Ο Θρήνος της Μεγάλης Νύχτας...

Όταν η νύχτα έφτασε στο μέγιστο σκοτάδι της, τα χωριά στα βόρεια βυθίστηκαν σε βαριά σιωπή. Οι φλόγες από τα τζάκια χόρευαν στους τοίχους, αλλά το φως τους φαινόταν μικρό, αδύναμο, μπροστά στο αχανές σκοτάδι. Η νοτισμένη γη και ο παγωμένος αέρας έφερναν μαζί του ψιθύρους που θύμιζαν αρχαίες ιστορίες.
Από τα βάθη των δασών ακούγονταν ένας ήχος λυπητερός, σαν ψιθυριστη μελωδία. Ήταν ο θρήνος της νύχτας, μια μελωδία που γεννιόταν με κάθε αναστεναγμό του ανέμου και κάθε θρόισμα φύλλου...
Οι γέροντες του χωριού έκατσαν γύρω απ' τις φωτιές με τα μάτια τους στραμμένα στις σκιές των δέντρων και θυμήθηκαν τις ιστορίες των προγόνων για τον ήλιο που εξαφανίζεται για να επιστρέψει, για τους σπόρους που κοιμούνται κάτω από το χιόνι, για τη ζωή που αναγεννιέται μέσα απ' τη σιωπή και το σκοτάδι.
Μικρά παιδιά κοίταζαν τ' αστέρια, με τα φαναράκια τους να ρίχνουν μαλακό, χρυσό φως στα πρόσωπά τους.

Κάθε νιφάδα χιονιού που έπεφτε έμοιαζε σαν δάκρυ της γης, δάκρυ που θρηνούσε την απουσία του φωτός, αλλά ταυτόχρονα κρατούσε μέσα του την υπόσχεση της επιστροφής του. Η νύχτα, παρά τη βαριά της μελαγχολία, είχε μια μαγεία που έκανε κάθε ψυχή να νιώθει δεμένη με τον κόσμο, με τις ρίζες, τα δέντρα, με τον παλιό ήχο του αγέρα, που ξέρει τα μυστικά όλων των εποχών.

Σιωπηλά, οι άνθρωποι άφησαν τα δάκρυά τους να κυλήσουν. Δεν ήταν δάκρυα λύπης, αλλά σεβασμού. Κάθε αναστεναγμός έκρυβε την υπόσχεση του φωτός.
Όταν η αυγή άρχισε να σπάει το σκοτάδι, η μελωδία του θρήνου χάθηκε στα γυμνα κλαδιά και την πυκνη φυλλωσιά των δέντρων που συνυπήρχαν στο δάσος του βορρά, αφήνοντας μόνο τη γλυκιά ησυχία και την ανάμνηση της νύχτας...

***


Από τη σιωπή και την αίσθηση αυτού του αρχαίου θρήνου για το φως που φεύγει και ξαναγεννιέται, εμπνεύστηκε η Carolyn Anderson Surrick τη σύνθεση: "Solstice Lament - Θρήνος για το Ηλιοστάσιο".
Το έργο, εκτελεσμένο από το Ensemble Galilei -ένα σύνολο που εστιάζει σε ιστορικά όργανα και σε μουσική με επιρροές από παλιά στυλ και λαϊκή παράδοση- αποπνέει μια βαθιά μελαγχολία και συλλογιστική διάθεση. Η μελωδία συνδέεται με τη μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου, το χειμερινό ηλιοστάσιο, εκφράζοντας μοναξιά, θρήνο και στοχασμό για το φως που χάνεται πριν ξαναεπιστρέψει.

Η ενορχήστρωση με φλογέρες, κέλτικη άρπα και βιόλα ντα γκάμπα, δημιουργεί έναν ήχο που ανακαλεί τις παλαιότερες μουσικές παραδόσεις, ενώ ο χαρακτήρας του έργου αιχμαλωτίζει την σιωπή και τη μυστηριακή ομορφιά της μεγαλύτερης νύχτας. Κάθε νότα ψιθυρίζει τον αρχαίο θρήνο της φύσης, προσκαλώντας τον ακροατή να στοχαστεί την εφήμερη απουσία και την προορισμένη επιστροφή του φωτός.

Carolyn Anderson Surrick: "Solstice Lament - Θρήνος για το Ηλιοστάσιο":

Η Carolyn Anderson Surrick είναι πρωτοπόρος στη σύνδεση αναγεννησιακής και μπαρόκ μουσικής με τις κελτικές λαϊκές παραδόσεις. Σε ηλικία 16 ετών, γνώρισε τη βιόλα ντα γκάμπα και αμέσως ερωτεύτηκε τον ήχο της. Σπούδασε στην Καλιφόρνια και συνέχισε μεταπτυχιακά στη μουσικολογία στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, όπου ίδρυσε το Ensemble Galilei. Το όνομα του συνόλου τιμά τον Β. Γκαλιλέι, πατέρα του αστρονόμου, ο οποίος θεωρούσε ότι η αναγεννησιακή μουσική είχε γίνει πολύ περίπλοκη και είχε χάσει τη σύνδεσή της με τους απλούς ακροατές. Παρατηρώντας παραλληλισμούς με τη σύγχρονη κλασική μουσική, το Ensemble Galilei άρχισε να πειραματίζεται με τρόπους να συνδυάσει μπαρόκ και αναγεννησιακές συνθέσεις με κελτικά λαϊκά στυλ, φέρνοντας τη μουσική πιο κοντά στο κοινό.

Τύμπανα του Χειμώνα...

Καθώς ο χειμώνας κάνει σήμερα την επίσημη είσοδό του, η σιωπή και η ψυχρή ατμόσφαιρα των ημερών μας καλούν σε εσωτερική περισυλλογή και βαθύτερη αίσθηση του κόσμου γύρω μας. Η φύση συσπειρώνεται, ο χρόνος μοιάζει να επιβραδύνει, και κάθε ήχος αποκτά μεγαλύτερη ένταση μέσα στο κρύο και το σκοτάδι. Είναι η εποχή που οι μεγάλες δυνάμεις της γης και του καιρού γίνονται αισθητές με έναν τρόπο υπερβατικό, υπενθυμίζοντάς μας τη θέση μας μέσα σε έναν ευρύτερο φυσικό κύκλο.
Σήμερα, στο χειμερινό ηλιοστάσιο, η στιγμή αποκτά μια ιδιαίτερη βαρύτητα. Ο ήλιος φτάνει στο χαμηλότερο σημείο του ουρανού, οι μέρες είναι πιο σύντομες και οι νύχτες πιο μακρές. Κάτω από αυτό το σπάνιο φως, αντιλαμβανόμαστε την αξία της ακινησίας και της υπομονής, τη δύναμη της σιωπής και την ανάγκη να παρατηρήσουμε την εσωτερική μας συνθήκη, όπως η γη παρατηρεί τη δική της πορεία γύρω από τον ήλιο. Το σκοτάδι δεν είναι μόνο απουσία φωτός. Είναι ένα διάλειμμα, μια στιγμή αναστοχασμού, όπου η ζωή κρύβει μέσα της τα σπόρια της αναγέννησης. Και καθώς ο ήλιος ξεκινά αργά να γυρίζει ξανά προς την ανάταση, νιώθουμε μια υπόσχεση επιστροφής, μια αόρατη ώθηση προς τη ζωή, που μας συνδέει με τους κύκλους της φύσης και τον χρόνο που συνεχώς κυλά.

Το "Earth and the Great Weather" του John Luther Adams είναι μια συμφωνική σύνθεση που αντλεί έμπνευση από τα ακραία φυσικά φαινόμενα και τα τοπία της Αλάσκας, όπου έζησε ο συνθέτης για πολλά χρόνια. Το έργο δεν επιχειρεί να περιγράψει τη φύση με αφηγηματικό τρόπο, αλλά να μεταφέρει την αίσθηση της απεραντοσύνης, της δύναμης και της αδιάκοπης μεταβολής της. Η μουσική εξελίσσεται με εκτεταμένα ηχοχρώματα, έντονες δυναμικές αντιθέσεις και μια αίσθηση φυσικής αναπνοής, σαν να υπακούει σε γεωλογικούς και κλιματικούς ρυθμούς.

Στο έργο αυτό, ο άνθρωπος δεν βρίσκεται στο κέντρο, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο οικοσύστημα ήχου, όπου η γη πρωταγωνιστεί. Πρόκειται για χαρακτηριστικό παράδειγμα της οικολογικής και στοχαστικής γραφής του Adams, όπου η μουσική γίνεται εμπειρία χώρου, χρόνου και φυσικής ενέργειας, περισσότερο παρά προσωπική εξομολόγηση.

Το μέρος "Drums of Winter" αποτελεί ένα από τα πιο δραματικά και εμβληματικά του τμήματα. Εστιάζει στην ένταση και την παλλόμενη ενέργεια του χειμώνα, μετατρέποντας τις φυσικές δυνάμεις σε μουσική δράση. Κρουστά και τύμπανα κυριαρχούν, δημιουργώντας έναν ρυθμικό παλμό που θυμίζει τον παγωμένο αέρα, τη χιονοθύελλα και την αέναη κίνηση του χειμερινού τοπίου.

Η μουσική ειναι πολυεπίπεδη, με συνεχείς αντιθέσεις δυναμικής και πυκνότητας, δίνοντας την αίσθηση ότι ο ακροατής βρίσκεται μέσα στη φουρτουνιασμένη φύση. Αντί για μελωδία, κυριαρχούν ηχοχρωματικές υφές και ρυθμικά μοτίβα, που αναπαριστούν τον παγωμένο, ανελέητο χαρακτήρα του χειμώνα. Το αποτέλεσμα είναι μια υπερβατική εμπειρία, όπου ο ήχος γίνεται μέσο να βιώσει κανείς τον χειμερινό κύκλο ως δύναμη της φύσης, ακατάβλητη και μεγαλειώδη..

Και καθώς ο χειμώνας εγκαθίσταται επίσημα με το σημερινό ηλιοστάσιο, οι παλμοί των "Drums of Winter" μοιάζουν να αντικατοπτρίζουν την ίδια τη ροή του κόσμου. Τα τύμπανα γίνονται η καρδιά της εποχής, ο ρυθμός που υπενθυμίζει ότι ακόμα και στο σκοτάδι η ζωή συνεχίζεται και η γη αναπνέει με τρόπους που υπερβαίνουν την ανθρώπινη αντίληψη. Μέσα στην ένταση και τις παλλόμενες ηχοχρωματικές υφές, βιώνουμε τον χειμώνα ως εποχή αλλά και ως μεγαλόπρεπη δύναμη της φύσης, που φέρνει μαζί της σιωπηλή ικανότητα αναστοχασμού και την υπόσχεση αναγέννησης.

John Luther Adams: "Drums of Winter":

Henry Hadley: Η εσωτερική μελωδία του "Χειμώνα" στη 2η Συμφωνία του...

 

Thomas Doughty: "Χειμωνιάτικο τοπίο"

Ο χειμώνας δεν είναι μόνο εποχή, αλλά και κατάσταση. Έρχεται με σιωπή, με συστολή του φωτός και με μια αίσθηση εσωτερικής βαρύτητας, καλώντας σε περισυλλογή και βαθύτερη ακρόαση. Δεν περιγράφει απλώς τη φύση, τη μεταμορφώνει σε εμπειρία χρόνου και συναισθήματος. Αυτή η εσωτερική ποιότητα του χειμώνα υπήρξε για πολλούς δημιουργούς κάτι περισσότερο από ένα εποχικό φαινόμενο: ένα ψυχικό τοπίο, έναν χώρο έντασης και αναμέτρησης, όπου το συναίσθημα δεν εξωτερικεύεται εύκολα, αλλά διαμορφώνεται αργά και υπόγεια, με δραματική συνοχή.
Σ' αυτό το πεδίο, η μουσική βρίσκει έναν από τους πιο πρόσφορους τόπους έκφρασής της, ως αντανάκλαση της ανθρώπινης εμπειρίας μέσα στον χρόνο. Με αυτή την έννοια, ο χειμώνας δεν αποτελεί απλώς την αφετηρία ενός κύκλου, αλλά τον άξονα γύρω από τον οποίο οργανώνεται η δραματουργία μιας ολόκληρης συμφωνικής σύλληψης. Ακριβώς από αυτό το σκοτεινό και στοχαστικό σημείο εκκίνησης αρχίζει να ξεδιπλώνεται η "Δεύτερη Συμφωνία" του Henry Hadley, ένα έργο που μετατρέπει τις εποχές σε εσωτερικές καταστάσεις και τον χρόνο σε μουσική σκέψη.

Η Δεύτερη Συμφωνία του Henry Hadley σε φα ελάσσονα, με τον υπότιτλο "Οι τέσσερις Εποχές" ολοκληρωμένη το 1901, αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα δείγματα της πρώιμης αμερικανικής συμφωνικής δημιουργίας. Ενταγμένο αισθητικά στον ρομαντισμό και βαθιά εμποτισμένο από ευρωπαϊκές επιρροές, το έργο αυτό δεν επιδιώκει να καταγράψει μουσικά τη φύση με περιγραφική ή ηχομιμητική διάθεση, αλλά να μεταφράσει τις εποχές σε εσωτερικές καταστάσεις, σε ψυχολογικά και ποιητικά τοπία.

Henry Hadley

Η συμφωνία αναπτύσσεται σε τέσσερα μέρη, καθένα αφιερωμένο σε μία εποχή, ακολουθώντας μια δραματουργική καμπύλη που ξεκινά από τον σκοτεινό, βαρύ Χειμώνα, όπου η πυκνή ενορχήστρωση και η ένταση δημιουργούν την αίσθηση πάλης και υπόγειας αγωνίας, και περνά στην Άνοιξη με λυρική διαφάνεια και ανάσα αναγέννησης. Το Καλοκαίρι εμφανίζεται εξωστρεφές και θερμό, με πλούσιες μελωδίες και ρομαντική πληρότητα, στην οποία ωστόσο υποβόσκει μια λεπτή μελαγχολία, ενώ το Φθινόπωρο, στοχαστικό και ώριμο, οδηγεί τη συμφωνία σε ένα φινάλε που συνδυάζει μεγαλοπρέπεια και εσωτερική συμφιλίωση. Η γραφή του Χάντλεϋ δίνει έμφαση στη μελωδία και στο συμφωνικό βάθος, με πλούσια ορχηστρική παλέτα που φανερώνει συγγένειες με τον Μπραμς, τον Τσαϊκόφσκι και τον Ρίχαρντ Στράους, αποφεύγοντας τον πειραματισμό και τα έντονα λαϊκά ή εθνικά στοιχεία. Μοιάζει περισσότερο με μια συνειδητή δήλωση ότι η αμερικανική μουσική μπορεί να σταθεί ισότιμα στο ευρωπαϊκό συμφωνικό πεδίο.

Ο τίτλος The Four Seasons αναπόφευκτα προκαλεί συγκρίσεις με άλλα ομώνυμα έργα της μουσικής ιστορίας, ωστόσο ο αμερικανός συνθέτης κινείται σε εντελώς διαφορετικό αισθητικό ορίζοντα:

• Σε αντίθεση με τον Βιβάλντι, όπου η φύση λειτουργεί ως θεατρικό σκηνικό γεμάτο απτά ηχητικά σύμβολα, εδώ οι εποχές δεν ακούγονται αλλά βιώνονται ως διαθέσεις. 
• Μακριά επίσης από τον αφηγηματικό και ηθικοπλαστικό χαρακτήρα των Εποχών του Χάιντν, η συμφωνία του Hadley δεν διδάσκει ούτε σχολιάζει τον ανθρώπινο κύκλο ζωής, αλλά παραμένει καθαρά συμφωνική και εσωτερική. 
• Με τον Τσαϊκόφσκι και τις "Εποχές" του μοιράζεται τον ρομαντικό πυρήνα και τη συναισθηματική ευαισθησία, αν και εκεί όπου ο Ρώσος συνθέτης εξομολογείται μέσα από μικρές, προσωπικές στιγμές, ο Hadley σκέφτεται αρχιτεκτονικά, σε μεγάλη φόρμα. 
• Απέχει επίσης από τη θεατρική και εικονογραφική διάθεση του Γκλαζούνοφ και ακόμη περισσότερο
• από τη σύγχρονη, αστική και αποδομητική προσέγγιση του Πιατσόλα, όπου η φύση παραχωρεί τη θέση της στην πόλη.

Έτσι, η Δεύτερη Συμφωνία του Χένρι Χάντλεϋ καταλαμβάνει έναν ιδιότυπο ενδιάμεσο χώρο μέσα στην παράδοση των "Τεσσάρων Εποχών". Δεν επιδιώκει τη δημοφιλία ούτε τον εντυπωσιασμό, αλλά προτείνει μια ρομαντική συμφωνική ενδοσκόπηση πάνω στον χρόνο και τη διαρκή εναλλαγή του. Πρόκειται για ένα έργο που μιλά χαμηλόφωνα, με συνοχή και βάθος και παραμένει ιστορικά και αισθητικά σημαντικό ως μαρτυρία της ωρίμανσης της αμερικανικής συμφωνικής σκέψης στις αρχές του 20ού αιώνα...

Thomas Doughty: "Χειμώνας στη Μασαχουσέτη"

Ο Χένρι Χάντλεϋ γεννήθηκε σαν σήμερα, 20 Δεκεμβρίου 1871, στη Μασαχουσέτη, μέσα σε ένα κατεξοχήν μουσικό περιβάλλον. Ο πατέρας του, από τον οποίο έλαβε τα πρώτα του μαθήματα βιολιού και πιάνου, ήταν καθηγητής μουσικής, η μητέρα του είχε ενεργή σχέση με την εκκλησιαστική μουσική, ενώ ο αδελφός του ακολούθησε μια επιτυχημένη σταδιοδρομία ως επαγγελματίας τσελίστας. Στο σπίτι των Χάντλεϊ, τα δύο αδέλφια έπαιζαν συστηματικά κουαρτέτα εγχόρδων, καλλιεργώντας ένα υψηλού επιπέδου μουσικό κλίμα που υπήρξε καθοριστικό για τη μετέπειτα πορεία του συνθέτη. Πράγματι, η εξέλιξή του υπήρξε εντυπωσιακή, ως συνθέτης, μαέστρος και δάσκαλος. Αναδείχθηκε σε μία από τις κεντρικές μορφές της αμερικανικής συμφωνικής μουσικής και για πολλούς, στον σημαντικότερο Αμερικανό συμφωνιστή της γενιάς του.

Σήμερα, ημέρα της επετείου των γενεθλίων του και επίσημης εισόδου στο χειμώνα, ακούμε το πρώτο μέρος, "Χειμώνας" από τη Δεύτερη Συμφωνία του, The Four Seasons.
Το μέρος αυτό θέτει τον δραματικό άξονα ολόκληρου του έργου. Η βαριά ενορχήστρωση, οι έντονες δυναμικές αντιθέσεις και η συμπαγής συμφωνική γραφή δημιουργούν μια αίσθηση εσωτερικής πάλης και σιωπηλής έντασης. Η πλούσια ορχηστρική παλέτα μαρτυρά επιρροές από Μπραμς, Τσαϊκόφσκι και Ρίχαρντ Στράους, αποκαλύπτοντας τον ρομαντικό πυρήνα της μουσικής και την ικανότητα του Χάντλεϊ να συνδυάζει δραματικότητα με λυρική εκφραστικότητα. Κάθε όργανο συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση ενός μουσικού τοπίου, όπου ο χειμώνας βιώνεται ως εσωτερική κατάσταση, με αισθήματα συγκρούσεων και βαθιάς περισυλλογής.

Henry Hadley: "Symphony No. 2, Op. 30 "The Four Seasons": I. Winter":

Χειμώνα, δεν είσαι τίποτ’ άλλο παρά ένας απατεώνας...

"Ο δρόμος προς το Ζιβερνί τον χειμώνα",  Κλωντ Μονέ

Η μοναδική σύνθεση του Κλωντ Ντεμπισί για χορωδία a cappella είναι ο κύκλος "Τρία Τραγούδια του Καρόλου της Ορλεάνης- Trois Chansons de Charles d’Orléans", βασισμένος σε ποιήματα του ομώνυμου Γάλλου δούκα, σημαντικής λογοτεχνικής μορφής του 15ου αι.
Οι ευχές μου για έναν καλό μήνα και έναν δημιουργικό χειμώνα συνοδεύονται από το πρώτο εκ των τριών ποιημάτων, με τον τίτλο "Χειμώνα, δεν είσαι τίποτ’ άλλο παρά ένας απατεώνας".

Στο ποίημα, ο ποιητής απευθύνεται στο Χειμώνα, τον χλευάζει και τον καταγγέλλει ως "απατεώνα", αντιπαραβάλλοντάς τον με την τρυφερότητα και τη γενναιοδωρία της άνοιξης και του καλοκαιριού:

"Χειμώνα, δεν είσαι παρά απατεώνας

το καλοκαίρι είναι γλυκό κι ευγενικό,

το μαρτυρούν ο Μάης κι ο Απρίλης

που το συντροφεύουν βράδυ και πρωί.

Το καλοκαίρι ντύνει κάμπους και δάση

με πράσινη χλόη και χίλιες αποχρώσεις,

όπως το ορίζει η φύση.

Μα εσύ, Χειμώνα, κουβαλάς χιόνι,

ανέμους, χαλάζι και βροχή

θα ’πρεπε να εξοριστείς…"

Η ειρωνική αυτή επίπληξη προς την εποχή του ψύχους λειτουργεί ως αφετηρία ενός λεπτού στοχασμού. Ο Χειμώνας -απατεώνας κατά τον αφηγητή- διαθέτει πράγματι μια αξιοσημείωτη ικανότητα να εμφανίζεται απρόσμενα, φορτωμένος χιόνι, καταιγίδες και ανέμους, διαψεύδοντας συστηματικά την επαναλαμβανόμενη ελπίδα ότι "φέτος θα είναι πιο ήπιος". Ένας εποχικός "ταχυδακτυλουργός" που μας ωθεί να ανασύρουμε βεβιασμένα παλτά, ομπρέλες, κασκόλ και γάντια από τα συρτάρια.
Ωστόσο, μέσα σε αυτήν τη φαινομενική "απάτη" κρύβεται μια ουσιώδης αλήθεια. Χωρίς τις παγωμένες μέρες του Χειμώνα, δεν θα αναγνωρίζαμε την αξία του Μάη και του Απρίλη, δεν θα αισθανόμασταν την αγαλλίαση του πρώτου φωτός, ούτε την εύφορη υπόσχεση της αναγέννησης της φύσης. Ο Χειμώνας μάς υποχρεώνει να στραφούμε προς τα ενδότερα, να επιβραδύνουμε, να εσωτερικεύσουμε. Μας θυμίζει ότι η προσωρινή "εξορία" μπορεί να γίνει πρόσφορο έδαφος αυτογνωσίας.
Ίσως λοιπόν, ο αποκαλούμενος "απατεώνας" χειμώνας να είναι τελικά φορέας της βαθύτερης σοφίας ότι η φωτεινότητα του κόσμου γίνεται ορατή μόνο επειδή προηγήθηκε το σκοτάδι...

Το επιλεγμένο εικαστικό έργο (Ο δρόμος προς το Ζιβερνί τον χειμώνα) ανήκει στον Κλωντ Μονέ, του οποίου η αισθητική συνάδει με τη μουσική του Ντεμπισί.
Και οι δύο δημιουργοί μοιράζονται κοινή ατμόσφαιρα φωτός, όπου η λεπτότητα κυριαρχεί. Στην τέχνη τους, η παρατήρηση της φύσης μετατρέπεται σε ποιητική εμπειρία, δημιουργώντας έναν κόσμο ονειρικό, όπου κάθε απόχρωση και κάθε ήχος συντονίζεται με μια διακριτική, εσωτερική αρμονία.

Κατ'εμέ ο πίνακας αφήνει μια μαγική εντύπωση, με τον τρόπο που ο ιμπρεσιονιστής ζωγράφος αποτύπωσε ένα ροδί ηλιοβασίλεμα, όπου ζεστές ανταύγειες ξεπροβάλλουν μέσα από το χειμωνιάτικο ψύχος. Παρατηρείστε τον τρόπο που ο Μονέ αποκαλύπτει τη "θαλπωρή", που κρύβεται ακόμη και στο πιο παγωμένο χειμωνιάτικο τοπίο.

Kαλό απόγευμα, καλή εβδομάδα, καλό κι ευλογημένο μήνα, εκλεκτοί φίλοι!
Ας χαμογελάσουμε στον απατεώνα Χειμώνα, φορώντας τα παλτά μας με στυλ και απολαμβάνοντας τις κρυφές ζεστασιές που μόνο εκείνος ξέρει να φανερώνει...

Debussy: "Yver, vous n'estes qu'un villain":

Εμπνεύσεις δυο ρώσων καλλιτεχνών για τη "Μάγισσα Χειμωνιά"...

 

Konstantin Yuon: "Sorceress Winter"
(πηγή: muzei-mira)

Καλό μήνα, καλοδιάβατος ο χειμώνας, που παρόλη την παγωνιά, τη μουνταμάρα του και τη βροχερή του όψη, έχει ομορφιές και χάρες. Έχει γλύκες και περίεργες όψεις θαλπωρής. Αρκεί να' χουμε μάτια στην ψυχή να νιώθουμε τη γοητεία της ζωής…

Ευχές για όμορφο, γεμάτο θάλπος χειμώνα, με την ποιότητα που φέρνει η Τέχνη στη ζωή μας !

Η Πρώτη Συμφωνία του Πιοτρ Ιλιτς Τσαϊκόφσκυ φέρει τον υπότιτλο:  "Winter Daydreams-Χειμωνιάτικες ονειροπολήσεις".

Από το εναρκτήριο μοτίβο με τους ήχους από τα βιολιά να λαμπυρίζουν και τα φλάουτα να σφυρίζουν αστραφτερά, οι ακροατές υποπτεύονται πως σε λίγο θα ξεκινήσει η βόλτα με το έλκηθρο. 
Κρατηθείτε γερά καθώς ο αγαπημένος Ρώσος συνθέτης μας μεταφέρει σε συναισθηματικά χειμωνιάτικα "ταξίδια"... 

Παρότι πρωτόλειο έργο, η παρτιτούρα του αναδύει την "ψυχή" του δημιουργού του γι' αυτό και θεωρείται "το πρώτο αξιόλογο έργο του".

Ο Τσαϊκόφσκυ την εποχή σύνθεσης της Συμφωνίας

Ήταν 25 χρονών ο Τσαϊκόφσκυ, όταν συνέθεσε τη Συμφωνία, την οποία αφιέρωσε στον Νικολάι Ρουμπινστάιν .

Ρυθμός, ελαφρότητα, χάρη και κομψότητα σε αυτό το έργο, το πρώτο μεγάλης κλίμακας του Τσαϊκόφσκυ, μας παρασύρει σε μουσικές  νοσταλγικές αναπολήσεις, στα οποία είναι έντονη η παρουσία του Mέντελσον, μαρτυρώντας πως ο ρώσος συνθέτης είχε μελετήσει τη φόρμα του ρομαντικού συναδέλφου του και θαύμαζε την ικανότητά του  να εκφράζει σε συμφωνική μορφή προσωπικές εμπειρίες που προκύπτουν από συναισθήματα και ρομαντικά τοπία.

Ετσι, διανθίζει την Πρώτη Συμφωνία του με θέματα  καθηλωτικά, που επιδρούν στο θυμικό και στο συναίσθημα...
Μελωδίες ανάλαφρες, αλλά και  γεμάτες εντάσεις ή μια μελαγχολία που δημιουργούν ολοζώντανες εικόνες, κάτι σαν αφηγήσεις δίχως λέξεις...
Ηχητικές οσμές που δημιουργούν στη φαντασία μας μια πανδαισία χρωμάτων, στην οποία κυριαρχεί το πουπουλένιο λευκό του χιονιού...

Τα 4 μέρη της Συμφωνίας:

1. Όνειρα ενός χειμερινού ταξιδιού
2. Χώρα της ερήμωσης. Χώρα της ομίχλης
3. Scherzo . Allegro giocoso (μια σειρά χορευτικών βαλς)
4.Φινάλε(με έντονη χρήση λαϊκών ρωσικών τραγουδιών)

To εικαστικό που συνοδεύει τη μουσική σύνθεση είναι του Konstantin Yuon, ενός από τους  δημοφιλέστερους Ρώσους ζωγράφους του 19ου αι., εποχής που έζησε ο Τσαϊκόφσκυ.

Konstantin Yuon

Ο καλλιτέχνης αγαπούσε ιδιαίτερα τα χειμωνιάτικα τοπία και ζωγράφισε πολλές χιονισμένες εκκλησιές και μοναστήρια της χώρας του, καθώς και χειμωνιάτικες σκηνές καθημερινότητας. 
Το παραπάνω έργο του τιτλοφορείται "Sorceress Winter-Μάγισσα Χειμωνιά" και παραπέμπει σε παρόμοιες απεικονίσεις  του Πίτερ Μπρύγκελ.

Βλέπουμε ένα κάτασπρο από το χιόνι τοπίο της ρωσικής υπαίθρου με πανύψηλα δέντρα γυμνά ή λυγισμένα τα κλαδιά τους από το βάρος του πάλλευκου χιονιού, ξύλινα κουκλίστικα σπιτάκια, παιδιά που παίζουν χιονοπόλεμο ανέμελα, μετακινήσεις ανθρώπων με το έλκηθρο, ή με άλογα, αλλά και πεζούς κουκουλοφόρους συνοδεία σκυλιών, που περπατούν πάνω στο λευκό του πάγου που λάμπει.

Ο ζωγράφος αποδίδει αριστοτεχνικά την παραμυθική μαγεία της χειμωνιάς και η τεχνική του αποδεικνύει την ικανότητά του να συλλάβει το πνεύμα της φύσης αυτή την εποχή και να αναπαραστήσει την αλλόκοσμη λάμψη του χειμερινού τοπίου...

Tchaikovsky: Symphony No.1 'Winter Daydreams'
(Διευθύνει ο H. von Karajan)

Ο Χειμώνας ξεπηδά από τις παρτιτούρες του Joachim Raff...

 

 "A Winter Scene", Jan Griffier the Elder 

"Έλα, έλα, αγοράκι

έλα, έλα κοριτσάκι.

Δε μ’ ακούς;
Είμαι ο Χειμώνας"

Πρώτη του Δεκέμβρη σήμερα, κι επίσημα η λευκή εποχή μάς έδωσε χειραψία...
Ο χειμώνας κατέφθασε με τα καιρικά του φαινόμενα κάποιες φορές να μάς δημιουργούν δυσκολίες, όμως αν τις διαχειριζόμαστε με σκέψη όμορφη κι αγόγγυστα, μεταμορφώνεται σε ρομαντική κι ωραία εποχή...

Καλό μήνα, φίλοι μου! Ας προσπαθήσουμε να κρατάμε την ισορροπία μέσα μας, την καλή διάθεση ακοίμητη, την αρμονία αδιατάρακτη …

Ίσως ο γερμανο-ελβετός Joseph Joachim Raff να μην είναι γνωστός σε πολλούς, όμως στην εποχή του συναγωνίστηκε και πολλές φορές υπερίσχυσε του Μπραμς!
Επηρέασε τις συνθέσεις του Σιμπέλιους, ακόμα και του Ρίχαρντ Στράους. Λέγεται μάλιστα πως η "Αλπική του Συμφωνία" ενέπνευσε τη "Συμφωνία των Άλπεων" του Στράους...

Oι συνθέσεις του Ραφ αποτελούν τη γέφυρα ανάμεσα στην καθαρή-απόλυτη μουσική και την προγραμματικού χαρακτήρα μουσική της νεογερμανικής σχολής.

Ελκυστική, κομψή μουσική, ο συνθέτης ενθαρρύνθηκε να ασχοληθεί με τη σύνθεση από τον Φ. Μέντελσον και στη συνέχεια τον Φ. Λιστ, του οποίου πολλά από τα συμφωνικά ποιήματα, ενορχήστρωσε.

O Λιστ ήταν το πρότυπο του αυτοδίδακτου Ραφ. Θρυλείται πως όταν το 1845 θα ερχόταν ο Λιστ στη Βασιλεία για μια σειρά συναυλιών κι επειδή ο Ραφ δεν είχε χρήματα για τα ναύλα, περπάτησε από τη Ζυρίχη που διέμενε με τα πόδια ως εκεί και μέσα σε καταρρακτώδη βροχή. Φτάνοντας καθυστερημένος, είχαν εξαντληθεί τα εισιτήρια. Όμως, όταν ο Λιστ έμαθε για το νεαρό θαυμαστή του, του επέτρεψε να μπει στην αίθουσα συναυλιών, προσφέροντάς του μια ξεχωριστή θέση κοντά στη σκηνή.

stretta-music

Ο Joachim Raff  έγραψε 11 συμφωνίες, με τις τέσσερις τελευταίες (8-11) να αποτελούν μουσική απεικόνιση των τεσσάρων εποχών, στα χνάρια του Βιβάλντι. 

Έτσι, η "Symphony No. 11,Op. 214" σε λα ελ. τιτλοφορείται "Der Winter - Ο Χειμώνας". 

Πρόκειται για ειδυλλιακή περιγραφή της χειμωνιάς (νοιώθεις τον άνεμο που φυσά μανιασμένος και ραπίζει το πρόσωπο...νοιώθεις τις χιονονιφάδες να στροβιλίζονται χορευτικά στην ατμόσφαιρα) μια μουσική επίκληση στην παγερή εποχή, με έντονο βουκολικό, αλλά και εορταστικό ύφος και χαρακτήρα, που θυμίζει συνθέσεις των Σούμαν και  Μέντελσον προοιωνίζοντας όμως και Ρ. Στράους με τον τρόπο που ο δημιουργός αναδεικνύει τη δεξιοτεχνική λάμψη των πνευστών.

Ένα έργο γοητευτικών μελωδιών, με σπάνιο εκφραστικό πλούτο και ενδιαφέροντες συνδυασμούς οργάνων, με ασυνήθιστες υφές -εν τέλει- για ρομαντική συμφωνία του 19ου αιώνα. 

Αναπτύσσεται σε 4 μέρη, τρία απ' τα οποία με κάποιους επιμέρους υπότιτλους, χαρακτηριστικούς της περιγραφικής μουσικής, που δίνουν ένα παραμυθικό γνώρισμα στο άκουσμα:

 I. Allegro - "Το πρώτο χιόνι"

II. Allegretto

III. Larghetto - "Δίπλα στο τζάκι"

IV. Allegro - "Καρναβάλι"

Ο συνθέτης δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει τη Συμφωνία του, την οποία συμπλήρωσε ο φίλος του, Max Erdmannsdοrfer λίγο μετά τον θάνατο του στηριζόμενος πάνω σε σκίτσα του Raff.

"Χειμωνιάτικο Τοπίο"

"Χειμωνιάτικο τοπίο", Konstantin Yuon
(muzei-mira) 

Η ΕΜΥ αυτή τη φορά είχε δίκιο με τις προβλέψεις της...Ο καιρός από χτες το βράδυ άλλαξε, με δυνατούς ανέμους και αρκετή παγωνιά ...

Το σκηνικό δίνει την αφορμή για την μουσική μου καλησπέρα...

Oι "Εποχές" του Αlexander Glazunov, ένα μπαλέτο, που πρωτοπαρουσιάστηκε στην Αγία Πετρούπολη το χειμώνα του 1900 ανοίγει με ένα χειμωνιάτικο τοπίο:

To "Πνεύμα του Χειμώνα" εμφανίζεται με τους πιστούς συντρόφους του…την "Πάχνη", τον "Πάγο", το "Χαλάζι" και το "Χιόνι" και διασκεδάζουν με το Χορό των χιονονιφάδων μέχρι τη στιγμή, που δυο ξωτικά κι η φωτιά που θα ανάψουν, τους εξαφανίζουν.

 Tις χορογραφίες στο μονόπρακτο αλληγορικό μπαλέτο έκανε ο Μαριούς Πετιπά, ενώ την πρεμιέρα παρακολούθησε σύσσωμη η Αυτοκρατορική αυλή.

Επίσης, αξιοσημείωτο είναι πως το μπαλέτο "Les Saisons" κρατούσε μόνιμη θέση στο ρεπερτόριο της Άννας Πάβλοβα. 

Στην παρτιτούρα του ο ρώσος συνθέτης συμφιλιώνει το λυρισμό του Τσαϊκόφσκυ με την ορχηστρική δεξιοτεχνία του Κόρσακωφ. Μια παρτιτούρα στην οποία αποκαλύπτεται η υψηλή εκφραστική ποιότητά του. Δεν τον αποκάλεσαν τυχαία "Ρώσο Μπραμς"...

Ας ξεχάσουμε τυχόν προβλήματα που παρουσιάζονται από την κακοκαιρία, φίλοι μου!
Καθώς οι περισσότεροι έχουμε επιστρέψει από τις εργασίες μας, ας χαλαρώσουμε στη θαλπωρή του σπιτιού μας, αντάμα με τις υπέροχες εικόνες που καταγράφουν οι αισθήσεις με τη βοήθεια της τέχνης!

Tης τέχνης, που καταφέρνει άψογα ν' αναδείξει τις ομορφιές ακόμα κι αυτής της παρεξηγημένης εποχής..., που πείθει πως ο χειμερινός άνεμος είναι όμορφος τελικά μέσα στην αγριότητά του...αρκεί να υπάρχει μια φλόγα να καίει και να ζεσταίνει τα σωθικά...

Η Τέχνη μάς θυμίζει πως η φύση και οι εναλλαγές της αποτελούν αστείρευτη πηγή.

Ο Γκλαζουνόφ με τα μουσικά του πινέλα ζωγραφίζει το χιονισμένο τοπίο, που η άσπιλη λευκότητά του λάμπει εκτυφλωτικά δημιουργώντας με τις μουσικές του εικόνες έναν μαγικό καμβά αισθήσεων!

Alexander Glazunov: "The Seasons-Scene 1st: Winter landscape":

I. Introduction
II. Frost
III. Ice
IV. Hail
V. Snow
VI. Coda

Το ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ:

Επιλέγω έναν ζωγράφο της ιδιας εποχής με τον συνθέτη, επίσης ρώσο.
Ο Κωνσταντίν Γιούον είναι από τους "ειδικούς" τοπιογράφους. Οι πίνακές του μαρτυρούν, όχι μόνο την αγάπη του για τη φύση, αλλά και τη δημιουργία μιας εικόνας της πατρίδας του.
Στην αυτοβιογραφία του, ο καλλιτέχνης ανέφερε ότι δημιουργεί εικόνες για να μεταδώσει στον θεατή του τον εκπληκτικό και μοναδικό ήχο της ρωσικής φύσης. Ετσι, δίνει έμφαση στην απεικόνιση χειμωνιάτικων τοπίων.
Στον παραπάνω πίνακά του που τιτλοφορείται "Sorceress Winter landscape" ακολουθεί μια Bruegel-esque απεικόνιση στην οποία δεν λείπει το χρώμα αλλά και οι ανθρώπινες μορφές, που φαίνεται να απολαμβάνουν το χειμωνιάτικο, παγωμένο σκηνικό...

Υπέροχοι οι "χειμωνιάτικοι" ρώσοι καλλιτέχνες! Μουσικός και ζωγράφος, αρμόζουν στο λευκό τοπίο που επικρατεί καιρικά σε όλη τη χώρα...

Alexander Glazunov: "The Seasons-Scene 1st: "Winter landscape"

Διευθύνει ο Vladimir Ashkenazy:

Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε να παρακολουθήσετε το μπαλέτο ολοκληρωμένο:

Μουσικά ίχνη στο...χιόνι

 

https://www.lovethispic.com/

Προσδοκούσαμε από μέρες να λαμποκοπήσει ολόλευκο…
Nα μάς εξαγνίσει με την απαλή, πάλλευκη μεγαλοπρέπειά του καλύπτοντας στέγες, κλώνους, αυλές, κεραμίδια και κήπους…
Άκουσα τη μουσική της σιωπής του υπέροχου, χιονισμένου τοπίου!!
Πόσο ευφραίνεται η καρδιά στο πάναγνο, λευκό του χιονιού, όταν αυτό δεν σου δημιουργεί προβλήματα...
Όταν όμως αυτό συμβαίνει, νοιώθεις πόσο αιχμηρή είν’ η ψυχρότητα του πάγου...κι η απεραντοσύνη της λευκότητας, πόσο οδυνηρά αφόρητη…

Τέλος καλό όμως, όλα καλά, όπως συνηθίζουμε να λέμε, κι η ταλαιπωρία που μου δημιούργησε το, υπό άλλες συνθήκες παιχνιδιάρικο χιόνι γίνεται μια φαιδρή ανάμνηση στο πέρασμα του χρόνου…



«Ίχνη στο χιόνι», δεν άφησα μόνο εγώ σήμερα περπατώντας στα ορεινά της Αιγιάλειας, καθώς όλες αυτές τις μέρες ήμουν αποκλεισμένη από το βαρύ χιονιά, που έπληξε τη χώρα μας, άφησε και ο μέγας ιμπρεσιονιστής Κλωντ Ντεμπισί, όταν η φαντασία και η μουσική του λειτούργησαν ως στοχαστικοί ιχνηλάτες…

Το έκτο κομμάτι από το 1ο Βιβλίο των Πρελουδίων του έχει τίτλο «Ίχνη στο Χιόνι» και αποτελεί σύνθεση της πρώτης δεκαετίας του 1900.
Το πρελούδιο είναι σε δυαδική μορφή, με τα δυο τμήματα Α και Β να μοιράζονται εξίσου την έκταση της σύνθεσης, που κινείται ανάμεσα σε Μιξολύδιο και Δώριο τρόπο με μοτίβα που δίνουν την αίσθηση της θλίψης και της ερήμωσης, ενώ τα χτυπήματα στην ψηλή περιοχή του πιάνου, που επιτυγχάνονται με το σταύρωμα του αριστερού χεριού πάνω από το δεξί, παραπέμπουν στα αποτυπώματα, που αφήνουν οι πατημασιές πάνω στο λευκό χιόνι.
Παράφωνες συγχορδίες παραδίνονται σ’ένα συνδυασμό δυναμικής ανάμεσα στο morendo(πεθαμένο) και το pianissimo(σιγανά, μαλακά) ως ψυχρή έκφραση μοναξιάς, απομόνωσης και ερήμωσης.
Μια σύντομη coda ολοκληρώνει την εικόνα της παγωνιάς, του ψύχους...της εγκατάλειψης...

Alfred Sisley: «Snow at Louveciennes»

Υπάρχουν μελετητές που υποστηρίζουν πως το συγκεκριμένο πρελούδιο αποτελεί έμπνευση από πίνακα ζωγραφικής που απεικονίζει ένα χιονισμένο τοπίο και συγκεκριμένα την ελαιογραφία του βρετανού ζωγράφου Alfred Sisley με τίτλο «Χιόνι στη Louveciennes», που εκτίθεται στο Musée d'Orsay στο Παρίσι.

[Η Louveciennes είναι προάστιο του Παρισιού, όπου διέμεναν πολλοί ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι (Μονέ, Πισαρό, Ρενουάρ, Σίσλευ,) οι οποίοι έχουν απεικονίσει γωνιές και τοπία της σε έργα τους]


Χιονοδαρμένα, σιωπηλά κομμάτια γης και ψυχής σ'αυτό το Πρελούδιο που το ακούμε από τα μαγικά χέρια του Ντάνιελ Μπαρενμπόιμ, μέρος ενός εκπληκτικού ντοκυμαντέρ του 1999 της Γαλλικής τηλεόρασης, φόρος τιμής στο γάλλο Ντεμπισί, όπου ο ταλαντούχος πιανίστας ερμηνεύει με κομψότητα και φινέτσα τα ευπαθή, λεπτεπίλεπτα κομμάτια σε ένα περιβάλλον που αντανακλά εκείνο του συνθέτη.

Αρχιτεκτονική, παλιές φωτογραφίες, στιγμιότυπα αρτ ντεκό και εικόνες της φύσης πλέκονται με τον ονειρικό ήχο του πιάνου, ενώ παρεμβολές από σχόλια, ποιητικά αποσπάσματα και σκέψεις του συνθέτη καταχωρημένες στο ημερολόγιό του συνθέτουν μια ταινία-αποκλειστικό άγγιγμα και προσέγγιση στην καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία του Ντεμπισί, που όμως δεν φυλακίζει στενά τη φαντασία του ακροατή-θεατή, μα αφήνει χώρο στο μυαλό του να περιπλανηθεί σε αυτό το πολύ ιδιαίτερο μουσικό βασίλειο των Πρελουδίων.

Claude Debussy: «Des pas sur la neige»-Daniel Barenboim

Kάπως έτσι, φίλοι εκλεκτοί,

της Μουσικής η θαλπωρή, 

όλα τα χιόνια λιώνει...

"Ακράτα, Φλεβάρης 2016"

 

Ούτε γαλάζιο...ούτε πράσινο το χρώμα της θάλασσας.

Θολό, σκοτεινό κι άγριο των κυμάτων το ροχαλητό...

Κι εγώ, καφέ ρουφώντας, ν' αγναντεύω...

To βλέμμα υπηρέτης, στη μανιώδη κίνηση με τα τόσα χρώματα.

Κραυγές, οι άσπροι, υδάτινοι αφροί σε προπατορικό αμάρτημα...

κι ο μανιασμένος άνεμος, σ' έριδα με το βράχο και το κύμα...

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό iporta.gr