού συναντάς ανθρώπους που μοιάζουν στους ήρωες του. Καταγραφωντάς τους στα βιβλια του, τούς ελευθερωνει στο μέλλον που έρχεται, για να προειδοποιησει, να διδαξει και να καταγγείλει. Μιλά για την εποχή του και δι' αυτής παραπέμπει στο σήμερα....Θαυμαστη η μεγαλοφυία του Ρώσου συγγραφεα, που στους "Καραμαζωφ" μάς ριχνει στα δυσκολα, στους σκοτεινούς θαλάμους της ανθρωπινης υπαρξης, που με κοπο ζωης οδηγειται στο φως.. Απογυμνώνει τους ήρωές του, τους ανοίγει την ψυχή και εστιάζει σε κάθε κύτταρό τους, κατι που συγκλονισε τον οραματιστή και επίσης ψυχογράφο Μάλερ στην αριστουργηματική του Τριτη Συμφωνία, και ειδικότερα στο τελευταιο μερος της-αναφορά στην Αγάπη του Θείου.
Σ' ευχαριστώ πολύ, αγαπημένη μου φίλη για τον επαινο, καθώς και το θαυμασιο σχόλιό σου και για τους δυο κορυφαιους καλλιτεχνες που πραγματευεται το άρθρο μου!
Να εχεις μια ομορφη νυχτα! ❤

Αμπάντο, ένας Μαλερ-ιστής, ένα "ΠΟΤΑΜΙ" να σε παρασύρει στο ρεύμα της μουσικότητάς του...

 

(Για τη γενέθλια επέτειο του Κλάουντιο Αμπάντο - 26 Ιουνίου 1933)

Ο ΜΑΕΣΤΡΟΣ ΑΜΠΑΝΤΟ:

Ηταν επτά χρονών, όταν άκουσε στη Σκάλα του Μιλάνου τα Νυχτερινά του Ντεμπισί..Ήχοι και μελωδίες, που του γέννησαν την επιθυμία να γίνει μαέστρος!
Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, εκεί, στον ίδιο χώρο της Σκάλας θα έκανε το ντεμπούτο του με την "Τρίτη Συμφωνία" του Μάλερ, συνθέτη, έργα του οποίου ηχογράφησε πολλές φορές!
Ο γεννημένος σαν σήμερα Αμπάντο, ήταν ένας από τους πιο αγαπημένους διευθυντές ορχήστρας της σύγχρονης μουσικής ιστορίας.
Χαμηλών τόνων καλλιτέχνης, δούλευε πολύ και μιλούσε λίγο… Με τους μουσικούς του προτιμούσε την επικοινωνία με τα μάτια, τα χέρια και τις κινήσεις του σώματος…Άφηνε τη μουσική να μιλάει για κείνον.

"Όταν ακούω μουσική, δεν κάνω τίποτε άλλο. 

Η μουσική δεν είναι συνοδευτική. Είναι μια παρουσία που απαιτεί ολοκληρωτική αφοσίωση. 

Απαιτεί απόλυτη προσοχή για να λειτουργήσει!", 

θα πει σε μια συνέντευξή του στο Θ.Λάλα.

Το 1982 ίδρυσε τη "Φιλαρμονική της Σκάλας" για την εκτέλεση ορχηστρικών έργων και παρέμεινε στην υπηρεσία της μέχρι το 1986…
Υπήρξε μουσικός διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας του Λονδίνου, της Κρατικής Οπερας της Βιέννης, διαδέχτηκε τον Κάραγιαν στο πόντιουμ της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Βερολίνου, ίδρυσε την Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Λουκέρνης.

Κάθε του συναυλία άγγιζε τα ουράνια ύψη της λαμπρότητας και της αποκάλυψης. Οι ερμηνείες του ξεχώριζαν για το βαθύ τους συναίσθημα, συνδυάζοντας την ακρίβεια και το βάθος των Γερμανών με τη ζεστασιά και το πάθος των Ιταλών.

Αδιαμφισβήτητα ο Αμπάντο ειναι ένας από τους κορυφαίους δ/ντές ορχήστρας, με μια αντίληψη για την τέχνη της μουσικής, πολύ ιδιαίτερη., όπως αξιοσημείωτη ήταν και η αγάπη του προς τους νέους μουσικούς. Βοήθησε πολλά ανερχόμενα μουσικά ταλέντα!
Οι μηνιαίες αποδοχές του από το ιταλικό κοινοβούλιο , το οποίο υπηρετούσε ως ισόβιος γερουσιαστής, δίνονταν για την υποστήριξη μουσικών υποτροφιών.

***

Ο ΑΜΠΑΝΤΟ στο βιβλίο του Μπγιόρνσταντ: "ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ":

(Απόσπασμα και συγχρόνως μικρή ΑΝΑΛΥΣΗ της 3ης του ΜΑΛΕΡ):

"...Είναι δυο εισιτήρια για το αποψινό κονσέρτο στο Μέγαρο Μουσικής. 
"Σκέφτηκα ότι θα σου άρεσε", λέει η Μαριάνε. Η Τρίτη Συμφωνία του Μάλερ με διευθυντή τον ΚΛΑΟΥΝΤΙΟ ΑΜΠΑΝΤΟ.
"Είναι η πιο αγαπημένη μου συμφωνία! Αλλά κι αυτή που με αναστατώνει περισσότερο...[...]εμπεριέχει τόσο τρόμο και βαναυσότητα, ειδικά στην αρχή. Και την ίδια στιγμή τεντώνεται για να φτάσει τα ουράνια με μεγαλύτερη λαχτάρα απ' οποιαδήποτε άλλη συμφωνία ξέρω, λες και ο Μάλερ ήθελε να ξεπεράσει τον Μπετόβεν, ν 'αγκαλιάσει την ίδια τη ζωή και όλο το μυστήριο της ύπαρξης μέσα σ' ένα και μοναδικό έργο.
[...]
Ο Μάλερ είχε δώσει και διαφορετικό τίτλο σε καθένα από τα έξι μέρη. Ξέρεις πώς λεγόταν το πρώτο; Ο Πάνας ξυπνά. Το καλοκαίρι καταφθάνει...
"Είναι δραματικό. Είναι μια οδυνηρή ιστορία για τον αγώνα ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, με άπειρα πανέμορφα μικρά κομμάτια διάσπαρτα ενδιάμεσα, σαν μια αίσθηση απεγνωσμένης λαχτάρας. Μα από το δεύτερο κιόλας μέρος έχουμε μια εικόνα ειδυλλιακή: τη χαρά που μας δίνουν τα μικρά πράγματα στη ζωή. Κι αυτό το μέρος ονομάζεται Τι μου διηγούνται τα λουλούδια που ανθίζουν στον αγρό. 
Αλλά η οδύνη επιστρέφει στο σκέρτσο, στο τρίτο μέρος που λέγεται Τι μου διηγούνται τα ζώα στο δάσος, με τη μορφή μιας καταιγίδας, ενός αναπάντεχου κινδύνου, ενός αρπακτικού. Κι ο Μάλερ αποδίδει αυτή την αίσθηση τόσο πειστικά: περιγράφει πρώτα τον παράδεισο-όπως τον ζει κανείς μια καλοκαιρινή μέρα σ' ένα δάσος της Αυστρίας, καθώς ακούει τον μακρινό ήχο της σάλπιγγας του κυνηγού- σαν μια αβέβαιη συμφιλίωση ανάμεσα στη φύση και στο σύμπαν και κατόπιν διαλύει την ειδυλλιακή εικόνα: κάτι τρομακτικό συμβαίνει. 
Κι ο Μάλερ καταφέρνει να μας τρομάξει πολύ περισσότερο απ' ό,τι η ίδια η φύση...
Αλλά από κει και ύστερα έρχεται η εξιλέωση ή η ανάσταση. Ίσως αυτό να είναι και η πεποίθηση του Μάλερ, μια κατάθεση πίστης. 
Το τέταρτο μέρος, το: Τι μου διηγείται ο Άνθρωπος, είναι μια υπέροχη ελεγεία όπου μια μέτζο σοπράνο τραγουδάει το φημισμένο κομμάτι από το Τάδε Έφη Ζαρατούστρα, του Φρειδερίκου Νίτσε: "Άνθρωπε, πρόσεξε!"
[...]
Η ουσία του κειμένου είναι η εξής: Τι μας λένε τα βαθιά μεσάνυχτα. Κοιμόμουν. Ξύπνησα από ένα όνειρο βαθύ. Ο κόσμος είναι βαθύς, βαθύτερος απ' ό,τι νομίζει η σκέψη. Άνθρωπε! Βαθύς είναι και ο πόνος! Κι η λαχτάρα, βαθύτερη από της καρδιάς τον πόνο! Ο πόνος λέει: θα καταστραφείς! Μα κάθε λαχτάρα αξίζει την αιωνιότητα. Αξίζει μια βαθιά, πολύ βαθιά αιωνιότητα".

"Μην πεις άλλα σε παρακαλώ.... ήταν τρομακτικό. 
[...]
"Ξέρεις από κει και πέρα η συμφωνία εκφράζει μόνο τη συμφιλίωση"[...] 
"Το προτελευταίο μέρος λέγεται :Τι μου διηγούνται οι άγγελοι. Και το τελευταίο: Τι μου διηγείται η αγάπη".
[...]
Η βροχή έχει σταματήσει. Κόβω δρόμο για να φτάσω πιο σύντομα στο Μέγαρο Μουσικής.
Αναρωτιέμαι τί ήταν αυτό που την άγγιξε τόσο βαθειά.
Μήπως η προσταγή του πόνου;Θα καταστραφείς![...]
Το Μέγαρο Μουσικής μού προκαλεί δέος!Κάθομαι στην 5η σειρά, δίπλα στον κεντρικό διάδρομο...[...]
Ο Αμπάντο βγαίνει στη σκηνή και εισπράττει το χειροκρότημα. Η μουσική ξεκινάει...

("Το ποτάμι", Kέτιλ Μπγιόρνσταντ-εκδ. Πόλις)

Ο Αμπάντο θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους ερμηνευτές της μουσικής του Γκούσταβ Μάλερ. Η μουσική του Μάλερ τον συγκινούσε βαθιά, όχι μόνο για τη συναισθηματική της ένταση, αλλά και για τον φιλοσοφικό της στοχασμό, την υπαρξιακή αγωνία, καθώς και την μυστικιστική της διάσταση. Όλα αυτά τα στοιχεία αντηχούσαν άμεσα στη δική του καλλιτεχνική φύση, τη γεμάτη λεπτότητα, ενόραση και πνευματικότητα.

Ο Αμπάντο πλησίαζε το έργο του Μάλερ όχι επιφανειακά, αλλά με ανθρωπιστική προσέγγιση, μια βαθιά εσωτερικότητα και πειθαρχία αναδεικνύοντας τις πιο διακριτικές αποχρώσεις της παρτιτούρας. Γι’ αυτό και οι ερμηνείες του θεωρούνται υποδείγματα στοχαστικής συγκίνησης.

Η σχέση του με τον Μάλερ δεν ήταν μόνο ερμηνευτική, αλλά σχεδόν βιωματική: ο Αμπάντο συχνά μιλούσε για την παρηγορητική δύναμη της μουσικής του Μάλερ υπογραμμίζοντας πως στο έργο του «όλη η ανθρώπινη εμπειρία μετατρέπεται σε ήχο».

Για τον Αμπάντο, η μουσική δεν ήταν επίδειξη, αλλά αναζήτηση νοήματος. Και σε αυτή την αναζήτηση, ο Μάλερ στάθηκε ένας συνοδοιπόρος ψυχής.

Claudio Abbado: "Mahler Symphony No.3"

"Τραγούδια για νεκρά παιδιά", ένας πρόωρος θρήνος για τον Μάλερ...

 

Υπήρξαν κι οι δυο κορυφαίοι!Ο ένας συνθέτης, ο άλλος λυρικός τραγουδιστής.

Μάλερ και Φίσερ-Ντισκάου.

(από: amazon)

Ο χάρος τούς περίμενε και τους δυο, μια μέρα σαν τη σημερινή, 18 του Μάη με έναν περίπου αιώνα διαφορά.

Ο αυστριακός, εβραϊκής καταγωγής, Γκούσταβ Μάλερ, εξαίρετος δ/ντής ορχήστρας, ένας από τους σπουδαιότερους συνθέτες του ύστερου ρομαντισμού, γέφυρα για πολλούς προς τον γερμανικό μουσικό μοντερνισμό, που συνδύασε με τον καλύτερο τρόπο τη φυσικότητα της μουσικής έκφρασης με τη βαθύτερη διανοητική προεργασία, πέθανε στη Βιέννη το 1911.

Ο Ντίντριχ Φίσερ Ντισκάου, ένα από τα κορυφαία ονόματα του λυρικού θεάτρου τον 20ό αιώνα, αλλά και παιδαγωγός και συγγραφέας, στη Bαυαρία το 2012.


Τη μνήμη τους τιμάμε με μια "σύμπραξή" τους στα: "Τραγούδια για  νεκρά παιδιά".

Πρόκειται για κύκλο τραγουδιών του Μάλερ σε ποίηση του μόνιμου συνεργάτη του, ποιητή και γλωσσολόγου, Φρίντριχ Ρίκερτ.

Ο ποιητής είχε χάσει και τα δυο παιδιά του, τον Ερνστ και τη Λουίζ σε μικρή ηλικία με διαφορά λίγων ημερών το ένα από το άλλο. Τούς αφιέρωσε ένα μεγάλο όγκο ποιημάτων, που οι  κριτικοί χαρακτήρισαν ως "το μεγαλύτερο παράπονο στην παγκόσμια λογοτεχνία", από τα οποία ο Μάλερ μελοποίησε πέντε ιδιαίτερων μυστικιστικών προεκτάσεων.

Ο Μάλερ φαίνεται να βρήκε στα ποιήματα αυτά μια ηχώ της δικής του επίγνωσης για τη θνητότητα.
Ο συνθέτης ήταν ευαισθητοποιημένος στο θέμα της απώλειας, καθώς από τα έντεκα αδέρφια του -σε νηπιακή σχεδόν ηλικία- χάθηκαν τα έξι από αυτά.

O Mάλερ με την κορούλα του που έχασε
(από external)

Από πολλούς ο τραγουδιστικός κύκλος έχει χαρακτηριστεί  "πρόωρος θρήνος" του συνθέτη για την απώλεια της τετράχρονης δευτερότοκης κόρης του Μαρίας, από διφθερίτιδα.
Είχε εκμυστηρευτεί πως για να τα συνθέσει υπέβαλλε τον εαυτό του σε κατάσταση απόλυτου πένθους, σαν να είχε χάσει πραγματικά το δικό του παιδί και θεωρούσε πως αν κάτι τέτοιο συνέβαινε πραγματικά δεν θα είχε τη δύναμη μιας τέτοιας σύνθεσης. Κίνηση, που εξόργισε την Άλμα, καθώς το θεώρησε άσχημο οιωνό.
Τραγικά -αλήθεια- τα παιχνίδια της μοίρας.Μετά από λίγο διάστημα  το ζευγάρι χάνει την κορούλα του, κι ο Μάλερ καταρρέει ψυχολογικά.
Ο Γκούσταβ Μάλερ, με την βαθιά συνείδηση της τραγικότητας της ύπαρξης δίνει πέντε αριστουργηματικά λήντερ, με κοινό σημείο μεταξύ τους τη σχέση τους με το "Φως".
Είναι η παρηγοριά της μετάβασης σε ανώτερες σφαίρες και η προσδοκία της αντάμωσης...

Ο ίδιος ο συνθέτης υπογραμμίζει στην αρχή της παρτιτούρας: "τα πέντε τραγούδια αποτελούν  αδιαίρετο σύνολο, για αυτό θα  πρέπει να διατηρείται η συνέχεια τους (να αποφεύγονται τυχόν διακοπές, όπως επί παραδείγματι χειροκροτήματα στο τέλος κάθε τραγουδιού)".
Μελωδική γραμμή, μοτίβα και ρυθμοί υπογραμμίζουν το σπαραγμό και την βαθιά ψυχική καταβύθιση του δημιουργού και την ελπίδα πως τα παιδιά είναι πια ασφαλή από κάθε κίνδυνο και υπό τη θεϊκή Σκέπη Του.
Έτσι, θα τα ακούσουμε ενιαία.

Όμως από τα πέντε ξεχωρίζω το μεσαίο "Wenn dein Mütterlein tritt zur Tür herein", (το οποίο και μετέφρασα από τα αγγλικά), το πιο σπαρακτικό όλων, κάτι που αποδεικνύει και η επιλογή των οργάνων(10:26).
Ο Μάλερ ενορχηστρώνει τη μελωδία μόνο με βιόλες και τσέλα, σκούρας χροιάς και ελεγειακού ύφους όργανα, χωρίς ίχνος βιολιών.

Ερνστ(πάνω) και Λουίζ(κάτω),
τα παιδιά του ποιητή, Φρίντριχ Ρίκερτ
(pinterest)

"Όταν η αγαπημένη σου μανούλα

μπαίνει απ΄την πόρτα μέσα

και το κεφάλι γυρνώ να την κοιτάξω

δεν πέφτει πρώτα η ματιά στο πρόσωπό της 

παρά στο μέρος

στο κατώφλι δίπλα

εκεί που  θα'τανε το μικρό, αγαπητό σου πρόσωπο.

Όταν λαμπερή από χαρά

έμπαινες και συ κοριτσάκι μου

όπως συνήθιζες.

Κι όταν η αγαπημένη σου μανούλα

μπαίνει απ' την πόρτα,

κρατώντας το κερί που τρεμοπαίζει

μου φαίνεται σαν και συ να μπαίνεις 

στο δωμάτιο μαζί της, όπως παλιά.

Ω, καταφύγιο του πατέρα σου,

σβησμένο τόσο πρόωρα

Φως της Χαράς!"

Εδώ, ίσως ταιριάζει η γνωστή φράση του συνθέτη:
"Μόνο όταν αισθάνομαι δημιουργώ και μόνο ως δημιουργός αισθάνομαι".
Το έργο του Μάλερ είναι σαν μια αυτοβιογραφία. Ακούγοντας
τη μουσική του είναι σαν να βρισκόμαστε εμπρός στον ίδιο τον άνθρωπο, που κάποιες φορές στη ζωή του -δυστυχώς- βιώνει και τον αβάσταχτο πόνο, το ασήκωτο βάρος του στους ώμους του, την οδύνη ενός γονιού από την απώλεια του σπλάχνου του.


Στην τραγικότητα των στοιχείων  για την συγκεκριμένη ηχογράφηση προστίθεται και το ότι πραγματοποιήθηκε ελάχιστο διάστημα μετά το θάνατο της γυναίκας του Φίσερ-Ντισκάου στον τοκετό.

Mahler: "Kindertotenlieder" / Fischer-Dieskau:

"Σίγμουντ Φρόυντ: η ψυχανάλυση στον Μάλερ και ο μουζικάντης Αυγουστίνος"

Θεωρείται ο θεμελιωτής της ψυχανάλυσης.
Ο Σίγκμουντ Φρόυντ γεννήθηκε σαν σήμερα, 6 Μαΐου 1856...

Κατά τη διάρκεια του γάμου του Γκούσταβ Μάλερ με την Άλμα υπήρξε μια περίοδος έντονων προβλημάτων στη σχέση τους. Τού πρότειναν λοιπόν να επισκεφτεί τον διάσημο Σίγκμουντ Φρόυντ μήπως και βοηθηθεί με την ψυχανάλυση.
Ο Μάλερ, όλο υπεκφυγές, ανέβαλε συνεχώς τη συνάντηση. Τελικά, αναχώρησε για την Ολλανδία.

Η συνάντηση Μάλερ-Φρόυντ
(σκηνή από την ταινία: Mahler auf der Couch)
bostonherald

Οι δυο άντρες συναντήθηκαν στο ξενοδοχείο κι έπειτα έκαναν μια τετράωρη βόλτα στους δρόμους του Λέιντεν.

Μετά την πολύωρη συζήτησή τους ο Μάλερ εξεπλάγην όταν ο Φρόυντ τού είπε:

"-Υποθέτω πως τη μητέρα σας την έλεγαν Μαρί.Το μάντεψα από πολλές ενδείξεις στη διάρκεια της συζήτησης.Πώς γίνεται και παντρευτήκατε μια γυναίκα με διαφορετικό όνομα;

Τότε ο Μάλερ αναθυμάται πως πάντα ήθελε να φωνάζει την Άλμα με το δεύτερο όνομά της που ήταν Μαρί.
Ο Φρόυντ είχε φωτίσει το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα του Μάλερ.

Ο Μάλερ μιλάει, μιλάει συνεχώς...
-Η μητέρα σας ήταν ασθενική και βασανισμένη, του λέει ο Φρόυντ, και αυτό ακριβώς θέλετε να είναι και η σύζυγός σας.

Όταν αργότερα η Άλμα θα μάθει ό,τι συζητήθηκε στη συνάντηση των δυο ανδρών, θα καταγράψει στο ημερολόγιό της:
"Είχε δίκιο ο Φρόυντ! Όταν με γνώρισε ο Μάλερ ευχόταν να με είχε σημαδέψει ο πόνος"!


Παρακολουθήστε ένα μικρό απόσπασμα από την ταινία: "Mahler auf der Couch" με σκηνές από την συνάντηση των δύο ανδρών:

Επανέρχομαι στη συζήτηση του ψυχαναλυτή με τον συνθέτη:

Στη διάρκεια της βόλτας ο Μάλερ είχε πεί πως τώρα καταλάβαινε γιατί η μουσική του δεν έφτανε τις πιο υψηλές σφαίρες...Και γιατί τα πιο ευγενικά περάσματα χαλούσαν με την παρεμβολή κάποιας χυδαίας μελωδίας.
Ο βίαιος πατέρας του μεταχειριζόταν άσχημα τη γυναίκα του και σε κάποια επεισόδια ήταν μπροστά και ο μικρός γιος, Γκούσταβ. Οδυνηρή σκηνή, ανυπόφορη που έκανε το αγόρι να το βάλει στα πόδια. Βγήκε από το σπίτι τρέχοντας. Εκείνη όμως τη στιγμή, μια λατέρνα του δρόμου έπαιζε το λαϊκό  βιεννέζικο τραγουδάκι: "Au du lieber Augustin".

Σύμφωνα με τον Μάλερ η συνύπαρξη στο έργο του της ευγενικής τραγωδίας και του ανάλαφρου χιούμορ ήταν μέσα του ριζωμένη από τότε...

Η μουσική έγινε η σωτηρία και το καταφύγιό του. Τα θέματα θανάτου και τρόμου, που τον βασάνιζαν από παιδί, θέματα της λαχτάρας και της απώλειας, της μοίρας και της λύτρωσης αντηχούν στις συμφωνίες και τους κύκλους τραγουδιών του Μάλερ.


Πληροφοριακά να πούμε πως μετά την ολιγόωρη ψυχανάλυση οι σχέσεις Μάλερ και Άλμας βελτιώθηκαν...

Είχε κάνει το θαύμα του ο διάσημος Φρόυντ! Είχε καταφέρει να επουλώσει παλιές, κρυφές πληγές στην ψυχή του μουσικού, παρότι από πολλά γνωρίζουμε καθαρά, φίλοι μου πως δεν έτρεφε εκτίμηση για τη μουσική τέχνη.

Αξίζει να σημειωθεί πως παρόλο που ο Μάλερ δεν ήταν καθόλου ενημερωμένος για το τι ακριβώς είναι η ψυχανάλυση, ο Φρόιντ κατέγραψε ότι ποτέ πριν δεν είχε συναντήσει κάποιον που να κατάλαβε τόσο γρήγορα τι σημαίνει η επιστήμη του.

To βιενέζικο τραγουδάκι , καθοριστικό της οδυνηρής σκηνής που στιγμάτισε ψυχικά τον Γκούσταβ Μάλερ, "Au du lieber Augustin" είναι μια όμορφη ρυθμική μπαλάντα  εμπνευσμένη από το θρύλο ενός πλανόδιου μουσικού.

Στα μέσα του 17ου αι. η Βιέννη χτυπήθηκε από επιδημία πανούκλας. Ο Augustin ήταν ένας πλανόδιος μουζικάντης, ένας μενεστρέλος, που με τη γκάιντά του τριγύριζε στα πανδοχεία της πόλης και διασκέδαζε τους θαμώνες...Οι Βιεννέζοι τον αγάπησαν γιατί σε δύσκολους καιρούς έδινε με το τραγούδι του, ελπίδα...

Σύμφωνα με το μύθο, κάποιο βράδυ γυρνώντας στο σπίτι του μεθυσμένος έπεσε στο χαντάκι του δρόμου και κει αποκοιμήθηκε. Το πρωί που πέρασε το κάρο να μαζέψει τους νεκρούς από την πανούκλα, θεωρώντας πως ο Augustin ήταν πεθαμένος τον έριξαν μαζί με το μολυσμένο όργανό του στο λάκκο.. Όταν ξύπνησε ο Αυγουστίνος, δεν μπορούσε  να βγει από τον βαθύ μαζικό τάφο. Έτσι τρομαγμένος όπως ήταν άρχισε να παίζει γκάιντα δυνατά, ώσπου τελικά οι συμπολίτες του τον άκουσαν και τον έσωσαν...
Έζησε μέχρι τα βαθιά γεράματα και παρέμεινε για τους κατοίκους της Βιέννης ένα σύμβολο ελπίδας...

"Au du lieber Augustin":

• O Johann Hummel πάνω στη μελωδία του χαριτωμένου τραγουδιού έγραψε παραλλαγές για ορχήστρα.

Variations on 'O, du lieber Augustin'  in C major, WoO 2, S. 47:

• Ενώ ο Ferruccio Busoni δίνει τη δική του εκδοχή για δύο πιάνα σε μορφή φούγκας.

Fugue on 'O Du Lieber Augustin', BV 226 :

Για τον Φρόυντ μπορείτε να διαβάσετε κι ένα παλιότερο κείμενό μου εδώ.

Eλ Γκρέκο - Μάλερ: "Της Ανάστασης, μέγα Σάββατο..."

 

"ΑΝΑΣΤΑΣΗ", Δ.Θεοτοκόπουλος

Μεγάλο Σάββατο, μέρα της Λύτρωσης, μέρα της Ανάστασης, της ανανέωσης και της ελπίδας...
Μέρα που το μήνυμά της αντηχεί σ'ολάκερο τον κόσμο!

7 Απρίλη και συμπτωματικά σήμερα συμπληρώνονται 404 χρόνια από το θάνατο του Ελ Γκρέκο.Του μεγάλου καλλιτέχνη-υμνητή της  θρησκευτικής θεματικής, Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, καθώς στα έργα του η βυζαντινή παράδοση αγγίζει τον ευρωπαϊκό εξπρεσιονισμό...

Ετσι, τιμητικά  σάς καλημερίζω με την δική του "ΑΝΑΣΤΑΣΗ" , αγαπημένοι φίλοι!

Όταν ο Νίκος Καζαντζάκης επισκέφτηκε την Ισπανία, θαύμασε από κοντά αυτό το αριστούργημα του Γκρέκο, κι έγραψε:

"Κάτω οι φρουροί, κίτρινοι, πρασινωποί, γαλάζοι, καταγκρεμίζουνται τ’ ανάσκελα, κι ολόισιος, σα μακροκότσανο κρίνο, κάτασπρος, ανεβαίνει από την παρδαλή τούτη, μανιασμένην ανθρώπινη μάζα ο Χριστός... θείο βέλος που ανηφορίζει στον ουρανό, νικώντας το βάρος της ύλης και το θάνατο..."


Στο κέντρο του πίνακα "αιωρείται" ο αναστημένος Ιησούς. Αποτυπώνεται γυμνός κρατώντας στο αριστερό του χέρι λευκή σημαία και το δεξί ανυψωμένο με την παλάμη στραμμένη στον ουρανό.Στοιχεία, που δείχνουν τον θριαμβευτή απέναντι στον θάνατο.
Στην πλάτη του προβάλει πορφυρός χιτώνας -σύμβολο  του μαρτυρίου και της θυσίας-.Ο Χριστός κυριαρχεί στο ψηλότερο μέρος της σύνθεσης τριγυρισμένος από θεϊκό φως, αντίθετα με το χαμηλότερο όπου πλήθος μορφών  θαμπωμένες από το φως της Ανάστασης φαίνεται να αναστατώνονται από το θείο γεγονός!

Η συνοδευτική μουσική επιλογή μου έρχεται με έργο συμφωνικό και συγκεκριμένα τη 2η Μαλερική Συμφωνία, την επονομαζόμενη "της ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ".

Κατά δήλωση του ίδιου του Μάλερ, η Συμφωνία ήταν η αγαπημένη του.
Εμπνευστικά, πρωτοπαρουσιάστηκε σαν θυελλώδες συμφωνικό ποίημα με τον τίτλο "Totenfeier-Επικήδεια Ακολουθία" ως συνέχεια της 1ης συμφωνίας, και του ήρωά της που οδηγείται στον τάφο μετά τα αβάσταχτα μαρτύρια της ζωής.
Τα μεσαία τμήματα επηρεασμένα από τη γοητεία που ασκούσε στον Μάλερ η μεσαιωνική λαϊκή ποίηση, αντανακλούν τις όμορφες μνήμες της κοσμικής ζωής του θανόντα.
Το 3ο μέρος αποτελεί μια κραυγή απελπισίας, ενώ το 4ο την ανακούφιση από τα δεινά της ζωής.


Όταν ο συνθέτης παρουσίασε τη δημιουργία του στον Μπύλοβ, εκείνος την απέρριψε απροκάλυπτα. Λίγους μήνες αργότερα πεθαίνει ο μέντοράς του και στην κηδεία του  τα συναισθήματα του Mάλερ είναι αντικρουόμενα.
Κατά τη διάρκεια της επιμνημόσυνης δέησης κι εν μέσω της άσχημης θύμησης της απόρριψης ακούγεται η παιδική χορωδία να ψάλλει σε ποίηση του Φρίντριχ Κλόπστοκ τον ύμνο: "Die Auferstehung -Ανάσταση".
Όλα έλαμψαν μέσα στο νου και την ψυχή του Μάλερ! Η έμπνευση είχε έρθει απρόσμενα και σαν αστραπή!
Η τελική μορφή της Συμφωνίας θα δινόταν χορωδιακά.

Μετά την αναζήτηση του νοήματος της ζωής από τον ήρωά του έρχεται το εκτεταμένο φινάλε, μουσικό καθρέφτισμα της Λύτρωσης, της Δόξας, της Ανάστασης!
Μια συμφωνία που αρχίζει με βαθιά συντριβή, εξελίσσεται με προσδοκία, ελπίδα και καταλήγει στο θριαμβευτικό, αποκαλυπτικό χορωδιακό του τελευταίου μέρους!

Mεγαλειώδες και συγκλονιστικό το φινάλε!
Οι δύο σολίστ διακηρύσσουν την υπόσχεση της Αιώνιας Ζωής και κατόπιν η χορωδία σε μια εκστατική συνοδεία με πλήρη ορχήστρα μέχρι την τελική διακήρυξη: "Αυτό για το οποίο παλέψατε, θα σας οδηγήσει στον Θεό!"

Τα κρουστά ενθουσιάζουν, τα χάλκινα δονούν, κι οι φωνές προκαλούν ρίγη και ανατριχίλα...
Oι τρομπέτες σιωπούν...Μια σιωπή απόκοσμη, αντίλαλος της γήινης παρουσίας μας...
Είναι η στιγμή που ακούγεται ήπια η φωνή του Βασιλέα των Ουρανών(4:14)...

Αν και δεν είναι αποκλειστικά θρησκευτικό έργο,  ο Μάλερ πετυχαίνει να τονίσει τις έννοιες του θανάτου και της πραγματικής Αιώνιας ζωής χρησιμοποιώντας τους στίχους του Klopstock συμπληρωμένους με δικούς του...

"Ανάσταση! Πεθαίνω για να ζήσω ξανά..."

Η δύναμη του στίχου και της ορχηστρικής μουσικής που τον συνοδεύει, απροσμέτρητη. Μεγαλειώδης σύνθεση εσωτερικής  αναζήτησης  και πνευματικής ανάτασης που ανεβάζει τους καρδιακούς παλμούς.

Η ένταση της μουσικής δίνει ευκαιρία να κάνει κανείς την ενδοσκόπησή του, να ρίξει μια διεισδυτική ματιά στον εσωτερικό του κόσμο, να αναλογιστεί την πορεία, τις αξίες, και τους στόχους του.
Πάθη, πειρασμοί, πόνοι, πλάνες, προδοσίες, απoγοητεύσεις, όλα συσσωρευμένος θάνατος στην ψυχή μας...
Ας τα ξεπεράσουμε κι ας αναγεννηθούμε δίνοντας νέο νόημα στο πέρασμά μας...
Καλή Ανάσταση, εκλεκτοί μου φίλοι!
Το Άγιο Φως Της, ας φωτίζει την καρδιά και το πνεύμα μας!

i.discogs

"Συµφωνία της Αναστάσεως"
(Στον Gustav Mahler)

Δοκίµασες ποτέ σου να πετάξεις;
Πίσω την άβυσσο που ζεις ν’ αφήσεις
σα µια µικρή, ασήµαντη κουκκίδα
στης απεραντοσύνης µπρος
το άγριο µεγαλείο;
Κοίτα, σε καρτερούν τ’ αγριοπούλια!
Συνοδοιπόρους άλλους µην προσµένεις,
είσαι µόνος...
Και σα νυχτώσει
φτερά στο νου και στην καρδιά σου βάλε
και στο γραµµόφωνο να παίζει
της φοβερής της Συµφωνίας το φινάλε.
Και µες στους ήχους απογειώσου!

(Ντίνου Πυργιώτη: "Παραληρηματική Τριλογία / eclass)

 

Θα απολαύσουμε το συγκλονιστικό φινάλε της Συμφωνίας από τη Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου υπό τη διεύθυνση του Λέοναρντ Μπερνστάϊν.
Σολίστ οι Janet Baker και Sheila Armstrong.
O Mπερνστάιν, που θεωρήθηκε ο κορυφαίος ερμηνευτής έργων Μάλερ της εποχής του, ήταν ο πρώτος μαέστρος που ηχογράφησε όλες τις συμφωνίες του συνθέτη το διάστημα μεταξύ 1971-1985, δημιουργώντας ένα μοναδικό μουσικό ντοκουμέντο και προκαλώντας σε επανεκτίμηση των έργων του Μάλερ.

Mahler: "Symphony No. 2 - της ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ: Mov. 5"

Leonard Bernstein / Janet Baker-Sheila Armstrong

"Άμουσος ο Ρίλκε;"

 

"Μουσική: Των αγαλμάτων ανάσα.
 Ίσως των εικόνων σιωπή.
Γλώσσα εσύ, όπου οι γλώσσες τελειώνουν.
Εσύ χρόνος, που κάθετα στέκει
προς το μέρος καρδιών που σβήνουν.

[...]

Μουσική.
Άνοιγμα του χώρου της καρδιάς μας,
εαυτός μας πιο βαθύς, που πέρα από μας
σπρώχνει να βγει αποδημία ιερή..."





Κι όμως, κάποιοι τον είπαν ακόμα και "άμουσο", κι ας υπήρξε εξαιρετικά λυρικός ποιητής...

Ο λόγος, φίλοι μου για τον γεννημένο σαν σήμερα, 4 Δεκέμβρη 1875, Ράινερ Μαρία Ρίλκε...
Αφοσιωμένος σε επίπεδα προσήλωσης στο έργο του, εκφράζει τις επιθυμίες, τα όνειρα και τα οράματά του...προσεγγίζει τη μοναξιά, τον έρωτα, την απώλεια, με μια διεισδυτική ματιά...αφουγκράζεται το νόημα της ύπαρξης μ' ένα βαθιά στοχαστικό βλέμμα.
Τον διαβάζεις κι έχεις την αίσθηση πως κάθε λέξη τού υπαγορεύεται από μια εσωτερική δύναμη, ένα άυλο ανώτερο ον, στο οποίο δεν μπορεί και δεν θέλει ν' αντισταθεί.

Μπορεί να μην έπαιζε κάποιο μουσικό όργανο...
Μπορεί να μην πήγαινε συχνά σε συναυλίες, ή ποτέ να μην βρέθηκε κανείς συνθέτης να τον εμπνεύσει όπως τους συγχρόνους του Σεζάν και Ροντέν...
Ούτε ακόμα κι η γνωριμία του με τον Μπουσόνι έδωσε κάποιο μουσικοποιητικό καρπό...
Όμως, ταπεινή μου άποψη, θεωρώ πως η μουσικότητα ρέει άφθονη κι αβίαστα στα έργα του...
Από τα περίφημα "Σονέτα του Ορφέα" και τις "Ελεγείες του Ντουίνο" ως τα  "Κείμενά του για τη Μουσική", κείμενα υπαρξιακής αναζήτησης, μοναξιάς, και βαθιάς ανησυχίας, ένα απόσπασμα από τα οποία, για να τον τιμήσουμε, θα μοιραστώ μαζί σας...:

"...είτε γύρω σου βουίζει μια λάμπα, ηχεί η καταιγίδα, 

είτε απλώνεται το δειλινό, είτε η θάλασσα στενάζει,... 

πάντα πίσω σου ξυπνάει μια πλατιά μελωδία, 

πλεγμένη απο χίλιες φωνές στην οποία υπάρχει ανά διαστήματα χώρος και για το δικό σου σόλο...

Το να ξέρεις "πότε" πρέπει να μπεις, αυτό αποτελεί το μυστικό της μοναξιάς σου...

Αυτή είναι η τέχνη της αληθινής συναναστροφής...

[...]

Αν δεν βυθίσει τους ανθρώπους στη σιωπή ένας βαρύς πόνος, 

ο καθένας ακούει-λιγότερο ή περισσότερο- την κραταιά μελωδία του βάθους. 

Πολλοί, έχουν πάψει να την ακούν...

Είναι σαν δέντρα που έχουν λησμονήσει τις ρίζες τους 

και νομίζουν ότι το θρόισμα των κλαδιών τους είναι η δύναμη και η ζωή τους...

Πολλοί, δεν έχουν χρόνο να την ακούσουν, δεν έχουν υπομονή να την ακούσουν...

Πρόκειται για φτωχούς απάτηδες, που έχοντας χάσει το νόημα της ύπαρξης, 

χτυπούν τα πλήκτρα των ημερών βγάζοντας πάντοτε τον ίδιο μονότονο, αδύναμο ήχο..."

(Rainer Maria Rilke: "Κείμενα για τη μουσική", Μετάφ. Μ. Περράκη)

Ξεφυλλίζω το βιβλίο και τυχαία έχω το cd να παίζει τo  "Piano Quartet" σε Λα ελ. του συγχρόνου του Ρίλκε, Γκούσταβ Μάλερ...
Νομίζω, ταιριάζει στο συναίσθημα που βγάζει ο Ρίλκε...Κάθε τι ακούγεται σα μακρινός στοχασμός...βιώνεται σαν αυτοσυγκέντρωση...

Στο άκουσμα του κουαρτέτου μ' αγγίζει η παρηγοριά πως κάποιος καταλαβαίνει την ουσία του κειμένου, της αληθινής συναναστροφής μέσω της τέχνης που δίνει νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη! Λόγος και ήχος, κι ο συνδυασμός τους γεννά ρίγη, που διεγείρουν τον εγκέφαλο κι αυτός ανταποκρίνεται, φίλοι μου! Ανταποκρίνεται με μεταβολές του καρδιακού ρυθμού, μη σας πω και της αρτηριακής πίεσης...

Είναι το μοναδικό έργο μουσικής δωματίου χωρίς φωνή που συνέθεσε ο Mάλερ κι ανήκει στα έργα της νεότητάς του, αφού γράφτηκε όταν ο Μάλερ, ήταν-δεν ήταν, 15 χρονών.
Παρόλα αυτά είναι έργο απαιτήσεων (και για το τρίο εγχόρδων και για το πιάνο) κι είχε εγκωμιαστεί για τα μουσικά χαρακτηριστικά του από τον  Φωρέ και τον Μπραμς, που πολλοί υποστηρίζουν πως εύκολα ανιχνεύονται  στοιχεία του στο έργο.

Αν σας θυμίζει κάτι,  είναι που σχετικά πρόσφατα ο Σκορτσέζε το χρησιμοποίησε στην ταινία του "Shutter Island" με τον ντι Κάπριο...

Η ΣΚΗΝΗ:

Ο Μάλερ και το κήρυγμα του Αγίου Αντωνίου στα ψάρια...

"St Anthony Preaching to the Fish", Paolo Veronese- Γκαλερία Μποργκέζε

Από τους σπουδαιότερους Αγίους της Καθολικής Εκκλησίας είναι ο Άγιος Αντώνιος της Πάδοβας, που γιορτάζεται σήμερα, 13 Ιουνίου.
Γεννημένος στην Πορτογαλία, έδρασε στην Ιταλία,  αρχικά με το Τάγμα των Αυγουστίνων και στη συνέχεια  εντάχθηκε στο Τάγμα των Φραγκισκανών. Η διδασκαλία του παρότι απλή, ήταν ηχηρή για την καθολική πίστη. Ακόμα κι οι πιο αγράμματοι μπορούσαν να την καταλάβουν, γι' αυτό ο Πάπας Πίος ΧΙΙ έχρισε τον Αντώνιο  ιεροκήρυκα της Εκκλησίας. Τον αποκαλούσαν δε, "σφυρί των αιρετικών". Η μεγάλη του προστασία ενάντια στα ψέματα και τις απάτες τους ήταν να προφέρει, απλά και αθώα, το όνομα της Παναγίας.
Το ταλέντο του στη ρητορική και η αντοχή του στις δημόσιες αγορεύσεις ήταν σπουδαία!
Ο θρύλος θέλει να έκανε 10.000 κηρύγματα στη διάρκεια της ζωής του και πως κατάφερνε με το λόγο του να λιώνει τις καρδιές  και των πλέον αμαρτωλών.

Κάποτε βρέθηκε να κηρύττει στους αιρετικούς που δεν τον άκουγαν, ούτε τού έδιναν καθόλου σημασία. Τότε πήγε στην όχθη του ποταμού και άρχισε να ρητορεύει χωρίς να απευθύνεται σε κάποιον. Σύντομα όμως μαζεύτηκαν ψάρια, φιλοπερίεργα και ευγνώμονα όπως φαίνεται για όσα κήρυττε...

Ο Άγιος Αντώνιος της Πάδοβας ήταν αγαπημένος και προστάτης Άγιος του Γκυγιώμ Ντυφαί, αλλά και του Γκούσταβ Μάλερ. 
Τον ανακάλυψε 25χρονος όταν διάβασε την ποιητική συλλογή: " Des Knaben Wunderhorn - Το μαγικό κόρνο του αγοριού"...
Ανάμεσα στα λυρικά ποιήματα της ανθολογίας υπήρχε και κείνο που αναφέρεται στο θρύλο για το κήρυγμα του Αντωνίου στα ψάρια.

Σύμφωνα με τον μαέστρο Μπρούνο Βάλτερ:

"Όταν διάβασε τα ποιήματα, ένιωσε σαν να βρήκε το σπίτι του. Όλα όσα τον συγκίνησαν ήταν εκεί:  φύση,  αγάπη, ο κόσμος των πνευμάτων, η χαρά της νιότης, η ευθυμία, το χιούμορ, η ευσέβεια... Ο Μάλερ βρήκε στον ανάλαφρο και γεμάτο αθωότητα κόσμο αυτών των ποιημάτων μία εξαιρετική πηγή έμπνευσης".

Το έκτο τραγούδι της ανθολογίας τιτλοφορείται: "Το κήρυγμα του Αγίου Αντωνίου της Πάδοβας στα ψάρια" και αφηγείται το θρύλο...
Όταν τα ψάρια ακούνε το θαυμαστό λόγο του  πηδούν έξω από το νερό με ενθουσιασμό, αλλά όταν  το κήρυγμα ολοκληρώνεται επιστρέφουν στους παλιούς τους τρόπους.

 Αν και ο Μάλερ πρόσθεσε στην παρτιτούρα  την ένδειξη  "με χιούμορ", και πράγματι η ειρωνική του διάθεση είναι εμφανής, υποστήριξε πως υπήρχαν πιο σκοτεινές αποχρώσεις στη σύνθεση . Έκανε λόγο για χιούμορ που μοιάζει με πανικό, που προκαλεί περισσότερο την απογοήτευση παρά το γέλιο.

"Το κήρυγμα στα ψάρια", Arnold Bocklin
(wikiart)

Το τραγούδι δηλαδή  έχει διδακτική αξίωση. Ο Μάλερ είχε κατά νου τους "άνοους και απείθαρχους" ανθρώπους όπως αυτοί περιγράφονται από τον Νίτσε, κατάσταση που τού θύμισε το  κήρυγμα του Αγίου Αντωνίου στα ψάρια.
Έτσι "ζωγραφίζει" με ειρωνία μια μουσική εικόνα της αστάθειας της καθημερινής ζωής. Οι άνθρωποι, όπως τα ψάρια, περνούν την ζωή τους άσκοπα τριγυρνώντας εδώ κι εκεί, και ενώ προσωρινά επηρεάζονται από κηρύγματα καλοσύνης και αγάπης, τελικά επιστρέφουν στη γεμάτη κακία ζωή τους.

Στον  τοίχο του σπιτιού του Μάλερ κρεμόταν ένα χαρακτικό του Arnold Bocklin με μια ιδιαίτερων νοημάτων απεικόνιση του κηρύγματος του Αγίου Αντωνίου, όπου ο καρχαρίας ακούει ευλαβικά το κήρυγμα, αλλά στην κάτω σειρά επιστρέφει και κατασπαράσσει τα υπόλοιπα ψάρια. Λέγεται πως η έμπνευση του μουσουργού ενισχύθηκε πλην του ποιήματος κι από αυτό το εικαστικό έργο.

Το τραγούδι γράφτηκε για φωνή και πιάνο, ενώ λίγο αργότερα μεταγράφηκε και για ορχήστρα. Το γλυκό ηχόχρωμα του κλαρινέτου εκφράζει τον γλυκόλαλο Άγιο Αντώνιο...

"...Το κήρυγμα τελείωσε...

οι λούτσοι παραμένουν κλέφτες,

τα χέλια, υπέροχοι εραστές.

Ευχαριστήθηκαν το κήρυγμα ,

όμως ίδια όπως και πριν, εξακολουθούν..."

Το ακούμε από την Janet Baker:

Μahler: "Des Antonius von Padua Fischpredigt":

Τη σύνθεση ο Μάλερ ενσωμάτωσε αργότερα στη 2η Συμφωνία του(της Ανάστασης"), κι έγινε η βάση για το Σκέρτσο της Συμφωνίας.

Mahler - Symphony No. 2 - Mov. III / Georg Solti:

Πλισέτσκαγια: "ο χορός δεν γερνά, όσο δε γερνά κι η ψυχή!"

 

Την χαρακτήρισαν "μπαλαρίνα με χρυσές πουέντ"!
Μια χορεύτρια με εξαίσια πλαστικότητα στα άκρα της και απαράμιλλο πάθος. Έξοχη σε όποιο ρόλο κι αν υποδύθηκε με τις αιθέριες, αβρές ή άλλοτε αιχμηρές κινήσεις της, η Μάγια Πλισέτσκαγια!Πάντα υψηλού επιπέδου η τεχνική της, με ευγένεια και χάρη κάθε μορφασμός της, μέσα σε έκσταση κάθε της μπαλετικό βήμα!
Τα χέρια της μιλάνε τη δική τους γλώσσα και έχουν τα "φερσίματα πουλιών", θα γράψουν οι ειδικοί...

Η ρωσίδα χορεύτρια, που τιμήθηκε με τον τίτλο της "Απόλυτης Πρίμα Μπαλαρίνας" γεννήθηκε σαν σήμερα, 20 Νοεμβρίου 1925 στη Μόσχα.
Χάρη, τεχνική, πλαστικότητα, θεατρικότητα κινήσεων, αλλά κι αξιοθαύμαστη αφοσίωση και πειθαρχία στη τέχνη της.

Ένας θρύλος, η ιέρεια του χορού Μάγια που μάγευε, μαγνήτιζε, γοήτευε, έλκυε με τα θέλγητρά της, λέγεται πως συχνά αναγκαζόταν να χορεύει χωρίς να ακούει τη μουσική εξαιτίας του εκκωφαντικού θορύβου των χειροκροτημάτων των φανατικών θαυμαστών της!

Την απόλυτη πρίμα μπαλαρίνα, θα απολαύσουμε απόψε στο περίφημο Μπαλέτο του Roland Petit: "La rose Malade", η χορογραφία του οποίου έγινε πάνω στη μουσική της 5ης Συμφωνίας του Μάλερ.

Η χορογραφία είναι εμπνευσμένη από το ποίημα του Ουίλλιαμ Μπλέικ με τίτλο: "The Sick Rose - Το άρρωστο ρόδο":

"Ω ρόδο, είσαι άρρωστο!

Το αόρατο σκουλήκι

που τη νύχτα πετά

μέσα στην πολύβουη καταιγίδα

Βρήκε το κρεβάτι σου

της πορφυρής χαράς

κι η σκοτεινή, κρυφή του αγάπη

σου κατατρώει τη ζωή"

Το τριαντάφυλλο είναι σύμβολο της καθαρότητας, της αθώας ομορφιάς, που όμως απειλείται από ένα "αόρατο σκουλήκι", που το παραμορφώνει ...Η απώλεια της αθωότητας και το πέρασμα στην ενηλικίωση μοιάζουν καταστροφικά ...

Η αέρινη Μάγια Πλισέτσκαγια, μοναδική και ανεπανάληπτη στα 62 της, πείθει πως "ο χορός δεν γερνά, όσο δε γερνά κι η ψυχή!"

"La rose Malade": Roland Petit-Gustav Mahler:

Παλαιότερο άρθρο για την Πλισέτσκαγια στο μπαλετικό ρόλο της Κάρμεν σε μουσική του συζύγου της, Rodion Shchedrin μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Ροντέν, η προτομή του Μάλερ...

 

Ο Φρανσουά Ωγκίστ Ροντέν γεννήθηκε σαν σήμερα 12 Νοέμβρη 1840 και αδιαμφισβήτατα είναι ένας ιδιοφυής καλλιτέχνης!
Διάβαζε ποίηση, μεταξύ των αγαπημένων του ποιητών ήταν ο Μπωντλαίρ, αλλά κυρίως απολάμβανε τη Μoυσική, με αδυναμία στις όπερες του Γκλουκ, ιδιαίτερα τον  "Ορφέα και Ευριδίκη" απ΄τον οποίο μάλιστα εμπνεύστηκε κάποια ομοθεματικά γλυπτά του, όπως η "έξοδος από την Κόλαση του Ορφέα και της Ευρυδίκης".

Σήμερα, θα συσχετίσουμε τον αγαπημένο γλύπτη με τον Γκούσταβ Μάλερ, καθώς ο Ροντέν φιλοτέχνησε δύο πορτρέτα του γερμανού συνθέτη, ένα σε λευκό μάρμαρο και το άλλο σε μπρούντζο.

Τον Απρίλη του 1909, ταξιδεύοντας το ζεύγος Μάλερ, Άλμα και Γκούσταβ, κάνει μια στάση στο Παρίσι, προκειμένου ο Ροντέν να φτιάξει μια προτομή του συνθέτη.
Οι δυο άντρες δεν γνωρίζουν τίποτε ο ένας για τον άλλο, είπαν όμως στον Μάλερ πως  ο Ροντέν είχε εκφράσει την επιθυμία  να σμιλέψει το κεφάλι του, για να τον κάνουν να δεχτεί να ποζάρει....
Όλα, πάνε καλά, όμως μετά από δέκα συναντήσεις ο Μάλερ χάνει την υπομονή του με το ποζάρισμα και φεύγει....

Ροντέν: "Μάλερ", ΜΕΤ
metmuseum

Τίποτα δεν είναι καταγεγραμμένο γι 'αυτή τη συνάντηση.Στις συνεδρίες ήταν παρούσα και η Άλμα και σε μια από τις σελίδες των "Απομνημονευμάτων " της αναφέρει:

"Ο Ροντέν σχεδόν ερωτεύτηκε τον Γκούσταβ, ως μοντέλο του. Κι όταν έπρεπε να φύγουμε από το Παρίσι, πραγματικά δυσαρεστήθηκε εμφανώς. Η μέθοδος του ήταν αντίθετη με εκείνη οποιουδήποτε άλλου γλύπτη που είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω. Πρώτα έκανε επίπεδες επιφάνειες στο ακατέργαστο υλικό του, και έπειτα πρόσθετε μικρές μπάλες από πηλό, που έπαιζε στην παλάμη του ενώ μιλούσε. Εργαζόταν προσθέτοντας υλικό αντί να αφαιρεί από αυτό..."

Επίσης, αλλού η Άλμα σχολιάζει ότι ο Ροντέν περιέγραψε το κεφάλι του Μάλερ ως "κράμα Φραγκλίνου, Φρειδερίκου του Μεγάλου και Μότσαρτ."

Ο Ροντέν αποτύπωσε τα σκληρά χαρακτηριστικά, αλλά και την νευρικότητα που εντόπισε στον Μάλερ, όμως ακόμα κι έτσι, δεν κρύβεται η αριστοκρατικότητα και το πνευματικό και καλλιτεχνικό του εκτόπισμα.Πιστός  στις ιδέες του πως ο γλύπτης απαλλάσσει το έργο του από κάθε είδους περιττό στολίδι σμιλεύει το υλικό του  προς την αναζήτηση της διάνοιας αυτού του ανθρώπου.

(pinterest)

Ο Ροντέν δυο χρόνια αργότερα και με έμπνευση τις δυο προτομές του Μάλερ παρουσιάζει σε έκθεση ένα γλυπτό με το κεφάλι του Μάλερ να  εξέρχεται από το σκληρό μάρμαρο.

Παρόμοιο γλυπτό είχε φιλοτεχνήσει και σε αναπαράσταση του Μότσαρτ με τίτλο: "Ο Άνθρωπος του 18ου αι.", κάτι που επιβεβαιώνει την άποψή του για τον μεγάλο συνθέτη Μάλερ και ταυτόχρονα το θαυμασμό του ως καλλιτέχνη.

Oι μελετητές υποστηρίζουν πως η λέξη που θα χαρακτήριζε τα έργα και των δυο, Ροντέν και Μάλερ, είναι "Μνημειώδεις", αναφερόμενοι τόσο στις γλυπτικές συνθέσεις του Ροντέν όσο και στις συμφωνίες του Μάλερ...

Ακούμε την "Monumental 8nd Symphony", γνωστή ως "Μνημειώδη Συμφωνία των Χιλίων".
Την εποχή που ο Ροντέν ολοκλήρωσε τις προτομές του Μάλερ δίνεται η πρεμιέρα της 8ης Συμφωνίας του στο Μόναχο....Σεπτέμβριος του 1910.
Πήρε αυτό το όνομα καθώς η Oρχήστρα συμπεριλαμβάνει 170 όργανα και 850 χορωδούς.Επίσης συμμετέχουν 8 σολίστ και τρείς χορωδίες.

Η Ογδόη του Γκούσταβ Μάλερ γράφτηκε σε μια δύσκολη στιγμή για το συνθέτη(είχε διαγνωστεί με σοβαρό πρόβλημα καρδιάς), αποτυπώνει την τιτάνια προσπάθειά του να συνδέσει την αιώνια ζωή που προσφέρει ο Δημιουργός στον καλλιτέχνη με την αιώνια Αγάπη που προσφέρει το "καθαγιασμένο Θηλυκό", όπως έλεγε χαρακτηριστικά...
Δεν είναι τυχαίο πώς η συμφωνία αφιερώθηκε στην Άλμα...Στο τελευταίο μέρος που σας προτείνω σε ακρόαση παρατηρούμε πώς αυξάνεται η ένταση σταδιακά, επιτυγχάνεται μια σχεδόν οργιαστική κλιμάκωση, που ο ακροατής δύσκολα παραμένει ασυγκίνητος με τη δραματικότητα του μέρους. Αποτελεί έναν ύμνο στη ζωή, την δύναμη του ανθρώπου, την ιδιοφυία του, αλλά συγχρόνως και τη λύτρωση που προσφέρει η Μουσική.
Πολλοί το έχουν παρομοιάσει με τον ίδιο το Θεό, που υπό μορφήν τέχνης απαλύνει τον ανθρώπινο πόνο...

Mahler: Symphony No. 8, Finale / Simon Rattle:

Πηγες: musee-rodin.fr, "Αλμα Μάλερ", Φρανσουάζ Ζιρού-εκδ. Ζαχαρόπουλος, "Gustav Mahler, Memories and Letters", Alma Mahler-εκδ. UWP, metmuseum.org, quintessentialruminations.com