"Amica": η "μοναδική" γαλλόφωνη όπερα του Pietro Marsagni...

Στα 26 του χρόνια ο Πιέτρο Μασκάνι ήταν ήδη διάσημος, καθώς είχε απογειωθεί ως συνθέτης με το βεριστικό αριστούργημα "Καβαλερία Ρουστικάνα". Η τύχη των κατοπινών έργων του ήταν καταδικασμένη μετά την επιτυχία της "Αγροτικής Ιπποσύνης" του, που επισκίασε την μεταγενέστερη παραγωγή του. Αυτο ήταν πάντα το παράπονό του . Γι' αυτο συνήθιζε να λέει: "Στέφθηκα πριν γίνω βασιλιάς!"

Ο Mασκάνι εξερεύνησε πολλά διαφορετικά μουσικά στυλ μετά την Καvalleria, ιστορικά δράματα, ιταλικές κωμωδίες, γοτθικές ιστορίες...Αλλά συχνά επέστρεφε στον παθιασμένο και αιματηρό κόσμο του βερισμού...
Μία από τις πιο επιτυχημένες προσπάθειες να επαναλάβει τον μεθυστικό ενθουσιασμό της πρώιμης επιτυχίας του ήταν η όπερα: "Amica". 

Ενα λυρικό δράμα που συνέθεσε το 1905 μέσα στο πολύ σύντομο χρονικό διάστημα του ενός μηνός και είναι η "μοναδική" γαλλόφωνη όπερά του. 

Έκανε πρεμιέρα στην Όπερα του Μόντε Κάρλο υπό τη διεύθυνση του συνθέτη, με το κοινό να παραληρεί και του κριτικούς να γράφουν διθυραμβικές κριτικές, καθώς αποτελεί έναν απερίγραπτης ομορφιάς συνδυασμό παθιασμένου ρεαλισμού και εκλεπτυσμένης συνθετικής γραφής. Χαρακτηρίζεται ως "λυρικό δράμα σε δύο πράξεις, με ιντερμέτζο", αν και στην αρχική γαλλική εκδοχή περιγράφηκε ως "Δραματικό ποίημα", καθώς -όπως συνηθιζόταν εκείνη την περίοδο στους Γάλλους συνθέτες- απέφευγαν στα έργα τους τη λέξη όπερα.

Οι μουσικοαναλυτές υποστηρίζουν πως αν δεν είχε προηγηθεί η Καβαλερία, η όπερα "Amica" θα κατείχε υψηλότερη θέση στο οπερατικό ρεπερτόριο, καθώς είναι έργο ωριμότερο, πιο εκλεπτυσμένων υφών, ανώτερο για πολλούς από την ακατέργαστη καινοτομία της Cavalleria Rusticana.

Πρόκειται για λυρικό δράμα άκρως απαιτητικό, φωνητικά, ερμηνευτικά και σκηνοθετικά. 

Η πλοκή του μάς μεταφέρει στα βουνά της Σαβοΐας του 1900. Βασική ηρωίδα που δίνει και τον τίτλο στην όπερα είναι η επαρχιωτοπούλα, Αμίκα. Με το όμορφο κορίτσι είναι ερωτευμένοι δυο νέοι, ο Τζόρτζιο και ο Ρινάλντο. Όμως εκείνης η καρδιά χτυπά για τον έναν από τους δυο. Στην υπόθεση εμπλέκεται κι ένας θείος που ανυπομονεί να την παντρέψει...Τελικά, η μοίρα και οι συγκυρίες αναγκάζουν την κοπέλα να κλεφτεί με τον αγαπημένο της και ο αδερφός του να τούς καταδιώκει μη γνωρίζοντας την ταυτότητά του. Ο έρωτας των δυο ανδρών για την ίδια γυναίκα κορυφώνεται σε τραγωδία...Η Amica συνειδητοποιώντας τη φρικτή κατάσταση που ο έρωτάς της έφερε τα δύο αδέρφια αποφασίζει να δώσει λύση και ρίχνεται στο μανιασμένο καταρράκτη...Πριν το γεμάτο ένταση και δραματικότητα φινάλε με Βαγκνερικά στοιχεία, τη στιγμή της αποκάλυψης πως ο αντεραστής είναι ο αδερφός, ακούγεται το περίφημο "Intermezzo της θλίψης".

H Geraldine Farrar στο ρόλο της Amica

Η πλοκή της μοναδικής γαλλόφωνης όπερας του Mascagni που ακολουθεί πιστά την αισθητική του κινήματος του βερισμού προβάλλοντας θέματα της καθημερινής κοινωνικής ζωής, με έμφαση στον ρεαλισμό και τα βίαια πάθη των απλών ανθρώπων ανοίγει με μια εντυπωσιακή βουκολική έναρξη με την ευφάνταστη σκέψη του συνθέτη να ηχήσουν κουδούνια αγελάδων ώστε ο ακροατής να μεταφερθεί στα βουνά της Σαβοΐας για να παρακολουθήσει τη ζωή των χωρικών. 

Ο ρόλος της Αμίκα ειναι υψηλής δυσκολίας ερμηνευτικά και υποκριτικά και απαιτεί φωνητική και δραματική δύναμη.
Στην πρώτη παράσταση της όπερας στο Μόντε Κάρλο ο ρόλος τραγουδήθηκε από τη σπουδαία Αμερικανίδα σοπράνο Geraldine Farrar, που παρόλο το νεαρό της ηλικίας της -ήταν μόλις είκοσι τριών ετών- κατάφερε να αποδώσει πιστά το ρόλο και να ανταποκριθεί επάξια στις απαιτήσεις της παρτιτούρας.

Για την ιταλική πρεμιέρα, το λιμπρέτο μεταφράστηκε στα ιταλικά και είναι αυτή η εκδοχή που συνήθως προτιμάται ως σήμερα.

Pietro Mascagni: "Amica, Preludio", ιταλικό λιμπρέτο

Pietro Mascagni: "Amica, Ιntermezzo":

Pietro Mascagni: "Amica, finale", γαλλικό λιμπρέτο

Ο Μπερνίνι, ο Μασκάνι και η "Έκσταση της Αγίας Τερέζας"...

Gian Lorenzo Bernini: "Ecstasy of Saint Theresa"

Από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας είναι η Τερέζα Ντι Σέπεδα και Άουμαδα, γνωστή ως Τερέζα της Άβιλα, καθώς η μοναχή και θρησκευτική συγγραφέας γεννήθηκε κι έζησε στην Άβιλα της Ισπανίας.

Η Τερέζα ίδρυσε πολλά μοναστήρια και είναι μία από τις ελάχιστες γυναίκες που απέκτησαν τον τίτλο του "Διδάκτορα της Εκκλησίας". Πρόκειται για σπουδαία πνευματική προσωπικότητα που ασχολήθηκε με το διαλογισμό μέσω του οποίου πιστευόταν ότι μεταφερόταν σε άλλους τόπους, ενώ συχνά αναφέρονται στο βίο της φαινόμενα έκστασης...
Αναπαύθηκε εν ειρήνη στις 15 Οκτωβρίου 1582, ημερομηνία που η Δυτική Εκκλησία καθιέρωσε τον εορτασμό της Αγίας.

"Είδα στα χέρια του Aρχαγγέλου ένα μακρύ χρυσό δόρυ, και στην άκρη του μια πυρωμένη αιχμή. Μ' αυτό με διαπέρασε ως τα σωθικά μου.
 Όταν το τράβηξε έξω με άφησε να φλέγομαι με μια μεγάλη αγάπη προς τον Θεό.
Ο πόνος ήταν τόσο δυνατός, που μ' έκανε να βογγώ, και η γλύκα του τόσο κατακλυσμική,
που δεν επιθυμούσα ν' απελευθερωθώ..."

Αυτά αναφέρει στο βιβλίο της "Η ζωή της Αγίας Τερέζα του Ιησού" (μια συλλογή αυτοβιογραφικών σημειώσεων και προσωπικών προβληματισμών για την πίστη και τα οράματά της), η Αγία Τερέζα της Άβιλα, περιγράφοντας το όραμα που βίωσε, μια μορφή εκστασιασμού μέσα σε θολό σύννεφο καθιστώντας τη μάρτυρα της θεϊκής εμφάνισης...

Τζαν Λορέντσο Μπερνίνι

Από το όραμα αυτό εμπνεύστηκε ο σπουδαίος ιταλός γλύπτης, Τζαν Λορέντσο Μπερνίνι ένα από τα αριστουργήματα της γλυπτικής του ύστερου μπαρόκ που τιτλοφορείται: "Η Έκσταση της Αγίας Τερέζας".

Ο γλύπτης με σχεδόν θεατρικά εφέ και με μοναδική μαεστρία φυσικότητας σμιλεύει πάνω σε λευκό μάρμαρο τον Αρχάγγελο που διαπερνά με το χρυσό βέλος του την Αγία Τερέζα.
Η γυναίκα απεικονίζεται σε κατάσταση λιποθυμίας , απορροφημένη από ισχυρή κατάπληξη... Μια απεικόνιση με προεκτάσεις μυστικιστικές, που την εμφανίζει να κυριαρχείται από πρωτόγνωρη έκσταση πνευματικής μεταρσίωσης, όπου το πνεύμα αποχωρισμένο πλήρως από τον κόσμο των αισθήσεων καταφέρνει να προσεγγίσει και ταυτιστεί με το θείο.

Το Άγιο Πνεύμα λούζει τη σκηνή με το Φως του, που αναβλύζει από τον ουρανό, με τον τρανό και ιδιοφυή Μπερνίνι να πετυχαίνει τη λεπτομέρεια με τις μπρούτζινες ακτίνες πάνω από τις δυο μορφές μέσα από τις οποίες περνά το φυσικό φως και διαθλάται σε όλο το γλυπτικό σύμπλεγμα.

*****

Η ΜΟΥΣΙΚΗ έμπνευση:

To 1923 o Πιέτρο Mασκάνι εντυπωσιασμένος στη θέα του γλυπτού του Μπερνίνι στο υπερυψωμένο αίθριο της εκκλησίας της Σάντα Μαρία ντε λα Βιτόρια στη Ρώμη εμπνέεται το σύντομης διάρκειας συμφωνικό του ποίημα: "Visione lyrica - Λυρικό όραμα", γνωστό και με τον υπότιτλο: "Guardando la Santa Teresa del Bernini - Κοιτάζοντας την Αγία Τερέζα του Μπερνίνι" και δομημένο σύμφωνα με τα αντίστοιχου μουσικού είδους έργα των Φραντς Λιστ και Ρίχαρντ Στράους.

Ο Μασκάνι στηριζόμενος στην άποψη πολλών που παραλλήλισαν την κατάσταση έκστασης της Τερέζας με την εμπειρία της ερωτικής πράξης, επιδιώκει μέσω των μοτίβων και του συνδυασμού οργάνων να συλλάβει όχι μόνο την πνευματική έκσταση αλλά και την αισθησιακή παρουσίαση της γυναίκας, καθώς τα μισόκλειστα μάτια, το προς τα πίσω γερμένο κεφάλι και το ανοιχτό στόμα της μαρτυρούν ότι οι σκέψεις της δεν είναι στα εγκόσμια.

Η μουσική ξεκινά με μια ήσυχη, λυρικής διάθεσης εισαγωγή που εκφράζει την οργασμική γλυκύτητα, ώσπου την εμφάνιση των όμποε και κόρνου σε ένα ξετύλιγμα σχεδόν Βαγκνερικής φύσης, όπου η δυναμική διατηρεί τα πρωτεία προκειμένου να εναρμονισθεί με το ειδικό, τελετουργικό βάρος της σκηνής... Τα μοτίβα και οι αρμονίες καθίστανται οι μόνοι φορείς απόδοσης της σκηνής, εμβαθύνοντας σε νοήματα που οι ανθρώπινες ερμηνείες αδυνατούν να εκφράσουν.
Είναι η στιγμή όπου το θείο εισέρχεται στο γήινο σώμα. Τα πνευστά δηλώνουν τη συγχώνευση αισθησιακής και πνευματικής απόλαυσης. Το μουσικό θέμα της "έκστασης" υπογραμμίζει το σημείο επαφής μεταξύ γης και ουρανού, μεταξύ ύλης και πνεύματος.
Το έργο φτάνει στο αποκορύφωμά του με τα σόλι των τοξοτών και επαναλαμβανόμενες, βαριές συγχορδίες από τα κοντραμπάσα, που ολοκληρώνουν τη σύνθεση σε μιαν ατμόσφαιρα λυτρωτική.

Πιέτρο Μασκάνι

Ο Μασκάνι -όπως και ο Μπερνίνι- με εντυπωσιακή καλλιτεχνική φαντασία τολμά να αυξήσει σχεδόν παραβατικά την αισθησιακή φόρτιση του επεισοδίου. Με τον ήχο, τις αρμονίες και τα μελωδικά θέματα μεταμορφώνει την εμφάνιση του αγίου με το μουσικό αποτέλεσμα να πετυχαίνει την απόλυτη περιγραφή παθιασμένης και υπερβολικά φιλήδονης εικόνας.
Σε μια άλλη ανάγνωση, η τελική διαπίστωση περί της ευτυχίας της ψυχής που αγαπά και ανατάσσεται, οδηγεί στην καταληκτική, ήπια και σχεδόν εξαϋλωμένη συγχορδία...


Πρόκειται για ένα εξαίρετο δείγμα -αν και σύντομο- της μουσικής σκέψης του Πιέτρο Mασκάνι στην πορεία της συνθετικής του σταδιοδρομίας, μακριά από το βεριστικό ύφος με το οποίο είναι περισσότερο γνωστός στο μουσικόφιλο κοινό, και αξίζει την προσοχή μας.

Μascagni: "Visione lyrica - Guardando la Santa Teresa del Bernini":

Kαι η πιανιστική εκδοχή του έργου:

Pietro Mascagni: η εξωτική "Ίρις" ...

 

Aφίσα για την πρεμιέρα της όπερας "Ιris"

"Στέφθηκα πριν γίνω βασιλιάς!"

Στα 26 του χρόνια ο Πιέτρο Μασκάνι ήταν ήδη διάσημος, καθώς είχε απογειωθεί ως συνθέτης με το βεριστικό αριστούργημά του: "Cavalleria Rusticana".
Η τύχη των κατοπινών έργων του ήταν καταδικασμένη μετά την επιτυχία της "Αγροτικής Ιπποσύνης" του, που επισκίασε την μεταγενέστερη παραγωγή του.
Αυτό ήταν  πάντα το παράπονό του. Γι' αυτό συνήθιζε να λέει: "Στέφθηκα πριν γίνω βασιλιάς!"

Ωστόσο υπήρξαν κι άλλες σπουδαίες όπερες που αξίζουν την προσοχή μας.

Ανάμεσά τους η  "Iris", όπερα σε τρεις πράξεις και την ιστορία της να διαδραματίζεται στην Ιαπωνία των γκεϊσών.
Το ιταλικό λιμπρέτο έγραψε ο Λουίτζι Ίλικα, που έδωσε και την ιδέα για μια όπερα σχετική με τη μακρινή χώρα της Ανατολής. Τα εξωτικά θέματα, ιδιαίτερα εκείνα που διαδραματίζονται στην Άπω Ανατολή ήταν στη μόδα σε όλη την Ευρώπη εκείνη την εποχή, στο πλαίσιο του  ιαπωνισμού, ενός ιδιαίτερου ρεύματος  που επηρέασε τον Ιμπρεσιονισμό ως καλλιτεχνικό κίνημα και ξεκίνησε  όταν έφτασαν στη Γαλλία εκτυπωμένες εικόνες ως περιτυλίγματα εισαγόμενων αγαθών.

Η ιστορία της όπερας αφορά τον έρωτα του Oσάκα για μια αγνή νέα κοπέλα, την Ίριδα. Το πάθος του να την αποκτήσει τον ωθεί να οργανώσει την απαγωγή της από έναν ιδιοκτήτη μπορντέλου, τον Κιότο. O τυφλός γέρος πατέρας της, που νομίζει ότι η Ίρις βρέθηκε εκεί οικειοθελώς, την καταριέται και της πετάει λάσπη. Η Ίρις συντρίβεται κι απελπισμένη, καθώς στην Ιαπωνία η κατάρα γονέων θεωρείται βαρύ γεγονός, πέφτει και πνίγεται στα νερά ενός υπόνομου!

Πρόκειται για μια συγκινητική ιστορία "αθωότητας" που χάθηκε. Η Ίρις είναι το αφελές νεαρό κορίτσι, που καθώς δεν γνωρίζει τη σκοτεινή πλευρά της ζωής, δελεασμένη από την επιφανειακή ομορφιά, υφίσταται μια σκληρή πορεία συντριβής...

Αξίζει να αναφερθεί πως πρώτη Ίρις στην ομώνυμη όπερα του Μασκάνι ήταν η ελληνικής καταγωγής ρουμάνα σοπράνο, Χαρίκλεια Νταρκλέ, η οποία είχε αναμετρηθεί και στο παρελθόν με βεριστικές όπερες, όπως ο "Κόνδωρ" του Γκόμες, η "Μποέμ" του Πουτσίνι, αλλά και η επίσης Μασκανική, "Καβαλερία Ρουστικάνα". Ένας ρόλος που τη βοήθησε να αναδείξει όχι μόνο τις φωνητικές, αλλά και τις υποκριτικές της ικανότητες. 

Ο Μασκάνι θαύμαζε την Νταρκλέ και συντασσόταν με την άποψη των κριτικών πως "συνδύαζε ιδανικά μουσική, υποκριτική και  φυσική ποιότητα. Η Νταρκλέ ήταν το αποτέλεσμα ανάδευσης  της φωνητικής δύναμης της Rosa Ponselle, του υποκριτικού ταλέντου της Claudia Muzio και της ευαισθησίας της Luisa Tetrazzini".

Μακέτα σκηνικού για την όπερα "Ιris"

Η αυλαία ανοίγει και μεταφερόμαστε στην Ιαπωνία, στον κήπο του σπιτιού της Ίριδας. Ξημερώνει και ο ανατέλλων ήλιος ανακηρύσσει τον εαυτό του θεό του σύμπαντος:
"Εγώ είμαι. Εγώ είμαι η ζωή". Είναι ο περίφημος "Inno del Sole - Ύμνος του Ήλιου" και την γνώριμη εισαγωγή με τα λαμπρού ηχοχρώματος κόρνα...Η αγνή κοπέλα χαιρετίζει το χρυσαφένιο αυτοκράτορα του ουρανού παίζοντας αμέριμνα με την κούκλα της...

"Εγώ είμαι! Εγώ είμαι η Ζωή!

Είμαι η απέραντη ομορφιά,

το θάλπος και το Φως.

Αγάπη, λέω:

Είμαι ο νέος και αρχέγονος θεός
Είμαι η Αγάπη!..."

Η ενθουσιώδης υποδοχή του Μασκάνι στην Αμερική
(pietromascagni)

Ο Ύμνος του ήλιου είναι από τα σπουδαιότερα μέρη της όπερας κι έχει επικρατήσει να εκτελείται και ως ανεξάρτητη σύνθεση. Όταν ο Μασκάνι ταξίδεψε στην Αμερική, τον υποδέχονταν στις διάφορες πόλεις με τις τοπικές μπάντες να παιανίζουν τη μελωδία του ύμνου. Για την υποδοχή δε, στην Αργεντινή το Μάιο του 1911 ο ίδιος έχει σημειώσει:

"Η άφιξή μου στο Μπουένος Άιρες υπήρξε πανηγυρική γιορτή, που  ποτέ ξανά δεν είχα βιώσει! Δυο χιλιάδες άτομα με περίμεναν στην αποβάθρα! Ήταν ένα υπέροχο θέαμα από το πλοίο! Πολλά ορχηστρικά σύνολα έπαιζαν τη μουσική μου, και το "Inno del Sol" αντηχούσε παντού! Όταν κατέβηκα, ο ενθουσιασμός όλου αυτού του πλήθους έγινε άγριος και φοβόμουν ότι θα με έπνιγαν... με έπρωχναν, με χτυπούσαν σε διάφορα μέρη του σώματός μου, που είχα πόνο στα χέρια και στο στήθος για τρεις μέρες".

Pietro Mascagni: "Inno del Sole":

Ο "Ύμνος του Ήλιου" ακούγεται επίσης στο τέλος της όπερας.  Η Ίρις απορεί με το σκληρό πεπρωμένο της  και στρέφεται προς το μοναδικό φίλο της, το χρυσαφένιο ήλιο.
Χαιρετά τρυφερά το  το "θεό της Ημέρας" με τα συμβολιστικά στοιχεία να γίνονται πλέον ορατά...Γύρω της ανθίζουν τα λουλούδια και ο ήλιος οδηγεί το πνεύμα της  κοντά του, μέσα στη λαμπρότητα των αχτίδων του...

***

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Πιέτρο Μασκάνι.
Γεννήθηκε στο Λιβόρνο στις 7 Δεκεμβρίου 1863.
Η όχι και τόσο γνωστή όπερά του "Iris" ανήκει στο κίνημα του Βερισμού, που υπηρέτησε πιστά ο Μασκάνι.
Το κίνημα έχει πάρει το όνομά του από την ιταλική λέξη vero=αλήθεια και στα αντιπροσωπευτικά έργα του verismo, η μουσική εστιάζει στα ανθρώπινα πάθη γι’αυτό ηχεί ρεαλιστική, ενώ οι ήρωες των βεριστικών μουσικοδραμάτων και η καθημερινότητά τους παρουσιάζονται περισσότερο αληθινοί.

Κείμενο μου με αφορμή την όπερα "Ίρις" και συγκεκριμένα την άρια: "Un di ero piccina" ή  γνωστή ως "Άρια του χταποδιού" μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ

Αγνή Μπάλτσα, μια από τις ωραιότερες Σαντούτσα όλων των εποχών...

 

"Εγώ, τόσα χρόνια δεν κατάφερα να δαμάσω το συναίσθημα του φόβου. Μας έλεγε παλιά ο Κάραγιαν ότι ο φόβος δείχνει έλλειψη προετοιμασίας και ανασφάλεια… Δεν είναι όμως πάντα αλήθεια κάτι τέτοιο. Αν σέβεσαι το κοινό και τη δουλειά σου, αν έχεις γράψει με μεγάλα γράμματα ότι ανεβαίνοντας στη σκηνή πρέπει να σε χαρακτηρίζει ήθος, τότε δεν μπορείς να αποφύγεις τον φόβο. Έτσι, κάθε φορά σκέφτομαι πώς θα "βολέψω" τον φόβο και τη μοναξιά μου πάνω στη σκηνή..."

(Αγνή Μπάλτσα)

"Καβαλερία Ρουστικάνα", Αγνή Μπάλτσα - Λούις Λίμα

Ανάμεσα στου ρόλους που η Λευκαδίτισσα λυρική τραγουδίστρια αγάπησε είναι και κείνος της Σαντούτσα από την "Καβαλερία Ρουστικάνα" του Πιέτρο Μασκάνι, ρόλο που ερμήνευσε στο πλευρό του Αργεντίνου τενόρου, Λούις Λίμα, του Πλάθιντο Ντομίνγκο, αλλά και στη Θεσσαλονίκη το 2003.

Πολλοί από τους μουσικοκριτικούς έγραψαν διθυραμβικές κριτικές για την ελληνίδα μέτζο ως την "ωραιότερη Σαντούτσα όλων των εποχών", ρόλος που ταυτίστηκε με την εύηχη, ομοιογενή και με στιβαρό όγκο, φωνή της.
Τον τοποθέτησαν δε σε ερμηνεία, υποκριτική και εκφραστικότητα, δίπλα στο ρόλο της Κάρμεν,  που χαρακτηριστικά ταυτίζεται με την Αγνή Μπάλτσα.

Αν και η πρώτη Σαντούτσα ήταν η δραματική σοπράνο Gemma Bellincioni, η μετζο-σοπράνο Μπάλτσα καθήλωσε κυριολεκτικά το κοινό με το υποκριτικό αλλά κυρίως το φωνητικό της ταλέντο.

Η τραγική ιστορία της Σαντούτσα και του Τουρίντου ξεδιπλώνεται στην κλειστή κοινωνία ενός Σικελικού χωριού. Με τις προκαταλήψεις, τα στερεότυπα και το θρησκευτικό πουριτανισμό, παρόντα, είναι αναπόφευκτες οι  συγκρούσεις και τα αδιέξοδα. Πάθη, προδοσία, εκδίκηση σε αυτό το σύγχρονο δράμα, συγκλονίζουν.

Η Σαντούτσα ειναι η γυναίκα, που ο νεαρός Τουρίντου συνάπτει μαζί της δεσμό προκειμένου να κάνει να ζηλέψει η αιώνια αγαπημένη του, Λόλα.
Τη θλίψη της για την εξέλιξη των γεγονότων περιγράφει στην  συγκλονιστική άρια:  "Voi lo sapete". Σε μια απόδοση  απολύτως εκθαμβωτική ανάμεσα στον οδυνηρό λυρισμό και την σπαρακτική απελπισία...

ΣΑΝΤΟΥΤΣΑ:

"Το ξέρετε, μάνα, προτού πάει φαντάρος,

ο Τουρίντου στη Λόλα ορκίστηκε αιώνια πίστη.

Γύρισε, την βρήκε παντρεμένη -

και μ’ ένα νέο έρωτα θέλησε να σβήσει τη φλόγα

που έκαιγε την καρδιά του.

Μ’ αγάπησε, τον αγάπησα.

Μα εκείνη, φθονερή για τη χαρά μου,

λησμόνησε τον άντρα της

και κορώνοντας από ζήλια, μου τον πήρε …

Απόμεινα ατιμασμένη.

η Λόλα κι ο Τουρίντου αγαπιούνται
κι εγώ κλαίω, αχ, κλαίω!"

Mascagni - Cavalleria rusticana, 'Voi lo sapete' / Agnes Baltsa:

Κι ένα συνταρακτικής ερμηνείας ντουέτο με τον Λούις Λίμα:

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη σημερινή γενέθλια επέτειο της μεγάλης μας μέτζο (γεννήθηκε στη Λευκάδα 19 Νοεμβρίου 1944) .
Οι γερμανοί κριτικοί την χαρακτήρισαν "μαργαριτάρι στο περιδέραιο της Όπερας"..., ο  Χέρμπερτ φον Κάραγιαν, με τον οποίο συνεργάστηκε επί 15ετία τη θεωρούσε τη "σπουδαιότερη μέτζο σοπράνο της εποχής μας"...ενώ διακεκριμένοι μουσικοαναλυτές τη χαρακτήρισαν ως "ένα από τα δώρα της Ελλάδας στον κόσμο της όπερας".

Για την Αγνή Μπάλτσα και τους ρόλους που ερμήνευσε και ταυτίστηκαν με τη φωνή της υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

"Ωδή στη χαρά": Μια νεανική καντάτα του Μασκάνι...

 

Ο Μασκάνι παίζοντας μπιλιάρδο με πούρο στο στόμα,
καθώς δεν το αποχωριζόταν ποτέ..
(από pietromascagni.com)

Ο συνθέτης είχε πολλά πάθη...Έπαιζε χαρτιά μανιωδώς, κάπνιζε πούρα επίσης μανιωδώς, μάλιστα πριν από κάθε ταξίδι του ετοίμαζε προσεκτικά το απόθεμα πούρων που θα είχε μαζί του, καθώς κάπνιζε το λιγότερο 36 μισά ημερησίως.

Τού άρεσε να παίζει με φίλους μπιλιάρδο, να κάνει ποδήλατο, όπως και να συλλέγει διάφορα παλιά αντικείμενα.
Από μουσικά όργανα, σπιρτόκουτα και ρολόγια τσέπης ως πένες, νομίσματα, γραβάτες, τσοπστικς και μπαστούνια.

Καμάρωνε γιατί είχε στην κατοχή του το μπαστούνι του Τζοακίνο Ροσίνι, αλλά και ένα πολύτιμο μουσικό όργανο, το σπινέτο του Μότσαρτ...

Δεν ξέρω, εκλεκτοί μου φίλοι, αν καταλάβατε, αλλά όλα αυτά αφορούν τον αγαπημένο βεριστή συνθέτη, Πιέτρο Μασκάνι.

Ο συνθέτης της Καβαλλερία Ρουστικάνα, και τόσων άλλων δημιουργιών γεννιέται στο Λιβόρνο σαν σήμερα, 7 Δεκέμβρη του 1863.

Ο Πιέτρο ξεκίνησε κρυφά μαθήματα μουσικής, καθώς ο πατέρας του δεν συμφωνούσε με την αποφασή του να ασχοληθεί με την τέχνη και τον προόριζε για τη Νομική επιστήμη...

Στα πρώτα χρόνια των σπουδών του στο Ωδείο θα γράψει μια μικρή όπερα με τίτλο: "Zilia" αναφερόμενη στα ταξίδια του Κολόμβου, μια συμφωνία, διάφορα εκκλησιαστικά έργα και δυο καντάτες, που θα παρουσιαστούν στο Λιβόρνο και θα ενθουσιάσουν.

Πρόκεται για τις καντάτες "In Filanda" και "Alla Gioia- Ωδή στη χαρά", πάνω σε κείμενο του Φρήντριχ Σίλλερ, που μελοποίησε και ο Μπετόβεν, αλλά σε μετάφραση στην ιταλική γλώσσα από τον Αντρέα Μαφέι.
Η ωραία καντάτα για σοπράνο, τενόρο, βαρύτονο και μπάσο αφιερώθηκε στον κόμη Μαρντερέλ, που εντυπωσιασμένος με το ταλέντο του νεαρού Μασκάνι αποφασίζει να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του στο Μιλάνο.

Η "Ωδή στη Χαρά", πρόκειται για καντάτα που μαρτυρά τη μουσική ιδιοφυία του δημιουργού της και την εξέλιξή του φυσικά.. Οι δάσκαλοι του Μασκάνι χαρακτήρισαν αυτή τη νεανική σύνθεση, "φιλόδοξο έργο, κομψό και εκλεπτυσμένο μελωδικά", ενώ ο ίδιος ο Μασκάνι μετά από χρόνια το έκρινε, ως "σύνθεση ανώτερη από τη δύναμή του παρά την τεράστια ομορφιά της νιότης του".

Στην παρουσίαση της καντάτας ο Μασκάνι ήταν 19 χρονών και είχε αναλάβει να ερμηνεύσει το μέρος του βαρύτονου.
Ο φιλόδοξος νεαρός συνθέτης ακολουθεί την τυπική δομή της καντάτας, που είχε μελετήσει στο Ωδείο του Λιβόρνο και παρότι δεν παρουσιάζει κάποιες πρωτοτυπίες , ωστόσο αναδύεται η χάρη και ο αυθορμητισμός του, αλλά κυρίως η αγάπη του για το λυρικό τραγούδι.
Ιδιαίτερα είναι τα μιμητικής τεχνικής χορωδιακά μέρη στο ύφος της φούγκας, η κατανυκτική σόλο "Προσευχή", και η ειδυλλιακή "Romance" του βαρύτονου που ξεχωρίζουν για την εκφραστικότητα και το λυρισμό τους.

1. Μascagni "Ωδή στη Χαρά": Coretto (χορωδιακό):

2. Μascagni "Ωδή στη Χαρά": Preghiera(Προσευχή):

3. Μascagni "Ωδή στη Χαρά": Romanza-Baritone:

Μπορεί, φίλοι μου η Καντάτα αυτή να είναι ένα πρωτόλειο έργο του Μασκάνι, όμως -πιστεύω θα συμφωνήσετε-  προοιωνίζει την τρανή πορεία του!


Για τον Μασκάνι μπορείτε να διαβάσετε αρκετά άρθρα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Cavalleria Rusticana - Η Ημέρα του Πάσχα

 

Cavalleria Rusticana- H Hμέρα του Πάσχα, από παράσταση στη ΜΕΤ

Tα σήμαντρα των εαρινών εκκλησιών, ηχούν…Ακούγονται από μακριά, πέρα από τα πράσινα λιβάδια του Σικελικού χωριού...Ξημερώνει Πασχαλιά...

(Κάπως έτσι στήνει το σκηνικό του ο Πιέτρο Μασκάνι στην αριστουργηματική, βεριστική του όπερα "Καβαλερία Ρουστικάνα", που διαδραματίζεται σ'ένα χωριό της Σικελίας, ανήμερα της Λαμπρής...

Οι δουλειές στα χωράφια κι ολούθε, σταματούν για να γιορτάσει ολάκερο το σύμπαν την Ανάσταση του Σωτήρα μας!
Γυναίκες και άντρες ετοιμάζονται για την εκκλησιά...Με το τραγούδι τους, προσκαλούν να συμμετάσχουμε στη Γιορτή της Χαράς και της Αγάπης...

Μέρα Λαμπρής. Στην πλατεία του χωριού... Η πόρτα της παλιάς εκκλησίας, μισάνοιχτη κι οι καμπάνες ηχούν ρυθμικά και χαρμόσυνα. Το Πασχαλινό τελετουργικό, ξεκινά...

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΧΟΡΩΔΙΑ:

"Πορτοκαλιές μοσχοβολούν στα λιβάδια τα καταπράσινα,

κι οι κορυδαλλοί κελαηδούν στις ανθισμένες μυρτιές!

Είναι ο χρόνος να ψιθυρίσει κανείς το τρυφερό τραγούδι

που της καρδιάς επιτυχύνει τους χτύπους!"

ΑΝΤΡΙΚΗ ΧΟΡΩΔΙΑ:

"Στα χωράφια, ανάμεσα στα χρυσαφένια στάχυα

του αργαλειού σας ακούμε τον ήχο!

Ξανασαίνοντας απ'τη δουλειά, σάς συλλογιζόμαστε

ωραίες σαν ηλιαχτίδες!

Κι όπως πεταρίζει το πουλί που επιθυμεί το ταίρι του

έτσι και μεις κοντά σας τρέχουμε!"

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΧΟΡΩΔΙΑ:

"Ας πάψει κάθε εργασία στους αγρούς

Η Παναγιά χαίρεται για το Σωτήρα μας!

Είναι ο χρόνος να ψιθυρίσει κανείς το τρυφερό τραγούδι

που της καρδιάς επιτυχύνει τους χτύπους!"

Λίγο αργότερα, από την εκκλησία ακούγονται μελωδικοι ψαλμοί:

"Regina Coeli 

Βασίλισσα του ουρανού, χαίρε!

Αλληλούια!

Αναστάς ο Κύριος, η μόνη αλήθεια..."

ενώ οι ευσεβείς πιστοί συμμετέχουν στην ψαλμωδία του Πασχαλινού ύμνου. "Inneggiamo, il Signor non è morto-Ας τραγουδήσουμε ύμνους, ο Κύριος δεν είναι νεκρός"!

"Υμνούμε! Ο Κύριος Ημών δεν πέθανε!

Με δόξα άνοιξε το μνήμα!

Υμνούμε τον αναστάντα Κύριο Ημών

που σήμερα ανήλθε στη δόξα των ουρανών!"

Ακούγονται:

ΓΥΝΑΙΚΕΣ: Gli aranci olezzano (2:17)

ΑΝΤΡΕΣ: In mezzo al campo (3:06) 

ΓΥΝΑΙΚΕΣ: Cessin le rustiche Opre (4:11)

ΧΟΡΩΔΙΑ: Regina coeli laetare (6:23)

ΣΝΤΟΥΤΣΑ, ΛΟΥΤΣΙΑ και ΧΟΡΩΔΙΑ: Inneggiamo, il Signor non è morto (7:20)

                               

                 

Cavalleria Rusticana - Η Ημέρα του Πάσχα:

Φ.Σίλλερ: "Ωδή στη Χαρά"

 

[Στη μνήμη του Φρήντριχ φον Σίλλερ]

O Φρήντριχ φον Σίλλερ συγκαταλέγεται ανάμεσα στους μεγαλύτερους ποιητές και δραματικούς συγγραφείς. Επιφανής εκπρόσωπος του Διαφωτισμού στη Γερμανία, έγραψε θεατρικά έργα, αλλά και λυρικά ποιήματα, σονέτα και μπαλάντες, που διακρίνονται για την δραματικότητα, τη στοχαστική τους διάθεση, την ανάδειξη υψηλών εννοιών και ξεχωρίζουν για τη μουσικότητα και το λεκτικό τους ρυθμό.

Γεννήθηκε 10 Νοεμβρίου στη Βυτεμβέργη και πέθανε στη Βαϊμάρη στις 9 Μαΐου 1805.

To 1784 o Σίλλερ ιδρύει ένα περιοδικό για τον πολιτισμό με θέματα για το θέατρο, την ποίηση και τη λογοτεχνία, αλλά και την ιστορία και τη φιλοσοφία. Το τιτλοφορεί "Θάλεια" από το όνομα της Μούσας της κωμωδίας,  της βουκολικής ποίησης και των εύθυμων τραγουδιών. Εκείνη την εποχή ο γερμανός ποιητής και θεατρικός συγγραφέας είχε γράψει την "Ωδή στη Χαρά", ένα εγκωμιαστικό ποίημα για την Ελευθερία, την ειρήνη και την παγκόσμια συναδέλφωση, που περιλαμβάνει 108 στίχους και διακρίνεται για την  επισημότητα και τον μεγαλοπρεπή χαρακτήρα του.

"Ωδή στη Χαρά", χειρόγραφο του Σίλλερ

Κόρη εσύ των Ηλυσίων, ω Χαρά,

σπίθα πανέμορφη, Θεϊκή,

ένα πύρινο μεθύσι

στο δικό σου το ναό μάς οδηγεί.

Η κακιά ό,τι σκόρπισε συνήθεια να,

τα μάγια σου το δένουνε ξανά,

όλοι οι άνθρωποι, ω θεά, αδερφώνονται, όπου

η φτερούγα η απαλή σου τριγυρνά.

Όλα τα έθνη αγκαλιαστείτε! Σε όλον,

όλο στέλνω εγώ τον κόσμο τούτο το φιλί.

Έναν έχουμε πατέρα, αδέρφια,

εκεί απ’ των άστρων πιο ψηλά το θόλο.

Όποιος ενός φίλου ο φίλος είναι,

όποιος πέτυχε τέτοια έξοχη ζαριά,

όποιος βρήκε μια καλή γυναίκα,

ας σμίξει τη φωνή του στα χαρούμενα βουητά.

Ι. Η "Ωδή στη χαρά" του Σίλλερ έγινε ευρύτερα γνωστή όταν το 1824 μελοποιήθηκε από τον Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, ο οποίος την ενέταξε στο τελευταίο μέρος της "Ενάτης" συμφωνίας του, να ερμηνεύεται, από τέσσερις σολίστ, χορωδία και ορχήστρα. Συχνά αναφέρεται ως "Χορωδιακή", καθώς ήταν η πρώτη συμφωνία όπου συμπεριλήφθηκαν χορωδιακά μέρη. Πρόκειται για κορυφαίο έργο, με τους κριτικούς να το θεωρούν το σπουδαιότερο του Μπετόβεν, ενώ αρκετοί ως  ό,τι σπουδαιότερο έχει γραφεί στη δυτική μουσική. Αρκεί να αναφερθεί πως στην πρεμιέρα μετά την ολοκλήρωση με τη χορωδιακή απόδοση της Ωδής την οποία είχαν αναλάβει ως σολίστ σπουδαίοι ερμηνευτές της εποχής, ο Μπετόβεν κλήθηκε πέντε φορές με μπιζαρίσματα, γεγονός που θεωρήθηκε απρεπές για ένα κοινό θνητό, καθώς οι ανάλογες τιμές προς τον βασιλιά δεν ξεπερνούσαν τα τρία μπιζαρίσματα.

Η χαρά σπιθοβολάει μες στα ποτήρια.

μέσα στο αίμα το χρυσό του σταφυλιού

ηρωισμού ρουφούν ορμή οι απελπισμένοι,

κι οι κανίβαλοι γαλήνεμα του νου.

Το ποτήρι όταν το γύρο του θα κάνει,

απ' τις θέσεις σας αδέρφια μου, όλοι ορθοί!

Ως ψηλά τον ουρανό οι αφροί ας ραντίσουν

προς το πνεύμα του Αγαθού τούτη η σπονδή!

Που γι αυτόν χορός αγγέλων ύμνους ψάλλει

και των άστρων τον δοξάζουν οι χοροί.

Προς το πνεύμα του Αγαθού τούτη η σπονδή

περ' απ' τ' άστρα, μες στου απείρου την αγκάλη.

"Ωδή στη Χαρά", χειρόγραφο του Σίλλερ

ΙΙ. Mια δεκαετία νωρίτερα ο Σούμπερτ είχε συνθέσει το έργο "An die Freude", D 189" για φωνή, πιάνο και χορωδία που αργότερα συμπεριλήφθηκε στο 2ο τόμο των λήντερ του Σούμπερτ.

ΙΙΙ. Όταν το 1864 ο Τσαϊκόφσκυ διάβασε τη ρωσική μετάφραση της Ωδής του Σίλλερ συνέθεσε μια καντάτα-μουσικό ύμνο στη Χαρά για μικρή χορωδία, σόλο φωνές και ορχήστρα.  Γράφτηκε για τις εξετάσεις αποφοίτησης του συνθέτη από το Ωδείο της Αγίας Πετρούπολης. Κατά τη διάρκεια σύνθεσης, ο νεαρός ρώσος συνθέτης σημειώνει στο ημερολόγιό του: "...η δουλειά μου μπαίνει σε μια πολύ σοβαρή φάση. Για να ολοκληρώσω τις σπουδές μου στο ωδείο, μου έχει οριστεί να συντάξω μια μεγάλη σύνθεση, για την οποία χρειάζομαι ησυχία, ηρεμία και πρόσβαση σε ένα όργανο".
Η καντάτα αναπτύσσεται σε έξι σύντομες κινήσεις και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1865. Το τρίτο μέρος της Ωδής που θα ακούσουμε, χρησιμοποιήθηκε αργότερα από τον Τσαϊκόφσκι στην πρώτη πράξη της πρώτης όπεράς του: "The Voyevoda".

Αντοχή στα πικρά βάσανα, βοήθεια

όπου ένας αθώος θρηνεί,

σταθερότητα στον όρκο, την αλήθεια

και σ' οχτρούς μα και σε φίλους αντικρύ.

μπρος σε θρόνους ρηγικούς αντρίκια στάση,

κι αν, αδέλφια μου, στοιχίσει ή αίμα ή βιός,

το βραβείο να πάει σ' αυτόν που δούλεψε άξια,

και στις γέννες της ψευτιάς ξολοθρεμός!

Πιο σφιχτά στον άγιο κύκλο αυτόν πιαστείτε,

όρκο δώστε στο σπιθάτο αυτό κρασί

πως θα μείνετε στο τάξιμο πιστοί.

Στον ουράνιο δικαστή μας ορκιστείτε.
(spoudi.gr)

IV:  Πάνω σε κείμενο του Φρήντριχ Σίλλερ, αλλά σε μετάφραση στην ιταλική γλώσσα από τον Αντρέα Μαφέι συνθέτει την περίφημη καντάτα του "Alla Gioia- Ωδή στη χαρά", ο 19χρονος Πιέτρο Μασκάνι.
Σύνθεση για σοπράνο, τενόρο, βαρύτονο και μπάσο αφιερώθηκε στον κόμη Μαρντερέλ, που εντυπωσιασμένος με το ταλέντο του νεαρού Μασκάνι αποφασίζει να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του στο Μιλάνο.

Η "Ωδή στη Χαρά", πρόκειται για καντάτα που μαρτυρά τη μουσική ιδιοφυία του δημιουργού της και την εξέλιξή του φυσικά.. Οι δάσκαλοι του Μασκάνι χαρακτήρισαν αυτή τη νεανική σύνθεση, "φιλόδοξο έργο, κομψό και εκλεπτυσμένο μελωδικά", ενώ ο ίδιος ο Μασκάνι μετά από χρόνια το έκρινε, ως "σύνθεση ανώτερη από τη δύναμή του παρά την τεράστια ομορφιά της νιότης του".

Στην παρουσίαση της καντάτας ο νεαρός Μασκάνι είχε αναλάβει να ερμηνεύσει το μέρος του βαρύτονου.

V. Τέλος, το περίφημο ποίημα εγκωμιαστικού και μεγαλόπρεπου χαρακτήρα του τιμώμενου σήμερα, Φρήντριχ Σίλλερ, o αμερικανός σύγχρονος κλασικός συνθέτης, Z. Randall Stroope μελοποίησε για μικτή χορωδία,  πιάνο a 4 mains και κρουστά την ομώνυμη σύνθεση:

Ο Φρήντριχ φον Σίλλερ παραμένει ζωντανός μέσα από το φως της "Ωδής στη Χαρά", ενός ύμνου που υψώνει τον άνθρωπο πάνω από τα σύνορα, τις διαφορές και τους φόβους του. Η πίστη του στη δύναμη της Ελευθερίας, της Ειρήνης και της Αδελφοσύνης, συνεχίζει να εμπνέει τη μουσική αλλά και την ίδια την ανθρώπινη ψυχή. Ας κρατήσουμε ζωντανό το μήνυμά του πως η τέχνη, όταν υμνεί την ανθρωπιά, μπορεί να γίνει γέφυρα φωτός ανάμεσα στους ανθρώπους και στους λαούς...

Lady Godiva: από το θρύλο στην Τέχνη...

 

"Lady Godiva", Wojciech Kossak

Ο ΘΡΥΛΟΣ του 13ου αι.:

Κάθε χρόνο τέτοια μέρα 31 του Μάη, στο Κόβεντρυ της Βρετανίας γιορτάζεται η
Ημέρα της "Γυμνής Λαίδης".Της τολμηρής λαίδης Γκοντάιβα ή Γκόντιβα, που εμφανίστηκε γυμνή έφιππη, όπως της είχε ζητήσει για να την αποφύγει ο σύζυγός της, προκειμένου να απαλλάξει από τους φόρους το λαό της.
Καβάλα στ 'άλογό της μόνο τα μακριά μαλλιά της έκρυβαν τα επίμαχα σημεία του ζουμερού της κορμιού!
Ο θρύλος λέει πως μόνο ένας πονηρός ράφτης, ο Πήπινγκ Τομ, παράκουσε την εντολή του κόμη και κρυφοκοίταξε κάνοντας μια τρύπα στα παντζούρια του, τα κάλλη της λαίδης, κάτι για το οποίο τιμωρήθηκε με τύφλωση.
Πάντως η γενναία πράξη της Γκοντάιβα απάλλαξε τους υπηκόους της από την βαριά φορολογία!


Ο θρύλος σε μια ΟΥΒΕΡΤΟΥΡΑ- σύνθεση μόλις ΔΥΟ ημερών

"Lady Godiva", William Holmes Sullivan

O θρύλος της γυμνής λαίδης ενέπνευσε στον μαθητή του Ντβόρζακ, τσέχο συνθέτη και παιδαγωγό Vítězslav Novák (ηγετική φυσιογνωμία του νεορομαντικού κινήματος) την ομώνυμη Ουβερτούρα του:
"Lady Godiva", Op. 41

Σε αυτό το έργο είναι εμφανείς οι αναζητήσεις του για νεομοντερνική έκφραση και καλλιτεχνική ελευθερία.Ο συνθέτης εμπνέεται από τη γυναικεία δύναμη και τόλμη, που υπερισχύει τελικά της τυραννίας και σκληρότητας, στοιχεία που υπερτονίζονται στο "θεατρικό έργο του Jaroslav Vrchlický", βασισμένο στην ιστορία της Lady Godiva.

Η Ουβερτούρα θεωρείται ένα από τα πιο ισχυρά έργα του Novák κι ας γράφτηκε στο απίστευτα σύντομο χρονικό διάστημα των μόλις δύο ημερών (9 και 10 Οκτωβρίου 1907)για να παρουσιαστεί το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου, με την ευκαιρία της έναρξης του νέου Δημοτικού θεάτρου της Πράγας.

Η Εισαγωγή του Novak ανοίγει δυναμικά, σαγηνευτικά παρορμητική, άγρια και στιβαρή, που στο μουσικό της ξετύλιγμα μεταλλάσεται ενδυόμενη εξαιρετικό λυρισμό!
Μια συγκλονιστική μουσική σύγκρουση ευγένειας και τραχύτητας με το "καλό και δίκαιο" να υπερνικά!To κλείσιμό της ήρεμο και γαλήνιο με απόκοσμες καμπ'άνες ,ο ήχος των οποίων προσδίδει στη σύνθεση μια κατανυκτική αύρα.
Μια πραγματικής ομορφιάς, σύνθεση, που όταν παρουσιάστηκε αποθεώθηκε λαμβάνοντας επαίνους και "χρυσές" κριτικές!

Aκούμε την Ουβερτούρα από την Φιλαρμονική Ορχήστρα του Μπρνο  υπό την μπαγκετική καθοδήγηση του επίσης τσέχου Jaroslav Vogel, γνωστού για τις παρουσιάσεις έργων Τσέχων συνθετών.

NOVÁK: "Lady Godiva Overture, Op.41":

Ο θρύλος στην ΠΟΙΗΣΗ:

Η τολμηρή λαίδη και ο θρύλος της εμπνέει το ομώνυμο ΠΟΙΗΜΑ του άγγλου Alfred Tennyson:

"I waited for the train at Coventry;

I hung with grooms and porters on the bridge,

To watch the three tall spires; and there I shaped

The city's ancient legend into this..."

Ολόκληρο το ΠΟΙΗΜΑ θα διαβάσετε εδώ.:

Από τον ΤΕΝΝΥΣΟΝ στην ΟΠΕΡΑ του Μασκάνι:

Η έφιππη, γυμνή λαίδη δίνει έμπνευση στον Πιέτρο Μασκάνι, που γράφει την περίφημη τρίπρακτη όπερά του : "Ιζαμπώ", εμπνεόμενος από την αυτοθυσία της ευγενικής ψυχής της λαίδης...δίνοντας διαφορετικά ονόματα και ρόλους.

Tην τολμηρή λαίδη και το θρύλο της γνώρισε ο συνθέτης όταν διάβασε το ποίημα του άγγλου Άλφρεντ Τέννυσον: "Godiva".


Πρόκειται για άλλη μια όπερα του Μασκάνι, όπου αναδεικνύεται το τεράστιο ταλέντο του βεριστή συνθέτη, με τις υπέροχες μελωδίες να ξεδιπλώνονται αβίαστα φανερώνοντας το μεγάλο χάρισμά του στη σύνθεση!
Γοητευτικά μοτίβα, άριες φλογερές, όλο ορμή, μια περιπέτεια όχι μόνο από άποψη μελωδική μα και αρμονική, με αποκορύφωμα, όπως και στην Καβαλλερία Ρουστικάνα, το αριστουργηματικό, Ιντερμέτζο:

Pietro Mascagni: "Isabeau - Intermezzo":

Για την "Γυμνή Λαίδη" μπορείτε να διαβάσετε σε παλαιότερο άρθρο μου εδώ

Η Γυναίκα του ψαρά προκαλεί αισθήσεις με την άρια του χταποδιού!

 

Κατσουσίκα Χοκουσάι: "Το όνειρο της γυναίκας του ψαρά"

Η αποθέωση της ερωτικής απόλαυσης, ο απόλυτος αισθησιασμός με περισσή προκλητική διάθεση έρχεται απόψε μέσα από ένα έργο του ιάπωνα Κατσουσίκα Χοκουσάι.

Ο Χοκουσάι ( 31 Οκτωβρίου 1760  – 10 Μαΐου 1849)υπήρξε κορυφαίος καλλιτέχνης, σκιτσογράφος, χαράκτης, καλλιγράφος και ζωγράφος.
Κυρίως όμως, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ουκίγιο-ε, ένα είδος ξυλογραφίας και ζωγραφικής που άνθισε τον 17ο αιώνα στην Ιαπωνία, μια τεχνική με μελάνι και συνεχείς εκτυπώσεις σε χαρτί, ανάλογα τα χρώματα.

Ένας από τους διασημότερους πίνακές του είναι "Το όνειρο της γυναίκας του ψαρά", όπου απεικονίζει μια γυναίκα σε ιδιαίτερες ερωτικές περιπτύξεις με ένα ....χταπόδι!

Το έργο ανήκει σε μια σειρά δημιουργιών αφιερωμένη στην ερωτική τέχνη, γνωστών με το όνομα Shunga.
Η «γυναίκα του ψαρά» αφημένη στα χάδια του χταποδιού, τα πλοκάμια του οποίου την έχουν αρπάξει, εντυπωσιάζει με την ηδονική της έκφραση!

Δεν θα κάνω περισσότερη ανάλυση, μη θεωρηθεί η ανάρτηση πορνογραφικού περιεχομένου, αλλά βλέποντας τον πίνακα δεν χρειάζεται και πολλή φαντασία να κατανοήσει κανείς «τι θέλει να πει ο ποιητής...».
Σίγουρα πάντως, το όνειρο της γυναίκας του ψαρά, θα ήταν για τον ψαρά φοβερός εφιάλτης...

Και επειδή η Μουσική δεν αφήνει τίποτα ασχολίαστο, απόψε απολαμβάνουμε βεριστή Πιέτρο Μασκάνι και την άριά του «Un di ero piccina» από την όπερα «Iris».
Μια άρια, που λέγεται πως εμπνεύστηκε από αυτόν τον πίνακα!
Στην άρια αυτή, που έχει τον υπότιτλο: «Octopus aria», η Ίρις περιγράφει μια εικόνα από ένα βουδιστικό ναό, που απεικονίζει ένα χταπόδι να αγκαλιάζει με τα πλοκάμια του μια νεαρή γυναίκα!...

Una gran piovra intanto....

I viscidi tentacoli...

Moveva il mostro, e per le gambe,

Pei reni e per le spalle,Poi per le chiome...

E il fronte e gli occhi,E il petto esile ansante...

Ένα μεγάλο χταπόδι στο μεταξύ ...

με γλοιώδη πλοκάμια 

γλίστρησε στα πόδια και στους ώμους

στα μαλλιά,στο μέτωπο,στα μάτια και στο στρογγυλεμένο στήθος!

Βλέπουμε πως ο Χοκουσάι, όντως προχωρημένος, είχε την τόλμη να γυρίσει την πλάτη στα ταμπού και στις προκαταλήψεις της εποχής του, στοιχείο που ταυτίζεται απόλυτα με το πνεύμα του Βερισμού, που υπηρέτησε πιστά ο Μασκάνι!
Ο συγκερασμός φαντασίας, ενστίκτου και οξύνοιας δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα στην τέχνη, φίλοι μου και δω ο πρωτοπόρος Χοκουσάι φαίνεται να τα διαθέτει σε υπέρογκη ποσότητα, ενώ ο Μασκάνι με την αιχμηρή του ματιά εντοπίζει την «ουσία του πίνακα» και μετουσιώνει την εικόνα του σ' ένα εκπληκτικής διάστασης ηχητικό δημιούργημα!

Ελπίζω μετά την ανάγνωση-ακρόαση, τα γεννήματα του νου, σκέψεις, προβληματισμοί, αλλά και η ανταπόκριση όλων σας, να αποδείξουν τελικώς πως οι άνθρωποι που ασχολούμαστε και αγαπάμε τη μουσική είμαστε ανοιχτόμυαλοι και χωρίς βαρίδια να κρατούν το νου και το πνεύμα μας στα συντηρητικά, πουριτανικά πλαίσια! Tα πεδία της τέχνης δεν έχουν σύνορα!

Un di ero piccina-Μια μέρα,ήμουν παιδί...

Σε μια αριστουργηματική εκτέλεση από την Magda Olivero, με την μεγαλοπρεπή, γεμάτη αλλά ταυτόχρονα διάφανη φωνή της!

Για το περίφημο "Μεγάλο Κύμα" του Χοκουσάι και τη σχέση του με τον Κλωντ Ντεμπισί, μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)31 October 2020 at 01:37

Πραγματικά πολύ μπροστά απ' τα κατεστημένα της εποχής του ο Χοκουσάι, Ελπίδα μου! Ακόμη και σήμερα, δύσκολα αποδέχεται η κοινωνία τέτοιου είδους ερωτικές συνευρέσεις, όμως μια τέτοια κατάσταση στην αρχαιότητα με τις διάφορες συνευρέσεις των θεών ήταν κάτι πολύ συνηθισμένο. Εξαιρετικός ο πίνακας και πολύ ταιριαστή η μουσική του βεριστή Μασκάνι.
Ευχαριστούμε πολύ, καλή μου φίλη και καλό Σαββατοκύριακο! ❤ReplyDelete
Replies

ELPIDA NOUSA31 October 2020 at 02:14

Τολμηροτατες καλλιτεχνικες προτασεις, για προχωρημενους και με ευρυ νου, αποδεκτες!
Ο πινακας ιδιαιτερος, και μενα μου αρεσει πολύ, Αζη μου και φυσικά ο Μασκανι στα πλαισια του βερισμου που υπηρετησε, αξιοποιησε δεοντως!
Καλι γω ευχαριστω! Καλημερα και καλο Σαββατοκύριακο, γλυκια μου φιλη!Delete

"Πιέτρο Μασκάνι - Καβαλλερία Ρουστικάνα"

 

Καρικατούρα "Πιέτρο Μασκάνι" με λεζάντα : "Ιντερμέτζο"

Ιπποτική καλημέρα!
Υπόκλιση και ...μουσική εξ αφορμής Πιέτρο Μασκάνι!

Ίσως κάποιος αναρωτηθεί βλέποντας το σημερινό κείμενο για την "Καβαλερία Ρουστικάνα" πως είμαι άκαιρη ...μιας και πλησιάζουν Χριστούγεννα και η συγκεκριμένη όπερα κινείται σε κλίμα περισσότερο Πασχαλινό, αφού διαδραματίζεται την ημέρα της Κυριακής του Πάσχα!

(Aπό έκδοση του διηγήματος του Τζοβάννι Βέργκα, γύρω στο 1880)

Η Καβαλερία Ρουστικάνα, που κλείνει με μια μονομαχία, τελετουργικό της "Αγροτικής Ιπποσύνης", είναι ένα έργο έρωτα, πάθους, ζήλειας και εκδίκησης.
Συναισθημάτων, βαθειά ανθρώπινων, που παρουσιάζονται από το συνθέτη της ωμά, ρεαλιστικά, αληθινά και γι'αυτό δικαίως ανήκει στην κατηγορία των βεριστικών έργων.

Όμως, πώς αλλιώς θα μπορούσα να τιμήσω τον Πιέτρο Μασκάνι, που γεννήθηκε  σαν σήμερα, 7 Δεκεμβρίου 1863, παρά με την όπερα, που άφησε άφωνο το ιταλικό κοινό όταν παρουσιάστηκε το 1890 σε μουσικό διαγωνισμό κερδίζοντας το α΄βραβείο!
Η "Καβαλλερία Ρουστικάνα" βασίζεται στο ομώνυμο διήγημα του Τζοβάννι Βέργκα.

Δυο γυναίκες διεκδικούν τον ίδιο άντρα...Εκείνος χρησιμοποιεί τη μια για να ζηλέψει η άλλη...στο τέλος , το πληρώνει με τη ζωή του...

Ένα έργο, που συνδέει με συγκινητικό τρόπο τον έρωτα, τα φλογερά συναισθήματα, το θάνατο και την αναγέννηση!
Ένα έργο, που όταν πρωτοπαρουσιάστηκε το Μάη του 1890 στη Ρώμη προκάλεσε τεράστια αίσθηση στην ιστορία της όπερας!

Σκηνή από την παγκόσμια πρεμιέρα

Διάλεξα να ακούσουμε το περίφημο Intermezzo, που συνοδεύει τη σκηνή της άδειας πλατείας, που προσμένει τους δυο ερωτικούς αντιπάλους για τη μονομαχία...

Μια σύνθεση εξαιρετική, που σημειωτέον δεν ικανοποιούσε το Mασκάνι  και την είχε πετάξει στα σκουπίδια. Η σύζυγός του, όμως την περιμάζεψε και ...τον έπεισε να την κρατήσει.
Μάλλον της είμαστε ευγνώμονες...

Cavalleria rusticana - Intermezzo / Georges Prêtre:

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ!!!

To 1940 για τον εορτασμό της 50ης επετείου της πρεμιέρας της όπερας, ο ίδιος ο Μασκάνι  διευθύνει την ορχήστρα της Σκάλας του Μιλάνου!

Πρωταγωνιστές στην παράσταση ήταν οι Beniamino Gigli και Lina Bruna Rasa :

"Tu qui, Santuzza": Beniamino Gigli, Lina Bruna-Rasa

Από τις άριες, που αγαπώ πολύ απ'την Καβαλλερία ειναι εκείνη του Τουρίντου "O Lola" στην πρώτη πράξη.

Η φωνή του Τουρίντου, συνοδευμένη μόνο από  άρπα, τραγουδάει αυτή την όμορφη Σερενάτα για τη Λόλα,που γι'αυτόν είναι το φως του ήλιου...

Η άρια ονομάζεται επίσης "La Siciliana", επειδή τραγουδιέται στη Σικελική διάλεκτο. Αυτή και η "Io de sospiri" από την Τόσκα του Πουτσίνι, είναι οι μόνες άριες στην διάλεκτο αυτή, μέσα στο ιταλικό οπερατικό ρεπερτόριο. 

Η χρήση της διαλέκτου είναι ασυνήθιστη, αλλά χρησιμεύει για την εισαγωγή του θεατή στον τόπο όπου εκτυλίσσεται  η ιστορία.

Πράγματι, καινοτόμα  η ιδέα του Μασκάνι, που εξέπληξε και ενθουσίασε!

Κάποτε ο  Άλφρεντ Κράους είχε δηλώσει πως "δεν τραγουδά για να πλουτίσει!".

Πλουτίζει, όμως ολάκερη την ψυχή μας με τη φωνή και την ερμηνεία του!

"O Lola ch'ai di latti la cammisa

Si bianca e russa comu la cirasa...

Αχ, Λόλα, με τη χιονάτη πουκαμίσα,

άσπρη και κόκκινη σαν το κεράσι,

πώς βγαίνεις γελαστή στο παραθύρι!

Χαρά σ’ όποιον σου δίνει το πρώτο φιλί!

Η πόρτα σου μαρκαρισμένη μ’ αίμα,

μα τι με νοιάζει και να σκοτωθώ!

Και στον παράδεισο να πάω σαν πεθάνω,

αν εσύ λείπεις τι να κάνω; Aχ, αχ, αχ!!

Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη την όπερα από την παραγωγή του 1940.Στην αρχή ακούγονται εισαγωγικές παρατηρήσεις δια στόματος  Πιέτρο Μασκάνι:

Επίσης, από την "Καβαλλερία Ρουστικάνα" ήταν ο πρώτος ρόλος της ΜΑΡΙΑΣ ΚΑΛΛΑς.

Η Ντίβα έκανε ντεμπούτο της 15χρονη, υποδυόμενη την Σαντούτσα (ρόλο για μέτζο-σοπράνο), σε μία μαθητική παράσταση της "Αγροτικής Ιπποσύνης"  του Πιέτρο Μασκάνι από το Ωδείο Αθηνών, καθηλώνοντας με το υποκριτικό αλλά κυρίως το φωνητικό της ταλέντο.

Η Σαντούτσα ειναι η γυναίκα, που ο νεαρός Τουρίντου συνάπτει μαζί της δεσμό προκειμένου να κάνει να ζηλέψει η αιώνια αγαπημένη του, Λόλα.

Τη θλίψη της για την εξέλιξη των γεγονότων περιγραφει στην παρακάτω συγκλονιστική άρια:

ΣΑΝΤΟΥΤΣΑ:

"Το ξέρετε, μάνα, προτού πάει φαντάρος,

ο Τουρίντου στη Λόλα ορκίστηκε αιώνια πίστη.

Γύρισε, την βρήκε παντρεμένη -

και μ’ ένα νέο έρωτα θέλησε να σβήσει τη φλόγα

που έκαιγε την καρδιά του.

Μ’ αγάπησε, τον αγάπησα.

Μα εκείνη, φθονερή για τη χαρά μου,

λησμόνησε τον άντρα της

και κορώνοντας από ζήλια, μου τον πήρε …

Απόμεινα ατιμασμένη.

η Λόλα κι ο Τουρίντου αγαπιούνται

κι εγώ κλαίω, αχ, κλαίω!"

Maria Callas: Mascagni - Cavalleria rusticana, 'Voi lo sapete'

H μεταφορά της όπερας στον κινηματογράφο δίνει το ομώνυμο αριστούργημα του Τζεφιρέλι με πρωταγωνιστή τον Πλάσιντο Ντομίνγκο, που ξετυλίγει άψογα το υποκριτικό του ταλέντο και στη μεγάλη οθόνη, συνεπικουρούμενος από θαυμάσιους συνεργάτες της οπερατικής σκηνής, όπως της μεσοφώνου Φεντόρα Μπαρμπιέρι στο ρόλο της Μάμα-Λουτσία και της Ελένα Ομπρατσόβα στο ρόλο της Σαντούτσα.

To πολυαγαπημένο  Intermezzo της όπερας έχει επενδύσει πολλές σκηνές κινηματογραφικών ταινιών απ'τις οποίες ξεχωρίζουν η "Raging Bull"-"Οργισμένο Είδωλο",(ο ελληνοποιημένος τίτλος του), του Σκορτσέζε με τον Ρόμπερτ ντε Νίρο, που το ακούμε στους τίτλους έναρξης...

και στο "Νονό ΙΙΙ" του Κόπολλα στην τελική σκηνή...