Βιντσέντσο Μπελίνι: Τα πρώτα βήματα ενός μουσικού θαύματος...

"Ο Βιντσέντζο Μπελίνι ως παιδί"

(Μuseo Belliniano, Κατάνια - φωτο Ελπ. Νούσα)

Στη γενέτειρά του, την Κατάνια, οι συμπατριώτες του Βιντσέντσο Μπελίνι μιλούν μέχρι σήμερα για το αξεπέραστο ταλέντο και τη χαρισματική του φύση, που φάνηκαν από πολύ μικρή ηλικία. Υπάρχουν αρκετές ανώνυμες αφηγήσεις που περιγράφουν το θαυμαστό ταλέντο του: 

"Από τότε που ήταν μόλις ενός έτους, ο Βιντσέντσο έδειχνε πως ζούσε και ανέπνεε για τη μουσική. Τα παιχνίδια του είχαν πάντα σχέση μ’ αυτήν, και κάθε ήχος από κάποιο όργανο, τον μαγνήτιζε. Αν τύχαινε ν' ακούσει μουσική, έτρεχε αμέσως προς την πηγή του ήχου, αφήνοντας πίσω του ό,τι κι αν έκανε, το φαγητό, το παιχνίδι, τα πάντα. Μόνο όταν βρισκόταν κοντά στη μουσική φαινόταν αληθινά ευτυχισμένος".

Από δεκαοκτώ μόλις μηνών λέγεται ότι μπορούσε να τραγουδά μια άρια, ενώ σε ηλικία τριών ετών άρχισε να μελετά πιάνο. Στα έξι του συνέθεσε τα πρώτα του έργα και έναν χρόνο αργότερα ξεκίνησε επίσημα τη μελέτη της σύνθεσης υπό την καθοδήγηση του παππού του. Παρά τις υπερβολές που συχνά συνοδεύουν τις αφηγήσεις για τα παιδιά-θαύματα, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η ιστορία αυτή αποτυπώνει τη διαδρομή ενός εξαιρετικά χαρισματικού νεαρού μουσικού.

 

Κατά τη διάρκεια των φοιτητικών του χρόνων στη Νάπολη, ο Μπελίνι συνέθεσε τα πρώτα του έργα, ανάμεσά τους την πρώτη του όπερα "Adelson e Salvini" το 1825, που παρουσιάστηκε από συμφοιτητές του στο Ωδείο. Ένα χρόνο νωρίτερα είχε εκδοθεί το πρώτο του τυπωμένο έργο, η αριέτα "Dolente imagine di Fille mia - Θλιμμένη μορφή της αγαπημένης μου", προαναγγέλλοντας το λυρισμό και τη μελωδικότητα που θα χαρακτήριζαν όλη του την καλλιτεχνική πορεία.

"Θλιμμένη μορφή της αγαπημένης μου,

γιατί ετσι ωχρή και σιωπηλή στέκεις μπροστά μου;

Τι άλλο ζητάς; Ήδη ποταμός από δάκρυα

πάνω στη στάχτη σου έχει κυλήσει.

Φοβάσαι μήπως λησμονήσω τους ιερούς όρκους

κι ανάψω στην ψυχή μου νέα φλόγα;

Ω σκιά της αγαπημένης μου, γαλήνια κοιμήσου

ποτέ δε θα σβήσει ο παλιός μου έρωτας"

Πορτραίτο του 19χρονου Μπελίνι

Η αριέτα "Dolente immagine di Fille mia - Θλιμμένη εικόνα της Αγαπημένης μου" είναι ένα από τα πιο γνωστά και χαρακτηριστικά πρώιμα έργα του Βιντσέντσο Μπελίνι, με έντονο λυρισμό και ρομαντική ευαισθησία.Συντέθηκε όταν ο Μπελίνι ήταν περίπου 19 ετών κι ανήκει στον κύκλο των "Sei ariette da camera - Έξι αριέτες δωματίου", μικρών συνθέσεων για φωνή και πιάνο, που ο Μπελίνι έγραψε για σπουδαστική χρήση και ιδιωτικές εκτελέσεις.

Στο ποίημα, ο αφηγητής μιλάει στην εικόνα της αγαπημένης του που δεν υπάρχει πια (πιθανώς έχει πεθάνει ή χαθεί) και την παρακαλεί να του επιστρέψει τη γαλήνη που του στέρησε η απουσία της. Το ύφος είναι λυρικό, ελεγειακό και νοσταλγικό, προαναγγέλλοντας τον συναισθηματικό κόσμο των οπερών του Μπελίνι.

Παρότι υπάρχουν μελετητές που υποστηρίζουν πως ο νεαρός Μπελίνι αναφέρεται στη δική του αγαπημένη, δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένες πηγές για κάτι τέτοιο. Πιο πιθανό είναι ότι στη "Dolente immagine di Fille mia" ο συνθέτης μελοποίησε ένα ποιμενικό, λογοτεχνικό κείμενο, όπως συνηθιζόταν στις ariettes της εποχής, όπου ο έρωτας δεν παρουσιαζόταν από πραγματικά πρόσωπα, αλλά μέσα από συμβολικές μορφές. Ωστόσο, η αριέτα αποπνέει τέτοια ευαισθησία και εσωτερική αλήθεια, ώστε πολλοί θεωρούν πως αντανακλά το πάθος και τη μελαγχολία του ίδιου του Μπελίνι, περισσότερο μια ψυχική διάθεση παρά μια συγκεκριμένη ιστορία αγάπης.
Απλή στη μορφή, αλλά βαθιά εκφραστική, αφήνει τη φωνή να κυριαρχήσει πάνω στη διακριτική συνοδεία του πιάνου, ενώ στη μελωδική της γραμμή διαφαίνεται ήδη το ύφος που θα χαρακτηρίσει τον ώριμο Μπελίνι...μακριές, ανάλαφρες φράσεις, καθαρότητα και μια λεπτή αίσθηση θλίψης. Η "Dolente immagine di Fille mia" αποτελεί έτσι ένα από τα πρώτα, γοητευτικά δείγματα του μπελκάντο, που ο συνθέτης θα οδηγήσει αργότερα στην τελειότητα με έργα όπως η Norma, η Sonnambula κ.α....

Bellini: "Dolente immagine di Fille mia" / Renata Tebaldi:

Μπελίνι, "α λα Μαλιμπράν..."

Εκείνος υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους συνθέτες-εκπροσώπους του μπελκάντο. Εκείνη μια από τις σημαντικότερες φωνές της όπερας του 19ου αιώνα, η πρώτη γυναίκα που τα έβαλε με τους ήρωες της όπερας της εποχής της, τους "καστράτι".

Η μέρα της αναχώρησης για τα ουράνια των Βιντσέτζο Μπελίνι και Μαρίας Μαλιμπράν είναι κοινή: η 23η Σεπτεμβρίου.

Το νήμα της ζωής των δυο καλλιτεχνών, που υπήρξαν φίλοι και συνεργάτες κόπηκε δυστυχώς νωρίς, την ίδια ημέρα με ένα χρόνο διαφορά...
Ο ιταλός συνθέτης ένα μήνα πριν συμπληρώσει τα 34 χρόνια του, ενώ η καλλίφωνη πριμαντόνα μόλις είχε πατήσει τα 28...


Πρωτοσυναντήθηκαν στο Λονδίνο το 1833, ο Βιντσέντζο λίγο μεγαλύτερος από τη Μαρία και και οι δύο στο απόγειο της δόξας τους. Η Μαλιμπράν, που ήδη είχε θριαμβεύσει σε ρόλους από όπερες του Μπελίνι, ξεχώριζε και θαύμαζε τη μουσική ευαισθησία του συνθέτη. Λέγεται πως μόλις η τραγουδίστρια είδε το μουσουργό τον αγκάλιασε ευθύς, τύλιξε σφιχτά τα χέρια της στο λαιμό του και τον φιλούσε ασταμάτητα. Έμειναν να κοιτάζει ο ένας τον άλλο για αρκετή ώρα σαν φίλοι από παλιά... Ο Μπελίνι παραδεχόταν αργότερα στους φίλους του πως "εκείνες τις στιγμές βρισκόταν στον παράδεισο."

Μεταξύ τους αναπτύχθηκε μια βαθιά, αγνή φιλία...

Bellini's portrait

Είστε ιδιοφυΐα, αγαπητέ μου...
Όμως θα πληρώσετε το τίμημα της δόξας και δημοφιλίας σας με πρόωρο θάνατο...
Όπως όλες οι μεγάλες ιδιοφυίες!
Θυμηθείτε τον Ραφαήλ ή τον Μότσαρτ... "

Τα παραπάνω λόγια ανήκουν στον γερμανό ποιητή, Χάινριχ Χάινε. Είχε συναντήσει τον Μπελίνι την άνοιξη του 1875 στην έπαυλη μιας φιλότεχνης βαρώνης στα περίχωρα του Παρισιού...

Ήταν η εποχή που το άστρο του Μπελίνι μεσουρανούσε και ο συνθέτης απολάμβανε εκδηλώσεις λατρείας στη γαλλική πρωτεύουσα μετά την αίσθηση που εκείνο τον καιρό είχε προκαλέσει η όπερά του "Πουριτανοί". Το παρουσιαστικό του συνθέτη φαινόταν θλιμμένο και το πρόσωπό του ωχρό. Πολλοί το είχαν παρατηρήσει λέγοντας πως ο "ιταλός είναι γλυκός σαν άγγελος, νέος σαν την αυγή και μελαγχολικός ως ηλιοβασίλεμα".

Πράγματι, ο Χάινε αποδείχτηκε προφητικός και ο Μπελίνι λίγους μήνες αργότερα πεθαίνει από επιπλοκή του παχέος εντέρου πάνω στο άνθος της ηλικίας του, ακόμα μικρότερος κι από τον Μότσαρτ και το Ραφαήλ. Τριάντα τεσσάρων χρόνων, μόλις...





Η Μαλιμπράν γεννήθηκε στο Παρίσι σε μια εύρωστη οικονομικά οικογένεια ισπανικής καταγωγής. Φαίνεται πως κληρονόμησε τα γονίδια των γονιών της στη μουσική, καθώς η μητέρα διέπρεπε ως ηθοποιός και λυρική τραγουδίστρια, ενώ ο πατέρας της υπήρξε διάσημος τενόρος και δάσκαλος φωνητικής στην γαλλική πρωτεύουσα.

Η Μαλιμπράν στο ρόλο του Ρωμαίου

Οι συνθέτες της εποχής της εξήραν το ταμπεραμέντο της, τη φλογερή ιδιοσυγκρασία της, τις πάμπολλες γνώσεις της ...Κυρίως όμως μιλούσαν με θέρμη και εγκωμίαζαν τις φωνητικές αρετές της, τις άφθαστες δεξιοτεχνικές της ικανότητες, τη συναισθηματική και δραματική της εκφραστικότητα, μια φωνή εκθαμβωτικής δύναμης και χάρης.

Ροσίνι, Ντονιτσέτι, Λιστ, Σοπέν, Μέντελσον υπήρξαν θαυμαστές της.

Όπερες του Μπελίνι στις οποίες η Μαρία Μαλιμπράν ανέλαβε πρωταγωνιστικούς ρόλους κάνοντας το κοινό να παραληρεί με την υποκριτική και ερμηνευτική της δεινότητα, χαρίζοντας συγχρόνως στους δημιουργούς επιτυχία και δόξα ήταν οι:
"Νόρμα", "Υπνοβάτις", "Καπουλέτοι και Μοντέγοι". Στην τελευταία υποδύθηκε το ρόλο του Ρωμαίου (φωτό).

Πρόκειται για όπερα δύο πράξεων σε λιμπρέτο του Φελίτσε Ρομάνι βασισμένη στην ιστορία των τραγικών εραστών της Βερόνας, Ρωμαίου και Ιουλιέτας, με τις λεπτομέρειες που αυτή παρουσιάζεται σε ιταλικές πηγές του 15ου-16ου αι. και όχι στο Σαιξπηρική τραγωδία. Κείμενο έντασης που πρόσωπα, καταστάσεις και μουσική αναδεικνύουν τον στιγματισμένο από το μίσος έρωτα των δυο νέων, το σκληρό τους θάνατο, γεγονός που τερματίζει και την έριδα των οικογενειών τους.



Η όπερα παραγγέλθηκε στον ταλαντούχο συνθέτη από την Κατάνια για τις εκδηλώσεις του Καρναβαλιού στο τέλος του Γενάρη του 1830. Ο Μπελίνι είχε μόνο έξι εβδομάδες διορία για να ολοκληρώσει τη σύνθεση κι αυτό τον προβλημάτιζε. Δίσταζε να δεχτεί την παραγγελία και να μην καταφέρει να είναι συνεπής στο λόγο του. Βέβαια, το λιμπρέτο θα ετοιμαζόταν σύντομα καθώς ο Φελίτσε Ρομάνι που το είχε αναλάβει θα επανεπεξεργαζόταν την ίδια ιστορία που είχε γράψει λίγα χρόνια νωρίτερα για την όπερα του Nicola Vaccai "Ιουλιέτα και Ρωμαίος".

Αυτό διευκόλυνε τα πράγματα. Επίσης ο Μπελίνι σκέφτηκε πως στη νέα όπερα θα μπορούσε να διαμορφώσει τις μελωδίες από άριες και ντουέτα της όπερας "Ζαΐρα", προηγούμενης δουλειάς του που δεν είχε ενθουσιώδη αποδοχή...

Έτσι, δέχτηκε και άρχισε να δουλεύει μέσα σε πίεση χρόνου, που έκανε το εγχείρημα εξαιρετικά δύσκολο. Ξενυχτούσε, δεν έτρωγε και σχεδόν "οδηγήθηκε στην τρέλα από την επίπονη εργασία", όπως χαρακτηριστικά έγραψε ο ίδιος σε επιστολή του της 30ης Ιανουαρίου του 1830.

Είχε στη διάθεση του μια σπουδαία φωνή, της προικισμένης ιταλίδας μετζοσοπράνο Τζουντίτα Γκρίζι και τον Λορέντζο Μπονφίλι, έναν -σύμφωνα με την κρίση του Μπελίνι- σχετικά αδύναμο τενόρο. Καθώς εκείνη την εποχή συνηθιζόταν αντρικοί ρόλοι να παίζονται από γυναίκες, δεν δίστασε να αναθέσει το ρόλο του Ρωμαίου στην Γκρίζι.


Η πρεμιέρα στο Βενετσιάνικο θέατρο Λα Φενίτσε λίγες εβδομάδες αργότερα είχε θριαμβευτική επιτυχία, με τη φήμη του Μπελίνι να εκτοξεύεται κατακόρυφα και οι προτάσεις από τα ευρωπαϊκά θέατρα να πέφτουν βροχή.

Δυο χρόνια αργότερα η όπερα παρουσιάστηκε στο Teatro Comunale της Μπολόνια. Η Μαρία Μαλιμπράν βρισκόταν στο απόγειο της φήμης της, ήταν μια από τις πλέον επιτυχημένες και αγαπητές πριμαντόνες. Ανέλαβε φυσικά το ρόλο του Ρωμαίου.
Το εντυπωσιακό είναι πως όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή κι από άλλες διασημότητες του λυρικού θεάτρου προσέγγισε την παρτιτούρα του Μπελίνι παρεμβάλλοντας άλλες μουσικές, εκεί όπου έκρινε πως αυτό ήταν απαραίτητο. Ετσι, στην τελευταία "σκηνή του τάφου", παρότι παραδέχτηκε πως ήταν υψηλής έμπνευσης ζήτησε να αφαιρεθεί και να αντικατασταθεί με την αντίστοιχη σκηνή από την παλαιότερη, αλλά ακόμα δημοφιλή, "Giulietta e Romeo" του Nicola Vaccai , όπερα την οποία είχε τραγουδήσει με τεράστια επιτυχία.
Έβρισκε το λιμπρέτο σ'αυτή τη σκηνή μεγαλύτερης συναισθηματικής έντασης, πιο οδυνηρό και τραγικό, καθώς ο Ρωμαίος νομίζοντας την Ιουλιέτα νεκρή, σπαράζει: "Αχ, αν κοιμάσαι, ξύπνα και σήκω".
Ήταν σκηνή περισσότερο εκτεταμένη σε διάρκεια κι έδινε -κατά τη γνώμη της- ευκαιρία στον ερμηνευτή να αναδείξει πλήρως τα φωνητικά και κυρίως υποκριτικά του ταλέντα με τη σπαραξικάρδια φύση της.


Μετά την Μπολόνια, η Μαλιμπράν ερμήνευσε το Ρωμαίο σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις, πάντα με θριαμβευτική επιτυχία και την αντικατάσταση της τελευταίας σκηνής με τη μουσική της όπερας του Vaccai.
Τακτική, που ακολουθήθηκε για πολλές δεκαετίες, με τις πριμαντόνες να καθιερώνουν το παράδειγμα της Μαλιμπράν, ώστε μέχρι σήμερα η όπερα του Μπελίνι -όπου παίζεται- να δηλώνεται η εκδοχή του φινάλε, αυθεντικού ή "α λα Μαλιμπράν..."

Τέσσερα χρόνια μετά την πρώτη της ερμηνεία στη Μπολόνια στο ρόλο του Ρωμαίου, καλοκαίρι του 1836, η εικοσιοχτάχρονη Μαρία Μαλιμπράν, που ζούσε και εργαζόταν στην Αγγλία, έπεσε από το άλογό της και τραυματίστηκε βαριά.
Αρνούνταν να επισκεφθεί γιατρό και συνέχιζε να συμμετέχει σε μουσικά ρεσιτάλ.
Τον Σεπτέμβριο , που βρέθηκε στο Μάντσεστερ για μια μουσική εκδήλωση, κατέρρευσε στη σκηνή...Μεταφέρθηκε στο σπίτι της και άφησε την τελευταία της πνοή μετά από μια εβδομάδα. Είναι θαμμένη στο Βέλγιο, έξω από τις Βρυξέλλες...

Ένα χρόνο πριν είχε πεθάνει -όπως προαναφέραμε- από επιπλοκή του παχέος εντέρου στα 34 του και ο Βιντσέντζο Μπελίνι. Από τέλος Αυγούστου τον ταλαιπωρούσε συνεχόμενη διάρροια, πήγαινε όμως καλύτερα με τα φάρμακα... Ξαφνικά στις 22 Σεπτεμβρίου η κατάσταση επιδεινώθηκε. Πέρασε μια πολύ ανήσυχη νύχτα με τρομακτικούς σπασμούς. Το απόγευμα της επομένης έσβησε σιωπηλά, αθόρυβα.

Ο Τζοακίνο Ροσίνι ανέλαβε την κηδεία και την ταφή του, όπως και να μεριμνήσει για την περιουσία του..Παρόλη την καταρρακτώδη βροχή που έπεφτε εκείνη την ημέρα, πλήθος κόσμου είχε έρθει να τον συνοδεύσει στο μεγάλο ταξίδι. Παρούσα όλη η αφρόκρεμα της Παρισινής κοινωνίας, άνθρωποι της τέχνης και των Γραμμάτων, ανάμεσά τους και ο καρδιακός φίλος και στενός συνεργάτης του, Φελίτσε Ρομάνι.
Ο λιμπρετίστας τόσων αριστουργημάτων του Μπελίνι συγκίνησε βαθιά όταν στον επικήδειο αναφώνησε:

"Κανένας άλλος συνθέτης όσο ο Μπελίνι δεν απέδωσε με τόση μαεστρία τη σύνδεση της μουσικής με το λόγο. Κανένας δεν εξέφρασε τόσο πιστά τη δραματική αλήθεια των κειμένων, τη γλώσσα των συναισθημάτων... Δεκαπέντε χρόνια αναζητούσα να βρω έναν Μπελίνι! Κι ήρθε μια μέρα, μια μόνο στιγμή και μου τον άρπαξε.."



Το 1836, ο Αλφρέ ντε Μυσσέ στην "Ωδή στη Μαρία Μαλιμπράν" που είχε επίσης μόλις πεθάνει, απέτισε φόρο τιμής στον συνθέτη που αν και πέθανε τόσο νέος, είχε καταφέρει στη σύντομη ζωή του να γίνει θρύλος:

"Ω! πόσο σύντομα έφυγε, γεμάτος ζωή!

Κάτω από τα γέρικα κυπαρίσσια, τόσες νέες ιτιές που κλαίνε!
(…)
Ο Μπελίνι πέφτει και πεθαίνει!
(…)
Το κατώφλι του αιώνα μας είναι στρωμένο τάφους".

O τάφος του Μπελίνι στον Καθεδρικό της Κατάνια

Tιμώντας τη μνήμη του Μπελίνι και της Μαλιμπράν θα ακούσουμε κατ' αρχήν την άρια του Ρωμαίου από τη "Σκηνή του τάφου".
Οι Καπουλέτοι θρηνούν το θάνατο της Ιουλιέτας, όταν καταφθάνει ο Ρωμαίος και ζητά να τον αφήσουν μόνο μαζί της ώστε να την αποχαιρετήσει:

"Deh! Tu, deh! Tu bell'anima,

Che al ciel, che al ciel ascendi,

A me, a me rivolgiti,
con te, con te mi prendi"

Ω! Εσύ, όμορφη ψυχή,

Ποιος στον ουρανό, ποιος στον ουρανό ανεβαίνει ;

Σε μένα, σε μένα γύρνα,

μαζί σου, πάρε με μαζί σου"

Bellini: "I Capuleti e i Montecchi / Scena della tomba

Romeo: Elina Garanca

Στη συνέχεια θα ακούσουμε από την Εlina Garanca επίσης, την εκδοχή "α λα Μαλιμπράν" στη Σκηνή του τάφου:

"Οh! mia Giulietta! Ah! se tu dormi

svegliati, Sorgi , mio ben, mia speme.

Vieni, fuggiamo insieme..."

"Ω! Ιουλιέτα μου! Αχ! αν κοιμάσαι

ξύπνα και σήκω, αγάπη μου, ελπίδα μου.

Ελα, να φύγουμε μαζί...".

Vaccai: Giulietta e Romeo / Οh! mia Giulietta! Ah! se tu dormi

Παλαιότερο κείμενο για τη Μαρία Μαλιμπράν μπορείτε να διαβάσετε εδώ, όπως επίσης κείμενα για τον Μπελίνι υπάρχουν πολλά στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Βιντσέντζο Μπελίνι: το "Oboe Concerto" από τα χρόνια της νιότης...

"Ο Βιντσέντζο Μπελίνι ως παιδί"
(Μuseo Belliniano, Κατάνια - φωτο Ελπ. Νούσα)

"Ο Βιντσέντζο Μπελίνι ως παιδί"
(Μuseo Belliniano, Κατάνια - φωτο Ελπ. Νούσα)

Χαρακτηρίστηκε ως "Βασιλιάς του μπελκάντο"!
Ο Βιντσέντζο Μπελίνι γεννήθηκε σαν σήμερα, 3 Νοέμβρη 1801 στην Κατάνια της Σικελίας και το έργο του διακρίνεται για την μελωδικότητα, το βαθύ συναίσθημα, το πάθος και το ρομαντισμό του!
Ένας συνθέτης ελεγειακός, τρυφερός, με βαθιά αισθαντικότητα και μελαγχολική χάρη!

Μάστορας ο Μπελίνι, ιδιαίτερα στις άριές του, καταφέρνει μια απλή δομικά μελωδία να τη μεταμορφώνει σε παραληρηματικό σχήμα έκφρασης, γεμάτο πάθος!
Κι αυτό είναι το ιδεώδες της τέχνης του ...Το να δίνει διάσταση ποιητική στη μουσική του δημιουργώντας μια συνταρακτική ατμόσφαιρα!



Eνα έργο της νεότητας του τιμώμενου σήμερα συνθέτη, που γράφτηκε πριν ακόμη συμπληρώσει τα είκοσι χρόνια του, όταν φοιτούσε στο Ωδείο της Νάπολης, είναι το "Oboe Concerto".
Δεν είναι έργο φωνητικής μουσικής, στην οποία διέπρεψε, όμως εκεί έγκειται και η σπουδαιότητά του, καθώς ο ταλαντούχος δημιουργός χειρίζεται το σολιστικό όργανο ως φωνή και τα μοτίβα που τού αναθέτει έχουν τη μορφή άριας...


Πρόκειται για το μοναδικό διασωθέν κονσέρτο του Μπελίνι γι' αυτό και σπουδαίο της -έτσι κι αλλιώς- περιορισμένης ορχηστρικής του παραγωγής.
Το ηχόχρωμα του όμποε αναδύει μια ιδιάζουσα χαρμολύπη. Μελαγχολικό, με ευδαιμονίας αναλαμπές και πάντα εκφραστικό!

To όμποε εισέρχεται στο larghetto, μετά από την πολύ σύντομη, μόλις εννέα μέτρων, εισαγωγή.

"Ληξιαρχική πράξη Βάπτισης του Βιντσέντζο Μπελίνι"
(Μuseo Belliniano, Κατάνια - φωτο Ελπ. Νούσα)

Το "Oboe Concerto" είναι η μοναδική ολοκληρωμένη για ξύλινο πνευστό δημιουργία του συνθέτη, που την ίδια περίπου εποχή της νιότης του είχε ενδιαφερθεί για αυτή την κατηγορία πνευστών γι' αυτό αποφάσισε να συνθέσει ένα κονσέρτο για φαγκότο κι ένα για φλάουτο, επίσης, συνθέσεις που όμως άφησε ημιτελείς.

Το "Oboe Concerto" έχει χαρακτηριστεί "Κοντσέρτο all' italiana", μια σχετικά νέα μορφή στην εποχή του Μπελίνι, που αποτελείται από μια εισαγωγή, μια αργή ενότητα και ένα Allegro.
Όπως αναφέρθηκε, το όμποε εισέρχεται στο δεύτερο σύντομης διάρκειας, τμήμα, όπου ο ομποϊστας μέσα από αρκετές μικρές καντέντσες και εκφραστικά μελωδικά μοτίβα υποβάλλει τον ακροατή...

Κάποιοι χαρακτήρισαν το μέρος αυτό του όμποε σαν "άρια" δηλώνοντάς το ως χαρακτηριστικό του μπελκάντο που αργότερα θα υπηρετούσε πιστά ο Μπελίνι.

 

Η τρίτη κίνηση είναι μια "πολωνέζα σε μορφή ρόντο",  ως μέρος της κοινής τάσης  των συνθετών  ως τελικές κινήσεις των ρομαντικών κοντσέρτων όμποε. Η συνθετική γραφή του Μπελίνι μαρτυρά επιρροές από τα αντίστοιχα κονσέρτα του Carl Maria von Weber...

Αν και έργο της νεότητας του Μπελίνι, το κονσέρτο έτυχε πολύ θερμής υποδοχής με τους κριτικούς να αναφέρουν με ενθουσιασμό πως :
"Ο Μπελίνι μεταβιβάζει τη ζωντάνια και εκφραστικότητα της φωνητικής μουσικής στο cantabile. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο σόλο όργανο, ουσιαστικά δηλαδή το χειρίζεται όπως την ανθρώπινη φωνή".

Με τους ήχους του "Oboe Concerto" υποδέχονται τους επισκέπτες στο Μuseo Belliniano (το πατρικό του συνθέτη) στη γενέτειρα του, στη Σικελική Κατάνια και συγκεκριμένα στο δωμάτιο που γεννήθηκε ο Μπελίνι, απ’ όπου και οι φωτογραφίες μου…

Βλέπετε:

• ένα άγαλμα του Μπελίνι ως παιδί,
• ένα πορτρέτο του πάλι σε πολύ μικρή ηλικία και
• την ληξιαρχική πράξη βάπτισής του με ημερομηνία, 4 Νοεμβρίου 1801, την επομένη δηλαδή της γέννησής του όπως συνηθιζόταν.

Bellini: "Oboe Concerto":

I. Risoluto allegro

II. Larghetto cantabile

III. Allegro polonese

Η Κάλλας, η "Υπνοβάτιδα" κι η μυωπία...

 

Η Κάλλας στο ρόλο της "Υπνοβάτιδας" το 1955 στη Σκάλα
(pinterest)

"Βασίλισσά μου, να μιλάς, να τραγουδάς, να κελαηδάς, να ζεις ακόμα.
γιατί του κόσμου όλου οι μουσικές λίγες χωρίς εσένα,
τώρα που ξέρουμε καλά πως υπήρξες..."
(Σωτήρη Κακίση: "Για μένα η Κάλλας", εκδ. Ερατώ, σελ. 29)

Είναι η υψίφωνος που κάνει κάθε Έλληνα υπερήφανο, καθώς ως καλλιτέχνιδα αποτελεί αστραποβόλο κομμάτι του πολιτισμού μας. 

Πέρασε στην αιωνιότητα σαν σήμερα, 16 Σεπτέμβρη του 1977. Ας γαληνεύει στα βαθιά νερά του Αιγαίου, που σκορπίστηκε η τέφρα της...

Μαρία Κάλλας!

Πολλά είναι τα κοσμητικά επίθετα που προηγούνται του ονόματος τη μεγάλης πριμαντόνας και αμέτρητοι οι χαρακτηρισμοί, που φαντάζουν υπερβολές, όμως μέσα απ' αυτή την υπερβολή αποδεικνύεται το εύρος και τα μεγέθη του ταλέντου και του επιπέδου της...

"Η φωνή της Κάλλας είναι η Pieta του Μικελάντζελο...,η ζωγραφική της Καπέλα Σιξτίνα, που έγινε ουράνιο τραγούδι! Η φωνή της δονεί την ψυχή, όπως το τσέλο του Casals !",
είπαν για τη ντίβα του λυρικού θεάτρου όλων των εποχών.

"Η Κάλλας είναι ο Παρθενώνας", θα πει ο Νίκος Ζαχαρίου, συνεργάτης της Μαρίας επί σειρά ετών.

Κι όταν κάποτε ρώτησαν τον Τζεφιρέλλι "ποιο είναι το ωραιότερο πράγμα που έχουν ακούσει τ' αυτιά του, κι έχουν δει τα μάτια του", εκείνος απάντησε:
"Το ωραιότερο που αντίκρυσαν τα μάτια μου είναι ο Παρθενώνας και το ωραιότερο που άκουσαν τ' αυτιά μου, η φωνή της Κάλλας, φυσικά!"

Στο ολιγοσέλιδο βιβλίο του: "Για μένα η Κάλλας", ο συγγραφέας Σωτήρης Κακίσης καταθέτει το δικό του, προσωπικό μνημόσυνο για τα 20 χρόνια από το θάνατο της ντίβας...

"Η Κάλλας, ένα άγνωστο Θεό ευσυγκίνητο, έναν τρόπο υπεράνθρωπα ανθρώπινο είπε, κήρυξε: της καρδιάς της υπόθεση κι η πιο μεγαλόσχημη παρτιτούρα, σκαλί-σκαλί προς τον ουρανό και τα σώματα μαζί με τις ψυχές έδειξε πώς πηγαίνουν.
Δεν κάηκε η Μαρία Κάλλας ποτέ...η στάχτη της άλλης ζωής την αθανασία απαγόρεψε, αχρήστευσε..."
(Σωτήρη Κακίση: "Για μένα η Κάλλας", εκδ. Ερατώ, σελ. 37)

Η Μαρία φορούσε τεράστια μυωπικά γυαλιά. Έβλεπε ελάχιστα χωρίς αυτά. Έτσι, καθώς δεν μπορούσε να τα φορά στις εμφανίσεις της επί σκηνής, ανέπτυξε διάφορες τεχνικές ώστε να μην τής είναι απαραίτητα.. Επί παραδείγματι, στη "Μήδεια" είχε μάθει να κατεβαίνει τα σκαλοπάτια του ναού στα τυφλά, μετρώντας τα μόνο...

Αλλά και στην "Sonnambula - Υπνοβάτιδα" του Μπελίνι, ο σκηνοθέτης Βισκόντι για τη σκηνή της υπνοβασίας είχε τοποθετήσει το μαντήλι του βουτηγμένο σε αρωματικά έλαια στο σημείο που έπρεπε να σταματά...H Kάλλας είχε αναπτύξει την αίσθηση της όσφρησης σε εντυπωσιακό βαθμό κι έβρισκε το σημείο, μυρίζοντας το άρωμα....

Στο ίδιο βιβλίο και σ' ένα ξέφρενο παραλήρημα ο Κακίσης γράφει:

"..ποιος παρά ο ίδιος της ο εαυτός θα μπορούσε να την κάνει από Βαλκυρία Ελβίρα, από Άλκηστη Τζίλντα, από Αμίνα Νόρμα, από Βιολέττα Μήδεια!
Ποια ζωή θάνατος του θανάτου τη ζωή ξεπέρασε ποτέ στον κόσμο του ονείρου, το μόνο πραγματικό; Ποιος ξύπνιος εδώ γύρω της "πιο μεγάλης Υπνοβάτιδας του αιώνα" θα μπορούσε να γίνει οδηγός, κύριος;"
(Σωτήρη Κακίση: "Για μένα η Κάλλας", εκδ. Ερατώ, σελ. 21)

Η "Υπνοβάτις" του Μπελίνι που ενσάρκωσε η Μαρία Κάλλας και το όνομά της σφράγισε το χαρακτηρισμό της "καλύτερης ηρωίδας του αιώνα" ανέβηκε για πρώτη φορά στο Μιλάνο το 1831, σημειώνοντας τεράστια επιτυχία.
Οι εκστατικές μελωδίες ανείπωτης ευαισθησίας και εκφραστικής λιτότητας αποδίδουν εξίσου την αγνότητα της κεντρικής ηρωίδας όσο και τον χαρακτήρα του φυσικού τοπίου στο οποίο διαδραματίζεται η ιστορία.

Γράφηκε για μια από τις διασημότερες τραγουδίστριες της εποχής, την Τζουντίττα Πάστα, για την οποία ο Μπελίνι συνέθεσε επίσης τη Νόρμα.

Η σκηνή της Υπνοβασίας
William de Leftwich Dodge, 1899

Μεταπολεμικά το έργο ήρθε και πάλι στο προσκήνιο χάρη στη Μαρία Κάλλας, η οποία πρωταγωνίστησε το 1955 σε μια μυθική παραγωγή του Λουκίνο Βισκόντι στη Σκάλα του Μιλάνου υπό την μπαγκέτα του Μπερνστάιν.

Η "διάνοια" του Μπελίνι δημιούργησε τον πολύ ιδιαίτερο ρόλο της Aμίνα. Μια ηρωίδα αγνή και αθώα, και ταυτόχρονα παθιασμένη, ευαίσθητη και έντονα ερωτική. Ένα κορίτσι,  που μπορεί να κλαίει από οδύνη αλλά κι από ανείπωτη χαρά, που μπορεί να αντιστέκεται άγρια, αλλά και να ικετεύει...

Αυτά τα χαρακτηριστικά λαχταρούσε με τη σκηνοθετική του ματιά να ενσαρκώσει ο Βισκόντι.

Και η Κάλλας πετυχαίνει το όραμα του για την Αμίνα ...Όταν κάνει  την είσοδό της στην σκηνή υπνοβατώντας, η εντύπωση που δημιουργεί ήταν  μιας "συλφίδας που  σκοντάφτει στο φεγγαρόφωτο", όπως γράφτηκε χαρακτηριστικά από τον τύπο, εγκωμιάζοντας με αυτόν τον λαμπρό χαρακτηρισμό την ερμηνεία της.

Τζουντίτα Πάστα: η κορυφαία, η εμμονική, η πατριώτισσα, το φωνητικό-φαινόμενο...

 

Πορτρέτο της Pasta από τον  Gioacchino Serangeli

Γεννήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 1797 στο Σαρόνο της Λομβαρδίας και βαφτίστηκε την επόμενη ημέρα ως Τζουντίτα Αγγέλα Μαρία Κωστάνζα Νέγκρι…
Υπήρξε μια από τις κορυφαίες πριμαντόνες του 19ου αι. Μια σπάνια φωνή, φάσματος τριών οκτάβων, ένα φωνητικό φαινόμενο, απ' αυτά που σπάνια παρουσιάζονται στην όπερα και που οι Ιταλοί ονομάζουν soprano sfogato.

Πρόκειται για την ιταλίδα Τζουντίτα Πάστα, αγαπημένη πρωταγωνίστρια των συνθετών του μπελ κάντο.

Ξεκίνησε την καριέρα της ερμηνεύοντας δευτερεύοντες ρόλους…Σιγά-σιγά ωρίμαζε τη φωνή της με αδιάκοπη εξάσκηση και φροντίδα χωρίς να αφήνει τίποτα στην τύχη. 
Εκτός της καταπληκτικής φωνής, διέθετε και απίστευτη σκηνική παρουσία, που κυριολεκτικά καθήλωνε τον θεατή με τον τρόπο που ενσάρκωνε και προσαρμοζόταν στα χαρακτηριστικά των διαφόρων ρόλων.  

Yπήρξε η αγαπημένη του γάλλου συγγραφέα Σταντάλ, αλλά και ο Φέλιξ Μέντελσον όταν την άκουσε στο Βερολίνο, στο ρόλο της Δεισδαιμόνας του Ροσίνι ανατρίχιασε από την γεμάτη όγκο, ευέλικτη φωνή της, τόσο που πλημμύρισαν δάκρυα τα μάγουλά του, όπως γράφει σε επιστολή του. 

Η Pasta ως Άννα Μπολένα

Πολλές οι φιλίες αλλά και οι αντιπαλότητές της με άλλες πριμαντόνες της εποχής (Angelina Catalani,  Giuseppina Grassini κλπ) αλλά και οι φοβίες και δεισιδαιμονίες της, όπως π.χ η εμμονή της με τον αριθμό "11", που θεωρούσε πως της έφερνε τύχη.

Ίσως αυτή η πεποίθηση να δημιουργήθηκε επειδή η πρώτη της επιτυχέστατη εμφάνιση έγινε στο King's Theatre, στο Λονδίνο, στις 11 Ιανουαρίου του 1817, στην "Πηνελόπη" του Cimarosa.
Έτσι, από τότε, όλα τα ταξίδια προγραμματίζονταν για τις 11 του μήνα ...
11 του μήνα  κανόνιζε να αναχωρεί  για τη Ρώμη, 11 να φτάσει στη Βενετία ή στη λίμνη Κόμο …

Ο Σταντάλ είχε υποστηρίξει σθεναρά την αναγκαιότητα ύπαρξης ρόλων γραμμένων για τη φωνή της Πάστα.

Έτσι, ειδικά γι' αυτήν ο Ντονιτσέτι έγραψε το ρόλο της "Άννα Μπολένα", που παρουσιάστηκε το 1830 στο Teatro Carcano (και θεωρείται η μεγαλύτερη επιτυχία του συνθέτη), το ρόλο της Norma, που έκανε πρεμιέρα το 1831 στη Σκάλα του Μιλάνου, αλλά και το ρόλο της Αμίνα  στην "Υπνοβάτιδα" του Μπελίνι την ίδια χρονιά. 

Αξιοθαύμαστη είναι και η πατριωτική της στάση στους αγώνες των Λομβαρδών έναντι του αυστριακού ζυγού. 
Το 1848, στη Λομβαρδία έλαβε χώρα  μια σημαντική εξέγερση  όπου το Μιλάνο, το  Κόμο και άλλες πόλεις επαναστάτησαν και κέρδισαν μια προσωρινή ανεξαρτησία και υποχώρηση του αυστριακού στρατού. Αυτή η εξέγερση είναι γνωστή ως "Cinque Giornate- Πέντε Ημέρες του Μιλάνου",  καθώς μέσα στις 5 ημέρες των συγκρούσεων οι Ιταλοί απομάκρυναν τον στρατάρχη Ραντέτσκυ και τους αυστριακούς στρατιώτες του από την πόλη...
Κατά τη διάρκεια της εξέγερσης η Τζουντίτα μαζί με αντάρτες βρισκόταν στο Μπλέβιο, κοντά στο Κόμο. Όταν έφθασε η ώρα της εξέγερσης λέγεται πως από το σημείο που βρισκόταν και καθώς από κει ήταν ορατή σε ολόκληρο το Κόμο, σήκωσε τη σημαία και τραγούδησε το "Canto degli Italiani", πατριωτική σύνθεση σε στίχους του Goffredo Mameli και μουσική του Michele Novaro, εθνικό ύμνο της Ιταλίας.

Η Πάστα σταμάτησε να τραγουδά και να περιοδεύει το 1841 όταν γύρισε από τη Ρωσία.
Η φωνή της είχε αρχίσει να ξεθωριάζει και τα σημεία φθοράς ήταν εμφανή.
Τότε, λέγεται πως την άκουσε η επίσης διάσημη πριμαντόνα, Pauline Viardot, που είπε χαρακτηριστικά:

"η φωνή της μοιάζει με τον αριστουργηματικό "Μυστικό δείπνο"
του Λεονάρντο ντα Βίντσι, μια φθαρμένη τοιχογραφία από βροχή και υγρασία,
αλλά η πιο θαυμαστή στον κόσμο!" 

H Pasta ως Αμίνα στην "Υπνοβάτιδα" του  Μπελίνι

Προτείνω να την ακούσουμε στο ρόλο της Αμίνα από την "Υπνοβάτιδα" του φίλου της, Βιντσέντζο Μπελίνι.
Ρόλος,  που θεωρείται απαιτητικότατος κι ερμηνεύτηκε άψογα από την Τζιουντίτα Πάστα, με τεχνική και όγκο φωνής, εκστατική, εσωστρεφής, με εκπληκτική ευλυγισία στην υψηλή περιοχή.
Η Πάστα, μια δεξιοτέχνις, που αν και πολλές φορές εκτέθηκε ασυνόδευτη ορχηστρικά σε πολλά μέρη του έργου, κατάφερε να αναδείξει μια φωνητική ηδύτητα και ποιότητα!

Δεν είναι τυχαίο που ειδικοί παρομοίασαν την Κάλλας μαζί της, καθώς η ευρεία φωνή της εκτεινόταν από τις υψηλές νότες της υψιφώνου μέχρι τις χαμηλές της κοντράλτο…

Επειδή δεν υπάρχουν ηχογραφήσεις με την Πάστα θα ακούσουμε την τελευταία άρια της Αμίνα από τη Μαρία Κάλλας, που οι ειδικοί παρομοίασαν με την μεγάλη πριμαντόνα του 19ου αι.  

"Ah! non credea mirarti Si presto estinto, o fiore-Λουλούδι μου, δεν περίμενα να σβήσεις τόσο σύντομα!", μας τραγουδάει η υπνοβάτιδα Αμίνα, στίχοι που με τη μουσική σημειογραφία τους είναι χαραγμένοι στον τάφο του Μπελίνι, στη Σικελική Κατάνια:

 

Μπελίνι, ένα λουλούδι που μαράθηκε νωρίς...

 

Η νεκρική μάσκα του Β.Μπελίνι

O Χάινριχ Χάινε -λέτε- να μην συμπαθούσε και πολύ τον Βιντσέντζο Μπελίνι (τον εκνεύριζε ακόμα και ο τρόπος που χειριζόταν τη γαλλική γλώσσα) ή τα λόγια του γερμανού ποιητή προς τον ιταλό συνθετη αποδείχθηκαν προφητικά;

"Είστε ιδιοφυΐα, αγαπητέ μου...
Όμως θα πληρώσετε το τίμημα της δόξας και δημοφιλίας σας με πρόωρο θάνατο...
Όπως όλες οι μεγάλες ιδιοφυίες!
Θυμηθείτε τον Ραφαήλ ή τον Μότσαρτ... "

Οι δυο τους είχαν συναντηθεί την άνοιξη του 1875 στην έπαυλη μιας φιλότεχνης βαρώνης στα περίχωρα του Παρισιού...
Ήταν η εποχή που το άστρο του Μπελίνι μεσουρανούσε και ο συνθέτης απολάμβανε εκδηλώσεις λατρείας στη γαλλική πρωτεύουσα μετά την αίσθηση που εκείνο τον καιρό είχε προκαλέσει η όπερά του "Πουριτανοί".
Πράγματι, λίγους μήνες αργότερα σαν σήμερα 23 Σεπτέμβρη, ο Μπελίνι πεθαίνει από επιπλοκή του παχέος εντέρου μόλις στα 34 του χρόνια, ακόμα μικρότερος κι από τον Μότσαρτ και το Ραφαήλ.

Η γκραβούρα

O Xάινε δικαιολόγησε την κρίση του αυτή λέγοντας πως η θλίψη ήταν εμφανής  στο παρουσιαστικό του Μπελίνι.
Η εμφάνιση και το χρώμα του προσώπου  του είχαν κάτι αρρωστιάρικο.

Χαρακτηριστική είναι και η κρίση των περισσότερων για την προσωπικότητα του Μπελίνι:
"γλυκός σαν άγγελος, νέος σαν την αυγή και μελαγχολικός ως ηλιοβασίλεμα".

Ο Μπελίνι τάφηκε στο κοιμητήριο Père Lachaise του Παρισιού.
Το 1876, μετά από 41 χρόνια,  τα οστά του μεταφέρθηκαν στη γενέτειρά του, Κατάνια της Σικελίας, όπου μέσα στον ναό της Αγίας Αγαθής στήθηκε το μαρμάρινο ταφικό του μνημείο.

Το χρυσοκέντητο σάβανο

Έχω τραβήξει τις φωτογραφίες στο Μουσείο Belliniano στην Κατάνια.












Βλέπετε το φέρετρο, τη νεκρική μάσκα του, το κείμενο της  νεκρολογίας, το χρυσοκέντητο σάβανο με το όνομά του, που συνόδεψε το λείψανό του όταν μεταφέρθηκε στη γενέτειρά του από το Παρίσι, που άφησε την τελευταία πνοή του και μια γκραβούρα που απεικονίζει τo γεγονός.

Στην εκκλησία της  Santa Agatha και στον τάφο του "κύκνου της Κατάνια", όπως οι συμπατριώτες του ονομάζουν τον Μπελίνι, βλέπει κανείς  χαραγμένα πάνω στο μάρμαρο τα τόσο ταιριαστά στην περίπτωσή του, λόγια από την άρια της Αμίνα από την όπερά του:
"La sonnambula":
"Ah! non credea mirarti Sì presto estinto, o fiore" δηλαδή: "λουλούδι μου, δεν πίστευα ότι θα μαραινόσουν τόσο σύντομα"

 "La sonnambula- Υπνοβάτις"

Η όπερα  χαρακτηρίζεται από μια βαθιά αισθαντική μουσική, τρυφερή και συνδυασμένη με στοιχεία μελαγχολίας, σχεδόν ελεγειακού ύφους.
Η υπόθεση της όπερας διαδραματίζεται σε ένα ελβετικό, παραλίμνιο χωριό, η δράση της τοποθετείται στις αρχές του 19ου αιώνα κι έχει πρωταγωνίστρια μια αγνή και αθώα ορφανή, την Αμίνα, που υπνοβατεί.
Αρκετές οι ερωτικές αντιζηλίες , οι συκοφαντίες και δολοπλοκίες...Ώσπου μια μέρα γνωρίζει τον μεγάλο έρωτα και "θεραπεύεται" από τις κρίσεις υπνοβασίας.

H όπερα πρωτοπαρουσιάστηκε στο Μιλάνο το 1831 και τον πρωταγωνιστικό ρόλο ερμήνευσε η περίφημη Τζιουντίτα Πάστα!

Λέγεται πως για να εμπνευστεί τις μελωδίες στην βουκολική, τρυφερή "sonnambula", ο Μπελλίνι πήγε στη λίμνη Κόμο και κάθε πρωί έκανε βαρκάδα, προκειμένου να καταγράφει στη μνήμη του τους ήχους της φύσης, το βόμβο των νερόμυλων και τα λαϊκά τραγούδια των γυναικών, που έπλεναν στις όχθες της.

Ας απολαύσουμε την άρια "Ah! non credea mirarti", οι στίχοι και η μουσική σημειογραφία της οποίας είναι χαραγμένοι στον τάφο του Μπελίνι από την τηλεοπτική μεταφορά της όπερας για τη RAI με την Άννα Μόφφο, παραγωγή του 1956:

Στο σπίτι του Βιντσέντζο Μπελίνι, στην Κατάνια...

 

H πόρτα του δεν είναι σκαλιστή,εντυπωσιακή ή να παρουσιάζει τυχόν ιδιαιτερότητες. Oύτε και εξωτερικά ήταν εμφανής κάποια επιγραφή.
Βρισκόμουν στη μικρή Πλατεία του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης με το άγαλμα του Επισκόπου να δεσπόζει στο κέντρο της!

Η μέρα ήταν ηλιόλουστη κι οι τουρίστες είχαμε ξεχυθεί σαν τα σαλιγκάρια στην ιστορική περιοχή της Κατάνια με τα κλικ των φωτογραφικών μηχανών να ακολουθούν ταχύτατο τέμπο για ν'απαθανατίζουν τα χαμόγελα, τους αστείους μορφασμούς και πόζες, μα κυρίως τις λεπτομέρειες στις στέγες, τα ακροκέραμα και την τοιχοποιία των γύρω περίτεχνων κτισμάτων...
Η πόρτα ήταν μισάνοιχτη και χωρίς να είμαι σίγουρη πως βρισκόμουν στο σωστό μέρος δρασκέλισα το σκαλοπάτι.
Βρέθηκα σε μια εσωτερική αυλή, μάλλον παραμελημένη...Στους τοίχους τριγύρω μού έκαναν κακή εντύπωση δεκάδες καλώδια ατάκτως ερριμμένα  να χαλούν την καλαίσθητη εικόνα που οι παλιάς αρχιτεκτονικής, καμάρες του κλιμακοστασίου πάσχιζαν να αναδείξουν.

Αναζητούσα το Μουσείο Belliniano, το σπίτι που γεννήθηκε ο "Κύκνος της Κατάνια", όπως αποκαλούν οι ντόπιοι το συνθέτη τους, Βιντσέντζο Μπελίνι....

Δεν άκουγα τίποτε, ούτε και κανένας από τους πολλούς τουρίστες της πλατείας έκανε κατά δω...Μάλλον -σκέφτηκα- λάθεψα στο μέρος και γύρισα πλάτη για να φύγω, όταν με την άκρη του ματιού μου είδα μια μικρή μαρμάρινη πλάκα...

"...questa casa oye nacque Vincenzo Bellini-σε αυτό το σπίτι γεννήθηκε ο Β.Μπελίνι"

Μ'έπιασε γλυκιά ταραχή...Έσπρωξα το σιδερένιο πορτόνι...Ανέβηκα τα λίγα σκαλοπάτια... Άγγιξα το πόμολο της εσωτερικής πόρτας...Ένας ευγενής κύριος με καλωσόρισε:
-Buongiorno signora!
Τον καλημέρισα και γω. Έβγαλα βιαστικά το πορτοφόλι από το σακίδιο να πληρώσω  το εισιτήριο κι έσπευσα να δω από κοντά την μπρούντζινη προτομή του Μπελίνι, που κοσμεί το χωλ του σπιτιού.

Ω, Θεέ μου! Είμαι εδώ!
Eδώ που είδε το φως του γήινου κόσμου ο μπελ-καντίστας, αγαπημένος μου μουσουργός!!
Ήθελα να φωνάξω, αλλά συγκρατήθηκα.
Από τον ενθουσιασμό μου έφυγα από την είσοδο χωρίς να πάρω τα ρέστα κι ο ευγενής κυριούλης έτρεξε πίσω μου να μού τα δώσει, μαζί με τα ακουστικά της ξενάγησης.
Οι παλμοί της καρδιάς μου είχαν επανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα...

Έσπρωξα την πόρτα και μπήκα...
Στον τοίχο διάφορες φωτογραφίες από διασημότητες που δεν χρειαζόταν να μου συστηθούν καν...
Τρεις μεγάλες σάλες και δύο μικρότερα δωμάτια, οργανώνουν το Σπίτι-Μουσείο, γεμάτο οικογενειακά έπιπλα κι αντικείμενα του συνθέτη, πίνακες ζωγραφικής, βιβλία, αφίσες, τα πτυχία και τα βραβεία του, μουσικά όργανα και προγράμματα από πρεμιέρες....

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συλλογή των χειρογράφων του, σκηνογραφικές μακέτες από όπερές του, πορτραίτα και προτομές του, χειρόγραφες επιστολές του.
Αντικείμενα όπως, ρολόγια, μαχαιροπίρουνα, μελανοδοχεία, μαντήλια, καρφίτσες του συνθέτη, αλλά και της φίλης του Μαρίας Μαλιμπράν.
Ερωτική επιστολογραφία από και προς την ερωμένη του, Giuditta Turina.
Επίσης γράμματα από την διάσημη πριμαντόνα, Τζουντίτα Πάστα, πρωταγωνίστρια σε πολλές Μπελινικές όπερες, καθώς  παρτιτούρες και εξώφυλλα πρώτων εκδόσεων των μεγάλων μελοδραμάτων του...Νόρμα, Πουριτανοί, Υπνοβάτις, Ζαΐρα, Πειρατές....

Το οικογενειακό σπινέτο, ιδιοκτησία του παππού του Μπελίνι, το όργανο που μικρό παιδάκι πρωτοέπαιξε ο ταλαντούχος μουσικός, είναι από τα  σπουδαιότερα εκθέματα του μουσείου.
Σε αυτό, το 1832 ο συνθέτης ερμήνευσε για συγγενείς και φίλους την πιανιστική εκδοχή της "Νόρμα" του...
Όμως, το πιο συγκινητικό είναι η νεκρική μάσκα του στην είσοδο του χώρου έξω από το μικρό δωμάτιο που γεννήθηκε, όπως και το χρυσοκέντητο σάβανο με το όνομά του, που συνόδεψε το λείψανό του όταν μεταφέρθηκε στη γενέτειρά του από το Παρίσι, που άφησε την τελευταία πνοή του, μόλις 34 χρονών....

Στο διπλανό κτίριο στεγάζεται το Museo Emilio Greco με έργα του Κατανιέζου επίσης, γλύπτη και χαράκτη, δυο αίθουσες του οποίου φιλοξενούν και τα πληκτροφόρα μουσικά όργανα του Μπελίνι, που θα σάς παρουσιάσω τις επόμενες μέρες...

"Vincenzo Bellini : La sonnambula- Η Υπνοβάτις"

 

Χαρακτηρίστηκε ως "Βασιλιάς του μπελκάντο"!
Ο Βιντσέντζο Μπελίνι γεννήθηκε σαν σήμερα, 3 Νοέμβρη 1801 στην Κατάνια της Σικελίας και το έργο του διακρίνεται για την μελωδικότητα, το βαθύ συναίσθημα, το πάθος και το ρομαντισμό του!
Ένας συνθέτης ελεγειακός, τρυφερός, με βαθειά αισθαντικότητα και μελαγχολική χάρη!

Μάστορας ο Μπελίνι, ιδιαίτερα στις άριές του, καταφέρνει μια απλή δομικά μελωδία να τη μεταμορφώνει σε παραληρηματικό σχήμα έκφρασης, γεμάτο πάθος!
Κι αυτό είναι το ιδεώδες της τέχνης του ...Το να δίνει διάσταση ποιητική στη μουσική του δημιουργώντας μια συνταρακτική ατμόσφαιρα!

Πέρα από τη "Νόρμα" του, που στέκεται στην κορυφή του παγκοσμίου οπερατικού ρεπερτορίου, με συγκινεί ιδιαίτερα το ονειρικό τοπίο της ψυχής της "Υπνοβάτιδάς" του!

Η όπερα "La sonnambula-Υπνοβάτις" του Μπελλίνι,  χαρακτηρίζεται από μια βαθειά αισθαντική μουσική, τρυφερή και συνδυασμένη με στοιχεία μελαγχολίας, σχεδόν ελεγειακού ύφους.

Η υπόθεση της όπερας διαδραματίζεται σε ένα ελβετικό, παραλίμνιο χωριό, η δράση της τοποθετείται στις αρχές του 19ου αιώνα κι έχει πρωταγωνίστρια μια αγνή και αθώα ορφανή, την Αμίνα, που υπνοβατεί.

Giuditta Pasta σαν Amina
από την πρεμιέρα του 1831 

Αρκετές οι ερωτικές αντιζηλίες , οι συκοφαντίες και δολοπλοκίες, που σίγουρα τις γνωρίζετε, φαντάζομαι...

Ώσπου μια μέρα γνωρίζει τον μεγάλο έρωτα και "θεραπεύεται" από τις κρίσεις υπνοβασίας.

H όπερα πρωτοπαρουσιάστηκε στο Μιλάνο το 1831 και τον πρωταγωνιστικό ρόλο ερμήνευσε η περίφημη Τζιουντίτα Πάστα, περίφημη σοπράνο της εποχής, με άψογη τεχνική και όγκο φωνής, απαραίτητα στοιχεία γι'αυτόν τον απαιτητικότατο ρόλο.
Εκστατική, εσωστρεφής, με εκπληκτική ευλυγισία στην υψηλή περιοχή, η Πάστα, μια δεξιοτέχνις κολορατούρα, που αν και πολλές φορές εκτίθεται ασυνόδευτη ορχηστρικά σε πολλά μέρη του έργου, καταφέρνει να αναδείξει μια φωνητική ηδύτητα και ποιότητα!



Λέγεται πως για να εμπνευστεί τις μελωδίες στην βουκολική, τρυφερή "sonnambula", ο Μπελλίνι πήγε στη λίμνη Κόμο και κάθε πρωί έκανε βαρκάδα, προκειμένου να καταγράφει στη μνήμη του τους ήχους της φύσης, το βόμβο των νερόμυλων και τα λαϊκά τραγούδια των γυναικών, που έπλεναν στις όχθες της.

Τέτοια λαϊκά στοιχεία διακρίνουμε στο χορωδιακό της έναρξης: "In Elvezia non v’ha rosa":

"Στην Ελβετία δεν υπάρχει τριαντάφυλλο 

πιο φρέσκο και ευωδιαστό απ'την Αμίνα

Το πρωινό είναι τ'αστέρι

που εκπέμπει μόνο φως!Φως κι  αγάπη!

Σεμνή...ντροπαλή...αληθινή

αθώα σαν περιστέρι

κι όμορφη...αχ, πόσο όμορφη!!"

Το σκηνικό της πρώτης πράξης, όπου ακούγεται το χορωδιακό

"In Elvezia non v’ha rosa"

Ο Μπελίνι πέθανε σε ηλικία 34 χρονών.

Στην κεντρική πλατεία της Κατάνια έχει τοποθετηθεί ο ανδριάντας του, από λευκό μάρμαρο, πάνω σε μια βάση εφτά επιπέδων (σύμβολα των 7 μουσικών φθόγγων), σε σχήμα κόλουρης πυραμίδας.

Περιμετρικά στέκουν τέσσερεις αλληγορικές φιγούρες από τα δημοφιλέστερα μελοδράματά του:

Νόρμα, Πειρατής, Πουριτανοί και Υπνοβάτις.

Στον τάφο του, στη Σικελική Κατάνια είναι χαραγμένοι οι στίχοι:

"Ah! non credea mirarti Si presto estinto, o fiore- 

Λουλούδι μου, δεν περίμενα να σβήσεις τόσο σύντομα!"

Είναι οι στίχοι με τη μουσική σημειογραφία τους από την άρια 

"Ah! non credea mirarti", 

που είναι η τελευταία άρια της Αμίνα  από την Υπνοβάτιδα.

Ah! non credea mirarti

Sì presto estinto, o fiore;

Passasti al par d'amore,

Che un giorno sol durò.

Potria novel vigore

Il pianto mio recarti...

Ma ravvivar l'amore

Il pianto mio non può.

-Η λεπτομέρεια με το στίχο-

Aκούμε την άρια από την τηλεοπτική μεταφορά της όπερας για τη RAI με την Άννα Μόφφο, παραγωγής του 1956: